Λύσεις — Κεφάλαιο 3 · Ηλεκτρονόμοι – Μνήμη (Ερωτήσεις, σελ. 120) – ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΩΝ ΤΟΜΟΣ Α΄ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3 · Ηλεκτρονόμοι - Μνήμη (Ερωτήσεις, σελ. 120)
Απαντήσεις στις Ερωτήσεις του βιβλίου για τους ηλεκτρονόμους & τη μνήμη ηλεκτρικών κυκλωμάτων.
Τι είναι/σκοποί ηλεκτρονόμων
Ερώτηση: Τι είναι οι ηλεκτρονόμοι; Ποιους σκοπούς εξυπηρετούν;
Απάντηση:
- Ηλεκτρικά ελεγχόμενοι διακόπτες: μικρό ρεύμα στο πηνίο ελέγχει το άνοιγμα/κλείσιμο επαφών.
- Σκοποί: εξ αποστάσεως & αυτόματος χειρισμός, έλεγχος μεγάλης ισχύος με μικρό σήμα, γαλβανική απομόνωση & πολλαπλασιασμός επαφών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλεκτρικά ελεγχόμενοι διακόπτες· για αυτόματο/εξ αποστάσεως έλεγχο ισχύος με μικρό σήμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + ≥2 σκοποί.
Βασικά μέρη
Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά μέρη ενός ηλεκτρονόμου με ηλεκτρομαγνήτη;
Απάντηση:
- Πηνίο, σταθερός πυρήνας & κινητός οπλισμός (σιδηρομαγνητικό υλικό), ελατήρια επαναφοράς, ηλεκτρικές επαφές (σταθερό & κινητό μέρος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πηνίο, πυρήνας+οπλισμός, ελατήρια επαναφοράς, ηλεκτρικές επαφές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥4 βασικά μέρη.
Λειτουργία
Ερώτηση: Περιγράψτε τη λειτουργία ενός ηλεκτρονόμου με ηλεκτρομαγνήτη.
Απάντηση:
- Όταν διεγείρεται το πηνίο, το μαγνητικό πεδίο έλκει τον οπλισμό, ο οποίος μετακινεί τις επαφές: οι NO κλείνουν, οι NC ανοίγουν.
- Με διακοπή του ρεύματος, τα ελατήρια επαναφέρουν τον οπλισμό & τις επαφές στην ηρεμία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διέγερση πηνίου → έλξη οπλισμού → NO κλείνουν/NC ανοίγουν· διακοπή → ελατήρια επαναφέρουν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μαγνητική έλξη + κίνηση επαφών + επαναφορά.
Κατηγορίες κατά προορισμό
Ερώτηση: Ποιες οι κατηγορίες των ηλεκτρονόμων ανάλογα με τον προορισμό τους;
Απάντηση:
- Ηλεκτρονόμοι ισχύος (τροφοδοσία καταναλώσεων ισχύος) και βοηθητικοί ηλεκτρονόμοι (κύκλωμα ελέγχου/λογική).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ισχύος & βοηθητικοί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: και οι δύο κατηγορίες.
Πού χρησιμοποιούνται οι ισχύος
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιούνται οι ηλεκτρονόμοι ισχύος;
Απάντηση:
- Για τη ζεύξη/απόζευξη καταναλώσεων ισχύος — κυρίως ηλεκτροκινητήρων, αντιστάσεων θέρμανσης κ.λπ. — στο κύκλωμα ισχύος (μεγάλα ρεύματα, κύριες επαφές).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη ζεύξη/απόζευξη καταναλώσεων ισχύος (κινητήρες κ.λπ.) — κύκλωμα ισχύος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: καταναλώσεις ισχύος/κινητήρες.
Πού χρησιμοποιούνται οι βοηθητικοί
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιούνται οι βοηθητικοί ηλεκτρονόμοι;
Απάντηση:
- Στο κύκλωμα ελέγχου (αυτοματισμού): για την υλοποίηση της λογικής, τον πολλαπλασιασμό επαφών και την ενίσχυση/διανομή σημάτων ελέγχου (μικρά ρεύματα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο κύκλωμα ελέγχου — λογική & πολλαπλασιασμός επαφών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κύκλωμα ελέγχου/λογική.
Κατηγορίες ισχύος κατά κατασκευή
Ερώτηση: Ποιες οι κατηγορίες των ηλεκτρονόμων ισχύος ανάλογα με την κατασκευή τους;
Απάντηση:
- Με ηλεκτρομαγνήτη (ηλεκτρομηχανικοί — κινητός οπλισμός) και ημιαγωγών (solid-state) — εξ ολοκλήρου ηλεκτρονικοί, χωρίς κινητά μέρη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με ηλεκτρομαγνήτη & ημιαγωγών (solid-state).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: και οι δύο τύποι κατασκευής.
Κατηγορίες βοηθητικών κατά κατασκευή
Ερώτηση: Ποιες οι κατηγορίες των βοηθητικών ηλεκτρονόμων ανάλογα με την κατασκευή τους;
Απάντηση:
- Ομοίως με ηλεκτρομαγνήτη (ηλεκτρομηχανικοί) και ημιαγωγών (solid-state).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με ηλεκτρομαγνήτη & ημιαγωγών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: και οι δύο τύποι.
Κατηγορίες επαφών ισχύος
Ερώτηση: Ποιες οι κατηγορίες των ηλεκτρικών επαφών ενός ηλεκτρονόμου ισχύος (ονομασίες, σύμβολα, χαρακτηρισμός);
Απάντηση:
- Κύριες (ισχύος): μεταφέρουν τα μεγάλα ρεύματα — χαρακτηρισμός 1-2, 3-4, 5-6 (ή L1-T1, L2-T2, L3-T3). Είναι κανονικά ανοικτές.
- Βοηθητικές: διψήφιοι αριθμοί — κανονικά ανοικτές (NO): 13-14 (μονάδες 3-4), κανονικά κλειστές (NC): 11-12, 21-22 (μονάδες 1-2). Το ψηφίο δεκάδων = αύξων αριθμός.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κύριες (1-2,3-4,5-6) & βοηθητικές NO(..3-..4) / NC(..1-..2).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κύριες vs βοηθητικές + χαρακτηρισμός NO/NC.
Τάσεις πηνίων AC
Ερώτηση: Ποιες οι πιο συνηθισμένες ονομαστικές τάσεις των πηνίων ηλεκτρονόμων ισχύος με εναλλασσόμενο ρεύμα;
Λύση:
- Πιο συνηθισμένες AC: 24V, 42V, 110V, 220V, 380V (υπάρχουν & 48, 60, 230, 240, 440, 660 V).
Απάντηση: 24, 42, 110, 220, 380 V (AC).
Πρόσεξε:
- Τιμές αυτούσιες από το βιβλίο.
Τάσεις πηνίων DC
Ερώτηση: Ποιες οι ονομαστικές τάσεις των πηνίων με συνεχές ρεύμα;
Λύση:
- DC: 12, 24, 42, 48, 50, 60, 75, 110, 125, 220, 250 V.
Απάντηση: 12, 24, 42, 48, 50, 60, 75, 110, 125, 220, 250 V (DC).
Πρόσεξε:
- Τιμές αυτούσιες από το βιβλίο.
Κατηγορίες χρήσης κύριων επαφών AC
Ερώτηση: Ποιες οι χαρακτηριστικές κατηγορίες χρήσης των κύριων επαφών (καταναλώσεις AC);
Λύση:
- AC-1: ωμικές/ελαφρώς επαγωγικές (θέρμανση).
- AC-2: δακτυλιοφόροι κινητήρες (εκκίνηση, φρενάρισμα, αναστροφή).
- AC-3: κινητήρες βραχυκυκλωμένου δρομέα (εκκίνηση, απόζευξη κατά τη λειτουργία).
- AC-4: κινητήρες βραχυκυκλωμένου δρομέα (εκκίνηση, γρήγορο φρενάρισμα, αναστροφή).
Απάντηση: AC-1 (ωμικές), AC-2 (δακτυλιοφόροι), AC-3 (βραχυκυκλ. δρομέα απλά), AC-4 (φρενάρισμα/αναστροφή).
Πρόσεξε:
- Ονομασίες αυτούσιες από το βιβλίο.
Κατηγορίες χρήσης βοηθητικών επαφών AC
Ερώτηση: Ποιες οι χαρακτηριστικές κατηγορίες χρήσης των βοηθητικών επαφών (καταναλώσεις AC);
Λύση:
- AC-12, AC-13, AC-14, AC-15 (χειρισμός φορτίων ελέγχου: ηλεκτρονόμοι, ηλεκτρομαγνήτες, φορτία στερεάς κατάστασης κ.λπ.).
Απάντηση: AC-12, AC-13, AC-14, AC-15.
Πρόσεξε:
- Ονομασίες αυτούσιες από το βιβλίο.
Στοιχεία παραγγελίας
Ερώτηση: Ποια στοιχεία δίνονται στην παραγγελία ηλεκτρονόμου ισχύος;
Απάντηση:
- Τάση πηνίου, αριθμός & τύπος επαφών (κύριες/βοηθητικές, NO/NC), κατηγορία χρήσης (π.χ. AC-3), ονομαστικό ρεύμα/ισχύ (και μέγεθος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τάση πηνίου, αριθμός/τύπος επαφών, κατηγορία χρήσης, ονομαστικό ρεύμα/ισχύ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥3 στοιχεία.
Σκοπός λυχνιών ένδειξης
Ερώτηση: Για ποιους σκοπούς χρησιμοποιούνται λυχνίες ένδειξης σε ένα σύστημα αυτοματισμού;
Απάντηση:
- Για να εμφανίζουν οπτικά την κατάσταση του συστήματος: λειτουργία/στάση μιας κατανάλωσης, παρουσία τάσης, βλάβη/συναγερμό — βοηθώντας τον χειριστή στην εποπτεία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπτική ένδειξη κατάστασης: λειτουργία/στάση, παρουσία τάσης, βλάβη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ένδειξη κατάστασης/βλάβης.
Επαφές μπουτόν
Ερώτηση: Ποιες οι κατηγορίες των ηλεκτρικών επαφών των μπουτόνς (ονομασίες, σύμβολα, χαρακτηρισμός);
Απάντηση:
- Κανονικά ανοικτές (NO): 13-14 (μονάδες 3-4) — π.χ. μπουτόν START.
- Κανονικά κλειστές (NC): 11-12 (μονάδες 1-2) — π.χ. μπουτόν STOP.
- Οι επαφές είναι στιγμιαίας ενεργοποίησης (επιστρέφουν μόνες τους).
Σύνοψη: (ενδεικτική) NO (13-14, START) & NC (11-12, STOP), στιγμιαίας ενεργοποίησης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: NO & NC + στιγμιαία λειτουργία.
Επαφή αυτοσυγκράτησης
Ερώτηση: Τι είναι η επαφή «αυτοσυγκράτησης» ενός ηλεκτρονόμου και ποιον σκοπό εξυπηρετεί;
Απάντηση:
- Μια κανονικά ανοικτή βοηθητική επαφή του ίδιου ηλεκτρονόμου, συνδεδεμένη παράλληλα με το μπουτόν START.
- Μόλις ενεργοποιηθεί ο ηλεκτρονόμος, η επαφή κλείνει και συνεχίζει να τροφοδοτεί το πηνίο ακόμη κι όταν αφεθεί το START — έως ότου πιεστεί το STOP.
- Σκοπός: δίνει «μνήμη» στο κύκλωμα (κρατά τη λειτουργία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) ΝΟ βοηθητική επαφή παράλληλα στο START που κρατά ενεργό το πηνίο — «μνήμη» του κυκλώματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ΝΟ επαφή ‖ START + ρόλος μνήμης.
Γιατί μπουτόν ΚΑΙ όχι διακόπτες
Ερώτηση: Γιατί χρησιμοποιούνται μπουτόν για τον χειρισμό βιομηχανικών καταναλώσεων και όχι απλοί διακόπτες;
Απάντηση:
- Ασφάλεια σε πτώση τάσης: με αυτοσυγκράτηση, αν κοπεί & επανέλθει το ρεύμα, η κατανάλωση δεν επανεκκινεί μόνη της (απαιτείται νέο START) — με απλό διακόπτη θα ξεκινούσε αυτόματα (κίνδυνος).
- Προτεραιότητα STOP & χειρισμός από πολλά σημεία (πολλά START παράλληλα, πολλά STOP σε σειρά).
- Δυνατότητα χαμηλής τάσης ελέγχου για ασφάλεια.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για ασφάλεια (δεν επανεκκινεί σε πτώση τάσης), προτεραιότητα STOP & χειρισμό από πολλά σημεία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ασφάλεια πτώσης τάσης + ≥1 ακόμη πλεονέκτημα.
