Ύλη Ιστορίας Γ’ Γυμνασίου 2025 – 2026

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Το κίνημα του Διαφωτισμού, οι κυριότεροι εκπρόσωποι και τρόποι διάχυσης των
  διαφωτιστικών ιδεών

Λέξεις κλειδιά: λογική (ορθολογισμός), διάκριση εξουσιών, κοινωνικό συμβόλαιο, εγκυκλοπαίδεια, φωτισμένη δεσποτεία

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Συνθετική παρουσίαση των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών απόψεων των διαφωτιστών από τις πηγές αρ. 3 (α & β), 4 και 6 του σχολικού βιβλίου.

– Εντοπισμός διαφωτιστικών απόψεων στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (προαιρετική διδασκαλία).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 4: η υποενότητα «Η τρίτη και τελευταία φάση της Γαλλικής Επανάστασης, 1794-1799»

Ενιαία διδασκαλία με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Κοινωνική διαστρωμάτωση στη Γαλλία στα τέλη του 18ου αιώνα, δομικά και συγκυριακά προβλήματα / αιτίες και αφορμή επανάστασης
• Μετάβαση από τη συνέλευση των τριών τάξεων στη Συντακτική συνέλευση
• Διάκριση των εξουσιών στο Σύνταγμα του 1791
• Ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις της Νομοθετικής Συνέλευσης
• Ρόλος του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ και των λεσχών (προαιρετική διδασκαλία)
• Αποφάσεις της Συμβατικής Συνέλευσης (προαιρετική διδασκαλία)
• Περίοδος Τρομοκρατίας και Ροβεσπιέρος
• Διευθυντήριο και Ναπολέων (προαιρετική διδασκαλία)

Λέξεις κλειδιά: Όρκος του Σφαιριστηρίου, Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη, συνταγματική μοναρχία, αβασίλευτη δημοκρατία (προαιρετική διδασκαλία), περίοδος Τρομοκρατίας, Διευθυντήριο (προαιρετική διδασκαλία)

Προτεινόμενη δραστηριότητα
–  Άσκηση/δραστηριότητα 1 (ενότητα 3) του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 4: η υποενότητα «Το συνέδριο της Βιέννης»

Διδασκαλία της υποενότητας «Το συνέδριο της Βιέννης»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 6: Τα επαναστατικά κινήματα των ετών 1820-1821 στην Ευρώπη

Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας 6, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• τις πολιτικές διεκδικήσεις και την ανάπτυξη των εθνικών ιδεολογιών (αρχή των εθνοτήτων) του 19ου αι.
• τις εθνικές διεκδικήσεις

Λέξεις κλειδιά: Συνέδριο της Βιέννης, Ιερή Συμμαχία, Παλινόρθωση, ατομικές ελευθερίες, πολιτικά δικαιώματα, αρχή των εθνοτήτων, καρμπονάροι (προαιρετική διδασκαλία)

Προτεινόμενη δραστηριότητα (προαιρετικά)
– Εύρεση ομοιοτήτων-διαφορών ανάμεσα στις επαναστατικές κινήσεις των ετών 1820- 1821. Προϊδεασμός για τον χαρακτήρα της Ελληνικής Επανάστασης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 7: Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες

Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας 5, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• την κοινωνική διαστρωμάτωση και τις οικονομικές διαφοροποιήσεις στον ελλαδικό χώρο κατά τις αρχές του 19ου αιώνα
• τα κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας (προαιρετική διδασκαλία)
• τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, τους κύριους εκπρόσωπους του και τις αντιδράσεις των συντηρητικών κύκλων

Διδασκαλία της ενότητας 7 με έμφαση
– στην ιδεολογική βάση, το οργανωτικό σχήμα και τις στρατιωτικές ενέργειες της Φιλικής Εταιρείας

Λέξεις κλειδιά: ορθόδοξη εκκλησία, Φαναριώτες, προεστοί, έμποροι / καραβοκύρηδες, κλέφτες, αρματολοί,    παροικιακός    ελληνισμός,    Νεοελληνικός    Διαφωτισμός,    Ρ. Βελεστινλής, Αδ. Κοραής, Φιλική Εταιρεία, Αόρατη Αρχή, Αλ. Υψηλάντης, Ιερός Λόχος 

Προτεινόμενες δραστηριότητες
–  Εντοπισμός των επιρροών του ευρωπαϊκού στον νεοελληνικό Διαφωτισμό με βάση την πηγή αρ. 3 (α & β) της ενότητας 1 του σχολικού βιβλίου και την πηγή αρ. 3 της ενότητας 5 του σχολικού βιβλίου.
– Αναζήτηση διαφωτιστικών επιρροών στην επαναστατική προκήρυξη της Φιλικής Εταιρείας (πηγή αρ. 2 της ενότητας 7).

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Ευνοϊκοί παράγοντες για την κήρυξη της επανάστασης του 1821
• Φάσεις της επανάστασης (απλή αναφορά με χρήση πίνακα ή χάρτη)

Λέξεις κλειδιά: ένοπλα ελληνικά σώματα, αντίδραση των Οθωμανών

Προτεινόμενες δραστηριότητες
–  Συζήτηση για τη σημασία των συμβολισμών κατά τη διάρκεια επαναστατικών κινήσεων και τη δημιουργία εθνικών μύθων, με αφόρμηση το εικαστικό έργο του Θ. Βρυζάκη, Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της επανάστασης.
–  Άσκηση/δραστηριότητα 2 του σχολικού βιβλίου.
– Σχολιασμός της σχέσης της Ελληνικής Επανάστασης με τη Γαλλική, με βάση την πηγή αρ. 2, του σχολικού βιβλίου.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Εθνοσυνελεύσεις, Συντάγματα, διάκριση εξουσιών
• Εμφύλιοι πόλεμοι: αίτια, φάσεις και αντίπαλοι

Λέξεις κλειδιά: Εθνοσυνελεύσεις, Σύνταγμα της Επιδαύρου, Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Εντοπισμός των επιρροών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στα Ελληνικά Συντάγματα (πηγές αρ. 2 και 4 του σχολικού βιβλίου).
– Σχολιασμός των εμφύλιων συγκρούσεων, με βάση την πηγή αρ. 3 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 10: Ελληνική Επανάσταση και Ευρώπη

Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• τις πρώτες προσπάθειες των Ελλήνων να εξασφαλίσουν την ηθική και υλική βοήθεια των Ευρωπαίων (προαιρετική διδασκαλία)
• τις διακυμάνσεις της ευρωπαϊκής διπλωματίας (προαιρετική διδασκαλία)
• το κίνημα του φιλελληνισμού
• την πορεία προς την ίδρυση ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους (έμφαση)

Λέξεις κλειδιά: Μεγάλες Δυνάμεις, διπλωματικές ενέργειες, δάνεια, πράξη προστασίας (προαιρετική διδασκαλία), φιλέλληνες, πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Αξιοποίηση του εικαστικού έργου του Θ. Βρυζάκη, Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, https://www.nationalgallery.gr/artwork/i-ypodochi-toulordou-vyrona-sto-mesolongi/
Προκειμένου να σχολιαστεί η αντιμετώπιση των φιλελλήνων από τους ελληνικούς πληθυσμούς.
– Τεκμηρίωση της άποψης του ιστορικού Hobsbawm (πηγή αρ. 3 του σχολικού βιβλίου) σχετικά με τη σημασία της Ελληνικής Επανάστασης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. Ενότητα 12: Η ωρίμανση της βιομηχανικής επανάστασης

Συνοπτική παρουσίαση, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• το φαινόμενο της βιομηχανικής επανάστασης και τις διαφοροποιήσεις στην οικονομία, την επιστήμη και την κοινωνία κατά την πρώτη φάση της
• την εξάπλωση και ωρίμανσή της από τα μέσα του 19ου αι., τις νέες μορφές  ενέργειας, τις αλλαγές σε επικοινωνίες, συγκοινωνίες
• τον οικονομικό φιλελευθερισμό, τον καπιταλισμό, τα μονοπώλια

Λέξεις κλειδιά: αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, χρήση νέων μηχανών, δημιουργία μεγάλων εργοστασίων, συγκέντρωση κεφαλαίων, ανακάλυψη φυσικών νόμων, ενίσχυση αστικής τάξης, μορφές ενέργειας, επικοινωνία, συγκοινωνίες και εμπόριο, καπιταλισμός και οικονομικός φιλελευθερισμός

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Σχολιασμός της πηγής αρ. 3 (ενότητα 12) του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. Ενότητα 13: Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• σοσιαλιστικές θεωρίες, ανάπτυξη του συνδικαλισμού, πολιτική οργάνωση των εργατών, κίνημα για τη χειραφέτηση των γυναικών

Λέξεις κλειδιά: σοσιαλισμός – μαρξισμός, συνδικαλισμός, Πρωτομαγιά, γυναικείο κίνημα

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/δραστηριότητα 2 του βιβλίου.
– Ίδρυμα της Βουλής, Δημοκρατία και Εκπαίδευση, «Γυναίκες, το μισό της ανθρωπότητας», Παιδαγωγικά Εργαστήρια: Εργαστήρι 1 – Φύλλα εργασίας 1, 2, https://foundation.parliament.gr/sites/default/files/2020-09/2_7women.pdf

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. Ενότητα 15: Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Ιμπεριαλισμός και αποικιοκρατία
• Κύρια αίτια
• Αποτελέσματα της αποικιοκρατίας

Λέξεις κλειδιά: αποικιοκρατία, ιμπεριαλισμός

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Σύγκριση του χάρτη της Αφρικανικής ηπείρου της περιόδου της αποικιοκρατίας με σημερινό χάρτη και εξαγωγή συμπερασμάτων.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Εσωτερική πολιτική του Ι. Καποδίστρια:

–  Πολίτευμα και Διοίκηση
–  Ένοπλες δυνάμεις, πειρατεία
–  Κρατικό ταμείο, Νόμισμα-Φοίνικας, λιτότητα δαπανών, εκσυγχρονισμός γεωργίας
–  Εκπαίδευση-βασικές σπουδές και επαγγελματική κατάρτιση

• Εξωτερική πολιτική του Ι. Καποδίστρια:

–  Εθνική Ανεξαρτησία και διεύρυνση συνόρων

• Συγκεντρωτική διακυβέρνηση: Οι φίλοι και οι εχθροί. Ο ρόλος της Αντιπολίτευσης και η δολοφονία του Ι. Καποδίστρια

Λέξεις κλειδιά: συγκεντρωτική διακυβέρνηση, αντικαποδιστριακές κινήσεις, φοίνικας, Λόχος Ευελπίδων, Ορφανοτροφείον της Αίγινας, αλληλοδιδακτικά σχολεία, Πρότυπον Αγροκήπιον, χειροτεχνεία

Προτεινόμενη δραστηριότητα
–  Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 18: Από την άφιξη Όθωνα (1833) ως την 3η Σεπτεμβρίου 1843

Προαιρετική διδασκαλία με απλή αναφορά στην εκλογή και άφιξη του Όθωνα (υποενότητα «Η εκλογή και η άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα») και στον ρόλο της Αντιβασιλείας [υποενότητα «Η περίοδος της Αντιβασιλείας (1833-1835)»].

Λέξεις κλειδιά: Αντιβασιλεία (προαιρετική διδασκαλία)

Προτεινόμενη δραστηριότητα (προαιρετικά)
– Εντοπισμός των διαφορετικών απόψεων για το έργο της Αντιβασιλείας στις πηγές του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 19: Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862)

Ενιαία διδασκαλία με έμφαση στα εξής σημεία:

• Περίοδος απόλυτης μοναρχίας
• 3η Σεπτεμβρίου 1843 (αίτια, πρωταγωνιστές, γεγονότα, αποτέλεσμα)
• Συνταγματική μοναρχία, διάκριση εξουσιών
• Λειτουργία πολιτεύματος
• Μεγάλη Ιδέα-Κωλέττης, αλυτρωτισμός
• Η έξωση του Όθωνα (απλή αναφορά).

Λέξεις κλειδιά: Απόλυτη Μοναρχία, Επανάσταση 3ης Σεπτεμβρίου 1843, Συνταγματική Μοναρχία, Μεγάλη Ιδέα, αλυτρωτισμός, έξωση

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 της Ενότητας 19 του σχολικού βιβλίου (με επιλογή σημείων και γλωσσική εξομάλυνση).

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Ανάρρηση στον θρόνο του Γεωργίου Α΄ και ενσωμάτωση των Επτανήσων (απλή αναφορά)
• Το Σύνταγμα του 1864
• Αλ. Κουμουνδούρος
• Προβλήματα κοινοβουλευτισμού και αρχή της δεδηλωμένης
• Δικομματισμός
• Πρόγραμμα Χ. Τρικούπη και Θ. Δηλιγιάννη
• Ο πόλεμος του 1897 και οι πολιτικές εξελίξεις έως το 1908

Λέξεις κλειδιά: Βασιλευόμενη Δημοκρατία, Κοινοβουλευτισμός, Αρχή Δεδηλωμένης, Δικομματισμός, εκσυγχρονισμός, πτώχευση, Δ.Ο.Ε.

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Παιχνίδι ρόλων: Πολιτική αντιπαράθεση (debate) οπαδών του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη, ενόψει επικείμενων εκλογών.

Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν:

• την εξέλιξη της έκτασης και του πληθυσμού του Ελληνικού κράτους (απλή αναφορά)
• τον αγροτικό τομέα: εθνικές γαίες, μικρός κλήρος, μονοκαλλιέργεια, σταφιδική κρίση (βασική αιτία μετανάστευσης αγροτών σε ΗΠΑ), τσιφλίκια Θεσσαλίας, αγώνας κολίγων, Κιλελέρ)
• τον τριτογενή τομέα: εμπόριο, ναυτιλία, πλούσιες εμπορικές παροικίες, τραπεζικό σύστημα, έργα υποδομής για τις μεταφορές, αστικοποίηση κυρίως λόγω ανάπτυξης του τριτογενούς τομέα (απλή αναφορά)
• τη βιομηχανία: χαμηλή ανάπτυξη, επενδύσεις Ελλήνων κεφαλαιούχων εξωτερικού, μικρή αριθμητικά εργατική τάξη, εμφάνιση εργατικού συνδικαλισμού (απλή αναφορά)
• το γυναικείο ζήτημα: έμφαση στο αίτημα της εκπαίδευσης (απλή αναφορά)

Λέξεις κλειδιά: Εθνικές γαίες, τσιφλίκια, κολίγοι, Κιλελέρ, σταφιδική κρίση, μετανάστευση, εξωελλαδικό κεφάλαιο, έργα υποδομής, αστικοποίηση, βιομηχανία και εργατικό κίνημα, γυναικείο ζήτημα (προαιρετική διδασκαλία)

Προτεινόμενη δραστηριότητη (προαιρετικά)
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 28: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός: η βενιζελική πολιτική της περιόδου 1910-1912

Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Κίνημα στο Γουδί (απλή αναφορά),
• Κύριες μεταρρυθμίσεις της Αναθεωρητικής Βουλής
• Ίδρυση    των    δύο    νέων    κομμάτων    αρχών: Κόμμα φιλελευθέρων, Κόμμα Κοινωνιολόγων
• Προετοιμασία για τις εθνικές διεκδικήσεις (απλή αναφορά)

Λέξεις κλειδιά: Στρατιωτικός Σύνδεσμος, κίνημα στο Γουδί, Αναθεωρητική Βουλή, κόμμα Φιλελευθέρων, Κόμμα Κοινωνιολόγων

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Καταγραφή των προβλημάτων του ελληνικού κράτους των αρχών του 20ου αι.
– Συζήτηση για τον ρόλο του Ελευθερίου Βενιζέλου στην ανασυγκρότηση της χώρας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 22. Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 29: Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-1913)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 30: Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Το Κρητικό ζήτημα (ορισμός), σ. 64
• Τα νέα κράτη-έθνη των Βαλκανίων (απλή αναφορά, με τον χάρτη της σ. 66), ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν την ανάδυση των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων των βαλκανικών κρατών.
• Μακεδονικό ζήτημα και μακεδονικός αγώνας
• Κίνημα των Νεοτούρκων
• Αίτια των Βαλκανικών Πολέμων
• Συμμαχίες-αντίπαλοι στις δύο φάσεις των Βαλκανικών πολέμων
• Αποτελέσματα Συνθήκης Βουκουρεστίου, προοπτικές Νέων Χωρών – εξωτερική πολιτική.

Λέξεις κλειδιά: Κρητικό ζήτημα, Μακεδονικό ζήτημα, κομιτατζήδες, κίνημα Νεοτούρκων, Συνθήκη Βουκουρεστίου, απελευθέρωση Θεσσαλονίκης, νέα σύνορα Ελλάδος, Νέες Χώρες

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Ανάδειξη των διαστάσεων του μακεδονικού αγώνα μέσα από τον σχολιασμό των πηγών 1α και 1β (ενότητα 22) του σχολικού βιβλίου.
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 (ενότητα 29) του σχολικού βιβλίου.
– Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 3 (ενότητα 30) του σχολικού βιβλίου.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Τα αίτια, η αφορμή
• Τα αντίπαλα στρατόπεδα στην έναρξη του πολέμου
• Προσχωρήσεις/αποχωρήσεις (Τουρκία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ιταλία, Ρωσία, ΗΠΑ), κύρια μέτωπα (ανατολικό, δυτικό) (απλή αναφορά)
• Οι επιχειρήσεις το 1916, Η καμπή του 1917 (απλή αναφορά)
• Το τέλος του πολέμου

Λέξεις κλειδιά: ιμπεριαλισμός, εθνικισμός, μιλιταρισμός, Εγκάρδια Συνεννόηση–Entente (Αντάντ), Κεντρικές Δυνάμεις, πόλεμος χαρακωμάτων, Ρωσική Επανάσταση.

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.
– Σχολιασμός της εικόνας αρ. 3 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. Ενότητα 32: Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Ο Εθνικός Διχασμός

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Οι θέσεις Βενιζέλου – Κων/νου και η σύγκρουσή τους
• Οι Επίστρατοι και το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας
• Προσωρινή Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης και Εθνικός Διχασμός

Λέξεις κλειδιά: Εθνικός Διχασμός, Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης, Κράτος των Αθηνών

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Σχολιασμός των πηγών του σχολικού βιβλίου, ώστε να αναδειχθεί η στάση των δύο εμπλεκομένων (βασιλιά-Βενιζέλου) στο ζήτημα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
– Άσκηση/ δραστηριότητα 3 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. Ενότητα 33: Η ρωσική Επανάσταση

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η κρίση του τσαρικού καθεστώτος
• Η σοσιαλιστική οκτωβριανή επανάσταση του 1917
• Η ίδρυση της Σοβιετικής Ένωσης (απλή αναφορά)
• Η επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης στην Ευρώπη

Λέξεις κλειδιά: Τσαρικό καθεστώς, μπολσεβίκοι, Οκτωβριανή επανάσταση, σοβιέτ, κομμουνιστικά κόμματα

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.
– Ποιες από τις διακηρύξεις και τα μέτρα που πήραν οι μπολσεβίκοι σχετίζονται με τις διακηρύξεις και τα μέτρα που είχε πάρει η Γαλλική Επανάσταση;
– Συζήτηση για την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη σημασία της.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. Ενότητα 34: Η λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Συνθήκη Βερσαλλιών
• Συνθήκη Σεβρών
• Κοινωνία των Εθνών

Λέξεις κλειδιά: Συνθήκη Βερσαλλιών, Συνθήκη Σεβρών, Κοινωνία των Εθνών.

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 του σχολικού βιβλίου.

Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• τις διεκδικήσεις του Βενιζέλου στο Συνέδριο του Παρισιού
• τη σημασία της στρατιωτικής παρουσίας της Ελλάδας στη Μ. Ασία για τη Βρετανία
• τις αντιδράσεις των Ελλήνων της Μ. Ασίας και των Τούρκων

Προτεινόμενη δραστηριότητα (προαιρετικά)
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• οι διωγμοί του ελληνισμού και τα αίτια τους
• η «αυτοδιάθεση των λαών» και το κίνημα αυτονόμησης του Πόντου

Λέξεις κλειδιά: τάγματα εργασίας, ποντοαρμενικό κράτος.

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. Ενότητα 38: Ο Μικρασιατικός Πόλεμος (1919-1922)

Διδασκαλία της ενότητας, με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η ελληνική διοίκηση της Μικράς Ασίας και οι επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού ως το καλοκαίρι του 1920
• Η απόρριψη της Συνθήκης των Σεβρών από το τουρκικό κίνημα αντίστασης
• Οι εκλογές του 1920 και η επάνοδος του Κωνσταντίνου
• Διπλωματικές επιτυχίες του τουρκικού κινήματος (συμφωνίες του Κεμάλ με Σοβιετική Ένωση, Γαλλία, Ιταλία)
• Οι εξελίξεις έως τον Αύγουστο του 1922

Λέξεις κλειδιά: ελληνική διοίκηση Σμύρνης, Συνθήκη Σεβρών, δημοψήφισμα 1920, επέλαση στον Σαγγάριο, Δημοκρατικό Μανιφέστο

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 44: Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο

Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η Δίκη των Έξι
• Η Συνθήκη της Λοζάνης (1923)
• Παράγοντες έντασης και σχέσεις γηγενών-προσφύγων
• Συνέπειες της άφιξης των προσφύγων στην πολιτική, οικονομική, κοινωνική ζωή και στον πολιτισμό

Λέξεις κλειδιά: Δίκη των Έξι, Συνθήκη της Λοζάνης, Σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών, τέλος Μεγάλης Ιδέας

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 (ενότητα 44) του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 41: Κοινωνικές διαστάσεις της κρίσης του 1929

Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
• Η οικονομική κρίση του 1929 (απλή αναφορά)
• Κοινωνικές συνέπειες της κρίσης
• Πολιτική του New deal-αντιμετώπιση της κρίσης

Λέξεις κλειδιά: δικαίωμα αυτοδιάθεσης λαών, κινήματα ανεξαρτητοποίησης, ενίσχυση αυταρχικών και εθνικιστικών ιδεολογιών, Μεγάλη Ύφεση – «Κραχ», ανεργία, New Deal (πολιτική εξόδου από την κρίση).

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/ δραστηριότητα 1 (ενότητα 40) του σχολικού βιβλίου.
– Καταγραφή της αλυσίδας της κρίσης με βάση τα στοιχεία της πηγής αρ. 2 (ενότητα 40) του σχολικού βιβλίου.
– Σχολιασμός των επιπτώσεων της κρίσης με βάση τις εικόνες αρ. 4 (ενότητα 40) και 1 & 2 (ενότητα 42) του σχολικού βιβλίου ή άλλων πηγών και εικόνων από το διαδίκτυο.
– Σχολιασμός της πηγής αρ. 2 (ενότητα 41) του σχολικού βιβλίου, ώστε να αναδειχθούν οι τομείς παρέμβασης της πολιτικής του New deal του Ρούσβελτ.
– Συζήτηση για την κρίση σήμερα. Αναζήτηση αναλογιών με την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 43. Η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936»

Ενιαία διδασκαλία με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η Σοβιετική Ένωση την εποχή του Στάλιν
• Ο φασισμός στην Ιταλία
• Ο ναζισμός στη Γερμανία
• η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου»

Λέξεις κλειδιά: Σταλινισμός, Φασισμός, Ναζισμός, «Ντούτσε», «Φύρερ», δικτατορία 4ης Αυγούστου, ΕΟΝ

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Σχολιασμός της έννοιας του φασισμού, όπως τον οραματίζεται ο Μουσολίνι στην πηγή αρ. 1 του σχολικού βιβλίου.
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 (ενότητα 42) του σχολικού βιβλίου.
– Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 43) του σχολικού βιβλίου.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Συγκρότηση του Άξονα Ρώμης-Βερολίνου και του Αντιδιεθνιστικού Συμφώνου
• Αίτια του πολέμου

Λέξεις-κλειδιά: Άξονας Ρώμης – Βερολίνου, Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο, «πολιτική κατευνασμού», Σύμφωνο Μη Επιθέσεως Μολότοφ – Ρίμπεντροπ

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/Δραστηριότητα 3 του σχολικού βιβλίου.
– Σχολιασμός της πολιτικής που ακολούθησαν απέναντι στον Χίτλερ τα Δυτικά Κράτη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 46: Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν τα ακόλουθα σημεία:

• Η αφορμή και η έκρηξη του πολέμου
• Αναφορά με βάση τον Χάρτη 1 στις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη 1939-1941 (Blitzkrieg/«Πόλεμος-Αστραπή»), στη γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση (1941-1943), στις επιχειρήσεις στην Αφρική (1941-1943) και στις επιχειρήσεις στην Άπω Ανατολή (από το 1941), προκειμένου να γίνει κατανοητή η έννοια του «παγκοσμίου» πολέμου
• Το τέλος του πολέμου

Λέξεις κλειδιά: «Πόλεμος-Αστραπή»/Blitzkrieg, ατομική βόμβα

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 του σχολικού βιβλίου.

Διδασκαλία της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν τα ακόλουθα σημεία:

• τον ελληνοϊταλικό πόλεμο
• τον ελληνογερμανικό πόλεμο

Λέξεις κλειδιά: Τορπιλισμός της Έλλης, ΟΧΙ, αλβανικό μέτωπο, ελληνογερμανικός πόλεμος

Προτεινόμενη δραστηριότητα
– Σχολιασμός της πηγής 2 του σχολικού βιβλίου σχετικά με τη ρήξη ανάμεσα στην ελληνική κοινωνία και την ηγεσία της εξαιτίας της στάσης της τελευταίας στον πόλεμο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 48: Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η Κατοχή
• Η Αντίσταση και τα αντίποινα
• Η «Ελεύθερη Ελλάδα»
• Η Απελευθέρωση

Λέξεις κλειδιά: Κατοχή, Αντίσταση, ΕΑΜ, ΕΔΕΣ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, «Ελεύθερη Ελλάδα», Κυβέρνηση του βουνού, τάγματα ασφαλείας

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.
– Με βάση το προτεινόμενο υλικό, να αναδείξετε τις μορφές Αντίστασης κατά των Γερμανών και τη συμμετοχή του λαού σε αυτές.
– Πρόσθετο εκπαιδευτικό υλικό και φύλλα εργασίας στο 12 Οκτωβρίου. Η Αθήνα ελεύθερη: http://freeathens44.org/.

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

• Η κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου
• Η ηθική καταρράκωση
• Ο.Η.Ε

Λέξεις κλειδιά: γενοκτονία, Ο.Η.Ε.

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Συζήτηση για τις συνέπειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στις νεαρές ηλικίες.
– Συζήτηση για το τραυματικό γεγονός του ολοκαυτώματος (ποικίλο χρήσιμο ψηφιακό υλικό στις Ψηφιακές Εκθέσεις του Εβραϊκού Μουσείου της Ελλάδος: http://www.jewishmuseum.gr/ψηφιακές εκθέσεις/

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 51. Διπολισμός και Ψυχρός Πόλεμος

Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• τη σημασία των συμφωνιών της Γιάλτας και του Πότσνταμ για τον μεταπολεμικό κόσμο (απλή αναφορά)
• τις διαφοροποιήσεις και τη διαίρεση ανάμεσα σε Ανατολική και Δυτική Ευρώπη (απλή αναφορά)
• τον ρόλο της αμερικανικής βοήθειας στην ανοικοδόμηση της μεταπολεμικής Ευρώπης (απλή αναφορά)
• τον διπολισμό και τον Ψυχρό πόλεμο ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις και τις σημαντικότερες επιπτώσεις τους

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 51) του σχολικού βιβλίου.
– Συζήτηση για τον Ψυχρό Πόλεμο και την πυρηνική απειλή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 53. Η κατάρρευση των λαϊκών δημοκρατιών και η μεταψυχροπολεμική Ευρώπη

Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• το φαινόμενο της αποαποικιοποίησης
• τα κύρια προβλήματα του Τρίτου Κόσμου
• τις μεταρρυθμίσεις στη Σοβιετική Ένωση και τις συνέπειές τους (νέοι πολιτικοί σχηματισμοί, μεταναστευτικό ρεύμα προς τις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, αναζωπύρωση ξενοφοβίας και ρατσισμού) (απλή αναφορά)

Προτεινόμενες δραστηριότητες
– Συζήτηση για την ευθύνη των αποικιοκρατών για την υπανάπτυξη που μαστίζει σήμερα πολλές πρώην αποικίες.
– Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 53) του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 55. Όξυνση της πολιτικής κρίσης και η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 (1963-1974)

Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:

• τις συνθήκες που οδήγησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο
• τα κυριότερα γεγονότα της εμφύλιας σύρραξης και την στάση των εμπλεκομένων (απλή αναφορά)
• τις επιπτώσεις του εμφυλίου πολέμου στη μετεμφυλιακή Ελλάδα
• τις κυριότερες πολιτικές εξελίξεις (οξυμένο πολιτικό κλίμα, στάση μοναρχίας, παρακράτος, δημιουργία νέων κομμάτων) (απλή αναφορά)
• τις κυριότερες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές (απλή αναφορά)
• τον κυπριακό αγώνα
• την επιβολή της απριλιανής δικτατορίας, την αντίσταση σε αυτήν και την κατάρρευσή της.

Προτεινόμενες δραστηριότητες
–  Άσκηση/ δραστηριότητα 1 (ενότητα 54) του σχολικού βιβλίου.
–  Ένα σύντομο χρονικό για τη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη.
–  Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 55) του σχολικού βιβλίου.
–  Σχολιασμός της έννοιας της «μεταπολίτευσης» (με βάση το υλικό του σχολικού βιβλίου ή άλλο υλικό).