Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Βασικές έννοιες της πολιτιστικής κληρονομιάς (σελ. 28) – ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Βασικές έννοιες της πολιτιστικής κληρονομιάς

Πλήρεις λύσεις στις ερωτήσεις α, β, ε και στ του πρώτου κεφαλαίου (σελ. 28). Οι ερωτήσεις γ και δ («Ποια είναι τα χαρακτηριστικότερα πολιτιστικά αγαθά της περιοχής σας;», «Υπάρχουν φυσικά μνημεία στην περιοχή σας;») ρωτούν τον ίδιο τον μαθητή για τον τόπο του και δεν απαντώνται από το βιβλίο, οπότε δεν περιλαμβάνονται.

Ερώτηση α — Η εξέλιξη της έννοιας του «μνημείου»

Ερώτηση: Σχολιάστε την εξέλιξη της έννοιας του «μνημείου» από τις αρχές του 20ού αιώνα έως σήμερα.

Απάντηση:

• ΤΡΕΙΣ ΣΤΑΘΜΟΙ — ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΤΑΘΕΡΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

Η απάντηση δίνεται ολόκληρη από το βιβλίο (1.1). Η κατεύθυνση είναι πάντα η ίδια: ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ.

① ΑΡΧΕΣ 20ού ΑΙΩΝΑ — Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΟΡΟΥ

«Στις αρχές του 20ού αιώνα η ευαισθησία απέναντι στις αρχαιότητες άρχισε να λαμβάνει μεγαλύτερες διαστάσεις. Χρησιμοποιήθηκε, τότε, ο όρος ΜΝΗΜΕΙΟ, για να περιγραφεί κάθε ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΟ πολιτιστικό αγαθό που εθεωρείτο ότι έπρεπε να τύχει προστασίας και ανάδειξης.»

Πιο συγκεκριμένα: «το μεμονωμένο μεγάλο ή μικρό αρχιτεκτόνημα, το γλυπτό ή άλλο έργο του παρελθόντος».

Τα παραδείγματα του βιβλίου: προϊστορικά μενίρ · μεσοποταμιακές ζιγκουράτ · αιγυπτιακές πυραμίδες · κλασικοί ελληνικοί ναοί και αγάλματα.

⚠️ Πρόσεξε τη λέξη-κλειδί: «ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΟ». Εμφανίζεται δύο φορές σε δύο γραμμές — είναι ο περιορισμός που θα σπάσει το 1964.

② ΒΕΝΕΤΙΑ 1964 — ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΑ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ

«Πολύ αργότερα, το 1964, αρχιτέκτονες και τεχνικοί της προστασίας των μνημείων από όλο τον κόσμο συγκεντρώθηκαν στη Βενετία και διατύπωσαν την άποψη ότι η έννοια ενός μνημείου ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΗΜΑ, αλλά μπορεί να αναφέρεται και σε ένα ΟΙΚΙΣΤΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ή σε μια ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ που μαρτυρεί έναν ιδιαίτερο πολιτισμό, μια χαρακτηριστική εξέλιξη ή ένα ιστορικό γεγονός.»

ΚΑΙ ΜΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ, ΠΟΥ ΞΕΧΝΙΕΤΑΙ:

«Αυτό ισχύει όχι μόνο για τις ΜΕΓΑΛΕΣ δημιουργίες του ανθρώπου, αλλά και για τα ΤΑΠΕΙΝΑ ΕΡΓΑ που με τον καιρό αποκτούν πολιτιστική σημασία.»

Δηλαδή το 1964 έγιναν ΔΥΟ διευρύνσεις:

③ ΠΑΡΙΣΙ 1972 — Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΕ ΔΥΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΕΣ

«Σε διεθνή συνάντηση που έγινε στο Παρίσι το 1972 η έννοια του μνημείου διευρύνθηκε ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ· τότε, έγινε διάκριση μεταξύ της παγκόσμιας ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ κληρονομιάς και της παγκόσμιας ΦΥΣΙΚΗΣ κληρονομιάς.»

ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΟΛΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ: οι δύο κατηγορίες ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΤΕΓΑΝΕΣ. Στην πολιτιστική εντάσσονται και τα τοπία που προκύπτουν ως ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ έργου του ανθρώπου και της φύσης — δηλαδή η ίδια η διάκριση αναγνωρίζει ότι υπάρχει ενδιάμεση ζώνη.

💡 ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ — ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ

📌 Και η ετυμολογία εξηγεί γιατί η διεύρυνση ήταν αναπόφευκτη: «μνημείο» ← μνάομαι-μιμνήσκω = «θυμάμαι κάτι, προειδοποιώ για κάτι, αφήνω υποθήκες». Στην πιο απλή μορφή του, μνημείο είναι «ένα αναμνηστικό σημάδι» — ένας σωρός από πέτρες ή ένας λίθος στημένος όρθιος. Αν η αρχική σημασία της λέξης είναι τόσο ταπεινή, ο περιορισμός στα «μεγάλα αρχιτεκτονήματα» ήταν εξαρχής στενός.

Σύνοψη: Η εξέλιξη έχει τρεις σταθμούς, με σταθερή κατεύθυνση τη ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ. ① Στις αρχές του 20ού αι. ο όρος χρησιμοποιήθηκε για «κάθε μεμονωμένο πολιτιστικό αγαθό … το μεμονωμένο μεγάλο ή μικρό αρχιτεκτόνημα, το γλυπτό ή άλλο έργο» (μενίρ, ζιγκουράτ, πυραμίδες, ελληνικοί ναοί και αγάλματα). ② Στη Βενετία το 1964 διατυπώθηκε ότι «δεν περιορίζεται στο μεμονωμένο αρχιτεκτόνημα, αλλά μπορεί να αναφέρεται και σε ένα οικιστικό σύνολο ή σε μια αγροτική τοποθεσία που μαρτυρεί έναν ιδιαίτερο πολιτισμό, μια χαρακτηριστική εξέλιξη ή ένα ιστορικό γεγονός» — και μάλιστα «όχι μόνο για τις μεγάλες δημιουργίες …, αλλά και για τα ταπεινά έργα». ③ Στο Παρίσι το 1972 έγινε η διάκριση παγκόσμιας ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ (αντικείμενα, οικιστικά σύνολα, τοπία ως συνδυασμός έργου του ανθρώπου και της φύσης) και παγκόσμιας ΦΥΣΙΚΗΣ κληρονομιάς (μνημεία της φύσης, γεωλογικοί και φυσιογραφικοί σχηματισμοί, φυσικά τοπία). Το σχόλιο: το κριτήριο μετατοπίζεται από το αντικείμενο στη σημασία — προστατεύεται ό,τι «μαρτυρεί» έναν πολιτισμό, ανεξάρτητα από μέγεθος ή αίγλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ΜΟΝΗ ερώτηση του κεφαλαίου που το βιβλίο απαντά ΠΛΗΡΩΣ — μη χάσεις τις μονάδες. Θέλει τρεις σταθμούς με ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟ: αρχές 20ού αι. → Βενετία 1964 → Παρίσι 1972. ⚠️ Η ΠΑΓΙΔΑ: οι περισσότεροι γράφουν μόνο τη διεύρυνση «από το μεμονωμένο στο σύνολο» και ξεχνούν τη ΔΕΥΤΕΡΗ διεύρυνση του 1964 — «όχι μόνο για τις μεγάλες δημιουργίες, αλλά και για τα ΤΑΠΕΙΝΑ ΕΡΓΑ». Είναι δύο διευρύνσεις: σε κλίμακα και σε αξία. Το σημείο που ξεχωρίζει μια άριστη απάντηση: στην πολιτιστική κληρονομιά του 1972 εντάσσονται και τα τοπία ως ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ έργου του ανθρώπου και της φύσης — δηλαδή η διάκριση δεν είναι στεγανή. Η λέξη «Σχολιάστε» ζητά και ΚΡΙΣΗ, όχι μόνο αφήγηση: κλείσε λέγοντας ότι το κριτήριο μετατοπίστηκε από το αντικείμενο στη σημασία.

Ερώτηση β — Η παγκοσμιότητα κατά τον Γκαίτε

Ερώτηση: Νομίζετε ότι η παγκοσμιότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως διατυπώθηκε από τον Γκαίτε, συμβάλλει αποφασιστικά στην εξέλιξη του ανθρώπου;

Απάντηση:

• ⚠️ ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΡΙΣΕΩΣ — ΑΛΛΑ ΜΕ ΡΗΤΟ ΧΩΡΙΟ ΩΣ ΒΑΣΗ

Το «Νομίζετε» δηλώνει κρίση. Όμως το βιβλίο δίνει το ίδιο το κείμενο του Γκαίτε — και η απάντηση πρέπει να ξεκινά από εκεί.

«Καθετί γενικό που σκέπτεται και δημιουργεί ο άνθρωπος ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ, και οτιδήποτε η τελευταία χρησιμοποιεί από τις προσπάθειες του καθένα ΦΕΡΝΕΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ» (Προπύλαια, 1798).

Πρόσεξε ότι η φράση έχει ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ — και το δεύτερο είναι που απαντά στην ερώτηση:

Το ② είναι ΑΚΡΙΒΩΣ η θέση ότι η παγκοσμιότητα ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ — ο Γκαίτε δεν λέει απλώς «μοιραζόμαστε», λέει «ωριμάζουμε επειδή μοιραζόμαστε».

ΤΡΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΥΠΕΡ — ΟΛΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Και το ιστορικό πλαίσιο που δίνει το βιβλίο: η θέση είναι «χαρακτηριστική εκείνης της εποχής που η ιδέα του ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ άρχισε να απλώνεται ΚΑΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ».

⚠️ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΙΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ — ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΩΡΙΜΗ

⚠️ Η παγκοσμιότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως δικαιολογία απομάκρυνσης ενός αγαθού από τον τόπο του: «αφού ανήκει σε όλη την ανθρωπότητα, δεν πειράζει πού φυλάσσεται».

Το βιβλίο δίνει το αντίδοτο σε ΔΥΟ σημεία:

Άρα η σωστή ανάγνωση: η παγκοσμιότητα αφορά τη ΣΗΜΑΣΙΑ και την ευθύνη προστασίας, όχι την κατοχή ή τη θέση.

💡 Η ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ΘΕΣΗ

ΝΑΙ, συμβάλλει αποφασιστικά — γιατί το δεύτερο σκέλος της φράσης του Γκαίτε δεν μιλά για μοίρασμα αλλά για ΩΡΙΜΑΝΣΗ: η ανθρωπότητα εξελίσσεται επειδή αξιοποιεί τις προσπάθειες του καθενός.

Και η απόδειξη είναι θεσμική: χωρίς αυτή την παραδοχή δεν θα είχε νόημα ούτε η UNESCO, ούτε το ICCROM, ούτε οι διεθνείς συμβάσεις.

⚠️ Με έναν όρο: η παγκοσμιότητα δεν αναιρεί τη σχέση του αγαθού με τον ΤΟΠΟ του — και οι δύο έννοιες συνυπάρχουν στο ίδιο κεφάλαιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση — ερώτηση κρίσεως, με βάση το χωρίο του βιβλίου. Ναι. Ο Γκαίτε γράφει (Προπύλαια, 1798) ότι «καθετί γενικό που σκέπτεται και δημιουργεί ο άνθρωπος ανήκει στην ανθρωπότητα, και οτιδήποτε η τελευταία χρησιμοποιεί από τις προσπάθειες του καθένα φέρνει την ίδια στην ωριμότητα». Το δεύτερο σκέλος είναι που απαντά: δεν μιλά απλώς για μοίρασμα, αλλά για ωρίμανση της ανθρωπότητας μέσα από την αξιοποίηση των επιμέρους δημιουργιών. Η ιστορία τον επιβεβαίωσε: η θέση του διατυπώθηκε το 1798 και θεσμοθετήθηκε στη Βενετία (1964) και στο Παρίσι (1972)· χωρίς αυτήν δεν θα είχαν νόημα η UNESCO, το ICCROM ή οι διεθνείς συμβάσεις. Το ίδιο το βιβλίο καταλήγει ότι τα ζητήματα αυτά «ξεπερνούν τα περιορισμένα όρια της μίας χώρας και … αφορούν ολόκληρη την οικουμένη». ⚠️ Με έναν όρο: η παγκοσμιότητα αφορά τη σημασία και την ευθύνη προστασίας, όχι την κατοχή — η κληρονομιά ορίζεται ως το σύνολο των αγαθών «που αναφέρονται σε έναν τόπο», και η πρωτοτυπία κάθε μνημείου δένεται με «ένα συγκεκριμένο χώρο».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️ ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΡΙΣΕΩΣ — αλλά ΜΗΝ την απαντήσεις με γνώμη χωρίς κείμενο. Ξεκίνα παραθέτοντας το χωρίο του Γκαίτε και σπάσε το στα δύο σκέλη του: το δεύτερο («φέρνει την ίδια στην ωριμότητα») είναι που μιλά για ΕΞΕΛΙΞΗ — αν το εντοπίσεις, έχεις απαντήσει ακριβώς στο ερώτημα. Το ισχυρότερο επιχείρημα είναι ΙΣΤΟΡΙΚΟ: η θέση είναι του 1798 και θεσμοθετήθηκε 166 χρόνια αργότερα στη Βενετία και στο Παρίσι — και όλοι οι διεθνείς οργανισμοί (UNESCO, ICCROM, ICOM, ICOMOS) προϋποθέτουν την παγκοσμιότητα. ⚠️ Και βάλε το αντιεπιχείρημα — εκεί κρίνεται η ωριμότητα της απάντησης: η παγκοσμιότητα δεν σημαίνει ότι δεν έχει σημασία πού βρίσκεται ένα αγαθό. Το ίδιο κεφάλαιο ορίζει την κληρονομιά ως τα αγαθά «που αναφέρονται σε έναν τόπο» και δένει την πρωτοτυπία με «συγκεκριμένο χώρο», τοπογραφία και κλίμα. 💡 Η διάκριση σε μία γραμμή: παγκόσμια η ΣΗΜΑΣΙΑ και η ΕΥΘΥΝΗ — όχι η ΚΑΤΟΧΗ.

Ερώτηση ε — Μνημεία της Ελλάδας με «ποιότητα» και με «συμβολισμό»

Ερώτηση: Ποια μνημεία της Ελλάδας διαθέτουν υψηλή «ποιότητα» και ποια ιδιαίτερο «συμβολισμό»;

Απάντηση:

• ⚠️ ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΖΗΤΑΕΙ Η ΕΡΩΤΗΣΗ

⚠️ Το βιβλίο ΔΕΝ δίνει κατάλογο ελληνικών μνημείων ανά ιδιότητα. Δίνει τους ΟΡΙΣΜΟΥΣ (1.3) — και η απάντηση εφαρμόζει τους ορισμούς. Άρα είναι ενδεικτική, αλλά όχι αυθαίρετη.

ΟΙ ΔΥΟ ΟΡΙΣΜΟΙ — ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: ΠΟΙΟΤΗΤΑ = ΠΩΣ είναι φτιαγμένο (αισθητική, τεχνική, σύγκριση με τα σύγχρονά του) · ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ = ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ (μήνυμα, ιδέα, ιδανικό).

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ — ΜΕ ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΔΙΠΛΑ

ΚΥΡΙΩΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ (αισθητική και τεχνική υπεροχή έναντι των συγχρόνων τους)

ΚΥΡΙΩΣ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ (φορείς μηνύματος ή ιδανικού)

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΚΡΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: ΟΙ ΔΥΟ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΥΠΑΡΧΟΥΝ

⚠️ Η ερώτηση μοιάζει να ζητά δύο ΞΕΧΩΡΙΣΤΟΥΣ καταλόγους — αλλά τα σημαντικότερα μνημεία έχουν ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ.

Ο Παρθενώνας έχει ποιότητα (τεχνική αρτιότητα) ΚΑΙ συμβολισμό (δημοκρατία, κλασικός πολιτισμός).

Και αυτό ΔΕΝ είναι αδυναμία της απάντησης — είναι το ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ του ίδιου του βιβλίου:

Ένα έργο με πρωτοτυπία και ιστορικότητα αλλά χωρίς ποιότητα και συμβολισμό είναι απλώς ιστορικό ντοκουμέντο, όχι μνημείο.

Άρα οι δύο ιδιότητες είναι ΑΚΡΙΒΩΣ αυτές που κάνουν ένα ιστορικό κατάλοιπο ΜΝΗΜΕΙΟ — και είναι αναμενόμενο να συνυπάρχουν στα κορυφαία.

⚠️ ΚΑΙ Η ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ποιότητα «έχει σε μεγάλο βαθμό υποκειμενικό χαρακτήρα» και εξαρτάται «από την επικρατούσα ιδεολογία στην κάθε χρονική περίοδο».

Δηλαδή ο κατάλογος της «ποιότητας» ΑΛΛΑΖΕΙ με την εποχή — έργα που κάποτε θεωρούνταν κατώτερα (π.χ. βιομηχανικά κτίρια, λαϊκή αρχιτεκτονική) σήμερα προστατεύονται. Πβ. τη διεύρυνση της Βενετίας 1964 στα «ταπεινά έργα» και τον οργανισμό TICCIH για τη Βιομηχανική Αρχαιολογία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση — το βιβλίο δίνει τους ΟΡΙΣΜΟΥΣ, όχι κατάλογο μνημείων. Ποιότητα = «συνάρτηση αισθητικών και πολιτιστικών παραγόντων … και της επικρατούσας ιδεολογίας», που διαφοροποιεί ένα έργο «από τα άλλα σύγχρονα με αυτό έργα». Συμβολισμός = «το πνευματικό περιεχόμενο ή το ιδανικό που αντανακλά». Δηλαδή: ποιότητα = ΠΩΣ είναι φτιαγμένο· συμβολισμός = ΤΙ σημαίνει. Κυρίως ποιότητα: ο Παρθενώνας (τεχνική αρτιότητα), οι τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου Θήρας, ο ναός του Επικούριου Απόλλωνα, τα βυζαντινά ψηφιδωτά. Κυρίως συμβολισμός: η Ακρόπολη (δημοκρατία, κλασικός πολιτισμός), οι Δελφοί (πανελλήνια ενότητα), οι Θερμοπύλες (αυτοθυσία), η Ολυμπία (ολυμπιακή ιδέα). Το ουσιώδες: στα κορυφαία μνημεία οι δύο ιδιότητες συνυπάρχουν — και αυτό είναι αναμενόμενο, αφού κατά το βιβλίο ένα έργο χωρίς ποιότητα και συμβολισμό είναι απλώς ιστορικό ντοκουμέντο και όχι μνημείο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΔΙΝΕΙ ΚΑΤΑΛΟΓΟ — δήλωσέ το και ΕΦΑΡΜΟΣΕ τους ορισμούς. Ξεκίνα παραθέτοντας τους δύο ορισμούς της §1.3 και δώσε τη διάκριση σε μία γραμμή: ποιότητα = ΠΩΣ είναι φτιαγμένο · συμβολισμός = ΤΙ σημαίνει. Το σημείο που ξεχωρίζει: μην προσπαθήσεις να φτιάξεις δύο στεγανούς καταλόγους — τα κορυφαία μνημεία έχουν και τις δύο ιδιότητες, και το αιτιολογείς με το συμπέρασμα του βιβλίου: ένα έργο χωρίς ποιότητα και συμβολισμό είναι ιστορικό ντοκουμέντο, ΟΧΙ μνημείο. Άρα οι δύο ιδιότητες είναι ακριβώς αυτές που κάνουν το μνημείο μνημείο. ⚠️ Και θυμήσου την προειδοποίηση του βιβλίου: η ποιότητα έχει «σε μεγάλο βαθμό υποκειμενικό χαρακτήρα» και εξαρτάται από την επικρατούσα ιδεολογία — γι' αυτό σήμερα προστατεύονται και βιομηχανικά κτίρια (βλ. TICCIH), που παλαιότερα δεν θεωρούνταν άξια.

Ερώτηση στ — Γιατί ασχολούνται οι διεθνείς οργανισμοί, και γιατί δύο κατηγορίες

Ερώτηση: Ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο οι διεθνείς οργανισμοί ασχολούνται με τα θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς; Ποια ανάγκη, κατά τη γνώμη σας, οδήγησε στη διάκριση μεταξύ διακυβερνητικών και μη κυβερνητικών διεθνών οργανώσεων;

Απάντηση:

• ⚠️ ΔΥΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

① Ο ΛΟΓΟΣ — Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ §1.2

«τόσο ο προσδιορισμός των εννοιών του μνημείου, της πολιτιστικής κληρονομιάς κτλ., όσο και η μελέτη τρόπων επέμβασης στα μνημεία, ΞΕΠΕΡΝΟΥΝ ΤΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ και αποτελούν πλέον ζητήματα προς επίλυση που αφορούν ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ.»

Και το ιδεολογικό υπόβαθρο είναι η θέση του Γκαίτε: «καθετί γενικό που σκέπτεται και δημιουργεί ο άνθρωπος ανήκει στην ανθρωπότητα» — η ιδέα της ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΤΗΤΑΣ.

ΤΡΕΙΣ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΙ ΛΟΓΟΙ

Το ③ είναι το πιο συγκεκριμένο και ξεχνιέται: το ICCROM ιδρύθηκε ακριβώς για «τη συλλογή και τη διάδοση στοιχείων», «συμβουλευτικές υπηρεσίες» και «οργάνωση ΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ». Δηλαδή ένας διεθνής οργανισμός λύνει πρόβλημα που καμία χώρα δεν λύνει μόνη.

② Η ΑΝΑΓΚΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ (κρίσεως)

Οι ορισμοί του βιβλίου δείχνουν τον δρόμο:

ΤΡΕΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΟΥ ΕΞΗΓΟΥΝ ΤΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ

① Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ

Μια σύμβαση μεταξύ κρατών (Χάγη, Βενετία, Παρίσι) δεσμεύει τα κράτη και μπορεί να περάσει σε εθνικό δίκαιο. Μόνο διακυβερνητικό όργανο μπορεί να την υπηρετήσει.

② Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Δες πόσο στενά είναι τα αντικείμενα των μη κυβερνητικών:

Έξι οργανισμοί για έξι αντικείμενα. Κανένα κράτος δεν θα ίδρυε διακρατική σύμβαση για τη βιομηχανική αρχαιολογία — αλλά οι ειδικοί ναι.

③ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΥΕΛΙΞΙΑ ΚΑΙ ΤΑΧΥΤΗΤΑ

Οι διακρατικές συμβάσεις απαιτούν διαπραγμάτευση, υπογραφή και κύρωση — αργές διαδικασίες. Οι ιδιωτικοί φορείς αντιδρούν αμέσως σε νέα ζητήματα (π.χ. TICCIH για τη βιομηχανική κληρονομιά — αντικείμενο που αναγνωρίστηκε πρόσφατα).

💡 Η ΣΥΝΘΕΣΗ: ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ

Και η απόδειξη ότι συνεργάζονται: το ICCROM (διακυβερνητικό) ιδρύθηκε «με πρωτοβουλία της UNESCO» (διακυβερνητικής), αλλά το ICOMOS (μη κυβερνητικό) είναι σύμβουλος της UNESCO για τα μνημεία. Η μία κατηγορία δίνει την ΙΣΧΥ, η άλλη τη ΓΝΩΣΗ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο λόγος δίνεται ρητά από το βιβλίο: ο προσδιορισμός των εννοιών και η μελέτη τρόπων επέμβασης «ξεπερνούν τα περιορισμένα όρια της μίας χώρας και αποτελούν πλέον ζητήματα … που αφορούν ολόκληρη την οικουμένη». Στηρίζεται στην ιδέα της παγκοσμιότητας (Γκαίτε: «ανήκει στην ανθρωπότητα»), στην πολυπλοκότητα των προβλημάτων, και στην ανάγκη για εξειδικευμένο προσωπικό — ως τότε εργάζονταν «αρχαιολόγοι, ιστορικοί της τέχνης και αρχιτέκτονες χωρίς ιδιαίτερη ειδίκευση». Η ανάγκη πίσω από τη διάκριση (ενδεικτικά — ερώτηση κρίσεως): ① δεσμευτικότητα — μόνο συμβάσεις μεταξύ κρατών δεσμεύουν κράτη· ② εξειδίκευση — έξι μη κυβερνητικοί οργανισμοί καλύπτουν έξι στενά αντικείμενα (μουσεία, μνημεία, βιομηχανική αρχαιολογία, αρχιτεκτονική τοπίου, έργα τέχνης, ιστορικές πόλεις), που δεν δικαιολογούσαν διακρατική σύμβαση· ③ ευελιξία — οι ιδιωτικοί φορείς αντιδρούν ταχύτερα σε νέα ζητήματα. Οι δύο κατηγορίες είναι συμπληρωματικές: η μία δίνει την ισχύ, η άλλη τη γνώση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΠΡΟΣΕΞΕ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ — και απάντησέ τα χωριστά. Το πρώτο το απαντά το βιβλίο ρητά: βρες την τελευταία πρόταση της §1.2 («ξεπερνούν τα περιορισμένα όρια της μίας χώρας … αφορούν ολόκληρη την οικουμένη») και παράθεσέ τη. Το δεύτερο λέει «κατά τη γνώμη σας» — δήλωσε ότι είναι κρίσεως. Το επιχείρημα που ξεχωρίζει στο δεύτερο: κοίτα τι αντικείμενα έχουν οι μη κυβερνητικοί — βιομηχανική αρχαιολογία, αρχιτεκτονική τοπίου, ιστορικές πόλεις. Κανένα κράτος δεν θα υπέγραφε διακρατική σύμβαση γι' αυτά· οι ειδικοί όμως οργανώθηκαν. Άρα η ανάγκη είναι η ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ — και το βιβλίο το επιβεβαιώνει: ασκούν αρμοδιότητα «σε ειδικούς τομείς». Δεύτερο δυνατό επιχείρημα: η δεσμευτικότητα — μόνο συμβάσεις μεταξύ κρατών δεσμεύουν κράτη. 💡 Κλείσε με τη συμπληρωματικότητα: το ICCROM (διακυβερνητικό) ιδρύθηκε από την UNESCO, ενώ το ICOMOS (μη κυβερνητικό) τη συμβουλεύει — η μία κατηγορία δίνει την ισχύ, η άλλη τη γνώση.