Ύλη Ιστορίας Α’ Γυμνασίου 2025 – 2026

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Ταυτότητα – Χώρος – Χρονικά όρια
• Λόγοι – Παράγοντες ανάπτυξης
• Πολιτική οργάνωση
• Κυκλαδική τέχνη

Προτεινόμενη δραστηριότητα
-Δραστηριότητα 2 του βιβλίου.

4. Η θρησκεία και η τέχνη των Μινωιτών

Διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Ταυτότητα – Χώρος – Χρονικά όρια
• Λόγοι – παράγοντες ανάπτυξης
• Κέντρα μινωικού πολιτισμού
• Ρόλος των ανακτόρων
• Κοινωνική και πολιτική οργάνωση
• Γραφή (προαιρετική διδασκαλία)
• Καταστροφή μινωικού πολιτισμού – Η παρουσία των Μυκηναίων στην Κνωσό (προαιρετική διδασκαλία)
• Θρησκεία
• Τέχνη

Προτεινόμενη δραστηριότητα
-Προσπαθήστε να αναπαραστήσετε μία μέρα (καθημερινή ή μέρα γιορτής) στο ανάκτορο της Κνωσού.

6. Μυκηναϊκή θρησκεία και τέχνη

Διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Ταυτότητα – Χώρος – Χρονικά όρια
• Λόγοι – παράγοντες ανάπτυξης
• Κέντρα
• Σχέση με Μινωικό πολιτισμό (προαιρετική διδασκαλία)
• Κοινωνική οργάνωση
• Γραφή
• Αίτια κατάρρευσης
• Θρησκεία
• Χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά δημιουργήματα (προαιρετική διδασκαλία)
• Τέχνη (προαιρετική διδασκαλία)

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Συζήτηση με αφορμή τις ερωτήσεις 2 και 3 του βιβλίου από την ενότητα «5. Ο Μυκηναϊκός κόσμος».

ΙΙ. ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Κεφάλαιο Γ΄: Ο ελληνικός κόσμος από το 1100 έως το 800 π.Χ.

Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Σε έναν χάρτη της Ελλάδας και της Μικράς Ασίας να σημειώσετε (χρωματίζοντας με διαφορετικό χρώμα) τις περιοχές της οριστικής εγκατάστασης των ελληνικών φύλων. Για τις μικρασιατικές περιοχές, δημιουργήστε έναν τρίστηλο πίνακα (Αιολίδα, Ιωνία, Δωρική Εξάπολη) και σημειώστε τις σημαντικότερες ελληνικές πόλεις σε κάθε περιοχή. Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να αντληθούν εδώ: https://fhw.gr/chronos/03/gr/index.html

2. Η πολιτισμική αναγέννηση

Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας

• Δημιουργία ελληνικού αλφαβήτου Γεωμετρική τέχνη (απλή αναφορά)
• Γεωμετρική τέχνη

Κεφάλαιο Δ΄: Αρχαϊκή Εποχή (800-479 π.Χ.)

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Αίτια Β΄ Ελληνικού αποικισμού
• Κριτήρια επιλογής τόπου εγκατάστασης
• Συνέπειες αποικισμού

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Διαμόρφωση πίνακα με τις κυριότερες ελληνικές αποικίες σε Μικρά Ασία, Εύξεινο Πόντο, Ιταλία.
– Δραστηριότητα 2, του βιβλίου.
– Συζήτηση για τις διαφορές Α΄ και Β΄ Ελληνικού αποικισμού.
– Συζήτηση για τους λόγους μετανάστευσης από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

1 ώρα 

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Συστατικά στοιχεία της πόλης-κράτους
• Ρόλος της οπλιτικής φάλαγγας στη διαμόρφωση της έννοιας του πολίτη
• Σειρά εξέλιξης πολιτευμάτων (διάγραμμα)
• Διάκριση διαφορετικών πολιτευμάτων

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Δραστηριότητες για την οπλιτική φάλαγγα με εικόνες και πηγές:
http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9598
http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/8974

2 ώρες

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Οι κοινωνικές τάξεις,
• Τα πολιτειακά όργανα,
• Η εκπαίδευση των Σπαρτιατών

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερώτηση 1, του βιβλίου.
– Αναζητήστε το νόημα των λέξεων-εκφράσεων: λακωνισμός, «δουλεύω σαν είλωτας», «περνώ σπαρτιάτικα».

2 ώρες

5. Αθήνα: Πορεία προς τη δημοκρατία

Προτείνεται ενιαία διδασκαλία των δύο ενοτήτων, με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Τα πολιτειακά όργανα του αθηναϊκού αριστοκρατικού πολιτεύματος
• Τα κοινωνικά προβλήματα στην Αθήνα του 7ου αι. π.Χ.
• Κυλώνειο άγος, νόμοι του Δράκοντα
• Τα μέτρα του Σόλωνα: Σεισάχθεια και αλλαγές στο πολίτευμα
• Η τυραννίδα του Πεισίστρατου
• Οι μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση 4 του βιβλίου.
– Κατάρτιση πίνακα αποτίμησης της συμβολής του Σόλωνα και του Κλεισθένη στον εκδημοκρατισμό του αθηναϊκού πολιτεύματος.
– Αγώνας λόγου με θέμα: «Η συμβολή του Σόλωνα ή του Κλεισθένη ήταν πιο καθοριστική στην πορεία προς τη δημοκρατία;».
– Συγκριτική δραστηριότητα (Σπάρτη – Αθήνα): Κατάρτιση πίνακα στον οποίο να καταγράφονται ομοιότητες και διαφορές του αθηναϊκού και του σπαρτιατικού πολιτεύματος.

4 ώρες

8. Η οριστική απομάκρυνση της περσικής επίθεσης

Προτείνεται ενιαία παρουσίαση των δύο ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Αίτια
• Αφορμή (απλή αναφορά)
• Φάσεις, κύριες μάχες, πρωταγωνιστές (απλή αναφορά)
• Συνέπειες

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Δημιουργία πίνακα με αναφορά σε κάθε μάχη και τα σχετικά στοιχεία, όπως χρονολογία, πρωταγωνιστές, έκβαση, κύριοι λόγοι αυτής της έκβασης (προτείνεται ομαδοσυνεργατική εργασία).
– Καταγράψτε τις συνέπειες της νίκης των Ελλήνων επίτων Περσών για τον ελληνικό κόσμο καιτον ευρωπαϊκό πολιτισμό.

1 ώρα

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Κάτοψη αρχαίου ελληνικού ναού
• Οι δύο κύριοι αρχιτεκτονικοί ρυθμοί (δωρικός, ιωνικός)
• Η αρχαϊκή γλυπτική (κούροι, κόρες)

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις-Δραστηριότητες 2 και 3 του βιβλίου.

1 ώρα

Κεφάλαιο Ε΄: Η ηγεμονία της Αθήνας

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Σκοπός και τρόπος λειτουργίας της Συμμαχίας
• Στοιχεία που δείχνουν τη μετατροπή της συμμαχίας σε όργανο της αθηναϊκής δημοκρατίας

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Παιχνίδι ρόλων: Ένας πολίτης νησιωτικής πόλης της Συμμαχίας της Δήλου επισκέπτεται την Αθήνα ως μέλος της αντιπροσωπείας της πόλης του για τα Μεγάλα Παναθήναια στα μέσα της δεκαετίας του 440 π.Χ. (θυμηθείτε ότι το ταμείο της Συμμαχίας έχει ήδη μεταφερθεί από το 454 π.Χ. στην Αθήνα και ότι από το 447 π.Χ. έχει αρχίσει η ανοικοδόμηση του Παρθενώνα). Στη συνάντησή του με Αθηναίο πολίτη, παλιό του γνώριμο, ο νησιώτης διαμαρτύρεται για την κατάσταση στη Συμμαχία και ο Αθηναίος απαντά υπερασπιζόμενος τις επιλογές της πόλης του. Προσπαθήστε να αναπαραστήσετε τον διάλογό τους.

2 ώρες

3. Η λειτουργία του πολιτεύματος – Οι λειτουργίες

Διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Το πολιτικό πρόγραμμα του Περικλή
• Τα πολιτειακά όργανα της αθηναϊκής δημοκρατίας και ο ρόλος του καθενός από αυτά
• Οι «λειτουργίες»: τι ήταν, ποιες ήταν και ποιος ο ρόλος τους στη λειτουργία του κράτους

Προτείνεται συνδιδασκαλία με το κεφ. Η΄, ενότητα 4.3. Η Αρχιτεκτονική των Κλασικών Χρόνων, τα σχετικά
με τα έργα της Ακρόπολης και Το αρχαίο Θέατρο.
Σε αυτή την κατεύθυνση μπορεί να αξιοποιηθεί η εφαρμογή της Cosmote Chronos, με την αξιοποίηση της οποίας μπορεί να πραγματοποιηθεί επίσκεψη σε διάφορα μνημεία της Ακρόπολης με τη χρήση της τεχνολογίας των τρισδιάστατων αναπαραστάσεων.

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Κατάρτιση πίνακα με τα πολιτειακά όργανα της αθηναϊκής πολιτείας την εποχή του Περικλή και συζήτηση για τον ρόλο τους.
– Άσκηση 4 του βιβλίου.
– Επιλογές από το Εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Αθηναϊκή δημοκρατία: Πολιτειακοί θεσμοί», Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία:https://foundation.parliament.gr/el/ekpaideytiko-yliko
– Εργασία ομαδική με αντικείμενο κάποια κατηγορία κτηρίων του αρχαίου ελληνικού κόσμου (π.χ. Θέατρο, ναός κλπ.) ή τα μνημεία της Ακρόπολης ως μέρος του πολιτικού προγράμματος του Περικλή.

5 ώρες

5. Η διαδικασία της μόρφωσης – Ο Αθηναίος και η εργασία – Η Αθήνα γιορτάζει.

Διδασκαλία των δύο ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Κοινωνικές ομάδες
• Η θέση των γυναικών
• Εκπαίδευση και δάσκαλοι
• Σημαντικότερες γιορτές

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Επιλέξτε έναν/μια εκπρόσωπο της αθηναϊκής κοινωνίας της κλασικής περιόδου (π.χ. έναν μικρό Αθηναίο, μία Αθηναία δέσποινα, έναν μέτοικο, έναν Αθηναίο πολίτη που ασκεί κάποιο επάγγελμα, έναν δούλο παιδαγωγό) και προσπαθήστε να αναπαραστήσετε με βάση τις πληροφορίες των ενοτήτων και πρόσθετο υλικό από τον/την  εκπαιδευτικό μία μέρα από τη ζωή του/της.

Ανακεφαλαιωτικές δραστηριότητες
– Παιχνίδι ρόλων: Δύο έφηβοι, ένας Αθηναίος κι ένας Σπαρτιάτης συνομιλούν. Ο καθένας τους προβάλει τη
δική του πόλη και τον αντίστοιχο τρόπο ζωής. Αναπαραστήστε τη συνομιλία τους. Για όσα λέει ο καθένας τους λάβετε υπόψη τις γνώσεις σας για την οργάνωση της πολιτείας, την εκπαίδευση, την καθημερινή ζωή κ.ά. της Αθήνας και της Σπάρτης.
– Αγώνας λόγου με θέμα: «Η συμβολή της Αθήνας ή της Σπάρτης υπήρξε σπουδαιότερη στον παγκόσμιο πολιτισμό;».

2 ώρες

Κεφάλαιο Στ΄: Ηγεμονικοί ανταγωνισμοί και κάμψη των ελληνικών πόλεων (431-362 π.Χ.)

2. Η εκστρατεία στη Σικελία – Ο Δεκελεικός πόλεμος

Προτείνεται ενιαία παρουσίαση των ενοτήτων, με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Αίτια
• Αφορμές
• Φάσεις του πολέμου (απλή αναφορά)
• Τελική έκβαση – Συνθήκη ειρήνης
• Αποτελέσματα

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Παιχνίδι ρόλων: Με το τέλος του πολέμου, ένας νικητής Σπαρτιάτης κι ένας ηττημένος Αθηναίος μιλούν για την εμπειρία του πολέμου ο καθένας από τη δική του πλευρά. Προσπαθήστε να αναπαραστήσετε αυτά που θα έλεγε ο καθένας.

2 ώρες

4. Η κυριαρχία της Θήβας στην Ελλάδα

Προαιρετική διδασκαλία των ενοτήτων με συνοπτική αναφορά των κυριότερων σημείων τους.

Κεφάλαιο Ζ΄: Η ανάπτυξη της Μακεδονίας

Αναλυτική διδασκαλία των ακόλουθων σημείων:

• Η μάχη της Χαιρώνειας
• Το Συνέδριο της Κορίνθου

1 ώρα

Συνοπτική αναφορά στην πορεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και τις κυριότερες μάχες

4. Το έργο του Αλέξανδρου

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η πολιτική του Αλέξανδρου για τη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας του
• Τα ενοποιητικά στοιχεία της οργάνωσης του κράτους του

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 2 και 3, σ. 103 του βιβλίου.

2 ώρες

Κεφάλαιο Θ΄: Ελληνιστικοί και ρωμαϊκοί χρόνοι

2. Η κατάσταση στον ελλαδικό χώρο

3. Το Ρωμαϊκό Κράτος αποκτά μεγάλη δύναμη

Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων μέσω της παρατήρησης σχετικών χαρτών.

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Συζήτηση με αφορμή το ποίημα του Κ.Π. Καβάφη «Στα 200 π.Χ.» για τα χαρακτηριστικά και το περιεχόμενο του καινούργιου ελληνικού κόσμου και των αξιών του

1 ώρα

6. Ελληνορωμαϊκός Πολιτισμός

Προτείνεται η συνδιδασκαλία των δύο ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
– Φιλοσοφία, Επιστήμες, Γλυπτική και Αρχιτεκτονική

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 1, 3 και 4 του βιβλίου.

1 ώρα

Κεφάλαιο Ι΄: Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η αυτοκρατορία ως νέο πολιτειακό σύστημα
• Η ολοκλήρωση των κατακτήσεων (εντοπισμός στον χάρτη)
• Διοίκηση επαρχιών-στρατός
• Η Ρωμαϊκή ειρήνη και η απόκτηση του δικαιώματος του Ρωμαίου πολίτη

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Συζήτηση με θέμα: Σύγκριση της ρωμαϊκής πολιτικής προς τους υπηκόους της με την πολιτική του Μ. Αλέξανδρου προς τους λαούς της δικής του αυτοκρατορίας.

2 ώρες

Συνοπτική διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία

• Ο Παύλος
• Η διάδοση του Χριστιανισμού (απλή αναφορά)
• Η οργάνωση της Εκκλησίας
• Οι διωγμοί

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερωτήσεις 1, 2 και 3, σ.143 του βιβλίου.
– Σχετικά με τους διωγμούς των Χριστιανών και την προσφορά θυσιών, βλ. δήλωση προσφοράς θυσιών:https://nautilos.arch.uoa.gr/exhibits/exhibit-1-3/
– Εργασία για τη λατρεία του αυτοκράτορα με βάση αρχαίες ελληνικές επιγραφές και άλλες πηγές. Βλ. για παράδειγμα στη βάση αγάλματος από την Αθήνα επιγραφή με αφιέρωση αγάλματος στην αυτοκράτειρα Λιβία ως Θεά:
https://nautilos.arch.uoa.gr/exhibits/%ce%b1%cf%86%ce%b9%ce%ad%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7-
%ce%b1%ce%b3%ce%ac%ce%bb%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%bf%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-
%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%ba%cf%81%ce%ac%cf%84%ce%b5%ce%b9%cf%81/

 1 ώρα

5. Κωνσταντίνος. Η μεγάλη στροφή

Συνδιδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Αίτια της κρίσης του ρωμαϊκού κράτους
• Το σύστημα της τετραρχίας

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ερώτηση 2 του βιβλίου.
– Σχολιασμός του γλυπτού συμπλέγματος της τετραρχίας, προκειμένου να συναχθούν συμπεράσματα για το πνεύμα και τους στόχους του συστήματος αυτού.

 2 ώρες