Λύσεις — Ενότητα 6 · Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων (σελ. 196) – ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Β’ ΕΠΑΛ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Ενότητα 6 · Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων (σελ. 196) – ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

Λύσεις — Ενότητα 6 · Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων (σελ. 196)

Ενδεικτικές απαντήσεις στις Ερωτήσεις-Δραστηριότητες (ακεραιότητα, εμπιστευτικότητα, διαθεσιμότητα, πολιτική ασφάλειας, απειλές και κακόβουλο λογισμικό, ισχυροί κωδικοί και βιομετρικά, antivirus, firewall, IDS, WEP/WPA/WPA2). Οι Ερ.7 και 18 είναι δραστηριότητες αναζήτησης και εργαστηρίου.

Ερ.1 — Ασφάλεια πληροφοριακού συστήματος

Ερώτηση: Τι είναι ασφάλεια πληροφοριακού συστήματος;

Απάντηση:

Ασφάλεια πληροφοριακού συστήματος (Information System Security) είναι το οργανωμένο πλαίσιο από έννοιες, αντιλήψεις, αρχές, πολιτικές, διαδικασίες, τεχνικές και μέτρα που απαιτούνται για να προστατευθούν τα επιμέρους στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος, αλλά και το σύστημα ολόκληρο, από κάθε σκόπιμη ή τυχαία απειλή.
Πληροφοριακό σύστημα είναι ένα οργανωμένο σύνολο πέντε οντοτήτων: άνθρωποι, δεδομένα, λογισμικό, υλικό, διαδικασίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το οργανωμένο πλαίσιο από έννοιες, αρχές, πολιτικές, διαδικασίες, τεχνικές και μέτρα για την προστασία των στοιχείων του πληροφοριακού συστήματος και του συστήματος ολόκληρου από κάθε σκόπιμη ή τυχαία απειλή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: «οργανωμένο πλαίσιο μέτρων» και «προστασία από κάθε σκόπιμη ή τυχαία απειλή».

Ερ.2 — Ακεραιότητα, εμπιστευτικότητα, διαθεσιμότητα

Ερώτηση: Δώστε τους ορισμούς των εννοιών ακεραιότητα, εμπιστευτικότητα και διαθεσιμότητα.

Απάντηση:

Ακεραιότητα (Integrity): η διατήρηση των δεδομένων σε μια γνωστή κατάσταση, χωρίς τροποποιήσεις, αφαιρέσεις ή προσθήκες από μη εξουσιοδοτημένα άτομα, καθώς και η αποτροπή της πρόσβασης ή χρήσης των υπολογιστών και των δικτύων του συστήματος από μη εξουσιοδοτημένα άτομα.
Εμπιστευτικότητα (Confidentiality): η εξασφάλιση ότι ευαίσθητες και απόρρητες πληροφορίες δεν αποκαλύπτονται σε μη εξουσιοδοτημένα άτομα.
Διαθεσιμότητα (Availability): οι υπολογιστές, τα δίκτυα, τα δεδομένα και γενικά οι υπολογιστικοί πόροι είναι στη διάθεση των εξουσιοδοτημένων χρηστών όποτε απαιτείται η χρήση τους (η συχνότερη απειλή είναι οι επιθέσεις άρνησης υπηρεσιών – DoS).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακεραιότητα: δεδομένα χωρίς μη εξουσιοδοτημένες τροποποιήσεις. Εμπιστευτικότητα: οι απόρρητες πληροφορίες δεν αποκαλύπτονται σε μη εξουσιοδοτημένους. Διαθεσιμότητα: οι πόροι είναι στη διάθεση των εξουσιοδοτημένων χρηστών όποτε χρειάζονται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: σωστός ορισμός και των τριών εννοιών.

Ερ.3 — Πολιτική ασφάλειας

Ερώτηση: Τι είναι πολιτική ασφάλειας και τι σκοπούς εξυπηρετεί;

Απάντηση:

Η πολιτική ασφάλειας των πληροφοριακών συστημάτων περιλαμβάνει τον σκοπό και τους στόχους της ασφάλειας, οδηγίες, διαδικασίες, κανόνες, ρόλους και υπευθυνότητες που αφορούν την προστασία του πληροφοριακού συστήματος ενός οργανισμού. Διατυπώνεται σε έγγραφο που πρέπει να γνωρίζουν και να εφαρμόζουν όλοι οι χρήστες και συντάσσεται από τον σύμβουλο ή τον υπεύθυνο ασφαλείας του οργανισμού.
Είναι το υψηλότερο επίπεδο διοικητικών μέτρων: καταγράφει τις απαιτήσεις ασφάλειας (από τους χρήστες, τη διοίκηση, τους πελάτες και το νομικό πλαίσιο), διαμορφώνει με βάση αυτές τους στόχους της ασφάλειας και προσδιορίζει τους τρόπους επίτευξής τους με διοικητικά μέτρα και μέσα προστασίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έγγραφο με τον σκοπό, τους στόχους, τις οδηγίες, τους κανόνες, τους ρόλους και τις υπευθυνότητες για την προστασία του πληροφοριακού συστήματος· καθορίζει τις απαιτήσεις ασφάλειας, τους στόχους και τους τρόπους επίτευξής τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: περιεχόμενο του εγγράφου και σκοπός (απαιτήσεις – στόχοι – τρόποι επίτευξης).

Ερ.4 — Κατηγορίες απαιτήσεων ασφάλειας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κατηγορίες απαιτήσεων ασφάλειας που πρέπει να καλύπτει η πολιτική ασφάλειας;

Απάντηση:

Οι στόχοι και τα μέτρα προστασίας της πολιτικής ασφάλειας πρέπει να καλύπτουν τις εξής κατηγορίες απαιτήσεων:
Ζητήματα προσωπικού (ρόλοι, επιλογή προσωπικού, εκπαίδευση, αναφορά περιστατικών)· Φυσική ασφάλεια (αποτροπή μη εξουσιοδοτημένης φυσικής πρόσβασης, προστασία από φυσικές καταστροφές)· Έλεγχος πρόσβασης στο πληροφοριακό σύστημα (π.χ. αρχή «need to know»)· Διαχείριση υλικού και λογισμικού.
Νομικές υποχρεώσεις (π.χ. Νόμος 2472/1997 για τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, πνευματικά δικαιώματα)· Διαχείριση της πολιτικής ασφάλειας (αξιολόγηση, αναθεώρηση, έλεγχος εφαρμογής)· Οργανωτική δομή (ρόλοι, π.χ. υπεύθυνος ασφάλειας)· Σχέδιο συνέχισης λειτουργίας (π.χ. εφεδρικός server).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζητήματα προσωπικού, φυσική ασφάλεια, έλεγχος πρόσβασης, διαχείριση υλικού και λογισμικού, νομικές υποχρεώσεις, διαχείριση της πολιτικής ασφάλειας, οργανωτική δομή, σχέδιο συνέχισης λειτουργίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι οκτώ κατηγορίες του βιβλίου.

Ερ.5 — Απειλή και αδυναμία

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε απειλή και τι αδυναμία όσον αφορά στην ασφάλεια;

Απάντηση:

Απειλή (threat) είναι κάθε οντότητα που, εκμεταλλευόμενη μια αδυναμία, μπορεί να προκαλέσει ζημιά ή παραβίαση σε έναν υπολογιστή, σε ένα τμήμα ή στο σύνολο του δικτύου· π.χ. μη διαθεσιμότητα του συστήματος, μη εξουσιοδοτημένη τροποποίηση ή αποκάλυψη δεδομένων, καταστροφή δεδομένων. Απειλή μπορεί να είναι ένας χρήστης, ένας εξωτερικός εισβολέας ή κακόβουλο λογισμικό.
Αδυναμία είναι κάθε σχεδιαστική ατέλεια ενός συστήματος, εφαρμογής ή υποδομής, καθώς και κάθε ατέλεια ή σφάλμα στις διαδικασίες ασφάλειας, στον σχεδιασμό, στην υλοποίηση ή στους εσωτερικούς ελέγχους, που μπορεί να οδηγήσει σε παραβίαση της ασφάλειας ή της πολιτικής ασφάλειας του συστήματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απειλή: οντότητα που, εκμεταλλευόμενη μια αδυναμία, μπορεί να προκαλέσει ζημιά ή παραβίαση. Αδυναμία: σχεδιαστική ατέλεια ή σφάλμα του συστήματος ή των διαδικασιών ασφάλειας που μπορεί να οδηγήσει σε παραβίαση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: σωστοί ορισμοί και η σχέση «η απειλή εκμεταλλεύεται την αδυναμία».

Ερ.6 — Ιοί, σκουλήκια, βακτήρια, λογικές βόμβες

Ερώτηση: Περιγράψτε τι είναι οι ιοί υπολογιστών, τα σκουλήκια, τα βακτήρια και οι λογικές βόμβες.

Απάντηση:

Ιός (virus): πρόγραμμα ενσωματωμένο σε ένα αρχείο ή σε περιοχή του σκληρού δίσκου (π.χ. MBR), που διαδίδεται μολύνοντας άλλα αρχεία με αντίγραφα του εαυτού του, χωρίς την έγκριση ή τη γνώση του χρήστη· δεν εκτελείται αυτόνομα, χρειάζεται αρχείο «ξενιστή».
Σκουλήκι (worm): αυτοαναπαραγόμενο πρόγραμμα που χρησιμοποιεί το δίκτυο για να στείλει αντίγραφα του εαυτού του σε άλλους κόμβους χωρίς την παρέμβαση του χρήστη, εκμεταλλευόμενο κενά ασφαλείας.
Βακτήριο (πρόγραμμα «κουνέλι»): ειδικός τύπος ιού που δεν ενσωματώνεται σε αρχείο, αλλά δημιουργεί πολλά αντίγραφα του εαυτού του που εκτελούνται ταυτόχρονα, για να καταναλώσει όλους τους πόρους του συστήματος· μειώνει δραματικά τις επιδόσεις του υπολογιστή.
Λογική βόμβα (logic bomb): πρόγραμμα που μολύνει τον υπολογιστή και μένει ανενεργό μέχρι να ικανοποιηθούν συγκεκριμένες συνθήκες· τότε ενεργοποιείται, συνήθως για επίθεση άρνησης υπηρεσιών (DoS) ή για καταστροφή δεδομένων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιός: ενσωματώνεται σε αρχείο-ξενιστή και μολύνει άλλα αρχεία. Σκουλήκι: αυτοαναπαράγεται μέσω δικτύου χωρίς τον χρήστη. Βακτήριο: πολλαπλά αντίγραφα που εξαντλούν τους πόρους. Λογική βόμβα: ενεργοποιείται όταν ικανοποιηθούν συγκεκριμένες συνθήκες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: σωστή διάκριση και των τεσσάρων (ξενιστής, αυτόνομη διάδοση μέσω δικτύου, κατανάλωση πόρων, ενεργοποίηση υπό συνθήκη).

Ερ.8 — Σκουλήκι vs ιός

Ερώτηση: Τι είναι ένα σκουλήκι; Ποια η διαφορά του από έναν ιό;

Απάντηση:

Σκουλήκι: αυτόνομο κακόβουλο πρόγραμμα που αναπαράγεται και εξαπλώνεται μόνο του μέσω δικτύου.
Διαφορά: ο ιός χρειάζεται αρχείο-ξενιστή και ενέργεια του χρήστη (εκτέλεση) για να εξαπλωθεί· το σκουλήκι όχι — εξαπλώνεται αυτόνομα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκουλήκι = αυτόνομη εξάπλωση μέσω δικτύου. Διαφορά από ιό: ο ιός θέλει ξενιστή & εκτέλεση από χρήστη, το σκουλήκι όχι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αυτονομία σκουληκιού vs εξάρτηση ιού από ξενιστή/χρήστη.

Ερ.9 — Λογισμικό κατασκοπίας

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε λογισμικό κατασκοπίας; Περιγράψτε τα βασικότερα είδη λογισμικού κατασκοπίας.

Απάντηση:

Λογισμικό κατασκοπίας (spyware) είναι κάθε πρόγραμμα που παρακολουθεί τη δραστηριότητα στον υπολογιστή εν αγνοία του χρήστη: φορτώνεται κρυφά, εκτελείται στο παρασκήνιο, συγκεντρώνει στοιχεία (ιστοσελίδες που επισκέπτεται ο χρήστης, κωδικούς πρόσβασης, αριθμούς πιστωτικών καρτών) και μπορεί να αλλάζει ρυθμίσεις του λειτουργικού συστήματος ή προγραμμάτων.
Προγράμματα καταγραφής πληκτρολογήσεων (key loggers): ειδική κατηγορία spyware που εκτελούνται σχεδόν αόρατα, καταγράφουν ό,τι πληκτρολογεί ο χρήστης και το στέλνουν μέσω διαδικτύου σε αυτόν που μόλυνε τον υπολογιστή· ιδιαίτερα επικίνδυνα για χρηματικές συναλλαγές (π.χ. Web Banking).
Συγγενές είναι το διαφημιστικό λογισμικό (adware), που εγκαθίσταται εν αγνοία του χρήστη, προβάλλει ανεπιθύμητες διαφημίσεις και μπορεί να αναλύει τις τοποθεσίες Internet που επισκέπτεται ο χρήστης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Spyware: πρόγραμμα που παρακολουθεί κρυφά τη δραστηριότητα του χρήστη και συλλέγει στοιχεία του. Βασικό είδος οι key loggers (καταγραφή πληκτρολογήσεων)· συγγενές το adware.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός (κρυφή παρακολούθηση και συλλογή στοιχείων) και αναφορά στους key loggers.

Ερ.10 — Ισχυροί κωδικοί

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι βασικοί κανόνες για την δημιουργία ισχυρών κωδικών πρόσβασης;

Απάντηση:

Όσο περισσότερους χαρακτήρες έχει ένας κωδικός, τόσο πιο δύσκολο είναι να αποκαλυφθεί.
Πρέπει να περιέχει εκτός από γράμματα αριθμούς και άλλα σύμβολα.
Δεν περιέχει το όνομα χρήστη, το πραγματικό όνομα ή το όνομα της εταιρίας του ιδιοκτήτη του λογαριασμού.
Δεν περιέχει μια ολόκληρη λέξη.
Είναι πολύ διαφορετικός από προηγούμενους κωδικούς πρόσβασης.
Πρέπει να αλλάζει ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολλοί χαρακτήρες, γράμματα με αριθμούς και σύμβολα, χωρίς ονόματα ή ολόκληρες λέξεις, διαφορετικός από τους προηγούμενους και τακτική αλλαγή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τουλάχιστον τέσσερις κανόνες του βιβλίου.

Ερ.11 — Βιομετρικές μέθοδοι και πλεονεκτήματα

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε βιομετρικές μεθόδους πιστοποίησης χρηστών; Ποια τα πλεονεκτήματά τους;

Απάντηση:

Βιομετρικές μέθοδοι είναι οι τεχνικές πιστοποίησης της ταυτότητας των ατόμων μέσω ανάλυσης σταθερών χαρακτηριστικών τους· αντικαθιστούν ή συμπληρώνουν τους κωδικούς πρόσβασης.
Πλεονεκτήματα: η αναγνώριση γίνεται με βάση το τι είναι ο χρήστης και όχι το τι ξέρει (π.χ. κωδικός πρόσβασης)· είναι δύσκολο να ξεχαστεί, να χαθεί ή να μιμηθεί.
Δεν είναι όμως απαραβίαστες: π.χ. η αναγνώριση προσώπου μπορεί να ξεγελαστεί από φωτογραφία και η αναγνώριση δακτυλικών αποτυπωμάτων από αντίγραφο αποτυπώματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεχνικές πιστοποίησης της ταυτότητας με ανάλυση σταθερών χαρακτηριστικών του ατόμου· η αναγνώριση βασίζεται στο τι είναι ο χρήστης και είναι δύσκολο να ξεχαστεί, να χαθεί ή να μιμηθεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός και τα δύο πλεονεκτήματα του βιβλίου.

Ερ.12 — Κατηγορίες βιομετρικών μεθόδων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κατηγορίες βιομετρικών μεθόδων;

Απάντηση:

α) Τεχνικές που στηρίζονται στην ανάλυση φυσικών ή γενετικών χαρακτηριστικών: δακτυλικά αποτυπώματα, γεωμετρία της παλάμης, ανάλυση της κόρης του ματιού, χαρακτηριστικά του προσώπου, DNA.
β) Τεχνικές που στηρίζονται στην ανάλυση συμπεριφοράς: υπογραφή, φωνή, τρόπος πληκτρολόγησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυσικά ή γενετικά χαρακτηριστικά (δακτυλικά αποτυπώματα, παλάμη, μάτι, πρόσωπο, DNA) και συμπεριφορά (υπογραφή, φωνή, τρόπος πληκτρολόγησης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι δύο κατηγορίες με παραδείγματα.

Ερ.13 — Έλεγχος πρόσβασης σε ασύρματα δίκτυα

Ερώτηση: Περιγράψτε τους μηχανισμούς ελέγχου πρόσβασης στα ασύρματα τοπικά δίκτυα.

Απάντηση:

Οι μηχανισμοί που υποστηρίζουν σχεδόν όλα τα access points, με κατάλληλες ρυθμίσεις του διαχειριστή:
Αναγνωριστικό συνόλου υπηρεσιών (SSID): ένα είδος κωδικού πρόσβασης· το access point και η κάρτα δικτύου πρέπει να έχουν το ίδιο SSID. Είναι η μόνη υποχρεωτική δικλείδα ασφαλείας του 802.11, αλλά μεταδίδεται ανοιχτά μέσα στα πλαίσια σινιάλου (beacon frames).
Φιλτράρισμα διευθύνσεων MAC: το access point επιτρέπει σύνδεση μόνο στις κάρτες δικτύου της λίστας του· σήμερα δεν ενισχύει ουσιαστικά την ασφάλεια, γιατί η διεύθυνση MAC μπορεί να αλλάξει, και αυξάνει τον διαχειριστικό φόρτο.
Χρήση πρωτοκόλλων κρυπτογράφησης (WEP, WPA, WPA2): συνδέονται μόνο οι χρήστες που γνωρίζουν το κλειδί κρυπτογράφησης.
Έλεγχος ταυτότητας 802.1X: ένας διακομιστής ελέγχου ταυτότητας (RADIUS) επιβεβαιώνει την ταυτότητα των χρηστών· χρησιμοποιείται κυρίως σε χώρους εργασίας.
Wi-Fi Protected Setup (WPS): απλή σύνδεση με κουμπί και PIN· λόγω αδυναμίας που ανακαλύφθηκε το 2011 συνιστάται η απενεργοποίησή του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) SSID, φιλτράρισμα διευθύνσεων MAC, πρωτόκολλα κρυπτογράφησης (WEP, WPA, WPA2), έλεγχος ταυτότητας 802.1X και WPS.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τουλάχιστον τρεις μηχανισμοί του βιβλίου με σύντομη περιγραφή.

Ερ.14 — Συστήματα ανίχνευσης εισβολής

Ερώτηση: Τι είναι τα συστήματα ανίχνευσης εισβολής και ποιους σκοπούς εξυπηρετούν.

Απάντηση:

Ένα Σύστημα Ανίχνευσης Εισβολής (Intrusion Detection System – IDS) είναι σύστημα παρακολούθησης και ανάλυσης των συμβάντων στους υπολογιστές και στα δίκτυα, με στόχο τον εντοπισμό ενδείξεων για πιθανές προσπάθειες εισβολής (από εξωτερικούς ή εσωτερικούς χρήστες). Είναι προϊόντα λογισμικού ή υλικού που αυτοματοποιούν την παρακολούθηση και την ανάλυση.
Σκοποί: η πρόληψη προβλημάτων, η ανίχνευση παραβιάσεων, η τεκμηρίωση υπαρκτών απειλών, ο έλεγχος ποιότητας για τον σχεδιασμό ασφαλείας και η θωράκιση παλαιών συστημάτων. Δεν υποκαθιστούν το τείχος προστασίας ή τα προγράμματα προστασίας από ιούς, αλλά τα συμπληρώνουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συστήματα παρακολούθησης και ανάλυσης συμβάντων για τον εντοπισμό προσπαθειών εισβολής· εξυπηρετούν την πρόληψη προβλημάτων, την ανίχνευση παραβιάσεων, την τεκμηρίωση απειλών, τον έλεγχο ποιότητας του σχεδιασμού ασφαλείας και τη θωράκιση παλαιών συστημάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός και τουλάχιστον τρεις σκοποί του βιβλίου.

Ερ.15 — Ανίχνευση εισβολής βασισμένη στο δίκτυο και στον υπολογιστή

Ερώτηση: Τι είναι τα συστήματα ανίχνευσης εισβολής βασισμένα στο δίκτυο και τι τα συστήματα ανίχνευσης εισβολής βασισμένα στον υπολογιστή;

Απάντηση:

Συστήματα ανίχνευσης εισβολής βασισμένα στο δίκτυο (N.I.D.S. – Network-based I.D.S.): είναι τα πιο διαδεδομένα και εξετάζουν τη διερχόμενη δικτυακή κίνηση (traffic) για ίχνη εισβολής.
Συστήματα ανίχνευσης εισβολής βασισμένα στον υπολογιστή (H.I.D.S. – Host-based I.D.S.): παρακολουθούν τη δραστηριότητα χρηστών και εφαρμογών στο τοπικό μηχάνημα για ίχνη εισβολής. Δίνουν πιο ακριβή πληροφορία, γιατί καταλαβαίνουν τι συμβαίνει κάθε φορά στο σύστημα: μια άγνωστης μορφής επίθεση που επιχειρεί δυσλειτουργία του υπολογιστή θα αναγνωριστεί από το H.I.D.S., ενώ το N.I.D.S. δεν θα την αντιληφθεί.
Γενικά θεωρείται ότι η χρήση H.I.D.S. έχει καλύτερα αποτελέσματα από τη χρήση N.I.D.S.

Σύνοψη: (ενδεικτική) N.I.D.S.: εξετάζουν τη διερχόμενη δικτυακή κίνηση για ίχνη εισβολής (τα πιο διαδεδομένα). H.I.D.S.: παρακολουθούν τη δραστηριότητα χρηστών και εφαρμογών στον τοπικό υπολογιστή και δίνουν πιο ακριβή πληροφορία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τι παρακολουθεί ο κάθε τύπος (κίνηση του δικτύου ή δραστηριότητα στον υπολογιστή).

Ερ.16 — Πρόγραμμα ανίχνευσης ιών

Ερώτηση: Τι είναι ένα πρόγραμμα ανίχνευσης ιών; Με ποιο τρόπο γίνεται η ανίχνευση των ιών;

Απάντηση:

Το πρόγραμμα προστασίας από ιούς (antivirus) είναι το απολύτως απαραίτητο πρόγραμμα σε κάθε συσκευή που συνδέεται σε δίκτυο· ελέγχει τα αρχεία (δεδομένων, συστήματος, εφαρμογών, αποθηκευμένα ή εισερχόμενα από το δίκτυο) για τον εντοπισμό και την απάλειψη μολυσματικού λογισμικού (ιών, σκουληκιών, key loggers κ.ά.).
Ανίχνευση με υπογραφές: το τμήμα του κώδικα που χαρακτηρίζει μοναδικά έναν ιό λέγεται υπογραφή ή αποτύπωμα. Το πρόγραμμα διατηρεί βάση δεδομένων με τις υπογραφές όλων των γνωστών ιών και ελέγχει τα αρχεία κατά την αποθήκευση ή το άνοιγμά τους· αν βρει «ταίριασμα», μπλοκάρει την εκτέλεση, ενημερώνει τον χρήστη και προτείνει διαγραφή, απομόνωση ή επιδιόρθωση του αρχείου.
Επειδή έτσι εντοπίζονται μόνο γνωστοί ιοί (χρειάζεται συχνή ενημέρωση της βάσης), χρησιμοποιούνται και ευρετική ανάλυση (heuristic scanning), εμπόδιση συμπεριφοράς (behavior blocking) και έλεγχος ακεραιότητας (integrity checking), με πιθανότητα λάθους συναγερμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόγραμμα που εντοπίζει και απαλείφει κακόβουλο λογισμικό. Η ανίχνευση γίνεται κυρίως με σύγκριση των αρχείων με τη βάση δεδομένων υπογραφών των γνωστών ιών και συμπληρωματικά με ευρετική ανάλυση, εμπόδιση συμπεριφοράς και έλεγχο ακεραιότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: υπογραφή, βάση δεδομένων υπογραφών και ανάγκη ενημέρωσης· προαιρετικά οι προηγμένες τεχνικές.

Ερ.17 — Anti malware και anti adware

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε λογισμικό anti malware και τι anti adware;

Απάντηση:

Anti-malware: προγράμματα για την πρόληψη, τον εντοπισμό και την αποκατάσταση βλαβών από κακόβουλο λογισμικό· προστατεύουν από ιούς, σκουλήκια, δούρειους ίππους, rootkits, λογισμικό κατασκοπίας, key loggers, ransomware και adware. Οι όροι πρόγραμμα προστασίας από ιούς και πρόγραμμα anti-malware συχνά χρησιμοποιούνται ως συνώνυμα.
Anti-adware: βοηθητικά προγράμματα που ανιχνεύουν και αφαιρούν διαφημιστικό λογισμικό (adware), cookies παρακολούθησης, δούρειους ίππους, λογισμικό κατασκοπίας και key loggers, που δύσκολα ανιχνεύουν τα προγράμματα προστασίας από ιούς· χρησιμοποιούνται μαζί με αυτά, ως συμπληρωματικό μέτρο, και όχι αντί αυτών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Anti-malware: πρόληψη, εντοπισμός και αποκατάσταση βλαβών από κάθε είδος κακόβουλου λογισμικού. Anti-adware: ανίχνευση και αφαίρεση adware, cookies παρακολούθησης, spyware κ.ά., συμπληρωματικά με το πρόγραμμα προστασίας από ιούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: γενική προστασία (anti-malware) έναντι εξειδικευμένης (anti-adware) και ότι το anti-adware χρησιμοποιείται συμπληρωματικά.

Ερ.19 — Τείχος προστασίας

Ερώτηση: Τι είναι το τείχος προστασίας; Ποια η λειτουργία του και πως συνεισφέρει στην ασφάλεια του πληροφοριακού συστήματος;

Απάντηση:

Τείχος προστασίας (firewall) είναι οποιαδήποτε συσκευή ή πρόγραμμα ρυθμισμένο ώστε να επιτρέπει ή να απορρίπτει πακέτα δεδομένων που περνούν από ένα δίκτυο σε άλλο· ελέγχει τις πληροφορίες από το Internet ή από ένα δίκτυο και τις αποκλείει ή τις αφήνει να περάσουν, ανάλογα με τις ρυθμίσεις του.
Λειτουργία: το τείχος προστασίας υλικού (αυτόνομη συσκευή ή ενσωματωμένο σε DSL δρομολογητή) προστατεύει όλο το τοπικό δίκτυο με φιλτράρισμα πακέτων: εξετάζει την επικεφαλίδα κάθε πακέτου (πηγή, προορισμός) με βάση κανόνες. Το τείχος προστασίας λογισμικού εγκαθίσταται στον υπολογιστή και, εκτός από φιλτράρισμα πακέτων, λειτουργεί ως πύλη εφαρμογών, αποφασίζοντας για κάθε εφαρμογή αν και πώς θα επικοινωνήσει.
Συνεισφορά: εμποδίζει εισβολείς ή κακόβουλο λογισμικό (π.χ. σκουλήκια) να αποκτήσουν πρόσβαση στον υπολογιστή μέσω δικτύου και εμποδίζει τον υπολογιστή να στείλει κακόβουλο λογισμικό σε άλλους υπολογιστές. Δεν αντικαθιστά το πρόγραμμα προστασίας από ιούς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συσκευή ή πρόγραμμα που επιτρέπει ή απορρίπτει πακέτα με βάση κανόνες (φιλτράρισμα πακέτων, πύλη εφαρμογών)· εμποδίζει εισβολείς και κακόβουλο λογισμικό να μπουν στον υπολογιστή ή να σταλούν από αυτόν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός, τρόπος λειτουργίας (κανόνες, φιλτράρισμα) και συμβολή στην ασφάλεια.

Ερ.20 — Έλεγχος περιεχομένου

Ερώτηση: Τι είναι ο έλεγχος περιεχομένου. Ποιο σκοπό εξυπηρετεί;

Απάντηση:

Έλεγχος περιεχομένου είναι ο περιορισμός της πρόσβασης ενός χρήστη σε συγκεκριμένο πληροφοριακό υλικό (π.χ. μια ιστοσελίδα)· όταν αφορά ανηλίκους λέγεται και γονικός έλεγχος.
Γίνεται με προγράμματα που ρυθμίζουν την πρόσβαση σε πληροφορίες ή υπηρεσίες του Διαδικτύου με καθορισμένα κριτήρια, εγκατεστημένα στον υπολογιστή του χρήστη, σε διακομιστή μεσολάβησης (proxy server) ή στους υπολογιστές του παρόχου (ISP). Μπορούν να προειδοποιούν για προβληματικές ιστοσελίδες, να καταγράφουν τις κινήσεις του χρήστη, να μπλοκάρουν ύποπτους ιστοχώρους ή να επιτρέπουν την πρόσβαση μόνο ορισμένες ώρες και ημέρες.
Σκοπός: η προστασία των χρηστών από ακατάλληλο περιεχόμενο· π.χ. η υπηρεσία «Ασφαλούς Πρόσβασης στον Παγκόσμιο Ιστό» του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου αποκλείει ιστοσελίδες με μηνύματα μίσους και βίας, ναρκωτικά, τυχερά παιχνίδια, πορνογραφικό ή ρατσιστικό περιεχόμενο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο περιορισμός της πρόσβασης του χρήστη σε συγκεκριμένο πληροφοριακό υλικό (γονικός έλεγχος για ανηλίκους)· σκοπός η προστασία των χρηστών από ακατάλληλο περιεχόμενο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός και σκοπός, με ένα παράδειγμα εφαρμογής.

Ερ.21 — Πρωτόκολλο WEP

Ερώτηση: Περιγράψτε το πρωτόκολλο WEP για τα ασύρματα τοπικά δίκτυα

Απάντηση:

Το WEP (Wired Equivalent Privacy) είναι πρωτόκολλο ασφαλείας του προτύπου ΙΕΕΕ 802.11b, σχεδιασμένο να δίνει σε ένα ασύρματο τοπικό δίκτυο επίπεδο ασφάλειας συγκρίσιμο με εκείνο ενός ενσύρματου, με κρυπτογράφηση των μεταδιδόμενων δεδομένων.
Ο διαχειριστής ορίζει ένα κλειδί WEP στο σημείο πρόσβασης και σε κάθε συσκευή· το κλειδί είναι ακολουθία δεκαεξαδικών ψηφίων (0-9, A-F), με μήκος 10 ψηφία (WEP 40 ή 64-bit), 26 ψηφία (WEP 104 ή 128-bit) ή 58 ψηφία (WEP 256-bit). Τα σημεία πρόσβασης μπορούν να δημιουργούν το κλειδί από μια συνθηματική φράση (passphrase).
Η τεχνολογία WEP είναι ξεπερασμένη: υπάρχουν εφαρμογές που αποκαλύπτουν το κλειδί σε ελάχιστο χρόνο, γι' αυτό επιβάλλεται η χρήση των νεότερων πρωτοκόλλων WPA και WPA2.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρωτόκολλο κρυπτογράφησης του 802.11b με κοινό δεκαεξαδικό κλειδί (10, 26 ή 58 ψηφία) στο access point και στις συσκευές· είναι ξεπερασμένο, γιατί το κλειδί του αποκαλύπτεται εύκολα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: σκοπός (ασφάλεια ανάλογη του ενσύρματου δικτύου με κρυπτογράφηση), κλειδί WEP και επισήμανση ότι είναι ξεπερασμένο.

Ερ.22 — WPA και WPA2

Ερώτηση: Περιγράψτε το πρωτόκολλο WAP – WAP2 για τα ασύρματα τοπικά δίκτυα. Ποια η διαφορά μεταξύ των WAP και WAP2

Απάντηση:

Στην εκφώνηση με «WAP – WAP2» εννοούνται τα πρωτόκολλα WPA (Wi-Fi Protected Access) και WPA2.
Το WPA σχεδιάστηκε για να βελτιώσει την ασφάλεια του WEP και λειτουργεί με τα υπάρχοντα προϊόντα Wi-Fi. Βελτιώσεις: κρυπτογράφηση μέσω του TKIP (temporal key integrity protocol), που περιπλέκει τα κλειδιά με αλγόριθμο κατακερματισμού και ελέγχει την ακεραιότητα, και πιστοποίηση χρηστών με το πρωτόκολλο EAP, που απαιτεί διακομιστή πιστοποίησης.
Σε μικρά δίκτυα χρησιμοποιείται το WPA-PSK (προσωπικό WPA): ο διαχειριστής δίνει στο σημείο πρόσβασης μια συνθηματική φράση 8 έως 64 χαρακτήρων, από την οποία, μαζί με το SSID, παράγονται μοναδικά και συνεχώς μεταβαλλόμενα κλειδιά κρυπτογράφησης για κάθε πελάτη.
Διαφορά: το WPA χρησιμοποιεί κρυπτογράφηση TKIP, ενώ το WPA2 (που μπορεί να χρησιμοποιήσει και TKIP) χρησιμοποιεί κυρίως τον AES (Advanced Encryption Standard), πολύ πιο ασφαλή μέθοδο, που δεν παραβιάζεται από τα εργαλεία που παραβιάζουν το TKIP.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το WPA βελτίωσε το WEP με κρυπτογράφηση TKIP και πιστοποίηση χρηστών (EAP ή WPA-PSK με συνθηματική φράση). Διαφορά: το WPA χρησιμοποιεί TKIP, ενώ το WPA2 κυρίως τον ασφαλέστερο AES.

Κριτήρια αξιολόγησης: