Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Κατοχύρωση των βιολογικών προϊόντων (σελ. 45) – ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Κατοχύρωση των βιολογικών προϊόντων

Ερωτήσεις κατανόησης του κεφαλαίου — κανονισμοί βιολογικής παραγωγής, έλεγχος/πιστοποίηση/σήμανση και διαδικασία μετατροπής μιας εκτροφής σε βιολογική.

Σκοποί του Κανονισμού (ΕΚ) 2092/91

Ερώτηση: Σε τι αποσκοπεί ο Κανονισμός (ΕΚ) 2092/91;

Απάντηση:

• Οι τέσσερις σκοποί. «Ο Κανονισμός αποσκοπεί: ● στον προσδιορισμό των προδιαγραφών παραγωγής των βιολογικών προϊόντων ● στον καθορισμό της σήμανσης των βιολογικών προϊόντων, ώστε να προστατεύεται ο καταναλωτής από πιθανές παραπλανητικές ενδείξεις ● στη θέσπιση μέτρων ελέγχου και κανόνων πιστοποίησης, ώστε να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία των προϊόντων αυτών ● στην ενοποίηση των διαφορετικών πρακτικών και προδιαγραφών παραγωγής... ώστε να μη διαταράσσεται το ενδοκοινοτικό εμπόριο.»
• Ο τέταρτος σκοπός. «στην εξισορρόπηση της προσφοράς και ζήτησης των γεωργικών προϊόντων και στον προσανατολισμό των αγροτών προς την παραγωγή προϊόντων με τρόπο φιλικό προς το περιβάλλον, ώστε να συμβάλλουν στη διατήρηση του αγροτικού τοπίου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Κανονισμός (ΕΟΚ) 2092/91 αποσκοπεί: στον προσδιορισμό των προδιαγραφών παραγωγής των βιολογικών προϊόντων· στον καθορισμό της σήμανσής τους, ώστε να προστατεύεται ο καταναλωτής από παραπλανητικές ενδείξεις· στη θέσπιση μέτρων ελέγχου και κανόνων πιστοποίησης, ώστε να εξασφαλίζεται η αξιοπιστία τους· στην ενοποίηση των πρακτικών/προδιαγραφών παραγωγής των κρατών-μελών, ώστε να μη διαταράσσεται το ενδοκοινοτικό εμπόριο· και στην εξισορρόπηση προσφοράς-ζήτησης με προσανατολισμό προς περιβαλλοντικά φιλική παραγωγή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερις σκοποί — προδιαγραφές, σήμανση, έλεγχος/πιστοποίηση, ενοποίηση πρακτικών/εξισορρόπηση αγοράς

Είδη ζώων που καλύπτει ο Κανονισμός 1804/99

Ερώτηση: Ποια είδη ζώων καλύπτονται από τον Κανονισμό (ΕΟΚ) 1804/99;

Απάντηση:

• Η λίστα ειδών. «Με τον Κανονισμό 1804/99 καλύπτονται τα ακόλουθα είδη: ● βοοειδή (συμπεριλαμβανομένων των ειδών βουβάλου και βίσονα) ● χοίροι ● αίγες ● πρόβατα ● πουλερικά ● μέλισσες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Κανονισμός (ΕΟΚ) 1804/99 καλύπτει τα βοοειδή (μαζί με βούβαλο και βίσονα), τους χοίρους, τις αίγες, τα πρόβατα, τα πουλερικά και τις μέλισσες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Έξι κατηγορίες ειδών, με τα βοοειδή να περιλαμβάνουν και βούβαλο/βίσονα

Πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού 2092/91

Ερώτηση: Σε ποια προϊόντα εφαρμόζεται ο Κανονισμός 2092/91 μετά τις τελευταίες τροποποιήσεις;

Απάντηση:

• Το πεδίο εφαρμογής. «Ο Κανονισμός 2092/91, μετά τις τελευταίες τροποποιήσεις, εφαρμόζεται: ● στα φυτικά και ζωικά προϊόντα που δεν έχουν μεταποιηθεί... ● στα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Κανονισμός 2092/91 εφαρμόζεται στα μη μεταποιημένα φυτικά και ζωικά προϊόντα και στα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο κατηγορίες: μη μεταποιημένα (φυτικά/ζωικά) και μεταποιημένα για ανθρώπινη κατανάλωση

Έννοια της πιστοποίησης

Ερώτηση: Τι είναι πιστοποίηση και τι πιστοποιείται στη βιολογική γεωργία γενικότερα;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Με τον όρο πιστοποίηση νοείται ένα σύστημα, σύμφωνα με το οποίο καθορίζεται και επιβεβαιώνεται η συμμόρφωση προϊόντων και υπηρεσιών σε δεδομένες προδιαγραφές. Η πιστοποίηση δεν αφορά αποκλειστικά τη βιολογική γεωργία. Μπορεί να πιστοποιηθεί οτιδήποτε, όπως προϊόντα, υπηρεσίες, συστήματα ποιότητας και παραγωγικές μέθοδοι. Απαραίτητη προϋπόθεση για την πιστοποίηση είναι η ύπαρξη προδιαγραφών, βάσει των οποίων κρίνεται το προϊόν.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πιστοποίηση είναι το σύστημα με το οποίο καθορίζεται και επιβεβαιώνεται η συμμόρφωση προϊόντων και υπηρεσιών σε δεδομένες προδιαγραφές· δεν αφορά μόνο τη βιολογική γεωργία, αλλά μπορεί να πιστοποιηθεί οτιδήποτε (προϊόντα, υπηρεσίες, συστήματα ποιότητας, παραγωγικές μέθοδοι), αρκεί να υπάρχουν προδιαγραφές βάσει των οποίων κρίνεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός γενικής έννοιας + η προϋπόθεση ύπαρξης προδιαγραφών

Οργανισμοί Ελέγχου και Πιστοποίησης στην Ελλάδα

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι Οργανισμοί Ελέγχου και Πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων στην Ελλάδα;

Απάντηση:

• Οι τρεις οργανισμοί. «Στην Ελλάδα υπάρχουν τρεις, εγκεκριμένοι από το Υπουργείο Γεωργίας, ιδιωτικοί Οργανισμοί Ελέγχου και Πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων: ΒΙΟΕΛΛΑΣ, ΔΗΩ και ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ.»
• Η αρχή ελέγχου. «Αρχή ελέγχου για τη χώρα μας, η οποία επιβλέπει τους τρεις οργανισμούς, έχει οριστεί ο Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων (ΟΠΕΓΕΠ). Τη συνολική εποπτεία του συστήματος ασκεί το Υπουργείο Γεωργίας και, ειδικότερα, η Διεύθυνση Βιολογικής Γεωργίας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην Ελλάδα λειτουργούν τρεις εγκεκριμένοι, ιδιωτικοί Οργανισμοί Ελέγχου και Πιστοποίησης: ΒΙΟΕΛΛΑΣ, ΔΗΩ και ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ. Την επίβλεψή τους ασκεί ο ΟΠΕΓΕΠ, ενώ τη συνολική εποπτεία του συστήματος έχει το Υπουργείο Γεωργίας μέσω της Διεύθυνσης Βιολογικής Γεωργίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα τρία ονόματα + ΟΠΕΓΕΠ ως αρχή ελέγχου + Υπουργείο Γεωργίας ως εποπτεύουσα αρχή

Έννοια της μεταβατικής περιόδου

Ερώτηση: Τι είναι η μεταβατική περίοδος ή περίοδος μετατροπής σε μια βιολογική εκτροφή;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Προκειμένου τα προϊόντα να φέρουν σήμανση που πιστοποιεί τον βιολογικό τρόπο παραγωγής, θα πρέπει τα ζώα από τα οποία προέρχονται να έχουν τηρήσει τις σχετικές προδιαγραφές για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, που ονομάζεται μεταβατική περίοδος ή περίοδος μετατροπής. Η ελάχιστη διάρκεια της περιόδου αυτής διαφέρει ανάλογα με το ζώο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μεταβατική περίοδος (περίοδος μετατροπής) είναι το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα κατά το οποίο τα ζώα πρέπει να έχουν τηρήσει τις προδιαγραφές της βιολογικής εκτροφής, ώστε τα προϊόντα τους να μπορούν να φέρουν σήμανση βιολογικού προϊόντος· η ελάχιστη διάρκειά της διαφέρει ανάλογα με το είδος του ζώου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός + η μεταβλητότητα ανά είδος ζώου

Διάρκεια μεταβατικής περιόδου ανά είδος ζώου

Ερώτηση: Ποια είναι η διάρκεια της μεταβατικής περιόδου που προβλέπεται για κάθε είδος ζώου;

Απάντηση:

• Ο Πίνακας 2.1. «Βοοειδή κρεοπαραγωγής: 12 μήνες. Αιγοπρόβατα κρεοπαραγωγής: 6 μήνες. Μηρυκαστικά γαλακτοπαραγωγής: 6 μήνες. Χοίροι: 6 μήνες. Κοτόπουλα κρεοπαραγωγής: 10 εβδομάδες. Όρνιθες αβγοπαραγωγής: 6 εβδομάδες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με τον Πίνακα 2.1: βοοειδή κρεοπαραγωγής 12 μήνες, αιγοπρόβατα κρεοπαραγωγής 6 μήνες, μηρυκαστικά γαλακτοπαραγωγής 6 μήνες, χοίροι 6 μήνες, κοτόπουλα κρεοπαραγωγής 10 εβδομάδες, όρνιθες αβγοπαραγωγής 6 εβδομάδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι έξι τιμές του πίνακα, με τα βοοειδή κρεοπαραγωγής να έχουν τη μεγαλύτερη περίοδο (12 μήνες)

Σκοποί σήμανσης βιολογικών προϊόντων

Ερώτηση: Σε τι αποσκοπεί η σήμανση των βιολογικών προϊόντων;

Απάντηση:

• Οι τρεις σκοποί. «Η σαφής και ακριβής σήμανση των βιολογικών προϊόντων αποσκοπεί: - στην αναγνωρισιμότητά τους - στην προστασία των καταναλωτών - στην προστασία και κατοχύρωση των βιοκαλλιεργητών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σήμανση των βιολογικών προϊόντων αποσκοπεί στην αναγνωρισιμότητά τους, στην προστασία των καταναλωτών και στην προστασία και κατοχύρωση των βιοκαλλιεργητών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρεις σκοποί: αναγνωρισιμότητα, προστασία καταναλωτών, προστασία βιοκαλλιεργητών

Στοιχεία σήμανσης στη συσκευασία

Ερώτηση: Τι αναμένεται να υπάρχει ως σήμανση στη συσκευασία ενός βιολογικού προϊόντος;

Απάντηση:

• Το γενικό στοιχείο. «Στη σήμανση των βιολογικών προϊόντων αναφέρεται η ονομασία ή/και ο κωδικός του οργανισμού που πιστοποίησε το συγκεκριμένο προϊόν.»
• Το παράδειγμα (εικόνα 2.7). Σε ένα βιολογικό προϊόν (π.χ. αβγά) η σήμανση περιλαμβάνει: κατηγορία και βάρος αβγών, ονομασία επιχείρησης, καθώς και σήμα και κωδικό του Οργανισμού Ελέγχου και Πιστοποίησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη συσκευασία ενός βιολογικού προϊόντος αναμένεται να υπάρχουν: η ονομασία ή/και ο κωδικός του Οργανισμού Ελέγχου και Πιστοποίησης που το πιστοποίησε, η ένδειξη του τρόπου παραγωγής (π.χ. «προϊόν βιολογικής γεωργίας»), η ονομασία της επιχείρησης και, όπου προβλέπεται, κατηγορία/βάρος του προϊόντος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ονομασία/κωδικός οργανισμού πιστοποίησης + το συγκεκριμένο παράδειγμα της εικόνας 2.7

Ποσοστό βιολογικού γάλακτος σε γαλακτοκομικά

Ερώτηση: Τα βιολογικά γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γιαούρτι και η φέτα, σε τι ποσοστό περιέχουν βιολογικό γάλα;

Απάντηση:

• Ο κανόνας των ζωικών προϊόντων. «Στα προϊόντα ζωικής προέλευσης, σε αντίθεση με τα φυτικά, δε χρησιμοποιείται ο όρος «σε μεταβατικό στάδιο». Δηλαδή, δεν υπάρχει βιολογικό γάλα, και επομένως, ούτε βιολογική φέτα σε μεταβατικό στάδιο.»
• Το παράδειγμα φέτας. «Απαγορεύεται να συνυπάρχουν στο ίδιο προϊόν βιολογικά συστατικά, βιολογικά συστατικά σε μεταβατικό στάδιο και συμβατικά συστατικά. Για παράδειγμα, μια βιολογική φέτα παρασκευάζεται αποκλειστικά από βιολογικό γάλα και δεν επιτρέπεται να περιέχει συμβατικό.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βιολογικά γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γιαούρτι και η φέτα, πρέπει να περιέχουν αποκλειστικά βιολογικό γάλα (δηλαδή σε ποσοστό 100%) — δεν επιτρέπεται κανένα ποσοστό συμβατικού γάλακτος, αφού για τα ζωικά προϊόντα δεν υπάρχει καν η έννοια του «γάλακτος σε μεταβατικό στάδιο».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• 100% βιολογικό γάλα — καμία ανάμειξη με συμβατικό επιτρέπεται στα ζωικά προϊόντα

Διαδικασία μετατροπής μιας εκτροφής

Ερώτηση: Ποια διαδικασία απαιτείται να ακολουθήσει ο παραγωγός για τη μετατροπή μιας συμβατικής εκτροφής σε βιολογική;

Απάντηση:

• Τα έξι βήματα (2.3). «● να ενημερωθεί για τις απαιτήσεις της βιολογικής εκτροφής... ● να εξασφαλίσει και να μετατρέψει σε βιολογικές τις απαραίτητες εκτάσεις βοσκοτόπων και αύλειων χώρων ● να προμηθευτεί τις απαραίτητες ποσότητες βιολογικών ζωοτροφών... ● να υπογράψει σύμβαση με κάποιον από τους εγκεκριμένους Οργανισμούς Ελέγχου και Πιστοποίησης ● να γνωστοποιήσει τη δραστηριότητά του αυτή στη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης... ● εφόσον το εκτρεφόμενο είδος ζώων επιδοτείται, να επιλέξει σύμβουλο-γεωπόνο... ● να έρθει σε συμφωνία με μεταποιητικές μονάδες...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο παραγωγός πρέπει: να ενημερωθεί για τις απαιτήσεις της βιολογικής εκτροφής· να εξασφαλίσει και να μετατρέψει σε βιολογικές τις απαραίτητες εκτάσεις βοσκοτόπων/αύλειων χώρων· να προμηθευτεί επαρκείς βιολογικές ζωοτροφές (συμπυκνωμένες και χονδροειδείς)· να υπογράψει σύμβαση με εγκεκριμένο Οργανισμό Ελέγχου και Πιστοποίησης· να γνωστοποιήσει τη δραστηριότητά του στη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης (και, αν το είδος επιδοτείται, να επιλέξει σύμβουλο-γεωπόνο)· και να έρθει σε συμφωνία με μεταποιητικές μονάδες (π.χ. τυροκομείο) για τη διάθεση μεταποιημένων βιολογικών προϊόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Έξι διαδοχικά βήματα της ενότητας 2.3

Παραδείγματα βιολογικών προϊόντων

Ερώτηση: Ποια βιολογικά προϊόντα γνωρίζετε;

Απάντηση:

• Τα παραδείγματα του κεφαλαίου. Το κεφάλαιο αναφέρει ως παραδείγματα βιολογικών προϊόντων τα «αβγά από βιολογική εκτροφή ορνίθων» (εικόνα 2.1) και «μεταποιημένα βιολογικά προϊόντα» (εικόνα 2.2), καθώς και μεταποιημένα γαλακτοκομικά όπως «γιαούρτι» και «φέτα» από βιολογικό γάλα, κρέας ζώων (π.χ. αρνιού) που έχουν τηρήσει τη μεταβατική περίοδο, και βιολογικά φυτικά προϊόντα/πρώτες ύλες ζωοτροφών όπως «καλαμπόκι», «σιτάρι» και «κριθάρι».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραδείγματα βιολογικών προϊόντων που αναφέρει το κεφάλαιο είναι: αβγά βιολογικής εκτροφής ορνίθων, μεταποιημένα βιολογικά προϊόντα γενικότερα, γαλακτοκομικά όπως βιολογικό γιαούρτι και φέτα (από αποκλειστικά βιολογικό γάλα), κρέας από ζώα βιολογικής εκτροφής (π.χ. αρνί) και φυτικά προϊόντα/ζωοτροφές όπως βιολογικό καλαμπόκι, σιτάρι και κριθάρι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεκτή κάθε αναφορά σε προϊόν που αναφέρεται ρητά στο κεφάλαιο (αβγά, γαλακτοκομικά, κρέας, φυτικά/ζωοτροφές)