Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (σελ. 52-53) – ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1
Πλήρεις λύσεις και των 18 ερωτήσεων του 1ου κεφαλαίου: τα υλικά και τα όργανα σχεδίασης, τα είδη και η σκληρότητα των μολυβιών, τα όργανα χάραξης παράλληλων ευθειών και κύκλων, τα είδη και τα πάχη των γραμμών, τα δύο είδη κλιμάκων με πλήρη αριθμητική επίλυση της άσκησης σμίκρυνσης εμβαδού σε κλίμακα 1:200, η ένδειξη προσανατολισμού, οι ορθές προβολές κάτοψη - όψη - τομή, οι ισοϋψείς καμπύλες, ο πίνακας τίτλων και το υπόμνημα, καθώς και η βασική διαφορά γραμμικού και ελεύθερου σχεδίου με τα υλικά του δεύτερου.
Τα υλικά και τα όργανα σχεδίασης
Ερώτηση: Να αναφερθούν τα υλικά και όργανα σχεδίασης που είναι απαραίτητα για τη σύνταξη ενός γραμμικού σχεδίου.
Απάντηση:
- ΤΑ ΥΛΙΚΑ (§1.1.1-1.1.3, σελ. 10-13):
ΧΑΡΤΙ · ΔΙΑΦΑΝΕΣ — το συνηθέστερο, «από το οποίο με τη μέθοδο της φωτοτυπίας (υγρή με αμμωνία ή ξηρή) αναπαράγονται αντίγραφα υψηλής ποιότητας» · ΛΕΥΚΟ ΧΑΡΤΙ ή ΡΙΖΟΧΑΡΤΟ για πρόχειρα σκίτσα και για το αρχικό μολύβωμα τυποποιημένες διαστάσεις κατά D.I.N. 476 (Α0 έως Α6) ΜΟΛΥΒΙΑ · ΜΗΧΑΝΙΚΑ (στέλεχος + μύτες γραφίτη, 0,5-2 mm) · ΞΥΛΙΝΑ σκληρότητες από 3Η (πολύ σκληρό) έως 7Β (πολύ μαλακό) ΜΕΛΑΝΙ ΜΑΥΡΗ ΣΙΝΙΚΗ ΜΕΛΑΝΗ, με ΠΕΝΑΚΙΑ ΤΥΠΟΥ RAPIDOGRAPH ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ ΓΟΜΟΛΑΣΤΙΧΑ (καλής ποιότητας, πολύ μαλακή) · ΞΥΣΤΡΑ / ΣΟΥΓΙΑΔΑΚΙ · «ΨΑΡΑΚΙ» ή ΞΥΣΤΡΑ «ΚΑΜΠΑΝΑ» · ΚΟΛΛΗΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ · ΣΒΗΣΤΗΡΑ ΜΕΛΑΝΗΣ, ΞΥΡΑΦΑΚΙ, ΥΑΛΟΒΑΜΒΑΚΑΣ · ΡΕΛΙΑΣΤΡΑ - Ο ΧΩΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (§1.1.4, σελ. 14-15): το σχεδιαστήριο, «ένα ειδικό έπιπλο… αποτελείται από μια ορθογωνισμένη πινακίδα, στηριγμένη σε ξύλινη ή μεταλλική βάση», που στρέφεται μέχρι 90°, ή εναλλακτικά θρανίο/τραπέζι με φορητή πινακίδα σχεδίασης.
- ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ (§1.1.5, σελ. 15-21) — «Για τη χάραξη ευθειών γραμμών απαραίτητο όργανο είναι ο κανόνας. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα ταυ, οι παραλληλογράφοι, τα τρίγωνα, τα υποδεκάμετρα και τα κλιμακόμετρα»:
ΤΑΥ οριζόντιες (και, με τρίγωνο, κατακόρυφες) ευθείες ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΟΣ «νεότερη μορφή του ταυ», με σχοινάκια και τροχαλίες ΤΡΙΓΩΝΑ ορθογώνια ισοσκελή (45°) και σκαληνά (30°-60°), καθώς και τρίγωνο ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΓΩΝΙΑΣ ΥΠΟΔΕΚΑΜΕΤΡΟ 30, 40 ή 50 cm (και τσέπης 10 cm), υποδιαιρέσεις ανά 1 ή ανά 0,5 mm ΚΛΙΜΑΚΟΜΕΤΡΟ δύο ή τρεις έδρες με υποδιαιρέσεις για τις κλίμακες 1:20, 1:50, 1:100, 1:200, 1:250«Εκτός από τον κανόνα υπάρχουν και άλλα βοηθητικά όργανα σχεδίασης»:
ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΑ χάραξη καμπυλών γραμμών ΔΙΑΣΤΗΜΟΜΕΤΡΟ μέτρηση και μεταφορά αποστάσεων, υποδιαίρεση ΔΙΑΒΗΤΗΣ κύκλοι και τόξα κύκλων (με προέκταση, μεγαλύτεροι) ΚΥΚΛΙΚΑ ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΑ (stencils κύκλων) ΜΟΙΡΟΓΝΩΜΟΝΙΟ μέτρηση γωνιών και τόξων (ημικύκλιο 180°) ΟΔΗΓΟΙ (stencils) τυποποιημένα σχήματα, σύμβολα, γράμματα, αριθμοί
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τη σύνταξη ενός γραμμικού σχεδίου απαιτούνται υλικά, χώρος εργασίας και όργανα σχεδίασης. Ως υλικά χρησιμοποιούνται το χαρτί, συνήθως διαφανές γιατί από αυτό αναπαράγονται με φωτοτυπία αντίγραφα υψηλής ποιότητας, καθώς και λευκό χαρτί ή ριζόχαρτο για τα πρόχειρα σκίτσα, με τυποποιημένες διαστάσεις κατά D.I.N. 476· τα μολύβια, μηχανικά και ξύλινα, με βαθμούς σκληρότητας από 3Η έως 7Β· η μαύρη σινική μελάνη με πενάκια τύπου rapidograph· και βοηθητικά υλικά όπως η μαλακή γομολάστιχα, η ξύστρα, το ψαράκι ή η ξύστρα καμπάνα, η κολλητική ταινία, η σβηστήρα μελάνης και η ρελιάστρα. Η εργασία γίνεται στο σχεδιαστήριο, ένα ειδικό έπιπλο με ορθογωνισμένη πινακίδα που στρέφεται μέχρι τις ενενήντα μοίρες, ή σε φορητή πινακίδα σχεδίασης. Για τη χάραξη ευθειών γραμμών απαραίτητο όργανο είναι ο κανόνας, στην κατηγορία του οποίου ανήκουν τα ταυ, οι παραλληλογράφοι, τα τρίγωνα, τα υποδεκάμετρα και τα κλιμακόμετρα. Εκτός από τον κανόνα υπάρχουν και άλλα βοηθητικά όργανα σχεδίασης, όπως τα καμπυλόγραμμα, το διαστημόμετρο, ο διαβήτης, τα κυκλικά καμπυλόγραμμα, το μοιρογνωμόνιο και οι οδηγοί, δηλαδή τα stencils.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Το βιβλίο ξεχωρίζει σαφώς τα υλικά (χαρτί, μολύβι, μελάνι) από τα όργανα (κανόνας και βοηθητικά). Μια πλήρης απάντηση καλύπτει και τις δύο κατηγορίες.
- ⚠️ Ο διαβήτης δεν είναι αυτοτελές όργανο στο κείμενο: προκύπτει από το διαστημόμετρο, όταν «αφαιρείται η μία ακίδα… και αντικαθίσταται από κατάλληλη μύτη μολυβιού ή από rapidograph».
Τα δύο είδη μολυβιών
Ερώτηση: Ποια είδη μολυβιών χρησιμοποιούνται στο γραμμικό σχέδιο;
Απάντηση:
-
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.1.2, σελ. 12), αυτούσια: «Υπάρχουν δύο είδη μολυβιών: τα μηχανικά και τα ξύλινα.»
-
ΜΗΧΑΝΙΚΑ ΜΟΛΥΒΙΑ «αποτελούνται από ένα ΣΤΕΛΕΧΟΣ, που δέχεται στο εσωτερικό του ΜΥΤΕΣ ΑΠΟ ΓΡΑΦΙΤΗ» «Υπάρχουν μηχανικά μολύβια κατάλληλα για ΛΕΠΤΕΣ και άλλα για ΧΟΝΔΡΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ (συνήθως δίνουν πάχος γραμμής από 0,5 mm έως 2 mm).» ξύσιμο μύτης: με το «ΨΑΡΑΚΙ» ή με ειδική ξύστρα «ΚΑΜΠΑΝΑ» ΞΥΛΙΝΑ ΜΟΛΥΒΙΑ ο γραφίτης είναι ενσωματωμένος σε ξύλινο περίβλημα ξύσιμο: με ΑΠΛΗ ΞΥΣΤΡΑ ή ΣΟΥΓΙΑΔΑΚΙ -
ΚΟΙΝΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ: «Τα ξύλινα μολύβια και οι μύτες των μηχανικών μολυβιών σχεδίασης που χρησιμοποιούνται συνήθως έχουν διάφορους βαθμούς σκληρότητας, αρχίζοντας από το 3Η (πολύ σκληρό) έως το 7Β (πολύ μαλακό).» ➜ Δηλαδή η διάκριση μηχανικό/ξύλινο αφορά την κατασκευή, ενώ η σκληρότητα είναι ανεξάρτητο χαρακτηριστικό που υπάρχει και στα δύο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο γραμμικό σχέδιο υπάρχουν δύο είδη μολυβιών: τα μηχανικά και τα ξύλινα. Τα μηχανικά μολύβια αποτελούνται από ένα στέλεχος, που δέχεται στο εσωτερικό του μύτες από γραφίτη· υπάρχουν μηχανικά μολύβια κατάλληλα για λεπτές και άλλα για χονδρές γραμμές, που συνήθως δίνουν πάχος γραμμής από 0,5 mm έως 2 mm. Τα ξύλινα μολύβια φέρουν τον γραφίτη σε ξύλινο περίβλημα και ξύνονται με απλή ξύστρα ή σουγιαδάκι, ενώ οι μύτες των μηχανικών ξύνονται με το ψαράκι ή με ειδική ξύστρα καμπάνα. Και στα δύο είδη οι μύτες διατίθενται σε διάφορους βαθμούς σκληρότητας, από το 3Η που είναι πολύ σκληρό έως το 7Β που είναι πολύ μαλακό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Η ερώτηση ζητά τα είδη (μηχανικά / ξύλινα) και όχι τους βαθμούς σκληρότητας — αυτοί ζητούνται χωριστά στην ερώτηση 3.
Οι τύποι μολυβιών κατά σκληρότητα και οι χρήσεις τους
Ερώτηση: Να αναφερθούν οι τύποι των μολυβιών ως προς το βαθμό σκληρότητας. Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται οι διάφοροι τύποι μολυβιών;
Απάντηση:
-
ΟΙ ΤΥΠΟΙ (Πίν. 1.2, σελ. 12) — «αρχίζοντας από το 3Η (πολύ σκληρό) έως το 7Β (πολύ μαλακό)»:
ΒΑΘΜΟΣ ΣΚΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΤΥΠΟΙ ΜΟΛΥΒΙΟΥ ΠΟΛΥ ΜΑΛΑΚΟ 7Β 6Β 5Β 4Β ΜΑΛΑΚΟ 3Β 2Β Β ΜΕΣΗΣ ΣΚΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΗΒ F ΣΚΛΗΡΟ Η 2Η ΠΟΛΥ ΣΚΛΗΡΟ 3Η➜ Το γράμμα Β (black) δηλώνει μαλακό, το Η (hard) σκληρό· τα ΗΒ και F είναι τα μέσης σκληρότητας.
-
ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ (σελ. 13), αυτούσια:
ΗΒ, Η, 2Η, 3Η «κατάλληλα για σχέδια που απεικονίζουν ΠΟΛΛΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ και χρειάζονται ΜΕΓΑΛΗ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ. Απαιτούν όμως ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ για να μη ΧΑΡΑΚΩΣΟΥΝ το χαρτί σχεδίασης.» 3Β, 2Β, F «κατάλληλα για ΠΡΟΧΕΙΡΑ ΣΚΙΤΣΑ» 4Β, 6Β «χρησιμοποιούνται κυρίως στο ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ»Επίσης, το μολύβωμα του οριστικού γραμμικού σχεδίου γίνεται «με σκληρό μολύβι (π.χ. Η, 2Η), για να σχεδιασθεί λεπτή γραμμή» (§1.2.4).
-
ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ Η ΕΠΙΛΟΓΗ: «Η επιλογή της κατάλληλης σκληρότητας του μολυβιού δίνει ακρίβεια και καλό σχεδιαστικό αποτέλεσμα.»
ΠΟΛΥ ΜΑΛΑΚΑ → «ΛΕΡΩΝΟΥΝ ΤΟ ΧΑΡΤΙ» ΠΟΛΥ ΣΚΛΗΡΑ → «δίνουν γραμμές που, αν χρειασθεί να σβηστούν, ενδέχεται να ΑΦΗΣΟΥΝ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ» ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ — ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΣΚΛΗΡΟ ΧΑΡΤΙ → ΣΚΛΗΡΟ ΜΟΛΥΒΙ ΜΑΛΑΚΟ ΧΑΡΤΙ → ΜΑΛΑΚΟ ΜΟΛΥΒΙ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τύποι των μολυβιών ως προς τον βαθμό σκληρότητας αρχίζουν από το 3Η που είναι πολύ σκληρό και φτάνουν έως το 7Β που είναι πολύ μαλακό. Ειδικότερα, πολύ μαλακά είναι τα 7Β, 6Β, 5Β και 4Β, μαλακά τα 3Β, 2Β και Β, μέσης σκληρότητας τα ΗΒ και F, σκληρά τα Η και 2Η και πολύ σκληρό το 3Η. Ως προς τις χρήσεις, τα μολύβια σκληρότητας ΗΒ, Η, 2Η και 3Η είναι κατάλληλα για σχέδια που απεικονίζουν πολλές λεπτομέρειες και χρειάζονται μεγάλη σχεδιαστική ακρίβεια, απαιτούν όμως περισσότερη προσοχή για να μη χαρακώσουν το χαρτί σχεδίασης. Μαλακότερα μολύβια, όπως τα 3Β, 2Β ή F, είναι κατάλληλα για πρόχειρα σκίτσα, ενώ πολύ μαλακά μολύβια όπως τα 4Β και 6Β χρησιμοποιούνται κυρίως στο ελεύθερο σχέδιο. Η επιλογή είναι κρίσιμη, γιατί τα πολύ μαλακά μολύβια λερώνουν το χαρτί, ενώ τα πολύ σκληρά δίνουν γραμμές που, αν χρειασθεί να σβηστούν, ενδέχεται να αφήσουν αποτύπωμα. Τέλος, η σκληρότητα εξαρτάται και από το είδος του χαρτιού: σε σκληρό χαρτί χρησιμοποιείται σκληρό μολύβι, ενώ σε μαλακό χαρτί μαλακό μολύβι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Στον Πίν. 1.2 του βιβλίου η στήλη «Τύπος γραφής» τυπώνεται κενή σε όλες τις σειρές — συμπληρώνεται από το κείμενο της σελ. 13.
Όργανα χάραξης οριζόντιων παράλληλων ευθειών
Ερώτηση: Με ποια όργανα μπορούν να σχεδιασθούν οριζόντιες παράλληλες ευθείες;
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.2.4, σελ. 24): «Η σχεδίαση οριζόντιων παράλληλων ευθειών γίνεται με ταυ ή παραλληλογράφο, ξεκινώντας από πάνω και συνεχίζοντας σταδιακά προς τα κάτω.»
- ΤΟ ΤΑΥ (σελ. 15): «αποτελείται από έναν επιμήκη κανόνα στο άκρο του οποίου είναι καθέτως στερεωμένη η κεφαλή του»· «κατά τη διάρκεια της σχεδίασης η κεφαλή του ταυ εφάπτεται στην αριστερή πλευρά της σχεδιαστικής πινακίδας. Με μετακίνηση του ταυ προς τα άνω ή προς τα κάτω σε επιθυμητή θέση χαράσσονται οριζόντιες γραμμές.»
┌───────────────────────────┐ ├═══════════════════════════│ ← ταυ στη θέση 1 │ │ ├═══════════════════════════│ ← ταυ στη θέση 2 (πιο κάτω) │ │ ├═══════════════════════════│ ← ταυ στη θέση 3 └───────────────────────────┘ ▲ η ΚΕΦΑΛΗ εφάπτεται στην ΑΡΙΣΤΕΡΗ πλευρά της πινακίδας - Ο ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΟΣ (σελ. 16) — «μια νεότερη μορφή του ταυ»: «φέρεται επί του σχεδιαστηρίου και κινείται παράλληλα με τις οριζόντιες ακμές του. Η κίνησή του πραγματοποιείται με τη βοήθεια μηχανισμού αποτελούμενου από δύο σχοινάκια, στερεωμένα στην αριστερή και δεξιά πλευρά του σχεδιαστηρίου, και τεσσάρων τροχαλιών που βρίσκονται πάνω στον κανόνα.» ⚠️ «Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα σχοινάκια ώστε να μην κοπούν, διότι τότε είναι αδύνατον να χαράξουμε παράλληλες ευθείες μέχρι αυτά να αντικατασταθούν.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οριζόντιες παράλληλες ευθείες σχεδιάζονται με το ταυ ή με τον παραλληλογράφο, ξεκινώντας από πάνω και συνεχίζοντας σταδιακά προς τα κάτω. Στο ταυ, η κεφαλή εφάπτεται στην αριστερή πλευρά της σχεδιαστικής πινακίδας και, με μετακίνηση του οργάνου προς τα άνω ή προς τα κάτω στην επιθυμητή θέση, χαράσσονται οριζόντιες γραμμές. Ο παραλληλογράφος, που αποτελεί νεότερη μορφή του ταυ, φέρεται επί του σχεδιαστηρίου και κινείται παράλληλα με τις οριζόντιες ακμές του με τη βοήθεια μηχανισμού από δύο σχοινάκια, στερεωμένα στην αριστερή και δεξιά πλευρά του σχεδιαστηρίου, και τεσσάρων τροχαλιών πάνω στον κανόνα. Παραλληλογράφο μπορεί να φέρει και η φορητή πινακίδα σχεδίασης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Για τις κατακόρυφες παράλληλες ευθείες χρειάζεται επιπλέον ορθογώνιο τρίγωνο — μόνο το ταυ ή ο παραλληλογράφος δεν αρκούν.
- ⚠️ Αν η κεφαλή του ταυ περιστρέφεται, «μπορούν να σχεδιασθούν ευθείες με οποιαδήποτε κλίση».
Τα είδη των ορθογωνίων τριγώνων
Ερώτηση: Να αναφερθούν τα είδη ορθογωνίων τριγώνων που χρησιμοποιούνται στο γραμμικό σχέδιο.
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.1.5, σελ. 17): τα τρίγωνα «διακρίνονται σε δύο είδη: τα ορθογώνια ισοσκελή των οποίων οι δύο οξείες γωνίες είναι 45° και τα ορθογώνια σκαληνά με οξείες γωνίες 30° και 60°».
-
α) ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΙΣΟΣΚΕΛΕΣ β) ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΣΚΑΛΗΝΟ |\ |\ | \ 45° | \ 30° | \ | \ | \ | \ | \ | \ |_____\ 45° | \ 90° | \ |_______\ 60° 90° γωνίες: 90° - 45° - 45° γωνίες: 90° - 60° - 30° - ΤΙ ΚΑΝΟΥΝ ΤΑ ΤΡΙΓΩΝΑ: «είναι όργανα σχεδίασης που μας διευκολύνουν στη χάραξη οριζόντιων, κάθετων ή πλάγιων γραμμών». ΤΡΙΤΟ, ΕΙΔΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ: «Πολύ χρήσιμο για τη σχεδίαση είναι επίσης το τρίγωνο μεταβλητής γωνίας, το οποίο διευκολύνει ιδιαίτερα στη χάραξη ευθειών οποιασδήποτε κλίσης.»
- ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΟΣ: «κατασκευάζονται από πλαστικό ή σπανιότερα ξύλο. Τα πλαστικά χρησιμοποιούνται περισσότερο, διότι διευκολύνουν τη σχεδίαση και καθαρίζονται εύκολα» (με σαπούνι και νερό ή οινόπνευμα και βαμβάκι). «Η επιλογή του μεγέθους εξαρτάται από το μέγεθος της σχεδιαστικής πινακίδας, αλλά και από το μέγεθος των κατασκευαζόμενων σχεδίων. Συνιστάται πάντως η χρήση τριγώνων με πατούρα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο γραμμικό σχέδιο τα τρίγωνα διακρίνονται σε δύο είδη: τα ορθογώνια ισοσκελή, των οποίων οι δύο οξείες γωνίες είναι 45 μοιρών, και τα ορθογώνια σκαληνά, με οξείες γωνίες 30 και 60 μοιρών. Και τα δύο διευκολύνουν στη χάραξη οριζόντιων, κάθετων ή πλάγιων γραμμών. Πολύ χρήσιμο είναι επίσης το τρίγωνο μεταβλητής γωνίας, το οποίο διευκολύνει ιδιαίτερα στη χάραξη ευθειών οποιασδήποτε κλίσης. Τα τρίγωνα κατασκευάζονται από πλαστικό ή σπανιότερα από ξύλο, με τα πλαστικά να χρησιμοποιούνται περισσότερο γιατί διευκολύνουν τη σχεδίαση και καθαρίζονται εύκολα, ενώ συνιστάται η χρήση τριγώνων με πατούρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Το τρίγωνο μεταβλητής γωνίας δεν είναι τρίτο «είδος ορθογωνίου τριγώνου» στην ταξινόμηση του βιβλίου, αλλά πρόσθετο όργανο — αναφέρεται όμως ως συμπλήρωμα της απάντησης.
Όργανα χάραξης κύκλων και τόξων
Ερώτηση: Με ποια όργανα σχεδίασης μπορούν να χαραχθούν κύκλοι ή τόξα κύκλων;
Απάντηση:
-
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.1.5, σελ. 19-20) — δύο όργανα:
1) Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ 2) ΤΑ ΚΥΚΛΙΚΑ ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΑ (stencils κύκλων) -
Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ, αυτούσια: «Για τη σχεδίαση κύκλων ή τόξων κύκλων με μολύβι ή μελάνι αφαιρείται η μία ακίδα του διαστημόμετρου και αντικαθίσταται από κατάλληλη μύτη μολυβιού ή από rapidograph. Τo όργανο που δημιουργείται έτσι ονομάζεται διαβήτης. Η άλλη ακίδα καρφώνεται προσεκτικά στο σημείο του χαρτιού που αντιστοιχεί στο κέντρο του κύκλου, ενώ το δεύτερο σκέλος στρέφεται χαράσσοντας τον κύκλο.»
μύτη μολυβιού ή rapidograph | ακίδα | \ / \ / \ / \/ άρθρωση · η ΑΚΙΔΑ καρφώνεται στο ΚΕΝΤΡΟ · το ΑΛΛΟ ΣΚΕΛΟΣ στρέφεται και χαράσσει ΟΡΙΟ: κύκλοι ακτίνας έως (περίπου) 15 cm ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥΣ: «πρέπει να προστεθεί ένα ΠΑΡΕΚΤΑΜΑ (προέκταση) στο σκέλος του διαβήτη που φέρει τη ΓΡΑΦΙΔΑ» -
ΤΑ ΚΥΚΛΙΚΑ ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΑ: «Για τη χάραξη κύκλων πολύ χρήσιμα είναι και τα κυκλικά καμπυλόγραμμα (stencils κύκλων), επάνω στα οποία αναγράφεται η αντίστοιχη ακτίνα του κύκλου.»
┌──────────────────────────┐ │ () ( ) ( ) ( ) │ έτοιμες οπές διαφόρων ακτίνων, │ r1 r2 r3 r4 │ με την ακτίνα αναγραμμένη δίπλα └──────────────────────────┘ -
⚠️ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ (§1.2.4, σελ. 24): «Η σχεδίαση κύκλων με διαβήτη γίνεται με σταθερή περιστροφή, έτσι ώστε να μην παραμορφώνεται το σχήμα και να μη μεταβάλλεται η ακτίνα του και το πάχος της γραμμής. Ειδικότερα για κύκλους με μελάνι το πενάκι επιδιώκεται να είναι κάθετο στο χαρτί σχεδίασης.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κύκλοι ή τόξα κύκλων χαράσσονται με τον διαβήτη και με τα κυκλικά καμπυλόγραμμα, δηλαδή τα stencils κύκλων. Ο διαβήτης προκύπτει από το διαστημόμετρο, όταν αφαιρεθεί η μία ακίδα του και αντικατασταθεί από κατάλληλη μύτη μολυβιού ή από rapidograph· η άλλη ακίδα καρφώνεται προσεκτικά στο σημείο του χαρτιού που αντιστοιχεί στο κέντρο του κύκλου, ενώ το δεύτερο σκέλος στρέφεται χαράσσοντας τον κύκλο. Με τον διαβήτη μπορούν να σχεδιασθούν κύκλοι ακτίνας έως περίπου 15 εκατοστά, ενώ για λίγο μεγαλύτερους κύκλους πρέπει να προστεθεί παρέκταμα, δηλαδή προέκταση, στο σκέλος που φέρει τη γραφίδα. Τα κυκλικά καμπυλόγραμμα φέρουν έτοιμες κυκλικές οπές, επάνω στις οποίες αναγράφεται η αντίστοιχη ακτίνα του κύκλου. Η σχεδίαση με διαβήτη πρέπει να γίνεται με σταθερή περιστροφή, ώστε να μην παραμορφώνεται το σχήμα και να μη μεταβάλλεται η ακτίνα ή το πάχος της γραμμής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Μη συγχέετε το διαστημόμετρο με τον διαβήτη: το διαστημόμετρο έχει δύο ακίδες και χρησιμεύει σε μέτρηση, μεταφορά διαστάσεων και υποδιαίρεση· ο διαβήτης προκύπτει από αυτό με αντικατάσταση της μίας ακίδας από γραφίδα.
Τα είδη γραμμών και η χρήση τους
Ερώτηση: Να αναφερθούν τα διάφορα είδη γραμμών. Πότε χρησιμοποιείται καθένα από αυτά;
Απάντηση:
-
ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΙΔΗ (§1.2.1, σελ. 21): «Εάν όμως όλες οι γραμμές είχαν την ίδια μορφή και το ίδιο πάχος, τότε θα ήταν δύσκολη η διάκρισή τους και δε θα γινόταν εύκολα κατανοητό τι συμβολίζουν. Για το λόγο αυτό έχει καθιερωθεί να χρησιμοποιούνται διάφορα είδη και πάχη γραμμών που παριστάνουν συμβολικά ένα ορισμένο στοιχείο του σχεδιαζόμενου αντικειμένου.»
-
ΤΑ ΕΞΙ ΕΙΔΗ (§1.2.2, σελ. 21) — αυτούσια οι χρήσεις:
1) ΣΥΝΕΧΗΣ ΓΡΑΜΜΗ ────────────────────── «χρησιμοποιείται για ΟΡΑΤΕΣ ΑΚΜΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑΤΑ» 2) ΔΙΑΚΕΚΟΜΜΕΝΗ ΓΡΑΜΜΗ ── ── ── ── ── ── ── «για ΑΟΡΑΤΕΣ ΑΚΜΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ, ΠΟΥ ΚΡΥΒΟΝΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΑΛΛΑ» 3) ΓΡΑΜΜΗ - ΤΕΛΕΙΑ (ΑΞΟΝΙΚΗ) ───── · ───── · ───── «για ένδειξη των ΙΧΝΩΝ ΤΟΜΗΣ και για ΑΞΟΝΕΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ (είναι δηλαδή ΝΟΗΤΗ ΓΡΑΜΜΗ)» 4) ΓΡΑΜΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ~~^~~~^~~^~~~^~~ «για οτιδήποτε μπορεί να σχεδιασθεί ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΕΡΙ π.χ. ΦΥΤΑ, ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ, ΙΝΕΣ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΤΟΜΗ κ.λπ.» 5) ΓΡΑΜΜΗ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ |<─────── 4,50 ───────>| «για να δείξει ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ή ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΔΥΟ ΣΗΜΕΙΩΝ» 6) ΓΡΑΜΜΗ ΖΙΚ-ΖΑΚ ────────vv──────── «ΟΡΙΖΕΙ ΤΗ ΔΙΑΚΟΠΗ ΜΙΑΣ ΟΨΗΣ Ή ΤΟΜΗΣ» -
ΠΩΣ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ:
ΑΞΟΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ + ΒΕΛΑΚΙΑ πάνω στην ΚΑΤΟΨΗ = η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΤΟΜΗΣ (§1.5.2) — η γραμμή δείχνει ΤΗ ΘΕΣΗ, τα βελάκια ΤΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ προς την οποία κοιτάζει ο παρατηρητής ΓΡΑΜΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ = και οι ΙΣΟΫΨΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ (§1.5.4), που «σχεδιάζονται ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΕΡΙ» ΓΡΑΜΜΗ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ = σχεδιάζεται ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ προς το μετρούμενο μέγεθος, με ΛΕΠΤΟ ΠΕΝΑΚΙ 0,1 ή 0,2 (§1.2.7)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα είδη γραμμών είναι έξι. Η συνεχής γραμμή χρησιμοποιείται για ορατές ακμές και περιγράμματα. Η διακεκομμένη γραμμή χρησιμοποιείται για αόρατες ακμές και περιγράμματα αντικειμένων, που κρύβονται πίσω από άλλα. Η γραμμή-τελεία, δηλαδή η αξονική γραμμή, χρησιμοποιείται για την ένδειξη των ιχνών τομής και για άξονες συμμετρίας και είναι νοητή γραμμή. Η γραμμή ελεύθερης σχεδίασης χρησιμοποιείται για οτιδήποτε μπορεί να σχεδιασθεί με ελεύθερο χέρι, όπως φυτά, ανθρώπινες φιγούρες ή ίνες ξύλου σε τομή. Η γραμμή διαστάσεων χρησιμοποιείται για να δείξει μία διάσταση ή την απόσταση δύο σημείων. Τέλος, η γραμμή ζικ-ζακ ορίζει τη διακοπή μιας όψης ή τομής. Τα διαφορετικά είδη είναι αναγκαία, γιατί αν όλες οι γραμμές είχαν την ίδια μορφή και το ίδιο πάχος θα ήταν δύσκολη η διάκρισή τους και δεν θα γινόταν εύκολα κατανοητό τι συμβολίζουν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Η αξονική γραμμή είναι νοητή: δεν αντιστοιχεί σε υλικό στοιχείο του έργου, αλλά σε άξονα συμμετρίας ή ίχνος τομής.
Τα πάχη των γραμμών
Ερώτηση: Να αναφερθούν τα διάφορα πάχη γραμμών.
Απάντηση:
-
ΤΟ ΕΥΡΟΣ (§1.2.3, σελ. 22): «Το πάχος της γραμμής σε χιλιοστά του μέτρου (mm) μπορεί να κυμαίνεται από 0,1 mm μέχρι 1,2 mm.»
-
ΤΑ ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΑ ΠΑΧΗ ΚΑΙ ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥΣ, αυτούσια:
ΛΕΠΤΗ ΓΡΑΜΜΗ — π.χ. ΠΕΝΑΚΙ 0,1 · 0,2 «οι ΓΡΑΜΜΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ, οι ΔΙΑΓΡΑΜΜΙΣΕΙΣ, οι ΔΙΑΚΕΚΟΜΜΕΝΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ, ο ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑΣ κ.ά.» ΜΕΣΑΙΑ ΓΡΑΜΜΗ — ΠΕΝΑΚΙ 0,2 · 0,3 · 0,4 «ανάλογα με την κλίμακα» «οι ΓΡΑΜΜΕΣ ΠΡΟΒΟΛΩΝ ΣΕ ΟΨΕΙΣ» ΧΟΝΔΡΗ ΓΡΑΜΜΗ — π.χ. ΠΕΝΑΚΙ 0,7 «η ΓΡΑΜΜΗ ΕΔΑΦΟΥΣ (γραμμή τομής του εδάφους) σε σχέδια ΟΨΕΩΝ ή ΤΟΜΩΝ και τα ΤΕΜΝΟΜΕΝΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ σε σχέδια ΤΟΜΩΝ»⚠️ «Τα πάχη αυτά είναι μόνο ενδεικτικά και μπορούν να αυξομειωθούν υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρηθεί η σειρά διαβάθμισής τους.»
-
ΑΠΟ ΤΙ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ Η ΕΠΙΛΟΓΗ:
· το ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ · η ΚΛΙΜΑΚΑ · η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ: «Όσο πιο ΜΕΓΑΛΟ είναι το σχέδιο και πιο ΑΡΑΙΕΣ οι γραμμές, τόσο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ θα είναι το πάχος της συνεχούς γραμμής.» + «Η τελική επιλογή εξαρτάται κατά ένα βαθμό και από το ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ του σχεδιαστή, ο οποίος όμως θα πρέπει να ακολουθεί τους ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗΣ των γραμμών ανάλογα με το τι συμβολίζουν.» -
⚠️ ΜΟΛΥΒΙ Ή ΠΕΝΑΚΙ; «Στο εμπόριο κυκλοφορεί μεγάλη ποικιλία από πενάκια, τα οποία παράγουν το επιθυμητό πάχος γραμμής κατά το μελάνωμα. Στο μολύβωμα η προσέγγιση του επιθυμητού πάχους είναι δυσκολότερη, διότι τα μολύβια δεν παράγουν εύκολα σταθερό πάχος γραμμής.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πάχος της γραμμής, μετρημένο σε χιλιοστά του μέτρου, μπορεί να κυμαίνεται από 0,1 mm μέχρι 1,2 mm. Ενδεικτικά, με λεπτή γραμμή, δηλαδή με πενάκι 0,1 ή 0,2, σχεδιάζονται οι γραμμές διαστάσεων, οι διαγραμμίσεις, οι διακεκομμένες γραμμές και ο χλοοτάπητας. Με πενάκι 0,2, 0,3 ή 0,4, ανάλογα με την κλίμακα, σχεδιάζονται οι γραμμές προβολών σε όψεις. Με χονδρή γραμμή, δηλαδή με πενάκι 0,7, σχεδιάζονται η γραμμή εδάφους, δηλαδή η γραμμή τομής του εδάφους, σε σχέδια όψεων ή τομών, καθώς και τα τεμνόμενα τμήματα αντικειμένων σε σχέδια τομών. Τα πάχη αυτά είναι μόνο ενδεικτικά και μπορούν να αυξομειωθούν, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρηθεί η σειρά διαβάθμισής τους. Η επιλογή εξαρτάται από το μέγεθος του σχεδίου, την κλίμακα και την πυκνότητα των γραμμών: όσο πιο μεγάλο είναι το σχέδιο και πιο αραιές οι γραμμές, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το πάχος της συνεχούς γραμμής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα είδη των κλιμάκων σχεδίασης και οι διαφορές τους
Ερώτηση: Ποια είναι τα είδη κλιμάκων σχεδίασης και οι διαφορές τους;
Απάντηση:
- ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΚΛΙΜΑΚΕΣ (§1.3.1, σελ. 28): «Στο γραμμικό σχέδιο η σχεδίαση διαφόρων αντικειμένων για λόγους πρακτικούς είναι αδύνατον να γίνει στις πραγματικές τους διαστάσεις. Για το λόγο αυτό παρουσιάζονται είτε μεγαλύτερα είτε —τις περισσότερες φορές— μικρότερα από το φυσικό τους μέγεθος, σχεδιάζονται δηλαδή υπό κλίμακα.» Η Περίληψη (σελ. 51): «Υπάρχουν δύο είδη κλιμάκων: η αριθμητική… και η γραφική.»
- 1) Η ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ (§1.3.2): «Κλίμακα σχεδίασης ονομάζεται η αναλογία του σχεδιασμένου (γραφικού) μήκους ενός αντικειμένου προς το αντίστοιχο πραγματικό μήκος του. Η κλίμακα παριστάνεται με ένα κλάσμα 1:Χ, με αριθμητή τη μονάδα και παρονομαστή έναν αριθμό Χ, που μας δείχνει ότι οι διαστάσεις του αντικειμένου είναι Χ φορές μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες σχεδιασμένες.»
ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΑ ΜΗΚΗ — «όχι στα ΕΜΒΑΔΑ ή τους ΟΓΚΟΥΣ» κλίμακα 1:10 → μήκη : 10 (10 φορές μικρότερα) εμβαδά : 100 (100 φορές μικρότερα) όγκοι : 1.000 (1.000 φορές μικρότεροι) ΧΡΗΣΗ: ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ → ΓΡΑΦΙΚΟ : διαίρεση με τον παρονομαστή ΓΡΑΦΙΚΟ → ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ : πολλαπλασιασμός με τον παρονομαστή ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΣΤΑ ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΑ: 1:10, 1:20, 1:50, 1:100, 1:250, 1:500 ΜΙΚΡΕΣ κλίμακες (μεγάλος παρονομαστής) → ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ κλίμακες → ΜΙΚΡΟΙ ΧΩΡΟΙ και ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ - 2) Η ΓΡΑΦΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ (§1.3.4): «παριστάνεται γραφικά με ένα ευθύγραμμο τμήμα που έχει δεκαδικές υποδιαιρέσεις. Η αρίθμηση αρχίζει με το 0 από το αριστερό άκρο της. Ο αριθμός δίπλα στις υποδιαιρέσεις δείχνει σε ποιο πραγματικό μήκος αντιστοιχεί η συγκεκριμένη υποδιαίρεση.»
0 1 2 3 4 5 m ├─────┼─────┼─────┼─────┼─────┤ ΧΡΗΣΗ: «αρκεί το τμήμα να ΜΕΤΑΦΕΡΘΕΙ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΟΜΕΤΡΟ πάνω στη γραφική κλίμακα. Η ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΑΚΙΔΑ ΚΑΡΦΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΔΕΙΞΗ 0, ενώ η άλλη ακίδα δείχνει ΚΑΤΕΥΘΕΙΑΝ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΜΗΚΟΣ» - ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥΣ:
ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΙΚΗ ΜΟΡΦΗ κλάσμα 1:Χ ευθύγραμμο τμήμα με δεκαδικές υποδιαιρέσεις ΤΙ ΔΙΝΕΙ «πόσες φορές είναι «γραφικά ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΜΗΚΟΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ένα κάθε ευθύγραμμου τμήματος ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΜΗΚΟΣ από του σχεδίου» το αντίστοιχο σχεδιασμένο» ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ απαιτεί ΔΙΑΙΡΕΣΗ ή ΑΜΕΣΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ με ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟ διαστημόμετρο (χωρίς πράξη) ΣΕ ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ/ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ «ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΙΣΧΥΕΙ, «ΜΕΤΑΒΑΛΛΕΤΑΙ ανάλογα με το διότι ΑΛΛΟΙΩΝΕΤΑΙ» υπόλοιπο σχέδιο και ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπάρχουν δύο είδη κλιμάκων σχεδίασης: η αριθμητική και η γραφική. Κλίμακα σχεδίασης ονομάζεται η αναλογία του σχεδιασμένου, δηλαδή του γραφικού, μήκους ενός αντικειμένου προς το αντίστοιχο πραγματικό μήκος του. Η αριθμητική κλίμακα παριστάνεται με ένα κλάσμα 1 προς Χ, με αριθμητή τη μονάδα και παρονομαστή έναν αριθμό Χ που μας δείχνει ότι οι διαστάσεις του αντικειμένου είναι Χ φορές μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες σχεδιασμένες· αναφέρεται στα μήκη και όχι στα εμβαδά ή τους όγκους, ώστε σε κλίμακα 1 προς 10 τα μήκη να παρουσιάζονται 10 φορές μικρότερα, τα εμβαδά 100 φορές μικρότερα και οι όγκοι 1.000 φορές μικρότεροι. Η γραφική κλίμακα παριστάνεται γραφικά με ένα ευθύγραμμο τμήμα που έχει δεκαδικές υποδιαιρέσεις, με την αρίθμηση να αρχίζει από το 0 στο αριστερό άκρο της, και ο αριθμός δίπλα στις υποδιαιρέσεις δείχνει σε ποιο πραγματικό μήκος αντιστοιχεί η συγκεκριμένη υποδιαίρεση. Οι βασικές διαφορές τους είναι ότι η αριθμητική απαιτεί διαίρεση ή πολλαπλασιασμό με τον παρονομαστή, ενώ η γραφική δίνει το πραγματικό μήκος με άμεση ανάγνωση, μεταφέροντας το τμήμα με το διαστημόμετρο πάνω σε αυτήν. Κυρίως όμως, σε σχέδια που αναπαράγονται σε σμίκρυνση ή μεγέθυνση, η αριθμητική παύει να ισχύει γιατί αλλοιώνεται, ενώ η γραφική μεταβάλλεται ανάλογα με το υπόλοιπο σχέδιο και ανταποκρίνεται συνέχεια στην πραγματικότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Η αριθμητική κλίμακα «μας δείχνει την αντιστοιχία μιας σχεδιαστικής μονάδας μήκους (π.χ. μέτρο, εκατοστό) σε ίδιες μονάδες πραγματικού μήκους» — δηλαδή οι μονάδες πρέπει να είναι οι ίδιες και στα δύο μέλη.
Υπολογισμός σμίκρυνσης εμβαδού σε κλίμακα 1:200
Ερώτηση: Έστω ορθογώνιο παραλληλόγραμμο διαστάσεων 2m x 5m, σχεδιασμένο υπό κλίμακα 1:200. Πόσες φορές μικρότερο από το πραγματικό παρουσιάζεται το εμβαδόν του στο σχέδιο; α. 200 β. 100 γ. 10.000 δ. 40.000 — Επιλέξτε τη σωστή απάντηση.
Απάντηση:
-
ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ (§1.3.2, σελ. 28): η αριθμητική κλίμακα «αναφέρεται στα μήκη και όχι στα εμβαδά ή τους όγκους των σχεδιασμένων αντικειμένων. Έτσι, σε μια κλίμακα π.χ. 1:10 τα μήκη παρουσιάζονται 10 φορές μικρότερα από τα πραγματικά, ενώ τα εμβαδά 100 φορές μικρότερα και οι όγκοι 1.000 φορές μικρότεροι.»
ΓΕΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΓΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ 1:Χ ΜΗΚΗ : Χ ΕΜΒΑΔΑ : Χ x Χ = Χ^2 ΟΓΚΟΙ : Χ^3 -
ΑΜΕΣΗ ΛΥΣΗ — εφαρμογή του κανόνα για Χ = 200:
ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ ΕΜΒΑΔΟΥ = 200^2 = 200 x 200 = 40.000 φορές➜ Σωστή απάντηση: δ. 40.000
-
ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΜΕ ΠΛΗΡΕΙΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ:
ΒΗΜΑ 1 — ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΜΒΑΔΟΝ Ε(πραγμ.) = 2 m x 5 m = 10 m2 ΒΗΜΑ 2 — ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΑ ΜΗΚΗ (διαίρεση με τον παρονομαστή 200) 2 m : 200 = 0,01 m = 1 cm 5 m : 200 = 0,025 m = 2,5 cm ΒΗΜΑ 3 — ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΟ ΕΜΒΑΔΟΝ Ε(σχεδ.) = 1 cm x 2,5 cm = 2,5 cm2 (σε m2: 0,01 m x 0,025 m = 0,00025 m2) ΒΗΜΑ 4 — Ο ΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΜΒΑΔΩΝ Ε(πραγμ.) : Ε(σχεδ.) = 10 m2 : 0,00025 m2 = 40.000 ή ισοδύναμα, σε κοινές μονάδες: 10 m2 = 100.000 cm2 → 100.000 cm2 : 2,5 cm2 = 40.000➜ Το εμβαδόν παρουσιάζεται 40.000 φορές μικρότερο. Απάντηση: δ.
-
ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ:
α. 200 → αυτή είναι η σμίκρυνση ΤΩΝ ΜΗΚΩΝ, όχι του εμβαδού β. 100 → είναι το 10^2, δηλαδή η σμίκρυνση εμβαδού για κλίμακα 1:10 — το παράδειγμα του βιβλίου, όχι η άσκηση γ. 10.000 → είναι το 100^2, δηλαδή η σμίκρυνση εμβαδού για κλίμακα 1:100 δ. 40.000 → 200^2 = ΣΩΣΤΟ⚠️ Παρατηρήστε ότι οι διαστάσεις 2 m x 5 m δεν επηρεάζουν το αποτέλεσμα: ο λόγος των εμβαδών είναι πάντα Χ², όποιο και αν είναι το σχήμα. Δίνονται για να επιτρέψουν την αριθμητική επαλήθευση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σωστή απάντηση είναι η δ, δηλαδή 40.000 φορές μικρότερο. Η αριθμητική κλίμακα αναφέρεται στα μήκη και όχι στα εμβαδά ή τους όγκους: σε κλίμακα 1 προς Χ τα μήκη παρουσιάζονται Χ φορές μικρότερα, ενώ τα εμβαδά Χ στο τετράγωνο φορές μικρότερα. Εδώ Χ ίσον 200, άρα η σμίκρυνση του εμβαδού είναι 200 επί 200, δηλαδή 40.000 φορές. Η επαλήθευση με πλήρεις υπολογισμούς δίνει το ίδιο αποτέλεσμα: το πραγματικό εμβαδόν είναι 2 μέτρα επί 5 μέτρα ίσον 10 τετραγωνικά μέτρα. Τα σχεδιαστικά μήκη είναι 2 μέτρα διά 200 ίσον 0,01 μέτρα, δηλαδή 1 εκατοστό, και 5 μέτρα διά 200 ίσον 0,025 μέτρα, δηλαδή 2,5 εκατοστά. Άρα το σχεδιαστικό εμβαδόν είναι 1 επί 2,5 ίσον 2,5 τετραγωνικά εκατοστά. Επειδή 10 τετραγωνικά μέτρα ισούνται με 100.000 τετραγωνικά εκατοστά, ο λόγος είναι 100.000 διά 2,5 ίσον 40.000. Οι υπόλοιπες επιλογές αντιστοιχούν: η α στη σμίκρυνση των μηκών, η β στη σμίκρυνση εμβαδού για κλίμακα 1 προς 10 και η γ στη σμίκρυνση εμβαδού για κλίμακα 1 προς 100.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: η πρώτη επιλογή τυπώνεται «.α. 200», με περιττή τελεία πριν από το γράμμα.
- ⚠️ Η πιο συχνή παγίδα είναι η απάντηση α. 200: ο παρονομαστής της κλίμακας δίνει τη σμίκρυνση των μηκών· για εμβαδά υψώνεται στο τετράγωνο, για όγκους στον κύβο.
Η κατάλληλη κλίμακα για αναπαραγωγή σε σμίκρυνση ή μεγέθυνση
Ερώτηση: Ποια κλίμακα σχεδίασης είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται σε σχέδια που πρόκειται να αναπαραχθούν σε σμίκρυνση ή μεγέθυνση και γιατί;
Απάντηση:
-
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.3.4, σελ. 30), αυτούσια: «Η γραφική κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως σε σχέδια που πρόκειται να αναπαραχθούν σε σμίκρυνση ή μεγέθυνση. Τότε, η γραφική κλίμακα μεταβάλλεται ανάλογα με το υπόλοιπο σχέδιο και ανταποκρίνεται συνέχεια στην πραγματικότητα, σε αντίθεση με την αριθμητική η οποία παύει να ισχύει, διότι αλλοιώνεται.»
-
ΤΟ ΓΙΑΤΙ, ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ:
Η ΓΡΑΦΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΕΙΝΑΙ ΤΥΠΩΜΕΝΗ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ως ΣΧΗΜΑ → όταν το σχέδιο σμικρύνεται ή μεγεθύνεται φωτοτυπικά, ΣΜΙΚΡΥΝΕΤΑΙ / ΜΕΓΕΘΥΝΕΤΑΙ ΜΑΖΙ ΤΟΥ, στην ΙΔΙΑ ΑΝΑΛΟΓΙΑ → άρα η αντιστοιχία «τόσα εκατοστά του χαρτιού = τόσα μέτρα πραγματικότητας» ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΣΩΣΤΗ Η ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ («1:200») → η φωτοτυπική σμίκρυνση ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ, αλλάζει όμως τα ΜΗΚΗ του σχεδίου → η ένδειξη «1:200» γίνεται ΨΕΥΔΗΣ — «ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΙΣΧΥΕΙ, διότι ΑΛΛΟΙΩΝΕΤΑΙ» -
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΝΑ ΦΑΝΕΙ Η ΔΙΑΦΟΡΑ (εφαρμογή του κανόνα):
Σχέδιο σε κλίμακα 1:200. Ένα τμήμα μετριέται 4 cm στο χαρτί → πραγματικό μήκος = 4 x 200 = 800 cm = 8 m ✓ ΦΩΤΟΤΥΠΙΚΗ ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ ΣΤΟ 50% το ίδιο τμήμα μετριέται τώρα 2 cm ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ «1:200» που είναι ακόμη τυπωμένη: 2 x 200 = 400 cm = 4 m ✗ ΛΑΘΟΣ (το σωστό είναι 8 m) ΜΕ ΤΗ ΓΡΑΦΙΚΗ: το τυπωμένο τμήμα της κλίμακας σμικρύνθηκε κι αυτό στο μισό, άρα το ίδιο μήκος διαβάζεται πάλι 8 m ✓ -
ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ Η ΓΡΑΦΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ: «αρκεί αυτό [το ευθύγραμμο τμήμα] να μεταφερθεί με το διαστημόμετρο πάνω στη γραφική κλίμακα. Η αριστερή ακίδα καρφώνεται στην ένδειξη 0, ενώ η άλλη ακίδα δείχνει κατευθείαν το πραγματικό μήκος του ευθύγραμμου τμήματος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε σχέδια που πρόκειται να αναπαραχθούν σε σμίκρυνση ή μεγέθυνση είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται η γραφική κλίμακα. Ο λόγος είναι ότι η γραφική κλίμακα μεταβάλλεται ανάλογα με το υπόλοιπο σχέδιο και ανταποκρίνεται συνέχεια στην πραγματικότητα, σε αντίθεση με την αριθμητική, η οποία παύει να ισχύει διότι αλλοιώνεται. Πράγματι, η γραφική κλίμακα είναι τυπωμένη πάνω στο σχέδιο ως ευθύγραμμο τμήμα με δεκαδικές υποδιαιρέσεις, οπότε κατά τη σμίκρυνση ή τη μεγέθυνση αλλάζει μέγεθος μαζί με το σχέδιο και στην ίδια αναλογία, διατηρώντας σωστή την αντιστοιχία σχεδιαστικού και πραγματικού μήκους. Αντίθετα, η αριθμητική κλίμακα είναι ένας αριθμός, όπως το 1 προς 200, που δεν μεταβάλλεται με την αναπαραγωγή, ενώ τα μήκη του σχεδίου μεταβάλλονται, με αποτέλεσμα η ένδειξη να μην ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τι συμβολίζει η ένδειξη προσανατολισμού
Ερώτηση: Τι συμβολίζει η ένδειξη προσανατολισμού;
Απάντηση:
-
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.3.5, σελ. 30), αυτούσια: «Στα σχέδια η ένδειξη προσανατολισμού είναι απαραίτητη, για να προσδιορίσει τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Το σύμβολό της συνήθως δείχνει το σημείο του βορρά.»
-
ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ ΒΟΡΡΑΣ (Β / N) | ΔΥΣΗ (Δ / W) ──────┼────── ΑΝΑΤΟΛΗ (Α / E) | ΝΟΤΟΣ (Ν / S) ΤΥΠΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ (Σχ. 1.35) — δείχνουν ΤΟΝ ΒΟΡΡΑ ↑ N /\ | | / \ (Β) + /_Β__\ -
ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΕ ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΟ: χωρίς τον προσανατολισμό δεν μπορεί να διαβαστεί η έκθεση του χώρου στον ήλιο και στους ανέμους — δηλαδή ποιες περιοχές είναι ηλιόλουστες και ποιες σκιερές, στοιχείο που καθορίζει την επιλογή των φυτικών ειδών και τη θέση των κατασκευών. Πρβλ. και τη φωτοσκίαση του ελεύθερου σχεδίου, όπου απαιτείται «προσδιορισμός της θέσης της φωτεινής πηγής (ήλιου)» (§1.7.2). ➜ Γι' αυτό η ένδειξη χαρακτηρίζεται απαραίτητη και όχι προαιρετική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ένδειξη προσανατολισμού είναι απαραίτητη στα σχέδια, για να προσδιορίσει τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, δηλαδή τον βορρά, τον νότο, την ανατολή και τη δύση. Το σύμβολό της συνήθως δείχνει το σημείο του βορρά, από το οποίο προκύπτουν και τα υπόλοιπα τρία. Με τον τρόπο αυτό ο αναγνώστης του σχεδίου γνωρίζει πώς τοποθετείται ο χώρος ως προς τα σημεία του ορίζοντα, στοιχείο απαραίτητο σε ένα φυτοτεχνικό έργο για να εκτιμηθεί η έκθεση των επιμέρους περιοχών στον ήλιο και στους ανέμους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κάτοψη, όψη και τομή — ορισμοί και διαφορές
Ερώτηση: Τι ονομάζεται κάτοψη, όψη και τομή ενός τεχνικού έργου; Ποιες οι διαφορές τους;
Απάντηση:
-
ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (§1.5.2, σελ. 38): «Στις ορθές προβολές θεωρείται ότι τα προβολικά επίπεδα είναι παράλληλα με καθεμία πλευρά του αντικειμένου… Σε σχέδια ορθών προβολών παρουσιάζονται μόνο οι δύο διαστάσεις του αντικειμένου. Ανάλογα με τη θέση των προβολικών επιπέδων, προκύπτουν οι εξής ορθές προβολές: κάτοψη, όψη και τομή.»
-
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΙ, αυτούσιοι:
ΚΑΤΟΨΗ «η ΟΡΘΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ενός αντικειμένου σε ένα ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΡΟΒΟΛΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Η κάτοψη σχεδιάζεται έτσι, ώστε να προκύπτει η εικόνα του αντικειμένου ΟΠΩΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΚΟΙΤΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΠΟ ΠΑΝΩ.» «Εάν πρόκειται για κάτοψη φυτοτεχνικού έργου, αυτή ΠΑΡΟΜΟΙΑΖΕΙ ΜΕ ΜΙΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ.» ΟΨΗ «η ΟΡΘΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΟ ΠΡΟΒΟΛΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΤΟΥ. Η εικόνα που προκύπτει αντιστοιχεί σε αυτή που θα έβλεπε ένας παρατηρητής, εάν στεκόταν μπροστά από το αντικείμενο ΣΕ ΑΠΕΙΡΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ.» ΤΟΜΗ «μια ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΟΨΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ, ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΒΟΛΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΕΜΝΕΙ (ΚΟΒΕΙ) ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΔΥΟ ΜΕΡΗ.» -
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥΣ:
ΚΑΤΟΨΗ ΟΨΗ ΤΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΙΚΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΟ, ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΟ, ΠΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΠΡΟΣΤΑ από ΤΕΜΝΕΙ το αντικείμενο το αντικείμενο ΒΛΕΜΜΑ ΑΠΟ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΜΠΡΟΣΤΑ, ΜΕΣΑ (άπειρη απόσταση) στο κομμένο σώμα ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ τη ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΑ ΥΨΗ και τη ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ των των χώρων — ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ κτισμάτων + το «ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ» ΣΧΕΣΗ των ΑΝΑΓΛΥΦΟ του εδάφους στοιχείων ΠΑΧΗ κατά περίπτωση ΓΡΑΜΜΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΜΝΟΜΕΝΑ ΤΜΗΜΑΤΑ + ΓΡΑΜΜΩΝ «λίγο χοντρύτερη ΓΡΑΜΜΗ ΕΔΑΦΟΥΣ με από τις υπόλοιπες» ΧΟΝΤΡΟ ΠΕΝΑΚΙ (0,7) ΥΠΑΡΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ «ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ» όψη εικόνα εικόνα -
ΠΩΣ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ: «Η θέση της τομής σημειώνεται πάνω στην κάτοψη με μια αξονική γραμμή και βελάκια. Η γραμμή δείχνει τη θέση στην οποία γίνεται η τομή και τα βελάκια τη διεύθυνση προς την οποία κοιτάζει ο παρατηρητής.»
ΚΑΤΟΨΗ ΤΟΜΗ Α-Α ┌─────────────┐ ┌──────────────┐ │ ▣ ♣ ♣ │ │ ▐▌ ♣ ♣ │ Α──·──·──·──·─Α ────────────► │ ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ │ ← γραμμή │ ▣ ♣ │ └──────────────┘ εδάφους 0,7 └─────────────┘ ↓ ↓ ↓ (βελάκια = φορά βλέμματος)⚠️ Στην τομή «τα τεμνόμενα τμήματα των αντικειμένων (με χοντρό πενάκι) και τα υπόλοιπα ορατά στοιχεία με μορφή όψεων»· «αν το προβολικό επίπεδο τέμνει το κτίσμα, εμφανίζεται το εσωτερικό του, ενώ τα φυτά σχεδιάζονται όπως και στην όψη». «Μερικές φορές γραμμοσκιάζεται η περιοχή κάτω από [τη γραμμή εδάφους]… δίνεται έμφαση στην κλίση του εδάφους.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάτοψη ονομάζεται η ορθή προβολή ενός αντικειμένου σε ένα οριζόντιο προβολικό επίπεδο· σχεδιάζεται έτσι ώστε να προκύπτει η εικόνα του αντικειμένου όπως φαίνεται κοιτάζοντάς το από πάνω, και σε φυτοτεχνικό έργο παρομοιάζει με αεροφωτογραφία του. Όψη ενός αντικειμένου ονομάζεται η ορθή προβολή του σε ένα κατακόρυφο προβολικό επίπεδο που βρίσκεται μπροστά του, και η εικόνα που προκύπτει αντιστοιχεί σε αυτή που θα έβλεπε ένας παρατηρητής, εάν στεκόταν μπροστά από το αντικείμενο σε άπειρη απόσταση. Τομή είναι μια φανταστική όψη του αντικειμένου που προκύπτει, όταν το προβολικό επίπεδο τέμνει, δηλαδή κόβει, το αντικείμενο σε δύο μέρη. Οι διαφορές τους βρίσκονται στη θέση του προβολικού επιπέδου και στο τι αποκαλύπτει καθεμιά: η κάτοψη, με οριζόντιο επίπεδο, δίνει τη διάταξη των χώρων· η όψη, με κατακόρυφο επίπεδο μπροστά από το αντικείμενο, παρουσιάζει με λεπτομέρεια τα στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου, όπως κτίσματα, άλλες κατασκευές και φυτά, και αποτυπώνει τη μεταξύ τους σχέση· η τομή, με επίπεδο που κόβει το αντικείμενο, εμφανίζει το εσωτερικό των κτισμάτων και την κλίση του εδάφους. Επιπλέον, στην τομή τα τεμνόμενα τμήματα σχεδιάζονται με χοντρό πενάκι και τα υπόλοιπα ορατά στοιχεία με μορφή όψεων, ενώ η γραμμή του εδάφους σχεδιάζεται με χοντρό πενάκι, για παράδειγμα 0,7. Η θέση της τομής σημειώνεται πάνω στην κάτοψη με αξονική γραμμή και βελάκια, όπου η γραμμή δείχνει τη θέση στην οποία γίνεται η τομή και τα βελάκια τη διεύθυνση προς την οποία κοιτάζει ο παρατηρητής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Και οι τρεις είναι ορθές προβολές και δείχνουν μόνο δύο διαστάσεις — η τρισδιάστατη απεικόνιση ανήκει στις αξονομετρικές και προοπτικές προβολές.
Οι ισοϋψείς καμπύλες
Ερώτηση: Τι είναι οι ισοϋψείς καμπύλες και τι αναπαριστούν;
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.5.4, σελ. 43), αυτούσια: «Οι ισοϋψείς καμπύλες είναι νοητές γραμμές που αναπαριστούν το ανάγλυφο του εδάφους. Όλα τα σημεία κάθε ισοϋψούς καμπύλης έχουν το ίδιο υψόμετρο.» ➜ Ονομάζονται και χωροσταθμικές καμπύλες (τίτλος της παραγράφου).
- ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΔΗ ΥΨΟΜΕΤΡΩΝ:
ΑΠΟΛΥΤΑ «δίνουν το ύψος των σημείων ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ» ΣΧΕΤΙΚΑ «ΣΥΝΗΘΩΣ ΟΜΩΣ ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΤΙΚΑ, δείχνουν δηλαδή το ύψος των σημείων των καμπυλών ΑΠΟ ΕΝΑ ΑΥΘΑΙΡΕΤΟ ΣΗΜΕΙΟ με υψόμετρο ίσο με το μηδέν (+-0,00)» - ΤΙ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ: «Η πυκνότητα των ισοϋψών δείχνει το βαθμό κλίσης του εδάφους.»
ΠΥΚΝΕΣ ΙΣΟΫΨΕΙΣ ΑΡΑΙΕΣ ΙΣΟΫΨΕΙΣ ─────── 4,00 ────────────── 4,00 ─────── 3,00 ─────── 2,00 ────────────── 2,00 ─────── 1,00 ─────── 0,00 ────────────── 0,00 «παριστάνουν ΑΠΟΤΟΜΗ «παρουσιάζουν μια ΣΧΕΤΙΚΑ ΚΛΙΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ» ΕΠΙΠΕΔΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ» - ΠΩΣ ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΙ: «με ελεύθερο χέρι με λεπτή συνεχή ή διακεκομμένη γραμμή ή σειρές από τελίτσες (πενάκι 0,2 ή 0,3). Η γραμμή αυτή διακόπτεται σε κάποιο σημείο και αναγράφεται εκεί το υψόμετρό της.»
⚠️ «Μερικές φορές, όταν οι καμπύλες είναι πολύ πυκνές, σχεδιάζονται ανά πέντε ή ανά δέκα με λίγο χοντρύτερη γραμμή (π.χ. πενάκι 0,3), ενώ οι υπόλοιπες με λεπτότερη (π.χ. πενάκι 0,2).»
────────── 2,50 ────────── ← το υψόμετρο γράφεται στη ΔΙΑΚΟΠΗ ────────── 2,00 ──────────
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ισοϋψείς, ή αλλιώς χωροσταθμικές, καμπύλες είναι νοητές γραμμές που αναπαριστούν το ανάγλυφο του εδάφους. Όλα τα σημεία κάθε ισοϋψούς καμπύλης έχουν το ίδιο υψόμετρο. Τα υψόμετρά τους μπορεί να είναι απόλυτα, να δίνουν δηλαδή το ύψος των σημείων από τη στάθμη της επιφάνειας της θάλασσας, συνήθως όμως είναι σχετικά, δείχνουν δηλαδή το ύψος των σημείων από ένα αυθαίρετο σημείο με υψόμετρο ίσο με το μηδέν. Η πυκνότητα των ισοϋψών δείχνει τον βαθμό κλίσης του εδάφους: ισοϋψείς που σχεδιάζονται κοντά η μία με την άλλη παριστάνουν απότομη κλίση εδάφους, ενώ οι αραιές παρουσιάζουν μια σχετικά επίπεδη επιφάνεια. Η σχεδίασή τους γίνεται με ελεύθερο χέρι, με λεπτή συνεχή ή διακεκομμένη γραμμή ή με σειρές από τελίτσες, με πενάκι 0,2 ή 0,3, ενώ η γραμμή διακόπτεται σε κάποιο σημείο και αναγράφεται εκεί το υψόμετρό της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι πληροφορίες του πίνακα τίτλων
Ερώτηση: Ποιες πληροφορίες δίνει ο πίνακας τίτλων;
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.6, σελ. 44), αυτούσια: «Σε κάθε σχέδιο, συνήθως στην κάτω δεξιά γωνία, γράφεται ο πίνακας τίτλων. Με τον πίνακα αυτό δίνονται συνοπτικές πληροφορίες σχετικά με το τι απεικονίζει το σχέδιο, την κλίμακα υπό την οποία έχει σχεδιασθεί, το μελετητή και διάφορα άλλα χρήσιμα στοιχεία.»
- ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (Σχ. 1.57) — τα πεδία που το συγκροτούν:
┌────────────────────────────┬─────────────────────┐ │ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: │ │ ├────────────────────────────┼─────────────────────┤ │ ΕΡΓΟ: │ │ ├────────────────────────────┼─────────────────────┤ │ ΤΙΤΛΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ: │ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ: │ ├────────────────────────────┼─────────────────────┤ │ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: │ ΚΛΙΜΑΚΑ: │ ├────────────────────────────┼─────────────────────┤ │ ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ: │ │ │ ΥΠΟΓΡΑΦΗ │ │ └────────────────────────────┴─────────────────────┘ - ΤΙ ΑΠΑΝΤΑ ΤΟ ΚΑΘΕ ΠΕΔΙΟ:
ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ γίνεται το έργο ΕΡΓΟ ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ το συνολικό έργο ΤΙΤΛΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΤΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙΖΕΙ αυτό το φύλλο (κάτοψη, τομή, σχέδιο φύτευσης κ.λπ.) ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ Η ΘΕΣΗ του φύλλου μέσα στη σειρά των σχεδίων της μελέτης ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΠΟΤΕ συντάχθηκε — κρίσιμο για τις ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΚΛΙΜΑΚΑ ΥΠΟ ΠΟΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ διαβάζονται τα μήκη ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ + ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΠΟΙΟΣ ΕΥΘΥΝΕΤΑΙ για τη μελέτη
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο πίνακας τίτλων γράφεται σε κάθε σχέδιο, συνήθως στην κάτω δεξιά γωνία. Με τον πίνακα αυτό δίνονται συνοπτικές πληροφορίες σχετικά με το τι απεικονίζει το σχέδιο, την κλίμακα υπό την οποία έχει σχεδιασθεί, τον μελετητή και διάφορα άλλα χρήσιμα στοιχεία. Σύμφωνα με το υπόδειγμα του βιβλίου, τα πεδία του είναι ο εργοδότης, το έργο, ο τίτλος του σχεδίου, ο αριθμός του σχεδίου, η ημερομηνία, η κλίμακα, ο μελετητής και η υπογραφή του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Ο πίνακας τίτλων περιγράφεται μέσα στην παράγραφο 1.6 «Υπόμνημα» — είναι όμως διαφορετικό στοιχείο από το υπόμνημα (ερώτηση 16).
Τι προσδιορίζει το υπόμνημα
Ερώτηση: Τι προσδιορίζει το υπόμνημα;
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.6, σελ. 44), αυτούσια: «Στα σχέδια είναι επιπλέον απαραίτητη η παρουσίαση επεξηγηματικών υπομνημάτων. Με τα υπομνήματα διευκολύνεται η άμεση αναγνώριση των συμβόλων που χρησιμοποιούνται, για να απεικονίσουν γραφικά τα στοιχεία που παρουσιάζονται στα σχέδια.»
- ΤΑ ΔΥΟ ΜΕΡΗ ΤΟΥ, αυτούσια:
ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ «όπου ΑΠΕΙΚΟΝΙΖΟΝΤΑΙ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΑ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ και εμφανίζονται Η ΜΙΑ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ, ΜΕ Ή ΧΩΡΙΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΑΝΕΥ ΚΛΙΜΑΚΑΣ» ΔΕΞΙ ΜΕΡΟΣ «όπου Η ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΑΝΑΓΡΑΦΕΤΑΙ ΛΕΠΤΟΜΕΡΩΣ Ή ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ» - ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (Σχ. 1.58):
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ┌──────────┐ │ σύμβολο │ Δάσος Κωνοφόρων δέντρων ├──────────┤ │ σύμβολο │ Δάσος Φυλλοβόλων δέντρων ├──────────┤ │ σύμβολο │ Γεωργική γη ├──────────┤ │ σύμβολο │ Υδροβιότοπος ├──────────┤ │ σύμβολο │ Περιαστικό πράσινο ├──────────┤ │ σύμβολο │ Αστικό πράσινο └──────────┘ ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΔΕΞΙ ΜΕΡΟΣ (γραφιστική (η επεξήγηση, λεπτομερώς ή αναφορικά) απεικόνιση, άνευ κλίμακας) - ⚠️ ΤΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ: χωρίς αυτό, οι γραφιστικές απεικονίσεις των περιοχών (γραμμοσκιάσεις, διαγραμμίσεις, σύμβολα φυτών) δεν έχουν νόημα για τον αναγνώστη. Στο κεφ. 4 του βιβλίου φαίνεται ότι σε μεγάλης κλίμακας φυτοτεχνικά έργα το υπόμνημα αντικαθιστά τον πίνακα και επεξηγεί τους τύπους φύτευσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το υπόμνημα προσδιορίζει τη σημασία των συμβόλων και των γραφιστικών απεικονίσεων του σχεδίου. Στα σχέδια είναι απαραίτητη η παρουσίαση επεξηγηματικών υπομνημάτων, γιατί με αυτά διευκολύνεται η άμεση αναγνώριση των συμβόλων που χρησιμοποιούνται, για να απεικονίσουν γραφικά τα στοιχεία που παρουσιάζονται στα σχέδια. Το υπόμνημα αποτελείται από δύο μέρη: το αριστερό, όπου απεικονίζονται γραφιστικά οι διάφορες περιοχές του σχεδίου και εμφανίζονται η μία κάτω από την άλλη, με ή χωρίς πλαίσιο και άνευ κλίμακας, και το δεξί, όπου η επεξήγηση της απεικόνισης αναγράφεται λεπτομερώς ή αναφορικά. Στο υπόδειγμα του βιβλίου οι επεξηγήσεις αφορούν για παράδειγμα δάσος κωνοφόρων δέντρων, δάσος φυλλοβόλων δέντρων, γεωργική γη, υδροβιότοπο, περιαστικό πράσινο και αστικό πράσινο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η βασική διαφορά γραμμικού και ελεύθερου σχεδίου
Ερώτηση: Ποια η βασική διαφορά μεταξύ γραμμικού και ελεύθερου σχεδίου;
Απάντηση:
- Η ΒΑΣΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ — η Περίληψη του κεφαλαίου (σελ. 51) τη διατυπώνει ρητά: «Στο τέλος του κεφαλαίου περιγράφεται συνοπτικά το ελεύθερο σχέδιο, το οποίο σε αντίθεση με το γραμμικό σχεδιάζεται μόνο με ελεύθερο χέρι χωρίς τη βοήθεια σχεδιαστικών οργάνων.» Και ο ορισμός της §1.7.1 (σελ. 45): «Ελεύθερο λέγεται το σχέδιο που πραγματοποιείται χωρίς τη βοήθεια σχεδιαστικών οργάνων (κανόνα, διαβήτη κ.ά.).» ➜ Η ΒΑΣΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΙΝΑΙ Η ΧΡΗΣΗ Ή ΜΗ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ.
- ΤΙ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΥΤΗ — σύγκριση με βάση το κείμενο:
ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΟΡΓΑΝΑ ταυ, παραλληλογράφος, ΚΑΝΕΝΑ — «μόνο με τρίγωνα, υποδεκάμετρο, ελεύθερο χέρι» κλιμακόμετρο, διαβήτης ΣΚΟΠΟΣ «να ΑΠΟΤΥΠΩΣΕΙ ΜΕ «η απεικόνιση μιας ΑΚΡΙΒΕΙΑ την εικόνα ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ Ή ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗΣ ενός μελλοντικού έργου ΕΙΚΟΝΑΣ… ώστε να δίνει σε ή να παρουσιάσει ένα δισδιάστατη επιφάνεια την έργο που ήδη υπάρχει» ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ» ΦΥΣΗ ΤΟΥ «ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗΣ «απαιτεί κυρίως ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ» με ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΤΑΛΕΝΤΟ αλλά κανόνες και σύμβολα και ΕΞΑΣΚΗΣΗ» ΜΕΤΡΗΣΗ υπό ΚΛΙΜΑΚΑ, με με τη ΒΕΛΟΝΑ ΣΧΕΔΙΟΥ — υποδεκάμετρο και διαστάσεις «ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ διαστημόμετρο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑ ΣΧΕΤΙΚΕΣ» ΥΛΙΚΑ διαφανές χαρτί, σκληρά «ΜΑΛΑΚΑ ΜΟΛΥΒΙΑ, ΚΑΡΒΟΥΝΑ ή μολύβια (Η, 2Η), σινική ΕΙΔΙΚΑ ΠΕΝΑΚΙΑ», λευκό χαρτί μελάνη, rapidograph ή στρατσόχαρτο - ⚠️ ΤΑ ΔΥΟ ΣΧΕΔΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ ΑΛΛΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ: ακόμη και μέσα στο γραμμικό σχέδιο υπάρχει η «γραμμή ελεύθερης σχεδίασης» (§1.2.2) «για οτιδήποτε μπορεί να σχεδιασθεί με ελεύθερο χέρι π.χ. φυτά, ανθρώπινες φιγούρες, ίνες ξύλου σε τομή», ενώ και οι ισοϋψείς καμπύλες σχεδιάζονται «με ελεύθερο χέρι» (§1.5.4).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βασική διαφορά είναι η χρήση ή μη σχεδιαστικών οργάνων. Το γραμμικό σχέδιο σχεδιάζεται με τη βοήθεια σχεδιαστικών οργάνων, όπως ο κανόνας, το ταυ, ο παραλληλογράφος, τα τρίγωνα και ο διαβήτης, τα οποία πρέπει να χρησιμοποιούνται με τέτοιον τρόπο ώστε να εφαρμόζονται οι γενικές σχεδιαστικές αρχές του· αποτελεί έναν κώδικα σχεδιαστικής επικοινωνίας και σκοπός του είναι να αποτυπώσει με ακρίβεια την εικόνα ενός μελλοντικού έργου ή να παρουσιάσει ένα έργο που ήδη υπάρχει. Αντίθετα, ελεύθερο λέγεται το σχέδιο που πραγματοποιείται χωρίς τη βοήθεια σχεδιαστικών οργάνων, δηλαδή σχεδιάζεται μόνο με ελεύθερο χέρι, και στόχος του είναι η απεικόνιση μιας πραγματικής ή φανταστικής εικόνας με τέτοιον τρόπο, ώστε να δίνει σε δισδιάστατη επιφάνεια, στο χαρτί, την ψευδαίσθηση των τριών διαστάσεων. Από τη διαφορά αυτή προκύπτουν και οι υπόλοιπες: το γραμμικό σχέδιο γίνεται υπό κλίμακα και με μετρήσεις ακριβείας, ενώ στο ελεύθερο οι αναλογίες υπολογίζονται με τη βελόνα σχεδίου και οι διαστάσεις δεν είναι πραγματικές αλλά σχετικές· επίσης η εκμάθηση του ελεύθερου σχεδίου απαιτεί κυρίως καλλιτεχνικό ταλέντο αλλά και εξάσκηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα υλικά του ελεύθερου σχεδίου
Ερώτηση: Τι υλικά χρησιμοποιούνται συνήθως στο ελεύθερο σχέδιο;
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§1.7.1, σελ. 45), αυτούσια: «Τα υλικά που χρησιμοποιούνται συνήθως είναι μαλακά μολύβια, κάρβουνα ή ειδικά πενάκια, γομολάστιχα (για μολύβι ή κάρβουνο), βελόνα σχεδίου και χαρτί (λευκό ή στρατσόχαρτο).»
-
ΜΑΛΑΚΑ ΜΟΛΥΒΙΑ πρβλ. §1.1.2: «Πολύ μαλακά μολύβια όπως το 4Β, 6Β ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ» ΚΑΡΒΟΥΝΑ για πλατιές, απαλές διαβαθμίσεις τόνων ΕΙΔΙΚΑ ΠΕΝΑΚΙΑ για φωτοσκίαση με ΔΙΑΓΡΑΜΜΙΣΗ, «αραιή… που σταδιακά γίνεται ΠΥΚΝΟΤΕΡΗ» ΓΟΜΟΛΑΣΤΙΧΑ «για μολύβι ή κάρβουνο» ΒΕΛΟΝΑ ΣΧΕΔΙΟΥ το όργανο ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΧΑΡΤΙ ΛΕΥΚΟ ή ΣΤΡΑΤΣΟΧΑΡΤΟ - ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ Η ΒΕΛΟΝΑ ΣΧΕΔΙΟΥ — το μόνο «όργανο» του ελεύθερου σχεδίου (σελ. 46): «στεκόμαστε συνεχώς στο ίδιο πάντα σημείο, κρατώντας τη βελόνα σχεδίου (ή το μολύβι) με τεντωμένο χέρι και κλείνοντας το ένα μάτι, υπολογίζουμε τις διαστάσεις και τις μεταφέρουμε σχεδιαστικά στο χαρτί.»
παρατηρητής αντικείμενο (o) ────── βελόνα ──────► ▓▓▓▓ | τεντωμένο χέρι, ▓▓▓▓ / \ ΕΝΑ ΜΑΤΙ ΚΛΕΙΣΤΟ, ▓▓▓▓ ΙΔΙΑ ΘΕΣΗ ΠΑΝΤΑ «Με τη βελόνα μπορούν να μετρηθούν επίσης οι ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ μεταξύ διαφόρων σημείων και να προσδιορισθούν ΟΙ ΚΛΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ»⚠️ «Σημειώνεται ότι οι διαστάσεις αυτές δεν είναι πραγματικές αλλά σχετικές, αφού στεκόμαστε σε απόσταση από το αντικείμενο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο ελεύθερο σχέδιο τα υλικά που χρησιμοποιούνται συνήθως είναι μαλακά μολύβια, κάρβουνα ή ειδικά πενάκια, γομολάστιχα για μολύβι ή κάρβουνο, βελόνα σχεδίου και χαρτί, λευκό ή στρατσόχαρτο. Τα πολύ μαλακά μολύβια, όπως το 4Β και το 6Β, χρησιμοποιούνται κυρίως στο ελεύθερο σχέδιο, ενώ η βελόνα σχεδίου χρησιμεύει στον υπολογισμό των αναλογιών: κρατώντας την με τεντωμένο χέρι, από σταθερή θέση και με το ένα μάτι κλειστό, ο σχεδιαστής υπολογίζει τις διαστάσεις και τις μεταφέρει σχεδιαστικά στο χαρτί, καθώς και τις σχετικές αποστάσεις μεταξύ σημείων και τις κλίσεις των γραμμών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Στο ελεύθερο σχέδιο δεν χρησιμοποιούνται σχεδιαστικά όργανα· η βελόνα σχεδίου δεν είναι όργανο χάραξης αλλά βοήθημα εκτίμησης αναλογιών.
