Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Βιολογική Μελισσοκομία (σελ. 133) – ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Βιολογική Μελισσοκομία

Ερωτήσεις κατανόησης του κεφαλαίου — θέσεις μελισσοκομείων, διαχείριση μελισσοσμηνών, πρόληψη/αντιμετώπιση ασθενειών και τήρηση στοιχείων εισροών-εκροών.

Χαρακτηριστικά θέσεων μελισσοκομείων

Ερώτηση: Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχουν οι τοποθεσίες που επιλέγονται για τις θέσεις εγκατάστασης των μελισσοσμηνών βιολογικής εκτροφής;

Απάντηση:

• Οι τρεις προϋποθέσεις (4.2). «Ο μελισσοκόμος που θέλει να ασκήσει τη βιολογική μελισσοκομία, θα πρέπει να διατηρεί τα μελίσσια του σε τοποθεσίες που διαθέτουν τα παρακάτω χαρακτηριστικά: - αρκετές φυσικές πηγές νέκταρος, μελιτώματος, γύρης, καθώς και πρόσβαση σε νερό - πηγές νέκταρος και μελιτώματος που βρίσκονται σε απόσταση 3 χλμ. από το μελισσοκομείο και προέρχονται κυρίως από βιολογικές καλλιέργειες και αυτοφυή βλάστηση - απουσία πηγών μόλυνσης, όπως αστικά κέντρα, αυτοκινητόδρομοι, βιομηχανικές περιοχές, χώροι διάθεσης απορριμμάτων κτλ.»
• Οι εξαιρέσεις και οι πρόσθετες συστάσεις. «Εξαιρούνται οι περιοχές όπου δεν υπάρχει ανθοφορία και αυτές στις οποίες οι μέλισσες ξεχειμωνιάζουν... Επιπλέον, προτείνεται οι τοποθεσίες που επιλέγονται να μην είναι υγρές, αλλά να βρίσκονται σε μέρη φωτεινά και ζεστά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τοποθεσίες εγκατάστασης βιολογικών μελισσοκομείων πρέπει να διαθέτουν: αρκετές φυσικές πηγές νέκταρος, μελιτώματος και γύρης καθώς και πρόσβαση σε νερό· πηγές νέκταρος/μελιτώματος σε απόσταση 3 χλμ. που προέρχονται κυρίως από βιολογικές καλλιέργειες και αυτοφυή βλάστηση· και απουσία πηγών μόλυνσης (αστικά κέντρα, αυτοκινητόδρομοι, βιομηχανικές περιοχές, χώροι απορριμμάτων). Εξαιρούνται οι περιοχές χωρίς ανθοφορία και όσες χρησιμοποιούνται για ξεχειμώνιασμα, ενώ προτιμώνται τοποθεσίες φωτεινές και ζεστές, όχι υγρές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι τρεις βασικές προϋποθέσεις + οι εξαιρέσεις/συστάσεις

Οι τρύγοι ανά εποχή ανθοφορίας και ο ρόλος τους

Ερώτηση: Ποιους τρύγους έχουμε ανάλογα με τις εποχές ανθοφορίας και ποιος ο ρόλος τους;

Απάντηση:

• Οι τέσσερις τρύγοι (4.2). «Στην Ελλάδα οι πιο συνηθισμένες ανθοφορίες είναι: 1) χειμερινές ανθοφορίες... 2) ανοιξιάτικες ανθοφορίες... 3) καλοκαιρινές ανθοφορίες... 4) φθινοπωρινές ανθοφορίες...»
• Ο ρόλος καθενός. «Ο ανοιξιάτικος και καλοκαιρινός τρύγος επηρεάζουν σημαντικά την ποσότητα και την ποιότητα του μελιού, ενώ ο φθινοπωρινός είναι βασικός για το καλό και ασφαλές ξεχειμώνιασμα του μελισσιού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπάρχουν τέσσερις τρύγοι ανάλογα με την εποχή ανθοφορίας: ο χειμερινός, ο ανοιξιάτικος, ο καλοκαιρινός και ο φθινοπωρινός, καθένας από δέντρα και από ετήσιες καλλιέργειες/αυτοφυή φυτά διαφορετικά ανά εποχή. Ο ανοιξιάτικος και ο καλοκαιρινός τρύγος επηρεάζουν σημαντικά την ποσότητα και την ποιότητα του μελιού, ενώ ο φθινοπωρινός τρύγος είναι βασικός για το καλό και ασφαλές ξεχειμώνιασμα του μελισσιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι τέσσερις εποχιακοί τρύγοι + ο διαφορετικός ρόλος ανοιξιάτικου/καλοκαιρινού έναντι φθινοπωρινού

Τεχνητή διατροφή στα βιολογικά μελίσσια

Ερώτηση: Πότε επιτρέπεται η τεχνητή διατροφή στα βιολογικά μελίσσια και πώς εφαρμόζεται ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος μόλυνσής τους;

Απάντηση:

• Πότε επιτρέπεται (4.3). «Στην περίπτωση που απειλείται η επιβίωση του μελισσιού, επιτρέπεται η τεχνητή διατροφή μόνο με βιολογικό μέλι, βιολογική ζάχαρη και σιρόπι από βιολογική ζάχαρη.»
• Πώς εφαρμόζεται με ασφάλεια. «Η τροφοδοσία με σιρόπι απαιτεί προσοχή, γιατί ενδέχεται να δημιουργήσει υγρασία μέσα στην κυψέλη, η οποία ευνοεί την ανάπτυξη μολύνσεων. Η τεχνητή διατροφή πρέπει να σταματά 15 ημέρες πριν από την έναρξη της επόμενης περιόδου ανθοφορίας, ώστε να μην προκληθεί νοθεία στο μέλι της νέας περιόδου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τεχνητή διατροφή επιτρέπεται μόνο όταν απειλείται η επιβίωση του μελισσιού, και τότε γίνεται αποκλειστικά με βιολογικό μέλι, βιολογική ζάχαρη και σιρόπι βιολογικής ζάχαρης. Για να περιοριστεί ο κίνδυνος μόλυνσης, απαιτείται προσοχή στο σιρόπι (μπορεί να δημιουργήσει υγρασία που ευνοεί μολύνσεις στην κυψέλη) και η τεχνητή διατροφή πρέπει να σταματά 15 ημέρες πριν από την έναρξη της επόμενης περιόδου ανθοφορίας, ώστε να μην νοθευτεί το νέο μέλι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η προϋπόθεση (απειλή επιβίωσης) + τα επιτρεπόμενα υλικά + ο κανόνας των 15 ημερών

Επιτρεπόμενα και απαγορευμένα υλικά/χειρισμοί

Ερώτηση: Ποια υλικά και ποιοι χειρισμοί επιτρέπονται ή απαγορεύονται κατά την άσκηση της βιολογικής μελισσοκομίας;

Απάντηση:

• Οι επιτρεπόμενες πρακτικές (4.3). «οι κυψέλες πρέπει να κατασκευάζονται κυρίως από φυσικά υλικά... εντός των κυψελών... χρησιμοποιούνται μόνο υλικά όπως πρόπολη, κερί και φυτικά έλαια... επιτρέπεται η θανάτωση της βασίλισσας για την αντικατάστασή της... η εξόντωση του αρσενικού γόνου επιτρέπεται μόνο για την καταπολέμηση της βαρροϊκής ακαρίασης... επιτρέπεται η επεξεργασία των κυψελών με ατμό ή φλόγα.»
• Οι απαγορεύσεις. «απαγορεύεται η χρησιμοποίηση κηρήθρων που περιέχουν γόνο, για εξαγωγή του μελιού... απαγορεύονται ακρωτηριασμοί, όπως η κορυφοτομή των φτερών της βασίλισσας... απαγορεύεται η χρησιμοποίηση χημικών απωθητικών για τη συλλογή του μελιού. Το κερί για τις νέες κηρήθρες προέρχεται από μονάδες βιολογικής παραγωγής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιτρέπονται: κυψέλες κυρίως από φυσικά υλικά, χρήση εντός της κυψέλης μόνο πρόπολης/κεριού/φυτικών ελαίων (πέραν επιτρεπόμενων φαρμάκων), θανάτωση της βασίλισσας για αντικατάσταση, εξόντωση αρσενικού γόνου μόνο κατά της βαρρόα, επεξεργασία κυψελών με ατμό/φλόγα, καθαρισμός/απολύμανση μόνο με επιτρεπόμενες ουσίες, και κερί νέων κηρηθρών από βιολογικές μονάδες. Απαγορεύονται: χρήση κηρήθρων με γόνο για εξαγωγή μελιού, ακρωτηριασμοί όπως η κορυφοτομή των φτερών της βασίλισσας, και χρήση χημικών απωθητικών για τη συλλογή του μελιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πλήρης αντιδιαστολή επιτρεπόμενων/απαγορευμένων πρακτικών της ενότητας 4.3

Διάρκεια τήρησης προδιαγραφών για βιολογική σήμανση

Ερώτηση: Για πόσο χρόνο πρέπει να τηρηθούν οι προδιαγραφές στα μελίσσια για να παράγουν προϊόντα που σημαίνονται ως βιολογικά;

Απάντηση:

• Η προϋπόθεση (4.3). «Τα μελισσοκομικά προϊόντα μπορούν να σημανθούν ως βιολογικά, μόνο αν έχουν τηρηθεί οι προδιαγραφές για διάστημα ενός έτους τουλάχιστον.»
• Η επανάληψη περιόδου μετατροπής. «Σε περίπτωση υψηλής θνησιμότητας, επιτρέπεται η ανασύσταση των μελισσιών από αντίστοιχα συμβατικά, αλλά τα μελίσσια αυτά υπόκεινται εκ νέου σε περίοδο μετατροπής ενός έτους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι προδιαγραφές πρέπει να έχουν τηρηθεί για διάστημα ενός έτους τουλάχιστον, ώστε τα μελισσοκομικά προϊόντα να μπορούν να σημανθούν ως βιολογικά. Η ίδια περίοδος του ενός έτους ισχύει εκ νέου όταν, λόγω ανάγκης (π.χ. υψηλή θνησιμότητα ή χρήση χημικών φαρμάκων), το μελίσσι επιστρέφει σε περίοδο μετατροπής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ένα έτος τουλάχιστον — και η επανάληψή του σε περίπτωση επανένταξης

Προληπτικά μέτρα για την υγεία των μελισσοσμηνών

Ερώτηση: Αναφέρατε τα προληπτικά μέτρα που πρέπει να εφαρμόζονται για τη διατήρηση της υγείας των μελισσοσμηνών κατά την άσκηση της βιολογικής μελισσοκομίας.

Απάντηση:

• Η λίστα των προληπτικών μέτρων (4.4.1). «Η υγεία των μελισσιών πρέπει να διατηρείται με κατάλληλους μελισσοκομικούς χειρισμούς και ορθή διαχείριση των μελισσοσμηνών, όπως: ● χρησιμοποίηση φυλών που είναι καλά προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες ● συχνή ανανέωση της βασίλισσας ● τακτικό καθαρισμό και απολύμανση του εξοπλισμού ● συχνή ανανέωση του κεριού ● διαθεσιμότητα αρκετής ποσότητας γύρης και μελιού στις κυψέλες ● συστηματικές επιθεωρήσεις των κυψελών ● συνένωση των αδύνατων μελισσιών ● έλεγχος των κηφήνων στην κυψέλη ● απομόνωση των κυψελών που παρουσιάζουν προσβολές ● καταστροφή των προσβεβλημένων μελισσοσμηνών και μολυσμένων υλικών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα προληπτικά μέτρα είναι: χρήση φυλών προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες, συχνή ανανέωση βασίλισσας και κεριού, τακτικός καθαρισμός/απολύμανση εξοπλισμού, επάρκεια γύρης και μελιού στις κυψέλες, συστηματικές επιθεωρήσεις, συνένωση αδύνατων μελισσιών, έλεγχος κηφήνων, απομόνωση κυψελών με προσβολές και καταστροφή προσβεβλημένων μελισσοσμηνών/μολυσμένων υλικών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεκτή αναφορά σε τουλάχιστον 5-6 από τα δέκα μέτρα της λίστας

Παράγοντες που διαταράσσουν την υγεία των μελισσοσμηνών

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες μπορούν να διαταράξουν την υγεία των μελισσοσμηνών;

Απάντηση:

• Οι τέσσερις παράγοντες (4.4). «Η τεχνητή διατροφή των μελισσιών επιδρά αρνητικά στη λειτουργία του αμυντικού τους συστήματος. Η μεταφορά βασιλισσών από άλλες περιοχές έχει ως συνέπεια τη μειωμένη αντίσταση στις ασθένειες και στους εχθρούς... Η χημική καταπολέμηση των παρασίτων της μέλισσας... έχει ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση των παραδοσιακών μελισσοκομικών πρακτικών πρόληψης και υγιεινής διαβίωσης των μελισσών. Τέλος, η ποσοτική και σε λάθος χρονική στιγμή κατάχρηση των αντιβιοτικών ευθύνεται για την ανάπτυξη ανθεκτικότητας των παρασίτων και των μικροβίων, αλλά και για την εμφάνιση φυλών μειωμένης αντίδρασης στα μελισσοφάρμακα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την υγεία των μελισσοσμηνών μπορούν να διαταράξουν: η τεχνητή διατροφή (επιδρά αρνητικά στο αμυντικό τους σύστημα)· η μεταφορά βασιλισσών από άλλες περιοχές (μειωμένη αντίσταση σε ασθένειες/εχθρούς σε σχέση με αυτόχθονες φυλές)· η χημική καταπολέμηση παρασίτων με φάρμακα (εξαφάνιση παραδοσιακών πρακτικών πρόληψης/υγιεινής)· και η ποσοτική ή εσφαλμένη χρονικά κατάχρηση αντιβιοτικών (ανθεκτικότητα παρασίτων/μικροβίων και φυλές μειωμένης αντίδρασης στα μελισσοφάρμακα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι τέσσερις παράγοντες: τεχνητή διατροφή, μεταφορά βασιλισσών, χημική καταπολέμηση, κατάχρηση αντιβιοτικών

Οικολογική αντιμετώπιση της βαρροϊκής ακαρίασης

Ερώτηση: Αναφέρατε τις μεθόδους οικολογικής αντιμετώπισης της βαρροϊκής ακαρίασης.

Απάντηση:

• Οι μέθοδοι (4.4.2). «● παγίδευση του ακάρεως σε κηφηνοκελιά, τα οποία στη συνέχεια καταστρέφονται ● σκόνισμα με αδρανείς σκόνες... ● τοποθέτηση σίτας στο κάτω μέρος της κυψέλης... ● χρήση μυρμηκικού (φορμικού) οξέος... ● χρήση υδατικού διαλύματος γαλακτικού οξέος... ● το οξαλικό οξύ έχει δοκιμαστεί με θετικά αποτελέσματα... ● ορισμένα αιθέρια έλαια... προκαλούν μεγάλη θνησιμότητα στα ακάρεα, χωρίς να έχουν αρνητική επίδραση στα μελίσσια ● χρήση θερμοθαλάμου επώασης και εκκόλαψης γόνου...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι οικολογικές μέθοδοι αντιμετώπισης της βαρροϊκής ακαρίασης είναι: παγίδευση του ακάρεως σε κηφηνοκελιά που καταστρέφονται, σκόνισμα με αδρανείς σκόνες (σιτάλευρο, σογιάλευρο, ζάχαρη άχνη, γλυκόζη), τοποθέτηση σίτας στον πάτο της κυψέλης, χρήση μυρμηκικού οξέος (Δεκέμβριος-Φεβρουάριος, 18-25 °C), χρήση υδατικού διαλύματος γαλακτικού οξέος (κυρίως χειμώνα, χωρίς γόνο), χρήση οξαλικού οξέος (ψεκασμός 3% ή στο σιρόπι, άνω των 10 °C, χωρίς γόνο), χρήση αιθέριων ελαίων (θυμάρι, λεβάντα, φασκόμηλο, ευκάλυπτος, μέντα) και χρήση θερμοθαλάμου επώασης/εκκόλαψης γόνου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεκτή αναφορά σε τουλάχιστον 4-5 από τις οκτώ μεθόδους της ενότητας 4.4.2