Λύσεις ερωτήσεων θεμάτων 1-3 (σελ. 25, 26) – ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων θεμάτων 1-3

Πλήρεις λύσεις και των τριών ερωτήσεων της ενότητας — οι οδεύσεις των καλωδίων μέσα στο έδαφος με σωλήνες και φρεάτια, τα κουτιά διακλάδωσης ως το μοναδικό επιτρεπόμενο σημείο διακλάδωσης των γραμμών τροφοδότησης, και οι τυποποιημένοι χρωματισμοί των αγωγών πριν και μετά το 1978.

Θέμα 2 · Ερώτηση 1 — Οδεύσεις καλωδίων μέσα στο έδαφος

Ερώτηση: ΕΡ: Πώς πραγματοποιούνται οι οδεύσεις καλωδίων μέσα στο έδαφος;

Απάντηση:

• Η απάντηση του βιβλίου (σελ. 25): Η όδευση των καλωδίων μέσα στο έδαφος γίνεται συνήθως μέσα σε χαλύβδινους σωλήνες ή πλαστικούς βαρέoς τύπου με κατάλληλη διάμετρο. Για το πέρασμα των καλωδίων μέσα στους σωλήνες κατασκευάζονται φρεάτια σε θέσεις και σε διαστάσεις σύμφωνα με τις υποδείξεις και κανονισμούς των οργανισμών κοινής ωφέλειας: ΔΕΗ, ΟΤΕ, Toπ. Αυτοδιοίκηση.

    ΟΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ
  
     ΦΡΕΑΤΙΟ            ΦΡΕΑΤΙΟ            ΦΡΕΑΤΙΟ
       ┌─┐   σωλήνας     ┌─┐   σωλήνας      ┌─┐
    ───┤ ├══════════════┤ ├═══════════════┤ ├───
       └─┘  χαλύβδινος   └─┘  ή πλαστικός  └─┘
            ή πλαστικός βαρέος τύπου
  
    Τα φρεάτια επιτρέπουν το πέρασμα, την επιθεώρηση
    και την αντικατάσταση των καλωδίων χωρίς εκσκαφή.

  Γιατί σωλήνας και όχι απευθείας ταφή: ο σωλήνας προστατεύει το καλώδιο από μηχανικές καταπονήσεις (καθιζήσεις, εκσκαφές, διερχόμενα οχήματα) και επιτρέπει την αντικατάστασή του χωρίς νέα εκσκαφή. Γιατί βαρέος τύπου: το βαρέος τύπου πλαστικό έχει το απαιτούμενο πάχος τοιχώματος για να αντέχει το βάρος του επιχώματος και τα φορτία της επιφάνειας. Γιατί «κατάλληλη διάμετρος»: ισχύει ο ίδιος κανόνας που δίνει το βιβλίο για τους χαλυβδοσωλήνες (σελ. 18): η εσωτερική διάμετρος του χαλυβδοσωλήνα θα είναι, τουλάχιστον, διπλάσια της εξωτερικής διαμέτρου του καλωδίου που περιέχει — αλλιώς το καλώδιο δεν σύρεται μέσα στον σωλήνα. Γιατί οι κανονισμοί των οργανισμών κοινής ωφέλειας: στο ίδιο έδαφος συνυπάρχουν δίκτυα ΔΕΗ, ΟΤΕ, ύδρευσης, φυσικού αερίου και τοπικής αυτοδιοίκησης, οπότε οι θέσεις, τα βάθη και οι αποστάσεις των φρεατίων καθορίζονται κεντρικά για να αποφεύγονται συγκρούσεις δικτύων και επικίνδυνες γειτνιάσεις. Ποια καλώδια χρησιμοποιούνται: τύπου Ν.Υ.Υ — τα καλώδια Ν.Υ.Υ που εγκαθίστανται στο δάπεδο τοποθετούνται μέσα σε χαλύβδινο σωλήνα ή σε γαλβανισμένο σιδηροσωλήνα με κατάλληλη διάμετρο ή σε σωλήνα «sibi» (σελ. 19). Πού γίνονται οι συνδέσεις: ποτέ μέσα στον σωλήνα, αλλά σε ακροκιβώτια μέσα στα φρεάτια — η περιοχή σύνδεσης των αγωγών τοποθετείται σε ειδικό ακροκιβώτιο που μπορεί να είναι χυτοσιδηρό ή πλαστικό (θέμα 3, σελ. 27).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η όδευση των καλωδίων μέσα στο έδαφος γίνεται συνήθως μέσα σε χαλύβδινους σωλήνες ή σε πλαστικούς σωλήνες βαρέος τύπου με κατάλληλη διάμετρο. Για το πέρασμα των καλωδίων μέσα στους σωλήνες κατασκευάζονται φρεάτια, σε θέσεις και σε διαστάσεις σύμφωνα με τις υποδείξεις και τους κανονισμούς των οργανισμών κοινής ωφέλειας, δηλαδή της ΔΕΗ, του ΟΤΕ και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο σωλήνας χρησιμοποιείται γιατί προστατεύει το καλώδιο από μηχανικές καταπονήσεις, όπως καθιζήσεις, εκσκαφές και φορτία της επιφάνειας, και επιπλέον επιτρέπει την αντικατάσταση του καλωδίου χωρίς νέα εκσκαφή. Ο πλαστικός σωλήνας πρέπει να είναι βαρέος τύπου, ώστε να έχει το απαιτούμενο πάχος τοιχώματος για να αντέχει το βάρος του επιχώματος. Η διάμετρος πρέπει να είναι επαρκής, με τον ίδιο κανόνα που ισχύει και για τους χαλυβδοσωλήνες, δηλαδή τουλάχιστον διπλάσια από την εξωτερική διάμετρο του καλωδίου, αλλιώς το καλώδιο δεν σύρεται. Τα φρεάτια κατασκευάζονται με βάση τους κανονισμούς, επειδή στο ίδιο έδαφος συνυπάρχουν δίκτυα ηλεκτρισμού, τηλεπικοινωνιών, ύδρευσης και αερίου. Οι συνδέσεις δεν γίνονται ποτέ μέσα στον σωλήνα, αλλά σε ακροκιβώτια μέσα στα φρεάτια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Θέμα 2 · Ερώτηση 2 — Πού γίνονται οι διακλαδώσεις των γραμμών τροφοδότησης

Ερώτηση: ΕΡ: Πού πραγματοποιούνται οι διακλαδώσεις των καλωδίων των ηλεκτρικών γραμμών τροφοδότησης;

Απάντηση:

• Η απάντηση του βιβλίου (σελ. 25): Οι διακλαδώσεις των γραμμών τροφοδότησης των ηλεκτρικών κινητήρων πραγματοποιούνται μέσα σε κουτιά διακλάδωσης ως εξής: Για ορατή εγκατάσταση πάνω στον τοίχο ή πάνω σε ψευδοροφή χρησιμοποιούνται κουτιά διακλάδωσης ή διέλευσης τύπου «ανθυργό» ή πλαστικά, εγκεκριμένα από το Υπουργείο Ενέργειας και Φυσικών Πόρων.

  Ο κανόνας που το επιβάλλει (σελ. 19): οι διαδρομές των καλωδίων Ν.Υ.Μ ή Ν.Υ.Υ για τροφοδότηση μηχανημάτων πρέπει να είναι συνεχείς από τον τοπικό πίνακα τροφοδότησής τους μέχρι το μηχάνημα που τροφοδοτείται. Οι διακλαδώσεις των καλωδίων γίνονται σε κουτιά διακλάδωσης.

    ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ══ συνεχής διαδρομή ══► ΜΗΧΑΝΗΜΑ
                            │
                      ΚΟΥΤΙ ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΗΣ  ← ΜΟΝΟ εδώ επιτρέπεται
                            │                διακλάδωση ή ένωση
                            ▼
                      δεύτερη γραμμή

  Τα κουτιά που χρησιμοποιούνται στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις (σελ. 26): φ 80 mm ταυ, φ 80 mm σταυρός, 100x100 τετράγωνο μικρό, 150x150 τετράγωνο μεγάλο. Για χωνευτές εγκαταστάσεις σε τοίχους, κάτω από το ύψος των ψευδοροφών… χρησιμοποιούνται κουτιά διακλάδωσης πλαστικά, με κατάλληλες διαστάσεις. Η στεγανότητα στην είσοδο (σελ. 19): κατά την είσοδο ή έξοδο των καλωδίων Ν.Υ.Μ ή Ν.Υ.Υ (όταν είναι ορατά στον τοίχο) από το κουτί διακλάδωσης, παρεμβάλλεται, μεταξύ στυπιοθλίπτη και κουτιού διακλάδωσης, πλαστική ροδέλα που θα εξασφαλίζει τη στεγανότητα. Γιατί δεν επιτρέπονται συνδέσεις εκτός κουτιού: η ένωση είναι το ασθενέστερο σημείο της γραμμής — απαιτεί προσβασιμότητα για επιθεώρηση, μηχανική προστασία και μόνωση έναντι επαφής. Το κουτί εξασφαλίζει και τα τρία. Το χρωματικό μέρος της ίδιας απάντησης (σελ. 25): στη χαμηλή τάση πρέπει να τηρούνται οι παρακάτω χρωματισμοί, με απαγόρευση αλλαγής — απαγορεύεται η αλλαγή χρωμάτων στους αγωγούς φάσεων, γείωσης και ουδέτερου — και τη γνωστή πρακτική παρέκκλιση: μερικές φορές στην πράξη, λόγω έλλειψης χρωματιστών καλωδίων, οι ηλεκτρολόγοι εγκαταστάτες χρησιμοποιούν το μαύρο χρώμα για τις τρεις φάσεις και «μαρκάρουν» τα πέρατα των φάσεων με χρώματα ή αριθμούς ή με σύμβολα L1, L2, L3.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι διακλαδώσεις των γραμμών τροφοδότησης των ηλεκτρικών κινητήρων πραγματοποιούνται αποκλειστικά μέσα σε κουτιά διακλάδωσης. Για ορατή εγκατάσταση πάνω στον τοίχο ή πάνω σε ψευδοροφή χρησιμοποιούνται κουτιά διακλάδωσης ή διέλευσης τύπου ανθυγρού ή πλαστικά, εγκεκριμένα από το αρμόδιο υπουργείο, ενώ για χωνευτές εγκαταστάσεις χρησιμοποιούνται πλαστικά κουτιά με κατάλληλες διαστάσεις. Ο κανόνας που το επιβάλλει είναι ότι οι διαδρομές των καλωδίων για την τροφοδότηση μηχανημάτων πρέπει να είναι συνεχείς από τον τοπικό πίνακα μέχρι το μηχάνημα, οπότε κάθε διακλάδωση ή ένωση επιτρέπεται μόνο μέσα σε κουτί. Τα κουτιά που χρησιμοποιούνται περισσότερο στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις είναι τύπου ταυ και σταυρού διαμέτρου ογδόντα χιλιοστών, καθώς και τετράγωνα εκατό επί εκατό και εκατόν πενήντα επί εκατόν πενήντα χιλιοστών. Στην είσοδο και στην έξοδο των ορατών καλωδίων παρεμβάλλεται πλαστική ροδέλα ανάμεσα στον στυπιοθλίπτη και στο κουτί για τη στεγανότητα. Ο λόγος για τον οποίο δεν επιτρέπονται συνδέσεις εκτός κουτιού είναι ότι η ένωση αποτελεί το ασθενέστερο σημείο της γραμμής και απαιτεί προσβασιμότητα για επιθεώρηση, μηχανική προστασία και μόνωση, τα οποία εξασφαλίζει το κουτί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Θέμα 2 · Ερώτηση 3 — Χρώματα διάκρισης των αγωγών κατά τους κανονισμούς

Ερώτηση: ΕΡ: Ποια χρώματα χρησιμοποιούνται, σύμφωνα με τον κανονισμό των Ε.Η.Ε., για τη διάκριση των αγωγών;

Απάντηση:

• Η απάντηση του βιβλίου (σελ. 26): Στη διάκριση των αγωγών πρέπει να τηρείται με σχολαστικότητα ο προβλεπόμενος χρωματισμός από τους κανονισμούς των τριών φάσεων, του ουδέτερου και της γείωσης.

  Ο πίνακας των χρωμάτων (σελ. 25):

  Αγωγός	Σύμβολο	Πριν το 1978	Μετά το 1978
  Φάση	L1 (R)	μαύρο	καφέ
  Φάση	L2 (S)	κόκκινο	καφέ
  Φάση	L3 (Τ)	καφέ	μαύρο
  Ουδέτερος	Ν (ΡΝ)	γκρι	μπλε ανοιχτό
  Γείωση	Ρ (Ε)	κίτρινο	κίτρινο με πράσινη ρίγα

  Η απαγόρευση (σελ. 25): Απαγορεύεται η αλλαγή χρωμάτων στους αγωγούς φάσεων, γείωσης και ουδέτερου. Η πρακτική παρέκκλιση που καταγράφει το βιβλίο (σελ. 25): Μερικές φορές στην πράξη, λόγω έλλειψης χρωματιστών καλωδίων, οι ηλεκτρολόγοι εγκαταστάτες χρησιμοποιούν το μαύρο χρώμα για τις τρεις φάσεις και «μαρκάρουν» τα πέρατα των φάσεων με χρώματα ή αριθμούς ή με σύμβολα L1, L2, L3.

  Γιατί είναι κρίσιμο: τα δύο χρώματα που δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιηθούν για φάση είναι το μπλε ανοιχτό (ουδέτερος) και το κιτρινοπράσινο (γείωση). Λάθος χρήση τους σημαίνει ότι ο επόμενος τεχνίτης θα θεωρήσει αγείωτο ή ουδέτερο έναν αγωγό που βρίσκεται υπό τάση — άμεσος κίνδυνος ηλεκτροπληξίας.

    ΤΑ ΔΥΟ ΑΠΑΡΑΒΑΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ (μετά το 1978)
  
     ΜΠΛΕ ΑΝΟΙΧΤΟ        → ΜΟΝΟ ουδέτερος
     ΚΙΤΡΙΝΟ-ΠΡΑΣΙΝΟ     → ΜΟΝΟ γείωση (προστατευτικός αγωγός)
  
     Καμία φάση δεν επιτρέπεται να φέρει αυτά τα χρώματα.

  Η προσοχή που τονίζει το βιβλίο για την ευθύνη (σελ. 26): Προσοχή: Εδώ την ευθύνη φέρει αυτός που υπογράφει ή ο επιβλέπων μηχανικός του έργου. Η πρακτική συνέπεια σε παλιές εγκαταστάσεις: επειδή σε εγκαταστάσεις πριν το 1978 το κίτρινο σκέτο ήταν η γείωση και το καφέ ήταν φάση, σε επεμβάσεις παλαιών κτιρίων δεν αρκεί η ανάγνωση του χρώματος — απαιτείται μέτρηση πριν από κάθε εργασία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με τους κανονισμούς εσωτερικών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, στη διάκριση των αγωγών πρέπει να τηρείται με σχολαστικότητα ο προβλεπόμενος χρωματισμός των τριών φάσεων, του ουδέτερου και της γείωσης. Μετά το χίλια εννιακόσια εβδομήντα οκτώ, οι φάσεις L1 και L2 είναι καφέ, η φάση L3 μαύρη, ο ουδέτερος μπλε ανοιχτό και η γείωση κίτρινη με πράσινη ρίγα. Πριν το χίλια εννιακόσια εβδομήντα οκτώ ίσχυαν μαύρο, κόκκινο και καφέ για τις τρεις φάσεις, γκρι για τον ουδέτερο και σκέτο κίτρινο για τη γείωση. Απαγορεύεται ρητά η αλλαγή χρωμάτων στους αγωγούς φάσεων, γείωσης και ουδέτερου. Το βιβλίο καταγράφει και μια πρακτική παρέκκλιση: λόγω έλλειψης χρωματιστών καλωδίων, ορισμένοι εγκαταστάτες χρησιμοποιούν μαύρο χρώμα και για τις τρεις φάσεις και μαρκάρουν τα πέρατά τους με χρώματα, αριθμούς ή τα σύμβολα L1, L2 και L3. Η τήρηση των χρωμάτων είναι κρίσιμη για την ασφάλεια, γιατί τα δύο χρώματα που δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιηθούν για φάση είναι το μπλε ανοιχτό και το κιτρινοπράσινο· λάθος χρήση τους οδηγεί τον επόμενο τεχνίτη να θεωρήσει ουδέτερο ή γείωση έναν αγωγό υπό τάση. Σε παλαιές εγκαταστάσεις, όπου η αντιστοίχιση ήταν διαφορετική, δεν αρκεί η ανάγνωση του χρώματος αλλά απαιτείται μέτρηση πριν από κάθε εργασία.

Κριτήρια αξιολόγησης: