Τελευταία ενημέρωση: 11/06/2025

Από το βιβλίο: Ιω. Δημητρούκα, Θουκ. Ιωάννου, Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία, Β΄ Γυμνασίου, ΙΤΥΕ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ».

Προτείνεται η αναδιάρθρωση της διδασκαλίας του μαθήματος και η κατάταξη των ενοτήτων των διαφορετικών κεφαλαίων σε τέσσερις ευρύτερες θεματικές. Πιο συγκεκριμένα στις ακόλουθες: Ι) Πολιτικές εξελίξεις στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ΙΙ) Οικονομία και Κοινωνία στο Μεσαιωνικό Κόσμο ΙΙΙ) Το Βυζάντιο και η Ανατολική Ευρώπη ΙV) Η Ανατολική Μεσόγειος και η Δυτική Ευρώπη στους Μεσαιωνικούς και Νεότερους Χρόνους.
Επίσης, προτείνεται να δοθεί έμφαση σε συγκεκριμένες υποενότητες, ενώ αναμένεται ότι η συνδιδασκαλία ενοτήτων με στενή συνάφεια θα εξοικονομήσει χρόνο, που μπορεί να αφιερωθεί στην εμβάθυνση σε κάποια κεφάλαια και φαινόμενα.

Ι.ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

Σε αυτή τη θεματική προτείνεται η διδασκαλία των ενοτήτων που περιγράφουν τα γεγονότα από την ίδρυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας έως την Άλωση της Κωνσταντινούπολης.
Προτείνεται να προηγηθεί η παρουσίαση της πολιτικής/στρατιωτικής ιστορίας του Βυζαντίου, ώστε να κατακτηθεί από τους/τις μαθητές/τριες το σύνολο του πλαισίου στο οποίο αναπτύσσονται οι σχέσεις του Βυζαντίου και της ευρύτερης περιοχής, ώστε να μπορέσουν να εμβαθύνουν σε επόμενες ενότητες σε συγκεκριμένες θεματικές.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου (330-717)
Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1.Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Μέτρα του Κωνσταντίνου Α΄ για την ανόρθωση του κράτους
  • Ίδρυση και φυσιογνωμία της Κωνσταντινούπολης
  • Η θρησκευτική πολιτική του Κωνσταντίνου

Προτεινόμενη Δραστηριότητα
– Ερώτηση 2 του βιβλίου.

 2 ώρες
ΙΙ. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1. Ο Ιουστινιανός και το έργο του

Μόνο η υποενότητα γ. Εξωτερική Πολιτική

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ερώτηση 1 του βιβλίου.

 2 ώρες
2. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717): Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Το Βυζάντιο σε κρίση
  • Η αντεπίθεση του Ηρακλείου
  • Ο θεσμός των Θεμάτων
  • Ο εξελληνισμός του κράτους

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ερώτηση 4 του βιβλίου.

 Συνδιδασκαλία με προηγούμενη
ενότητα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΛΑΟΙ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΓΥΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

ΙΙ. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
1.  Η εξάπλωση των Αράβων

Διδασκαλία της ενοτήτας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Ίδρυση και αρχές του Ισλάμ
  • Η επέκταση των Αράβων-παράγοντες και συνέπειες
 1 ώρα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717-1025)

Ι. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ
1. Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής βυζαντινής αυτοκρατορίας

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Απόκρουση του αραβικού κινδύνου
  • Διοικητικά και οικονομικά μέτρα
  • Ανάκαμψη της οικονομίας

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 4 και 5 του βιβλίου.
– Παιχνίδι ρόλων: Αναπαραστήστε έναν υποθετικό διάλογο ανάμεσα σε δύο υπηκόους του Βυζαντίου την εποχή εφαρμογής των «κακώσεων» του Νικηφόρου Α΄. Ο ένας θεωρεί τα μέτρα του αυτοκράτορα δυσβάσταχτα και άδικα, ενώ ο άλλος τα υπερασπίζεται θεωρώντας τα αναγκαία. Τι πιστεύετε ότι θα έλεγε ο καθένας από τους δύο;

 1 ώρα
5. Η Βυζαντινή Εποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας

Συνοπτικά. Μόνο οι υποενότητες:

  • Αγώνες με τους Άραβες
  • Αγώνες με τους Βουλγάρους
 Συνδιδασκαλία με
την προηγούμενη
ενότητα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ: Η ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Ι. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΛΑΩΝ (5ος-10ος αι.)
2. Ο Καρλομάγνος και η εποχή του

Ανάκληση γνώσεων για τη μεγάλη μετανάστευση των λαών και τα κράτη στη Δυτική Ευρώπη.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Η αυτοκρατορία του Καρλομάγνου και η οργάνωσή της
  • Η διαίρεσή της με τη Συνθήκη του Βερντέν

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ερώτηση 1 του βιβλίου.

 1 ώρα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (1025-1453)

I. Η ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗ ΔΥΣΗ
1. Η κρίση και οι απώλειες της αυτοκρατορίας κατά τον 11ο αιώνα (1025-1081)

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Τις στρατιωτικές αποτυχίες και ιδιαίτερα τη μάχη του Ματζικέρτ.
 1 ώρα
2. Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Η νίκη των Σελτζούκων στο Μυριοκέφαλο και οι συνέπειές της

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ερώτηση 3 του βιβλίου.

  

Συνδιδασκαλία με
την προηγούμενη
ενότητα

II. ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
1. Οι σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Πόλης

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Ορισμός και παράγοντες διαμόρφωσης
  • Οι τρεις πρώτες σταυροφορίες (συνοπτικά)
  • Η τέταρτη σταυροφορία

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ένας χωρικός από τη Δύση εξηγεί σε συγχωριανό του τους λόγους για τους οποίους θα συμμετάσχει σε μία Σταυροφορία.

1 ώρες
III. ΑΝΑΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΟΤΑΓΗ ΣΤΟΥΣ ΟΘΩΜΑΝΟΥΣ
1.Εξάπλωση των Τούρκων και τελευταίες προσπάθειες για ανάσχεσή τους

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Οι Οθωμανοί και οι κατακτήσεις τους
  • Προσπάθειες ανάσχεσης των Οθωμανών

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερώτηση 1 του βιβλίου.
– Παιχνίδι ρόλων: Αφού χωριστείτε σε δύο ομάδες, αναπαραστήστε την επιχειρηματολογία υπέρ και κατά της ευρωπαϊκής βοήθειας και παρουσίας στην Πόλη τις παραμονές της Άλωσης.

1 ώρα
2. Η Άλωση της Πόλης

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Πολιορκία και άλωση της Πόλη
  • Οι συνέπειες
  • Η βυζαντινή πνευματική κληρονομιά

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Μελετώντας το παρακάτω υλικό, καταγράψτε και συζητήστε τα συμπεράσματά σας για τις αντιλήψεις και τα συναισθήματα, που απηχούν έργα της λαϊκής παράδοσης για την Άλωση. «Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Θρήνοι, θρύλοι, παραδόσεις», Μαθησιακό Αντικείμενο, Φωτόδεντρο:
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/8801

2 ώρες

 

ΙΙ.ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Σε αυτή την ενότητα προτείνεται η διδασκαλία των ενοτήτων που αναδεικνύουν πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής στο Βυζάντιο. Μετά την παρουσίαση της πολιτικής/στρατιωτικής ιστορίας του Βυζαντίου, οι μαθητές/τριες αναμένεται να εμβαθύνουν σε φαινόμενα που επηρέασαν τις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις. Στο ίδιο πλαίσιο θα πρέπει να ενταχθεί και η διδασκαλία ενοτήτων που σχετίζονται με τον πολιτισμό του Βυζαντίου, ιδιαίτερα την αρχιτεκτονική και τις εικαστικές τέχνες (ψηφιδωτά, τοιχογραφίες, φορητές εικόνες). Μέσα από αυτή την προσέγγιση, οι μαθητές/τριες θα εμβαθύνουν περισσότερο σε θέματα που σχετίζονται με τη νομοθεσία, την τέχνη αλλά και τις κοινωνικές συγκρούσεις με κοινωνικό/πνευματικό υπόβαθρο (π.χ. η Στάση του Νίκα, η Εικονομαχία). Θα μπορέσουν να μελετήσουν και να συγκρίνουν διαφορετικά συστήματα κοινωνικής διαστρωμάτωσης ανάμεσα στο Βυζάντιο (θεσμός της πρόνοιας) και τη Μεσαιωνική Δύση (φεουδαρχία). Επιπλέον, θα εξεταστούν συνολικά οι εξελίξεις στο εμπόριο και την οικονομία της ευρύτερης περιοχής. Η συνεξέταση σχετικών φαινομένων αναμένεται να εξοικονομήσει χρόνο και να βοηθήσει στην εμβάθυνση σε ορισμένα θέματα, που άπτονται της κοινωνίας και της οικονομίας του Βυζαντίου και της ευρύτερης περιοχής, ενώ οι μαθητές/τριες θα διακρίνουν τους τρόπους που επηρεάζεται η καθημερινή ζωή από τις εξελίξεις στους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (330-717)
II. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1. Ο Ιουστινιανός και το έργο του

Διδασκαλία των υποενοτήτων α. Η πολιτική του Ιουστινιανού, β. Εσωτερική πολιτική και δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Η πολιτική του Ιουστινιανού
  • Εσωτερική πολιτική
  • Κτίσματα και Αγία Σοφία

Προτείνεται να αφιερωθεί μία ώρα για κάθε υποενότητα και να υπάρξει συνδιδασκαλία της υποενότητας δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία με την ενότητα 4. Εικαστικές Τέχνες και Μουσική του πέμπτου κεφαλαίου.

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 2 και 3 του σχολικού βιβλίου.
– Συζήτηση για τη σημασία της κωδικοποίησης του ρωμαϊκού δικαίου

 3 ώρες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ: Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
4. Εικαστικές Τέχνες και Μουσική

Προτείνεται συνδιδασκαλία με την υποενότητα δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία του πρώτου κεφαλαίου με έμφαση σε:

  • Αρχιτεκτονική
  • Γλυπτική και ζωγραφική (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, φορητές εικόνες)

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 2, 3 και 4 του βιβλίου.

 Συνδιδασκαλία με
την ενότητα 1.δ του
πρώτου κεφαλαίου
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΛΑΟΙ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΓΥΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
II. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
2. Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ

Διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Το εμπόριο των Αράβων, ιδιαίτερα σε σχέση με το βυζαντινό εμπόριο (βλ. υποστηρικτικό υλικό).
  • Γράμματα και τέχνες, ιδιαίτερα τη σχέση με τον ελληνικό κλασικό πολιτισμό, όπως φαίνεται στην πηγή «Ο Μαμούν και η ελληνική παιδεία»

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Κατάρτιση πίνακα στον οποίο να παρουσιάζεται ανά τομέα η συμβολή των Αράβων στον ευρωπαϊκό πολιτισμό.

 2 ώρες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717-1025)
I. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ
5. Η Βυζαντινή Εποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας

Μόνο το γ. Οικονομικές συνέπειες των πολέμων.

Συνδιδασκαλία με
την προηγούμενη
ενότητα
2. Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για τη λατρεία των εικόνων

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στις συνέπειες της Εικονομαχίας (υποενότητα ε)

1 ώρα
3. Η βασιλεία του Μιχαήλ Γ΄ και η αυγή της Νέας Εποχής

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Ίδρυση της Σχολής της Μαγναύρας
  • Ενδιαφέρον για τους κλασικούς
  • Επική ποίηση

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερώτηση 5 του βιβλίου.
– Εξέταση του ποιήματος ο Διγενής από ιστορική σκοπιά. Από το βιβλίο της Β΄
Γυμνασίου Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας: https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2246/Keimena-NeoellinikisLogotechnias_BGymnasiou_html-empl/indexe_1.html

 1 ώρα
II. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
1. Οι εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία

Διδασκαλία με έμφαση στα εξής σημεία:

  • Οι κοινωνικές τάξεις της υπαίθρου
  • Η ανάπτυξη των πόλεων και τα αστικά κοινωνικά στρώματα

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Παιχνίδι ρόλων: Ένας Βυζαντινός αγρότης απευθύνεται στον αυτοκράτορα, παρουσιάζοντας τα προβλήματα που αντιμετωπίζει και ζητώντας την προστασία της πολιτείας.

 1 ώρα
2. Η νομοθεσία της Μακεδονικής Δυναστείας και η σύγκρουσή της με τους «δυνατούς»

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στους νόμους και τον αγώνα κατά των δυνατών (υποενότητα β).

 Συνδιδασκαλία με
την προηγούμενη
ενότητα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ: Η ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ
I. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΛΑΩΝ ( 5ος -10ος αι.)
2. Η φεουδαρχία στη Δυτική Ευρώπη

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα θέματα:

  • Συνθήκες διαμόρφωσης της φεουδαρχίας
  • Χαρακτηριστικά της φεουδαρχίας.

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Να διερευνηθεί σε ομαδική εργασία η εφαρμογή του φεουδαρχικού συστήματος στον ελλαδικό χώρο

 1 ώρα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (1025-1453)
I. Η ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗ ΔΥΣΗ
3. Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα θέματα:

  • Εσωτερική πολιτική
  • Θεσμός της Πρόνοιας (βλ. γραπτή πηγή Πρόνοιες, στρατός και χωρικοί, σ. 56 του βιβλίου).

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερώτηση 3 του βιβλίου (σ. 56)
– Να συγκριθεί ο θεσμός της Πρόνοιας στο Βυζάντιο με το θεσμό της φεουδαρχίας στη δυτική Ευρώπη.

 1 ώρα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ: Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
1. Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση:

  • Η οικογενειακή ζωή
  • Το σχολείο
  • Η ασθένεια, η ιατρική και κοινωνική περίθαλψη
  • Η κατοικία
  • Η ενδυμασία και η μόδα
  • Η διατροφή
  • Η ψυχαγωγία

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Βλ. Δ.Μακρή, «Η καθημερινή βυζαντινή αυλή»: Μια εναλλακτική διδακτική προσέγγιση στο πλαίσιο του  δημιουργικού σχολείου, Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων τ.10, σ.99, προσβάσιμο εδώ:
https://www2.iep.edu.gr/wpcontent/uploads/2025/02/%CE%95%CE%95%CE%98-%CF%84%CE%B5%CF%8D%CF%87%CE%BF%CF%82-10.pdf

 2 ώρες

ΙΙΙ.ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΛΑΟΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Στην ενότητα αυτή συγκεντρώνονται όλα τα κεφάλαια που αφορούν τις σχέσεις του Βυζαντίου με λαούς της Ανατολικής Ευρώπης (Σλάβοι, Βούλγαροι, Μοραβοί, Ρώσοι), τη διαδικασία εκχριστιανισμού τους και την εξέλιξη των σχέσεων αυτών. Είναι σημαντικό να αναδειχθούν τα εργαλεία που αξιοποιήθηκαν από τη Βυζαντινή αυτοκρατορία σε σχέση με αυτούς τους λαούς, ώστε να κατανοηθεί και ιστορικά η στενή σχέση μεταξύ των λαών της Ανατολικής Ευρώπης μέχρι και σήμερα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΛΑΟΙ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΓΥΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Ο όρος Σκλαβηνίες
  • Εκχριστιανισμός και αφομοίωση των Σλάβων
 1 ώρα
2. Οι Βούλγαροι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στο θέμα:

  • Σχέσεις με το Βυζάντιο
 1 ώρα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717-1025)
I. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ
4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Η πορεία εκχριστιανισμού των Μοραβών και η σημασία της
  • Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων
  • Το Σχίσμα του 867

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 2 και 3 του βιβλίου.

 1 ώρα
6. Η ίδρυση, η εξέλιξη και ο εκχριστιανισμός του Ρωσικού Κράτους

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Η διαμόρφωση του έθνους των Ρώσων
  • Η ηγεμονία του Κιέβου και οι αποτυχημένες επιθέσεις κατά της Κωνσταντινούπολης
  • Εκχριστιανισμός των Ρώσων

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Με βάση τις πληροφορίες της ενότητας για τις σχέσεις ΒυζαντίουΡώσων, αλλά και τα αποτελέσματα του  εκχριστιανισμού των Ρώσων στις σχέσεις των δύο λαών, προσπαθήστε να μαντέψετε τις σκέψεις και τα συναισθήματα της Άννας στη διάρκεια του ταξιδιού της στη Χερσώνα, για να παντρευτεί τον Βλαδίμηρο και γράψτε τη σχετική αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο.

 1 ώρα

 

ΙV. Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΟΥΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ
ΧΡΟΝΟΥΣ

Στην ενότητα αυτή συγκεντρώνονται όλες οι ενότητες και υποενότητες που αφορούν τις σχέσεις του Βυζαντίου και αργότερα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των κτήσεων της Ενετικής Δημοκρατίας με τα κράτη που αναπτύσσονται στη δυτική Ευρώπη. Είναι σημαντικό να αναδειχθεί ότι η κυριαρχία της Δύσης δεν υπήρξε δεδομένη σε όλη αυτή την ιστορική περίοδο αλλά, αντιθέτως, την περίοδο ακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, το σημαντικότερο κέντρο πολιτικής ισχύος και πολιτισμού ήταν η Κωνσταντινούπολη. Σταδιακά αντιστράφηκε αυτή η σχέση σε διάφορες ιστορικές περιόδους. Πιο συγκεκριμένα από την εμπλοκή των ιταλικών πόλεων στα θέματα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας έως την Πρώτη Άλωση, περίοδο που συμπίπτει με την ανάπτυξη και τη διαμόρφωση του Ευρωπαϊκού  πολιτισμού αρχίζει να αντιστρέφεται η σχέση Ανατολής-Δύσης και σταδιακά η έννοια της Ανατολής γίνεται συνώνυμο της παρακμής στη δυτική σκέψη. Η συνεξέταση των ενοτήτων αυτών αναμένεται να διευκολύνει την ταχύτερη αφομοίωση των συγκεκριμένων ενοτήτων και κατ’ επέκταση την εξοικονόμηση διδακτικών ωρών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717-1025)
I. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ
7. Σχέσεις Βυζαντίου-Δύσης. Αγώνες για τη διατήρηση των ιταλικών κτήσεων

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας

  • Είναι σημαντικό να αναδειχθεί η πολυπλοκότητα της κατάστασης στην Ιταλική χερσόνησο και τη Σικελία την περίοδο της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου αλλά και η εξέλιξη των σχέσεων, που σταδιακά οδήγησαν στην αντιστροφή της σχέσης Ανατολής (Βυζαντίου) και δυτικής Ευρώπης
 1 ώρα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (1025-1453)
I. Η ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗ ΔΥΣΗ
3. Η ενετική οικονομική διείσδυση και το σχίσμα των Εκκλησιών

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Εμπορικά προνόμια στους Βενετούς και οι συνέπειες για την αυτοκρατορία
  • Το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 1 και 3 του βιβλίου.
– Παιχνίδι ρόλων: δύο ομάδες μαθητών/τριών αναλαμβάνουν τους ρόλους εκπροσώπων των δύο Εκκλησιών και υποστηρίζουν το σκεπτικό και τις ενέργειες των Εκκλησιών τους, που οδήγησαν στο Σχίσμα.

 1 ώρα
II. ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
2. Η περίοδος της Λατινοκρατίας και τα ελληνικά κράτη

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα θέματα:

  • Λατίνοι και Έλληνες
  • Νέα ιδεολογία και ανάκτηση της Πόλης

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Αναζητήστε και παρουσιάστε κατάλοιπα της λατινικής παρουσίας (κάστρα, τοπωνύμια κ.ά.) στην περιοχή σας.

 2 ώρες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ: Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ (15ος -18ος αι.)
I. ΟΙ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
1. Οι ανακαλύψεις

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Τα κίνητρα και οι προϋποθέσεις
  • Τα εξερευνητικά ταξίδια
  • Η τύχη των προκολομβιανών πολιτισμών
  • Συνέπειες των ανακαλύψεων

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Συζήτηση για τη συμπεριφορά των Ευρωπαίων απέναντι στους γηγενείς κατοίκους της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής

 2 ώρες
2. Αναγέννηση και Ανθρωπισμός

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Το νόημα του όρου Αναγέννηση (ορισμός)
  • Μια νέα εικόνα του κόσμου
  • Ο Ανθρωπισμός (ορισμός)
  • Ο οικουμενικός άνθρωπος (ορισμός)
  • Η συμβολή των Ελλήνων λογίων
  • Η γέννηση του τυπωμένου βιβλίου και η διάδοση της Αναγέννησης (απλή αναφορά)

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Με βάση (δύο ή περισσότερα) επιλεγμένα έργα ζωγραφικής από τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, προσπαθήσετε να εντοπίσετε τις μεταξύ τους διαφορές και να τις συνδέσετε με την αντίληψη του κόσμου που χαρακτηρίζει την κάθε περίοδο.
Για σχετικό υλικό, βλ.: Τα έργα τέχνης στο Μουσείο Uffizi στη Φλωρεντία:https://www.uffizi.it/en/artworks
– Με βάση τα στοιχεία της ενότητας, προσπαθήστε να φανταστείτε πώς βλέπει τον εαυτό του και τον κόσμο ο άνθρωπος της Αναγέννησης

 2 ώρες
3. Η θρησκευτική Μεταρρύθμιση

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

  • Η κρίση στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και οι «ανθρωπιστές»
  • Η προτεσταντική μεταρρύθμιση (ορισμός, κύριος εκφραστής)
  • Οι αντιδράσεις της ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας
  • Η Ευρώπη μετά τη μεταρρύθμιση (απλή αναφορά με χάρτη)

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ερώτηση 1 του σχολικού βιβλίου.

 Συνδιδασκαλία με την προηγούμενη ενότητα
4. Πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις από τον 15ο ως τον 18ο αιώνα

Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν τα ακόλουθα σημεία:

  • Δημογραφική εξέλιξη της Ευρώπης
  • Ανάπτυξη εμπορίου και βιοτεχνίας, αρχές βιομηχανικής επανάστασης
  • Κοινωνικές τάξεις
  • Εθνικά κράτη και πολιτεύματα κατά τα μέσα του 18ου αι.

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Να αναγνωρίσετε και να συζητήσετε τις αντιλήψεις για την άσκηση της εξουσίας που εκφράζουν ο Ι. Μποσυέ και ο Τζον Λοκ στις πηγές του σχολικού βιβλίου.
– Να τεκμηριώσετε γιατί ο νόμος περί Προσωπικής Ασφάλειας («Habeas corpus», 1679) και η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων («Bill of Rights», 1689) (σχολικού βιβλίου) αποτελούν ορόσημα στην ιστορία της εξέλιξης των πολιτικών αντιλήψεων.

 2 ώρες
II. Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ

Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν τα ακόλουθα σημεία:

  • Συνθήκες κατάκτησης Βενετών και Οθωμανών
  • Ρόλος της Εκκλησίας
  • Θεσμός των κοινοτήτων
  • Φαναριώτες
  • Αρματολοί και κλέφτες
  • Οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές από το 17ο αι.
  • Παροικίες
  • Παιδεία και Νεοελληνικός Διαφωτισμός

Προτεινόμενη δραστηριότητα:
– Συγκεντρώστε τους όρους (πληθυσμιακές ομάδες, θεσμοί, αξιώματα, δραστηριότητες, παράγοντες φθοράς, κ.ά.) που αφορούν τον Ελληνισμό κατά την οθωμανική περίοδο.
-Συζητήστε για το Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και την παρουσία του στην Κρήτη και τη Βενετία, βλ. σχετικό υλικό, Του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου Τιμής και Μνήμης Χάριν για τα 400 χρόνια από το θάνατο του, Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου: https://www.nationalgallery.gr/wpcontent/uploads/2021/10/theotokopoulos_both.pdf

 2 ώρες
Σύνολο 40 ώρες

 Πίσω