Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Ερωτήσεις ΚΑΙ Εργαστηριακές ασκήσεις (σελ. 55) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Ερωτήσεις ΚΑΙ Εργαστηριακές ασκήσεις (σελ. 55)

Απαντήσεις στις ερωτήσεις κατανόησης και μεθοδολογία για τις εργαστηριακές ασκήσεις.

Ερώτηση 1 — Τα είδη των αποθεμάτων

Ερώτηση: Ποια είναι τα είδη των αποθεμάτων;

Απάντηση:

• Το βιβλίο τα εξάγει από το παράδειγμα της εταιρείας «Ποδηλάτης» (αποθήκη 300 ποδηλάτων, κυκλικό 200, χρόνος ανεφοδιασμού 2 ημέρες).
• 1. Μέγιστο απόθεμα — ο μέγιστος αριθμός που μπορεί να αποθηκευτεί· ισοδυναμεί με τη δυναμικότητα της αποθήκης. Στο παράδειγμα: 300 ποδήλατα.
• 2. Κυκλικό απόθεμα — αυτό που παραγγέλνεται σε τακτά (κυκλικά) χρονικά διαστήματα. Διατηρείται για την κάλυψη της μέσης ζήτησης κατά τον χρόνο που μεσολαβεί μεταξύ διαδοχικών αναπληρώσεων. Στο παράδειγμα: 200.
• 3. Απόθεμα ασφαλείας — αυτό που, αν το είχε η επιχείρηση, θα κάλυπτε τη ζήτηση. Διατηρείται για αύξηση της ζήτησης, καθυστέρηση ανεφοδιασμού και έκτακτες/επείγουσες περιπτώσεις. Στα σενάρια: 50 (Σεν. 2), 40 (Σεν. 3), 100 (Σεν. 4). Όλες οι επιχειρήσεις το διατηρούν.
• 4. Απόθεμα σε κίνηση — παραγγελίες που έχουν γίνει αλλά δεν έχουν παραληφθεί. Ανήκει στην εταιρεία, απλώς δεν το έχει στα χέρια της. Συχνά ταυτίζεται με το απόθεμα αναμονής, που απορροφά μεταβολή της ζήτησης μέσα σε μια περίοδο — π.χ. τα παιχνίδια θαλάσσης έχουν το 90 % της ζήτησης στους τρεις μήνες του καλοκαιριού, οπότε συσσωρεύεται απόθεμα από πριν.
• 5. Εποχιακό απόθεμα — προϊόντα με ζήτηση που εξαρτάται από την εποχή. Δύο τύποι εποχικότητας: μία φορά τον χρόνο (κλιματιστικά, παγωτά) ή περισσότερες (αλυσίδες λιανεμπορίου παιχνιδιών). Το ποδήλατο θεωρείται εποχιακό (αύξηση την άνοιξη).
• 6. Κερδοσκοπικό απόθεμα — αποκτάται με προσδοκία κέρδους από μεγάλη αύξηση της ζήτησης· π.χ. αν ο Δήμαρχος αποφασίσει να κατασκευάσει ποδηλατόδρομους.
• 7. Απαρχαιωμένο απόθεμα — προϊόντα που δεν ζητούνται (βραδυκίνητα). Πρέπει να διατηρείται στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο και η επιχείρηση να το διαθέσει με οποιονδήποτε τρόπο.
• Δεύτερη κατηγοριοποίηση — ανά είδος προϊόντος: πρώτες ύλες ή ημιέτοιμα (Διαχείριση Εισροών στον Porter) · αναλώσιμα που καταναλώνονται στις καθημερινές εργασίες χωρίς να ενσωματώνονται στο τελικό προϊόν (Προμήθειες στον Porter) · προϊόντα σε επεξεργασία · τελικά προϊόντα έτοιμα για αποθήκευση, πώληση, μεταφορά ή διανομή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επτά είδη κατά κατάσταση/σκοπό: μέγιστο, κυκλικό, ασφαλείας, σε κίνηση, εποχιακό, κερδοσκοπικό, απαρχαιωμένο. Και τέσσερα κατά είδος προϊόντος: πρώτες ύλες/ημιέτοιμα, αναλώσιμα, προϊόντα σε επεξεργασία, τελικά προϊόντα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και οι δύο κατηγοριοποιήσεις — κατά σκοπό (7 είδη) και κατά είδος προϊόντος (4 είδη).
• Κριτήριο: για κάθε είδος, ορισμός και παράδειγμα από την εταιρεία «Ποδηλάτης».
• Κριτήριο: να δηλωθεί ότι το μέγιστο απόθεμα ταυτίζεται με τη δυναμικότητα της αποθήκης.
• Παγίδα: σύγχυση κυκλικού και ασφαλείας — το πρώτο καλύπτει τη μέση ζήτηση, το δεύτερο την απόκλιση από αυτήν.
• Παγίδα: να θεωρηθεί ότι το απόθεμα σε κίνηση ανήκει στον προμηθευτή.

Ερώτηση 2 — Τα ζητήματα του Υπεύθυνου Logistics

Ερώτηση: Αναφέρατε και περιγράψτε συνοπτικά τα ζητήματα στα οποία καλείται να δώσει λύση ο Υπεύθυνος Logistics και σχετίζονται με τη διαχείριση αποθεμάτων.

Απάντηση:

• Το βιβλίο απαριθμεί τέσσερα ζητήματα (σελ. 48-49) και αφιερώνει από μία ενότητα στο καθένα.
• 1. Πολιτική απόκτησης ως προς ποσότητα και χρόνο (ενότητα 5.2). Δύο επιλογές: σταθερά χρονικά διαστήματα με μεταβλητή ποσότητα, ή σταθερή ποσότητα σε μεταβλητό χρόνο. Στο παράδειγμα του βενζινάδικου, η πρώτη (ανεφοδιασμός κάθε 1η και 15η) αγνοεί την προηγούμενη ζήτηση και οδηγεί είτε σε άσκοπα μικρό ανεφοδιασμό είτε σε έλλειψη. Η δεύτερη στηρίζεται στο σημείο αναπαραγγελίας και δεν έχει αυτές τις αδυναμίες. Συμπέρασμα: συνεχής παρακολούθηση του επιπέδου αποθεμάτων.
• 2. Πολιτική απόκτησης ως προς ποσότητα και συχνότητα μεταφορών (ενότητα 5.3). Δύο επιλογές: μεγάλες ποσότητες με λίγα δρομολόγια ή μικρές ποσότητες με πολλά δρομολόγια. Στο φαρμακείο, η πρώτη δίνει υψηλό κόστος αγοράς και αποθήκευσης αλλά χαμηλό μεταφοράς και ελλείμματος· η δεύτερη ακριβώς το αντίστροφο. Συμπέρασμα: συνεχής καταγραφή της ζήτησης.
• 3. Ποια προϊόντα θα αποθεματοποιήσει (ενότητα 5.4). Δεν είναι όλα εξίσου σημαντικά: τα ταχυκίνητα πρέπει να έχουν διαφορετική αντιμετώπιση από τα βραδυκίνητα. Η κατηγοριοποίηση ακολουθεί τον Νόμο του Pareto (20/80): η επιχείρηση αποθεματοποιεί το 20 % των προϊόντων που αντιστοιχεί στο 80 % της αξίας ή των τεμαχίων.
• 4. Πόσα προϊόντα θα αποθεματοποιήσει (ενότητα 5.5). Είναι στην ουσία πρόβλεψη της μελλοντικής ζήτησης, με μεθόδους με ιστορικά στοιχεία (Απλός Κινούμενος Μέσος Όρος, Γραμμική Παλινδρόμηση κ.ά.) ή χωρίς (Γνώμες στελεχών, Μέθοδος των Δελφών κ.ά.). Στην πράξη συνδυάζονται.
• Η συνδετική λογική: τα δύο πρώτα ζητήματα απαντούν στο πότε και πώς, τα δύο τελευταία στο ποια και πόσα. Και τα τέσσερα υπηρετούν τον ορισμό της διαχείρισης αποθεμάτων: απρόσκοπτη ικανοποίηση της ζήτησης με το ελάχιστο δυνατό κόστος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέσσερα ζητήματα: πολιτική απόκτησης ως προς ποσότητα/χρόνο, πολιτική απόκτησης ως προς ποσότητα/συχνότητα μεταφορών, ποια προϊόντα (Pareto 20/80) και πόσα (πρόβλεψη ζήτησης). Τα δύο πρώτα απαντούν στο «πότε», τα δύο τελευταία στο «τι και πόσο».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και τα τέσσερα ζητήματα, με σύντομη περιγραφή το καθένα — η ερώτηση ζητά ρητά περιγραφή.
• Κριτήριο: αναφορά στις δύο επιλογές που υπάρχουν σε καθένα από τα δύο πρώτα ζητήματα.
• Κριτήριο: σύνδεση του 3ου ζητήματος με τον Pareto και του 4ου με την πρόβλεψη ζήτησης.
• Θετικό: τα παραδείγματα του βενζινάδικου και του φαρμακείου.
• Παγίδα: απλή απαρίθμηση χωρίς περιγραφή.

Ερώτηση 3 — Τα βασικά στοιχεία του Just-In-Time

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά στοιχεία του Just-In-Time;

Απάντηση:

• Η φιλοσοφία. Το Just-In-Time (JIT) εκφράζει την αντίθετη φιλοσοφία του Just-In-Case: τα αποθέματα αποκτούνται τη χρονική στιγμή της ζήτησης (in time) και όχι σε περίπτωση (in case) που χρειαστούν.
• Ποιοι το εφαρμόζουν. Τις τελευταίες δεκαετίες το σύνολο των πολυεθνικών: Toyota, BMW, Fiat, General Motors, Hewlett Packard, Harley Davidson, Rank Xerox, General Electric, Digital Equipment, IBM.
• Αρχή 1 — Ελαχιστοποίηση. Στόχος είναι η ελαχιστοποίηση των αποθεμάτων και η μείωση όλων των ειδών σπατάλης μέσα στην επιχείρηση ή τον οργανισμό.
• Αρχή 2 — Συγχρονισμός με τη ζήτηση. Η παραλαβή των υλικών (πρώτων υλών ή ημιέτοιμων) γίνεται όταν πρόκειται να επεξεργαστούν, δηλαδή όταν υπάρξει η ζήτησή τους — παράγεται μόνο η ποσότητα που απαιτεί η αγορά. Η συναρμολόγηση των τελικών προϊόντων γίνεται όταν πρόκειται να παραδοθούν στους πελάτες.
• Αρχή 3 — Λίγοι, στενοί προμηθευτές. Απαιτείται μικρός αριθμός προμηθευτών, με μακροχρόνια συνεργασία βασισμένη σε αυστηρές συμφωνίες, που βρίσκονται κοντά ώστε να επιτυγχάνεται γρήγορος ανεφοδιασμός.
• Τα πλεονεκτήματα — τρεις ομάδες:
• · Κόστος: μείωση κόστους παραγωγής και λειτουργικού κόστους, λόγω περιορισμού αποθεμάτων, λιγότερων απαιτήσεων σε υλικά και εργασία και περιορισμού των επιστροφών παραγγελιών.
• · Ποιότητα: βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων, χάρη στην άριστη ποιότητα πρώτων υλών, της παραγωγικής διαδικασίας και των τελικών προϊόντων, και στις αυστηρές συμφωνίες με τους προμηθευτές.
• · Εξυπηρέτηση: βελτίωση του επιπέδου εξυπηρέτησης, με ευελιξία στην παράδοση και μηδενικό ποσοστό ελαττωματικών.
• Η κρυφή προϋπόθεση. Το JIT μεταθέτει το απόθεμα ασφαλείας σε αξιοπιστία προμηθευτή. Γι' αυτό η εγγύτητα και οι αυστηρές συμφωνίες δεν είναι λεπτομέρειες αλλά προϋποθέσεις: χωρίς αυτές, η ελαχιστοποίηση του αποθέματος γίνεται απλώς έκθεση σε κίνδυνο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) JIT = απόκτηση αποθέματος τη στιγμή της ζήτησης (in time), όχι προληπτικά (in case). Τρεις αρχές: ελαχιστοποίηση αποθεμάτων και σπατάλης· παραλαβή υλικών και συναρμολόγηση συγχρονισμένες με τη ζήτηση· λίγοι, κοντινοί προμηθευτές με μακροχρόνιες και αυστηρές συμφωνίες. Οφέλη σε κόστος, ποιότητα και εξυπηρέτηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η αντιδιαστολή με το Just-In-Case — είναι ο πυρήνας του ορισμού.
• Κριτήριο: και οι τρεις αρχές του βιβλίου.
• Κριτήριο: τα πλεονεκτήματα σε τρεις άξονες (κόστος, ποιότητα, εξυπηρέτηση), όχι απλή λίστα.
• Θετικό: αναφορά στην προϋπόθεση αξιοπιστίας των προμηθευτών.
• Παγίδα: να παρουσιαστεί το JIT ως τεχνική μόνο για την παραγωγή· είναι φιλοσοφία ολόκληρης της επιχείρησης.

Εργαστηριακή άσκηση 1 — Πολιτικές απόκτησης αποθεμάτων για ένα προϊόν

Ερώτηση: Χωριστείτε σε ομάδες και για ένα συγκεκριμένο προϊόν ετοιμάστε μία έκθεση (300-500 λέξεις) που να επιλέγει: α) Την πολιτική απόκτησης αποθεμάτων που θα ακολουθήσει η επιχείρηση όσον αφορά στην ποσότητα και στο χρόνο, και β) Την πολιτική απόκτησης αποθεμάτων που θα ακολουθήσει η επιχείρηση όσον αφορά στην ποσότητα και στη συχνότητα μεταφορών.

Απάντηση:

• Μεθοδολογία εκπόνησης:
• 1. Επιλογή προϊόντος — η κρισιμότερη απόφαση. Διάλεξε προϊόν με σαφή χαρακτηριστικά ζήτησης, γιατί από αυτά προκύπτει η απάντηση. Καλές επιλογές: φρέσκο γάλα (ημερήσια ζήτηση, μικρή διάρκεια ζωής), κλιματιστικό (έντονη εποχικότητα), ανταλλακτικό αυτοκινήτου (σπάνια αλλά επείγουσα ζήτηση).
• 2. Χαρακτήρισε το προϊόν σε τέσσερις άξονες — αυτοί καθορίζουν και τις δύο απαντήσεις: σταθερότητα ζήτησης (σταθερή / εποχιακή / απρόβλεπτη) · διάρκεια ζωής (ευπαθές ή όχι) · αξία ανά τεμάχιο (δεσμεύει κεφάλαιο;) · όγκος/βάρος (κοστίζει η μεταφορά;).
• 3. Απάντησε στο (α) — ποσότητα και χρόνος. Οι δύο επιλογές του βιβλίου: σταθερός χρόνος με μεταβλητή ποσότητα ή σταθερή ποσότητα με μεταβλητό χρόνο (σημείο αναπαραγγελίας). Επιχειρηματολόγησε: αν η ζήτηση είναι ασταθής, η πρώτη επιλογή αγνοεί την προηγούμενη ζήτηση και οδηγεί σε ελλείψεις — άρα προτίμησε τη δεύτερη. Όρισε ρητά το σημείο αναπαραγγελίας και δικαιολόγησέ το με τον χρόνο ανεφοδιασμού.
• 4. Απάντησε στο (β) — ποσότητα και συχνότητα μεταφορών. Οι δύο επιλογές: μεγάλες ποσότητες / λίγα δρομολόγια ή μικρές ποσότητες / πολλά δρομολόγια. Αξιολόγησε ρητά και τα τέσσερα κόστη (αγοράς, αποθήκευσης & διατήρησης, μεταφοράς, ελλείμματος) και δείξε ότι κινούνται αντίστροφα.
• 5. Χρησιμοποίησε πίνακα. Ένας πίνακας 2x4 (δύο επιλογές x τέσσερα κόστη) με υψηλό/χαμηλό σε κάθε κελί κάνει την επιχειρηματολογία ελεγχόμενη και εξοικονομεί λέξεις.
• 6. Κατανομή των 300-500 λέξεων: ~80 για το προϊόν και τα χαρακτηριστικά του, ~150 για το (α), ~150 για το (β), ~50 για το συμπέρασμα.
• 7. Κλείσε με τη σύνθεση. Οι δύο αποφάσεις δεν είναι ανεξάρτητες: αν επιλέξεις σημείο αναπαραγγελίας με σταθερή ποσότητα, έχεις ήδη προδιαγράψει τη συχνότητα των δρομολογίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοιχτή ομαδική εργασία: επιλογή προϊόντος με σαφή χαρακτηριστικά ζήτησης, χαρακτηρισμός του σε τέσσερις άξονες, τεκμηριωμένη επιλογή μίας από τις δύο πολιτικές σε κάθε ερώτημα, με ρητή αξιολόγηση και των τεσσάρων κοστών αποθέματος και επισήμανση ότι οι δύο αποφάσεις αλληλεξαρτώνται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ανοιχτή εργασία — δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση· αξιολογείται η τεκμηρίωση.
• Κριτήριο: και τα δύο ερωτήματα (α) και (β), με επιλογή και αιτιολόγηση — όχι απλή παράθεση των επιλογών.
• Κριτήριο: ρητή αναφορά και στα τέσσερα κόστη αποθέματος στο ερώτημα (β).
• Κριτήριο: η επιλογή να προκύπτει από τα χαρακτηριστικά του προϊόντος, όχι να δηλώνεται αυθαίρετα.
• Κριτήριο: τήρηση του ορίου 300-500 λέξεων.
• Θετικό: αναγνώριση της αλληλεξάρτησης των δύο αποφάσεων.

Εργαστηριακή άσκηση 2 — Μελέτη περίπτωσης εφαρμογής Just-In-Time

Ερώτηση: Χωριστείτε σε ομάδες, αναζητήστε στο διαδίκτυο και ετοιμάστε μία έκθεση (γύρω στις 300 λέξεις) περιγράφοντας μία μελέτη περίπτωσης εφαρμογής πρακτικών Just-In-Time σε μία επιχείρηση. Μία ενδεικτική δομή της έκθεσης είναι η εξής: παρουσίαση της επιχείρησης ή του οργανισμού, αποτύπωση της κατάστασης πριν την εφαρμογή του JIT, καθορισμός προβλημάτων και επιπτώσεων, εφαρμοζόμενες μεθοδολογίες και πρακτικές, αποτελέσματα και προκλήσεις εφαρμογής.

Απάντηση:

• Μεθοδολογία εκπόνησης:
• 1. Επιλογή περίπτωσης. Το βιβλίο δίνει έτοιμη λίστα υποψηφίων: Toyota (η γενέτειρα του JIT — Toyota Production System), BMW, Fiat, General Motors, Hewlett Packard, Harley Davidson, Rank Xerox, General Electric, Digital Equipment, IBM. Η Toyota έχει τη μεγαλύτερη διαθέσιμη βιβλιογραφία· η Harley Davidson έχει την πιο αφηγηματικά καθαρή μεταστροφή.
• 2. Πηγές (με σειρά αξιοπιστίας): ακαδημαϊκά άρθρα μέσω Google Scholar → εταιρικές εκδόσεις και ετήσιοι απολογισμοί → κλαδικά περιοδικά logistics → ελληνόγλωσσα πανεπιστημιακά αποθετήρια (πτυχιακές σε ΤΕΙ/ΑΕΙ Logistics). Απόφυγε blogs χωρίς παραπομπές.
• 3. Ακολούθησε ακριβώς τη δομή που δίνει η εκφώνηση — είναι πέντε ενότητες, άρα με όριο ~300 λέξεις αντιστοιχούν περίπου 60 λέξεις η καθεμία. Να είσαι αυστηρός στην κατανομή.
• · Παρουσίαση: κλάδος, μέγεθος, χώρα, χρονολογία εφαρμογής.
• · Πριν το JIT: επίπεδα αποθεμάτων, χρόνοι παράδοσης, αριθμός προμηθευτών. Ζήτα νούμερα — χωρίς αυτά η μελέτη δεν αποδεικνύει τίποτα.
• · Προβλήματα και επιπτώσεις: δεσμευμένο κεφάλαιο, απαρχαιωμένο απόθεμα, ελαττωματικά, καθυστερήσεις.
• · Μεθοδολογίες: αντιστοίχισε ρητά με τις τρεις αρχές του κεφαλαίου — ελαχιστοποίηση σπατάλης, συγχρονισμός με τη ζήτηση, μείωση και εγγύτητα προμηθευτών. Ανάφερε συγκεκριμένες τεχνικές (kanban, pull system, μείωση χρόνου αλλαγής εργαλείων).
• · Αποτελέσματα και προκλήσεις: ποσοτικοποίησε (π.χ. «μείωση αποθεμάτων κατά Χ %»), και οπωσδήποτε ανάφερε τις προκλήσεις — η εκφώνηση τις ζητά ρητά.
• 4. Μη γράψεις διαφημιστικό κείμενο. Οι πραγματικές προκλήσεις του JIT είναι υπαρκτές: ευθραυστότητα σε διακοπές της αλυσίδας (απεργίες, πανδημία, φυσικές καταστροφές), εξάρτηση από λίγους προμηθευτές, κόστος γεωγραφικής αναδιάταξης. Μια έκθεση που τις αναγνωρίζει είναι ισχυρότερη, όχι ασθενέστερη.
• 5. Τεκμηρίωση. Κάθε αριθμητικό στοιχείο με πηγή, έτος και ημερομηνία πρόσβασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοιχτή ομαδική εργασία: επιλογή τεκμηριωμένης μελέτης περίπτωσης (ιδανικά από τη λίστα πολυεθνικών του βιβλίου), αυστηρή τήρηση της πεντάπτυχης δομής της εκφώνησης με ~60 λέξεις ανά ενότητα, ποσοτικά στοιχεία πριν και μετά, ρητή αντιστοίχιση με τις τρεις αρχές του JIT και ειλικρινής καταγραφή των προκλήσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ανοιχτή εργασία — αξιολογείται η τεκμηρίωση και η τήρηση της δομής.
• Κριτήριο: και οι πέντε ενότητες της εκφώνησης, με τήρηση του ορίου των ~300 λέξεων.
• Κριτήριο: ποσοτικά στοιχεία πριν και μετά — χωρίς αυτά δεν τεκμηριώνεται αποτέλεσμα.
• Κριτήριο: ρητή αντιστοίχιση με τις τρεις αρχές του JIT από τη θεωρία.
• Κριτήριο: καταγραφή προκλήσεων, όχι μόνο επιτυχιών — η εκφώνηση τις ζητά.
• Κριτήριο: παραπομπές με έτος και ημερομηνία πρόσβασης.