Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Βιολογική εκτροφή αγροτικών ζώων (σελ. 99-100) – ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Βιολογική εκτροφή αγροτικών ζώων
Ανοιχτές ερωτήσεις για τη βιολογική εκτροφή αγροτικών ζώων: γενετικό υλικό, προέλευση ζώων, σταβλισμός, διατροφή, υγιεινή, ευζωία, διαχείριση αποβλήτων και τήρηση στοιχείων εισροών-εκροών.
Χαρακτηριστικά ζώων βιολογικής εκτροφής
Ερώτηση: Αναφέρατε τα βιολογικά και παραγωγικά χαρακτηριστικά που πρέπει να έχουν τα ζώα μιας βιολογικής εκτροφής.
Απάντηση:
- 3.1 Γενετικό υλικό. «Οι φυλές αυτές πρέπει να έχουν σκληρή ιδιοσυστασία, ζωτικότητα, ανθεκτικότητα στις ασθένειες και μικρές, κατά το δυνατόν, απαιτήσεις από πλευράς διατροφής. Οι αυτόχθονες φυλές... χαρακτηρίζονται από σχετικά μικρότερο σωματικό βάρος και χαμηλότερες αποδόσεις.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ζώα μιας βιολογικής εκτροφής πρέπει να είναι, κατά προτίμηση, εγχώριες (αυτόχθονες) φυλές, άριστα προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες περιβάλλοντος, διατήρησης, διατροφής και υγιεινής. Πρέπει να έχουν σκληρή ιδιοσυστασία, ζωτικότητα και ανθεκτικότητα στις ασθένειες, καθώς και όσο το δυνατόν μικρότερες απαιτήσεις σε διατροφή. Χαρακτηρίζονται συνήθως από μικρότερο σωματικό βάρος και χαμηλότερες αποδόσεις σε σχέση με τις βελτιωμένες φυλές, γεγονός που τους επιτρέπει να καλύπτουν ευκολότερα τις ανάγκες τους από τη βοσκή και τις τοπικά παραγόμενες ζωοτροφές, με λιγότερα προβλήματα υγείας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προτεραιότητα σε εγχώριες, ανθεκτικές, μη απαιτητικές φυλές — όχι υψηλών αποδόσεων
Περιβαλλοντικά οφέλη βιολογικής κτηνοτροφίας
Ερώτηση: Ποιες είναι οι θετικές συνέπειες, κυρίως για το περιβάλλον, από την άσκηση της βιολογικής κτηνοτροφίας;
Απάντηση:
- 3.1 Θετική επίδραση στο περιβάλλον. «αποφεύγεται η υπερβολική (ληστρική) εκμετάλλευση των φυσικών νομευτικών πόρων, η υπερβόσκηση και η πιθανή διάβρωση του εδάφους... επιτυγχάνεται φυσική ανακύκλωση των θρεπτικών συστατικών... αποφεύγεται η ρύπανση του εδάφους, των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων... μειώνεται η καταναλισκόμενη ενέργεια... τα ζώα παρουσιάζουν ελάχιστα προβλήματα υγείας.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο περιορισμένος αριθμός ζώων ανά στρέμμα και η αποφυγή χημικών ουσιών στη βιολογική κτηνοτροφία έχουν θετική επίδραση στο περιβάλλον: αποφεύγεται η υπερβόσκηση και η διάβρωση του εδάφους, επιτυγχάνεται φυσική ανακύκλωση των θρεπτικών συστατικών (ζωοτροφές → ζώο → ζωικά απόβλητα → έδαφος) που διατηρεί τη γονιμότητα και την παραγωγικότητα του εδάφους, αποφεύγεται η ρύπανση εδάφους και νερών από λιπάσματα/φυτοφάρμακα, μειώνεται η καταναλισκόμενη ενέργεια ανά ζώο ή στρέμμα, και τα ζώα παρουσιάζουν ελάχιστα προβλήματα υγείας, οπότε δεν απαιτείται φαρμακευτική αγωγή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 5 βασικά οφέλη: αποφυγή υπερβόσκησης, ανακύκλωση θρεπτικών, αποφυγή ρύπανσης, εξοικονόμηση ενέργειας, λιγότερα φάρμακα
Κατάλληλες φυλές ανά είδος ζώου
Ερώτηση: Αναφέρατε τις φυλές βοοειδών, αιγοπροβάτων, χοίρων και πτηνών που θα χρησιμοποιούσατε σε μια βιολογική εκτροφή και γιατί; Αιτιολογήστε την απάντησή σας για κάθε είδος ζώου.
Απάντηση:
- 3.1.1-3.1.4. Βοοειδή: «Τα διασταυρωμένα... με ταύρους... «Σβιτς» (Φαιά των Άλπεων)... Συνιστώνται περισσότερο για βιολογική εκτροφή γαλακτοπαραγωγών αγελάδων.» Αιγοπρόβατα: «Οι ορεινές φυλές, όπως και οι φυλές Λέσβου και Ζακύνθου, είναι εξίσου κατάλληλες για βιολογική εκτροφή.» Χοίροι: «...χρησιμοποιούνται συνήθως οι φυλές Hampshire ή προϊόντα διασταύρωσης Duroc X Landrace.» Πτηνά: «Η χρήση των φυλών βραδείας ανάπτυξης ενδείκνυται στη βιολογική εκτροφή.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοοειδή: για γαλακτοπαραγωγή προτιμώνται τα διασταυρωμένα με «Σβιτς» (Φαιά των Άλπεων/Brown Swiss), γιατί συνδυάζουν ικανοποιητικές αποδόσεις με καλή ανθεκτικότητα/προσαρμοστικότητα στις εκτατικές συνθήκες (όχι Φρίζιαν/Χολστάιν, πιο απαιτητικές)· για κρέας, οι κρεοπαραγωγές φυλές από διασταυρώσεις με Λιμουζίν/Σίμενταλ/Χέρφορντ, που προσαρμόζονται καλά στις ελληνικές συνθήκες. Αιγοπρόβατα: οι ορεινές φυλές (Μπούτσικο Ηπείρου, Σφακίων) και οι φυλές Λέσβου/Ζακύνθου, λόγω μικρών απαιτήσεων και καλής προσαρμογής· για αίγες, η φυλή Σκοπέλου ως πιο παραγωγική εγχώρια φυλή. Χοίροι: εκτατικά εκτρεφόμενοι πληθυσμοί ορεινών περιοχών (λιτοδίαιτοι, ανθεκτικοί)· για χοιρομητέρες, Hampshire ή Duroc×Landrace, που συνδυάζουν καλές μητρικές ικανότητες με ανθεκτικότητα σε υπαίθριους χώρους. Πτηνά: φυλές βραδείας ανάπτυξης και «νανάκια», μικρόσωμα, ανθεκτικά πτηνά με λίγες απαιτήσεις, κατάλληλα για ελεύθερη βοσκή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο επιλογής: ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα στις εκτατικές συνθήκες, όχι υψηλή απόδοση
Γενικές απαιτήσεις σταβλικών εγκαταστάσεων
Ερώτηση: Τι πρέπει να εξασφαλίζουν οι σταβλικές εγκαταστάσεις στα ζώα (γενικότερα);
Απάντηση:
- 3.3 Σταβλισμός. «οι σταβλικές εγκαταστάσεις παρέχουν στα ζώα: άνετη και ελεύθερη κίνηση... δυνατότητα κοινωνικής συμπεριφοράς... εύκολη πρόσβαση σε νερό και τροφή... επαρκή μόνωση και θέρμανση... προστασία από σκόνη, υγρασία και ανεπιθύμητες οσμές... προστασία από βροχή, ανέμους, ήλιο... προστασία από έντομα, τρωκτικά και αρπακτικά ζώα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι σταβλικές εγκαταστάσεις πρέπει να καλύπτουν τις βιολογικές και ηθολογικές ανάγκες των ζώων, εξασφαλίζοντας: άνετη και ελεύθερη κίνηση χωρίς κίνδυνο τραυματισμών, δυνατότητα κοινωνικής συμπεριφοράς, εύκολη πρόσβαση σε νερό και τροφή, επαρκή μόνωση και θέρμανση, προστασία από σκόνη, υγρασία και δυσάρεστες οσμές, προστασία από βροχή, ανέμους, ήλιο και ακραίες καιρικές συνθήκες, καθώς και προστασία από έντομα, τρωκτικά και αρπακτικά ζώα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 7 γενικές απαιτήσεις — ισχύουν ουσιαστικά και στις συμβατικές εκτροφές
Ειδικές προβλέψεις κανονισμού για τη στέγαση
Ερώτηση: Τι προβλέπεται ειδικότερα από τον κανονισμό για τη στέγαση των ζώων των βιολογικών εκτροφών;
Απάντηση:
- 3.3. «απαγόρευση στέγασης των ζώων σε κλωβούς και κελιά, καθώς και δεσίματός τους... τουλάχιστον 50% του δαπέδου να είναι συνεχές... εξασφάλιση αύλειου χώρου... ο φωτισμός των χώρων πρέπει να είναι φυσικός και άπλετος... μέγιστη διάρκεια συνεχούς φωτισμού έως 16 ώρες το 24ωρο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κανονισμός των βιολογικών εκτροφών προβλέπει επιπλέον: απαγόρευση στέγασης σε κλωβούς/κελιά και δεσίματος των ζώων, διατήρηση κατά ομάδες, ενδεδειγμένη πυκνότητα ανά είδος/στάδιο ανάπτυξης, μέγιστο αριθμό πτηνών ανά θάλαμο, τουλάχιστον 50% συνεχές (όχι εσχαρωτό) αντιολισθητικό δάπεδο, καθαρισμό/απολύμανση με συγκεκριμένα επιτρεπόμενα προϊόντα, αύλειο χώρο για όλα τα ζώα και πρόσβαση σε βοσκότοπο για τα μηρυκαστικά, στρωμνή στις θέσεις ανάπαυσης, συνεχή έλεγχο καθαριότητας/αερισμού και φυσικό-άπλετο φωτισμό, με μέγιστη διάρκεια συνεχούς τεχνητού φωτισμού 16 ώρες/24ωρο για τις αβγοπαραγωγές όρνιθες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απαγόρευση κλωβών/δεσίματος, 50% συνεχές δάπεδο, αύλειος χώρος, φωτισμός έως 16ωρο (όρνιθες)
Βιολογικές vs συμβατικές εκτροφές: στέγαση
Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές διαφορές μεταξύ συμβατικών και βιολογικών εκτροφών ως προς τις συνθήκες στέγασης και διατήρησης των ζώων και των επιπτώσεων που προκύπτουν από αυτές;
Απάντηση:
- 3.3. «Στις συμβατικές εκτροφές καταβάλλεται προσπάθεια μεγιστοποίησης των αποδόσεων των ζώων, με την εξασφάλιση των ελάχιστων επιβαλλόμενων συνθηκών διαβίωσης... Αυτή η πίεση των ζώων... αποτελεί παράγοντα υψηλού κινδύνου για την υγεία τους.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις συμβατικές εκτροφές επιδιώκεται η μεγιστοποίηση των αποδόσεων με τις ελάχιστες επιβαλλόμενες συνθήκες διαβίωσης (μεγάλος αριθμός ζώων ανά θάλαμο, ελάχιστη επιφάνεια ανά ζώο, π.χ. συνεχής φωτισμός αβγοπαραγωγών ή σκοτεινοί θάλαμοι παχυνόμενων χοίρων/μοσχαριών), κάτι που αποτελεί παράγοντα υψηλού κινδύνου για την υγεία τους και συχνά απαιτεί χορήγηση αντιβιοτικών/αντιστρεσικών φαρμάκων. Στη βιολογική εκτροφή, αντίθετα, ο κανονισμός επιβάλλει αυστηρότερους περιορισμούς (απαγόρευση κλωβών/δεσίματος, ελάχιστο ποσοστό συνεχούς δαπέδου, υποχρεωτικό αύλειο χώρο, μέγιστη πυκνότητα και δυναμικότητα, φυσικό φωτισμό) που στοχεύουν στην κάλυψη των βιολογικών και ηθολογικών αναγκών των ζώων, μειώνοντας το στρες και τα προβλήματα υγείας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Συμβατική: μεγιστοποίηση απόδοσης/ελάχιστες συνθήκες· βιολογική: αυστηρές προδιαγραφές ευζωίας
Προϋποθέσεις χαρακτηρισμού ζωοτροφής ως βιολογικής
Ερώτηση: Αναφέρατε τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί ή να πιστοποιηθεί μια ζωοτροφή ως βιολογική.
Απάντηση:
- 3.4.1. «οι βιολογικές ζωοτροφές δεν είναι γενετικά τροποποιημένες και για την καλλιέργειά τους δεν έχουν χρησιμοποιηθεί χημικά λιπάσματα ή/και φυτοφάρμακα, στο σύνολο της παραγωγικής τους διαδικασίας... η απομάκρυνση του ελαίου πρέπει να γίνεται με μηχανικά μέσα (όπως πίεση) και όχι με εκχύλιση με οργανικούς διαλύτες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να χαρακτηριστεί/πιστοποιηθεί μια ζωοτροφή ως βιολογική πρέπει: να μην προέρχεται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, να μην έχουν χρησιμοποιηθεί χημικά λιπάσματα ή φυτοφάρμακα σε καμία φάση της παραγωγικής της διαδικασίας, και —ειδικά για τις προερχόμενες από ελαιούχους σπόρους (σογιάλευρο, ηλιάλευρο, βαμβακοπλακούντας)— η απομάκρυνση του ελαίου να γίνεται με μηχανικά μέσα (πίεση) και όχι με εκχύλιση με οργανικούς διαλύτες. Επιπλέον πρέπει να έχει πιστοποιηθεί από αναγνωρισμένους Οργανισμούς Ελέγχου και Πιστοποίησης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Μη ΓΤΟ, χωρίς χημικά λιπάσματα/φυτοφάρμακα, μηχανική (όχι διαλυτική) εξαγωγή ελαίου, πιστοποίηση
Κλάδος πλέον κατάλληλος για βιολογική εκτροφή
Ερώτηση: Ποια είδη ή κατηγορίες ζώων προσφέρονται περισσότερο για βιολογική εκτροφή και γιατί;
Απάντηση:
- 3.1.2. «...επειδή ένα σχετικά υψηλό ποσοστό (50-70%) των αναγκών τους καλύπτεται από τη βοσκή, στην οποία δε γίνεται λίπανση ή χρήση φυτοφαρμάκων... τα αιγοπρόβατα αποτελούν τον κλάδο της κτηνοτροφίας που προσφέρεται περισσότερο από κάθε άλλο για βιολογική εκτροφή.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αιγοπρόβατα προσφέρονται περισσότερο από κάθε άλλη κατηγορία ζώων για βιολογική εκτροφή, γιατί ένα σχετικά υψηλό ποσοστό (50-70%) των διατροφικών τους αναγκών καλύπτεται από τη βοσκή, στην οποία δε γίνεται λίπανση ή χρήση φυτοφαρμάκων και άρα μπορεί να χαρακτηριστεί βιολογική. Επιπλέον, οι εγχώριες φυλές αιγοπροβάτων έχουν σκληρή ιδιοσυστασία και μικρές απαιτήσεις, αξιοποιώντας τις παραδοσιακές εκτατικές πρακτικές εκτροφής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιγοπρόβατα: 50-70% αναγκών από (βιολογική) βοσκή
Προβλήματα διατροφής και αντιμετώπισή τους
Ερώτηση: Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι βιολογικές εκτροφές στο θέμα της διατροφής και με ποιο τρόπο μπορούν να αντιμετωπιστούν;
Απάντηση:
- 3.4.1. «Αυτό αφορά κυρίως τις ζωοτροφές που είναι πλούσιες σε πρωτεΐνες... οι οποίες μπορούν να υποκατασταθούν με σπόρους ψυχανθών... Ένας τρόπος για να ξεπεραστεί το πρόβλημα της προμήθειας ζωοτροφών είναι ο συνδυασμός φυτικής και ζωικής παραγωγής... που είναι και η προτιμότερη λύση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βασικότερο πρόβλημα είναι η δυσκολία εξεύρεσης κατάλληλων, πλούσιων σε πρωτεΐνες, πιστοποιημένων βιολογικών ζωοτροφών (σογιάλευρο, βαμβακόπιτα, ηλιάλευρο). Οι εναλλακτικές λύσεις, όπως οι σπόροι ψυχανθών (μπιζέλια, κουκιά, ρεβίθια), έχουν χαμηλές αποδόσεις, υψηλό κόστος παραγωγής, χαμηλές επιδοτήσεις και αντιδιαιτητικούς παράγοντες που απαιτούν θερμική επεξεργασία. Ο παραγωγός αναγκάζεται είτε να πληρώσει ακριβές πρωτεϊνούχες ζωοτροφές (υψηλό κόστος προϊόντος) είτε να χρησιμοποιήσει φτωχότερες ζωοτροφές (χαμηλή απόδοση, εξίσου υψηλό κόστος). Η προτιμότερη λύση είναι ο συνδυασμός φυτικής και ζωικής παραγωγής σε επίπεδο εκμετάλλευσης ή ομάδας παραγωγών, που μειώνει το κόστος των ιδιοπαραγόμενων ζωοτροφών και διατηρεί τα περιβαλλοντικά οφέλη στην ίδια περιοχή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πρόβλημα: έλλειψη/κόστος πρωτεϊνούχων βιολογικών ζωοτροφών· λύση: συνδυασμός φυτικής-ζωικής παραγωγής
Τεχνητός θηλασμός νεογνών
Ερώτηση: Επιτρέπεται ο τεχνητός θηλασμός των νεογνών σε μια βιολογική εκτροφή;
Απάντηση:
- 3.4.1. «η διατροφή των νεαρών θηλαστικών βασίζεται στο φυσικό ή, κατά προτίμηση, στο μητρικό γάλα με φυσικό θηλασμό.» Εικόνα 3.25: «Μοσχαράκι που πίνει γάλα από δοχείο για να καλύψει τις ανάγκες του, επειδή δεν επαρκεί το γάλα της μητέρας του.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βιολογική εκτροφή δίνει σαφή προτεραιότητα στον φυσικό θηλασμό με το μητρικό γάλα ως τον προτιμότερο τρόπο διατροφής των νεαρών θηλαστικών. Ο τεχνητός θηλασμός (π.χ. με πόσιμο δοχείο) δεν είναι η κανονική πρακτική, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί ως αναγκαία εξαίρεση όταν το γάλα της μητέρας δεν επαρκεί για τις ανάγκες του νεογνού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προτιμάται πάντα ο φυσικός θηλασμός· τεχνητός μόνο όταν δεν επαρκεί το μητρικό γάλα
Χαρακτηριστικά ελληνικών βοσκοτόπων
Ερώτηση: Ποια είναι τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των βοσκοτόπων της χώρας μας;
Απάντηση:
- 3.4.2. «οι βοσκότοποι χαρακτηρίζονται από εποχικότητα και σχετικά χαμηλή παραγωγικότητα και, επομένως, χαμηλή βοσκοϊκανότητα... Οι βοσκότοποι της χώρας μας είναι δημοτικοί/κοινοτικοί σε ποσοστό περίπου 85%... ένα ποσοστό υπερβόσκεται... Το υπόλοιπο ποσοστό... υποβόσκεται.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ελληνικοί βοσκότοποι χαρακτηρίζονται από εποχικότητα (η βοσκήσιμη ύλη είναι διαθέσιμη μόνο ορισμένους μήνες, ανάλογα με το αν είναι πεδινοί ή ορεινοί) και σχετικά χαμηλή παραγωγικότητα/βοσκοϊκανότητα. Είναι κατά 85% περίπου δημοτικοί/κοινοτικοί, με αποτέλεσμα ανεξέλεγκτη βόσκηση χωρίς προγραμματισμό ή διαχείριση: ένα μέρος τους υπερβόσκεται (μείωση βιοποικιλότητας, διάβρωση εδάφους) και άλλο, κυρίως ορεινό, υποβόσκεται (απώλεια βοσκήσιμης ύλης, ερημοποίηση, αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιάς). Δεν γίνεται λίπανση ή χρήση φυτοφαρμάκων σε αυτούς, γι' αυτό μπορούν να χαρακτηριστούν βιολογικοί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Εποχικότητα, χαμηλή βοσκοϊκανότητα, 85% δημοτικοί/κοινοτικοί, ανεξέλεγκτη βόσκηση (υπερ/υποβόσκηση)
Κάλυψη αναγκών αιγοπροβάτων από τη βοσκή
Ερώτηση: Μπορούν από μόνοι τους οι βοσκότοποι της χώρας μας να καλύψουν τις ανάγκες των εκτατικώς εκτρεφόμενων αιγοπροβάτων καθ' όλη τη διάρκεια του έτους; Ναι ή όχι και γιατί.
Απάντηση:
- 3.4.2. «Σε ετήσια βάση το ποσοστό αυτό διαμορφώνεται στο 60%... Οι υψηλότερες ανάγκες των αιγοπροβάτων μας παρατιμούνται κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες... Κατά την περίοδο αυτή δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου βοσκήσιμη ύλη.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι. Η βοσκήσιμη ύλη καλύπτει σχεδόν το 100% των αναγκών μόνο κατά την περίοδο βόσκησης, αλλά σε ετήσια βάση το ποσοστό αυτό πέφτει στο 60%, αφού τον υπόλοιπο καιρό δεν υπάρχει ποώδης βλάστηση (μόνο θαμνώδης). Επιπλέον, οι υψηλότερες διατροφικές ανάγκες των αιγοπροβάτων εμφανίζονται το φθινόπωρο και τον χειμώνα (περίοδος τοκετών και γαλακτοπαραγωγής), ακριβώς όταν η βοσκήσιμη ύλη λείπει σχεδόν εντελώς. Γι' αυτό απαιτείται πάντα συμπληρωματική τροφή (τουλάχιστον 800 γρ. ξηρής ουσίας/ημέρα/ζώο) κατά τη φθινοπωρινή-χειμερινή περίοδο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Όχι — μόνο 60% ετησίως· ανάγκη συμπληρωματικής τροφής το φθινόπωρο-χειμώνα
Μέτρα διαχείρισης βιολογικού βοσκότοπου
Ερώτηση: Αναφέρατε τα κυριότερα μέτρα διαχείρισης ενός «βιολογικού» βοσκότοπου.
Απάντηση:
- 3.4.2. «Για τη διαχείριση των βοσκοτόπων προβλέπεται προγραμματισμένη βόσκηση, σύμφωνα με την εκάστοτε βοσκοϊκανότητά τους. Συνιστάται βιολογικός έλεγχος εντόμων και ασθενειών και μηχανικός καθαρισμός των βοσκοτόπων... Μπορεί, επίσης, να γίνει παρέμβαση με σπορά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένας βοσκότοπος για να πιστοποιηθεί βιολογικός πρέπει να παραμείνει επί τριετία χωρίς χημική λίπανση/ψεκασμούς και η κτηνοτροφική πίεση να είναι τέτοια ώστε το άζωτο της κοπριάς να μην ξεπερνά τα 17 χλγ./στρέμμα/έτος· δεν επιτρέπεται ανάμιξη βιολογικών με συμβατικά ζώα στον ίδιο χώρο-χρόνο. Η διαχείρισή του περιλαμβάνει προγραμματισμένη (κυλιόμενη) βόσκηση ανάλογα με τη βοσκοϊκανότητα, βιολογικό έλεγχο εντόμων/ασθενειών, μηχανικό καθαρισμό από ζιζάνια/θάμνους, και ενδεχόμενη σπορά για βελτίωση της σχέσης ψυχανθών/αγρωστωδών, πάντα σύμφωνα με τους κανόνες της βιολογικής γεωργίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τριετία χωρίς χημικά, όριο 17 χλγ. Ν/στρέμμα, κυλιόμενη βόσκηση, βιολογικός έλεγχος παρασίτων
Επιτρεπόμενες πρώτες ύλες συμβατικών ζωοτροφών
Ερώτηση: Αναφέρατε τις κυριότερες πρώτες ύλες συμβατικών ζωοτροφών φυτικής, ζωικής και ανόργανης προέλευσης που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στη βιολογική κτηνοτροφία.
Απάντηση:
- 3.4.3. «α. Φυτικής προέλευσης: δημητριακοί καρποί, σπόροι ψυχανθών... β. Ζωικής προέλευσης: γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα... ψάρια, ιχθυάλευρο... γ. Ανόργανης προέλευσης: αλάτι, μαρμαρόσκονη, φωσφορικό διασβέστιο...»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυτικής προέλευσης: δημητριακοί καρποί, σπόροι ψυχανθών και υποπροϊόντα τους (πίτυρα, γλουτένη), ελαιούχοι σπόροι και υποπροϊόντα (πλακούντες, άλευρα), κόνδυλοι/ρίζες και υποπροϊόντα (ζαχαρόπιτα, άμυλο πατάτας), καρποί και υποπροϊόντα (χαρούπια, στέμφυλα), χονδροειδείς ζωοτροφές (νομή, ενσίρωμα, χόρτα, σανοί, άχυρα) και άλλα φυτικά υποπροϊόντα (μελάσα, άλευρο φυκιών). Ζωικής προέλευσης: γάλα και γαλακτοκομικά (γάλα σκόνη, βουτυρόγαλα σκόνη), ψάρια, ιχθυάλευρο και υποπροϊόντα υδρόβιων οργανισμών (μαλάκια, καρκινοειδή). Ανόργανης προέλευσης: αλάτι, μαρμαρόσκονη, φωσφορικό διασβέστιο και άλλες πηγές αλάτων νατρίου, ασβεστίου, μαγνησίου, φωσφόρου και θείου. Όλες πρέπει να είναι μη γενετικά τροποποιημένες και να πληρούν τις προδιαγραφές του κανονισμού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 3 κατηγορίες: φυτικής, ζωικής, ανόργανης προέλευσης — βλ. αναλυτική λίστα
Στόχος και επίτευξη υγιεινής
Ερώτηση: Ποιος είναι ο βασικός στόχος της υγιεινής σε μια βιολογική εκτροφή και πώς επιτυγχάνεται;
Απάντηση:
- 3.5.1. «Ο βασικός στόχος σε μια βιολογική εκτροφή είναι η διασφάλιση της υγείας των ζώων, ώστε να ελαχιστοποιηθεί το ενδεχόμενο χορήγησης φαρμακευτικής αγωγής. Η καλή υγεία των ζώων μπορεί να επιτευχθεί με: α. επιλογή των κατάλληλων... φυλών β. εφαρμογή πρακτικών εκτροφής... γ. αποφυγή στρες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βασικός στόχος είναι η διασφάλιση της υγείας των ζώων, ώστε να ελαχιστοποιείται η ανάγκη χορήγησης φαρμακευτικής αγωγής. Επιτυγχάνεται με: α) επιλογή κατάλληλων, ανθεκτικών φυλών σε κάθε περίπτωση, β) εφαρμογή πρακτικών εκτροφής προσαρμοσμένων στις ανάγκες των ζώων που ενισχύουν την αντοχή τους σε ασθένειες και λοιμώξεις, και γ) αποφυγή κάθε παράγοντα που προκαλεί στρες (π.χ. κακές συνθήκες στέγασης, διατροφής, περιποίησης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Στόχος: υγεία ζώων → λιγότερα φάρμακα· μέσα: κατάλληλες φυλές, σωστές πρακτικές, αποφυγή στρες
Παράγοντες που δημιουργούν προβλήματα υγείας
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες διατροφής και εκτροφής γενικότερα μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα υγείας στα ζώα;
Απάντηση:
- 3.5.1. «Η μη ισόρροπη διατροφή των ζώων... μπορεί να προκαλέσει πενίες (ελλείψεις)... Προβλήματα υγείας, όμως, μπορούν να προκύψουν και από λανθασμένους χειρισμούς των εκτροφέων. Για παράδειγμα, η κακή ρύθμιση της αμελκτικής μηχανής ή η ακατάλληλη στρωμνή μπορούν να προκαλέσουν μαστίτιδες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προβλήματα υγείας προκαλούνται από: τη μη ισόρροπη διατροφή, δηλαδή τη μη κάλυψη αναγκών σε ιχνοστοιχεία/βιταμίνες, που οδηγεί σε πενίες (ελλείψεις) και μειωμένη ανοσολογική άμυνα· την κακή υγιεινή των ζωοτροφών κατά την παραγωγή/συγκομιδή/αποθήκευση, που λόγω απαγόρευσης φυτοφαρμάκων επιτρέπει προσβολή από έντομα, ακάρεα και μύκητες παραγωγούς μυκοτοξινών· και λανθασμένους χειρισμούς των εκτροφέων, όπως κακή ρύθμιση της αμελκτικής μηχανής ή ακατάλληλη στρωμνή (πρόκληση μαστίτιδας) και κακός χειρισμός/ελλιπής φροντίδα (τραυματισμοί από κακό ή ολισθηρό δάπεδο, αιχμηρές γωνίες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Μη ισόρροπη διατροφή (πενίες), μολυσμένες ζωοτροφές (μυκοτοξίνες), λάθος χειρισμοί εκτροφέα
Πρόληψη ή θεραπεία
Ερώτηση: Στις βιολογικές εκτροφές δίνεται βαρύτητα στην πρόληψη ή στη θεραπεία;
Απάντηση:
- 3.5.2. «Στις βιολογικές εκτροφές δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη, η οποία περιλαμβάνει την υγιεινή των χώρων και των εγκαταστάσεων, την υγιεινή των ζωοτροφών και την ισόρροπη διατροφή των ζώων.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις βιολογικές εκτροφές δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη και όχι στη θεραπεία. Η πρόληψη περιλαμβάνει την υγιεινή των χώρων/εγκαταστάσεων, την υγιεινή των ζωοτροφών, την ισόρροπη διατροφή και την αποφυγή κάθε παράγοντα στρες. Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να είναι αποτέλεσμα της γενικά καλής υγείας των ζώων και όχι υποκατάστατο μιας πλημμελούς πρόληψης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πρόληψη (όχι θεραπεία): υγιεινή χώρων/ζωοτροφών, ισόρροπη διατροφή, αποφυγή στρες
Σύγκριση προβλημάτων υγείας βιολογικών-συμβατικών
Ερώτηση: Στις βιολογικές ή στις συμβατικές εκτροφές εκδηλώνονται περισσότερα προβλήματα υγείας και γιατί;
Απάντηση:
- 3.5.2. «Σε μια βιολογική εκτροφή αναμένεται η εκδήλωση σημαντικά μειωμένου αριθμού περιστατικών μεταβολικών νόσων. Αυτό οφείλεται στη σχετικά χαμηλότερη παραγωγικότητα των ζώων και στην αυξημένη ανθεκτικότητά τους... Πρέπει να τονισθεί, όμως, ότι όπου η διαχείριση είναι η κατάλληλη, δε διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γενικά, στις συμβατικές (εντατικές) εκτροφές εμφανίζονται περισσότερα προβλήματα υγείας, κυρίως μεταβολικές ασθένειες, επειδή η πίεση για υψηλές αποδόσεις καταπονεί τα ζώα. Στις βιολογικές εκτροφές αναμένεται σημαντικά μειωμένος αριθμός τέτοιων περιστατικών, λόγω της χαμηλότερης παραγωγικότητας και της αυξημένης ανθεκτικότητας των ζώων σε λιγότερο «άφθονες» συνθήκες, ενώ και η παραγωγική τους ζωή είναι μεγαλύτερη. Ωστόσο, η υγεία εξαρτάται πρωτίστως από τη διαχείριση: όπου αυτή είναι κατάλληλη, δε διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές υγείας μεταξύ βιολογικών και συμβατικών εκτροφών, ενώ κακή διαχείριση σε οποιοδήποτε σύστημα μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Συνήθως περισσότερα στις συμβατικές (πίεση απόδοσης)· η διαχείριση είναι ο καθοριστικός παράγοντας
Ομοιοπαθητική και ομοιοπαθητικά φάρμακα
Ερώτηση: Τι είναι η ομοιοπαθητική και τα ομοιοπαθητικά φάρμακα;
Απάντηση:
- 3.5.2. «Η ομοιοπαθητική είναι μια θεραπευτική μέθοδος που χρησιμοποιεί φαρμακευτικές ουσίες από φυσικά υλικά φυτικής, ζωικής ή ανόργανης προέλευσης. Οι ουσίες αυτές δρουν όταν βρίσκονται σε δυναμοποιημένη (ενεργοποιημένη) μορφή... Η ομοιοπαθητική δεν εξετάζει το σύμπτωμα της ασθένειας, αλλά το ίδιο το ζώο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ομοιοπαθητική είναι μια θεραπευτική μέθοδος που χρησιμοποιεί φαρμακευτικές ουσίες από φυσικά υλικά φυτικής, ζωικής ή ανόργανης προέλευσης, οι οποίες δρουν μόνο όταν βρίσκονται σε «δυναμοποιημένη» (ενεργοποιημένη) μορφή, όχι σε μορφή διαλύματος, και χορηγούνται στην ελάχιστη δυνατή δόση. Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα παρασκευάζονται με συνεχείς αραιώσεις της φαρμακευτικής ουσίας και στη συνέχεια κρούση-ανάδευση που ενεργοποιεί την ουσία· χορηγούνται σχεδόν πάντα από το στόμα, σε ελαχιστότατη ποσότητα. Η ομοιοπαθητική δεν εξετάζει το σύμπτωμα της ασθένειας αλλά το ίδιο το ζώο, και η επιλογή του κατάλληλου «αντίδοτου» εξαρτάται από τον «χαρακτήρα» του ζώου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Θεραπεία με δυναμοποιημένες φυσικές ουσίες σε ελάχιστη δόση· εξετάζει το ζώο, όχι το σύμπτωμα
Αποφυγή αντιπαρασιτικής θεραπείας στα βόσκοντα ζώα
Ερώτηση: Πώς μπορούμε να αποφύγουμε την αντιπαρασιτική θεραπεία στα βόσκοντα ζώα;
Απάντηση:
- 3.5.2. «α. κυλιόμενο πρόγραμμα βόσκησης... β. μικτό σύστημα βόσκησης (κυλιόμενο πρόγραμμα βόσκησης από αίγες, στη συνέχεια από πρόβατα, ακολούθως από βοοειδή) γ. μείωση του φορτίου βόσκησης (ζώα/στρέμμα).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να αποφευχθεί η χορήγηση αντιπαρασιτικών φαρμάκων στα βόσκοντα ζώα εφαρμόζονται εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης της βόσκησης: α) κυλιόμενο πρόγραμμα βόσκησης (ειδικό διαχειριστικό πρόγραμμα βόσκησης σε μια περιοχή), β) μικτό σύστημα βόσκησης (κυλιόμενη βόσκηση πρώτα από αίγες, μετά από πρόβατα και ακολούθως από βοοειδή) και γ) μείωση του φορτίου βόσκησης (ζώα ανά στρέμμα). Βοηθά επίσης το γεγονός ότι οι ξηροθερμικές συνθήκες στις περισσότερες ελληνικές περιοχές δεν ευνοούν την ανάπτυξη παρασίτων, οπότε το παρασιτικό φορτίο είναι συνήθως οριακό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κυλιόμενη βόσκηση, μικτό σύστημα (αίγες→πρόβατα→βοοειδή), μείωση φορτίου βόσκησης
Ορισμός ευζωίας
Ερώτηση: Διατυπώστε τον ορισμό της ευζωίας.
Απάντηση:
- 3.6. «Ευζωία είναι η κατάσταση κατά την οποία το ζώο βρίσκεται σε αρμονική σχέση με το περιβάλλον του, για την εξασφάλιση της σωματικής και ψυχικής ευημερίας του.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ευζωία είναι η κατάσταση κατά την οποία το ζώο βρίσκεται σε αρμονική σχέση με το περιβάλλον του, ώστε να εξασφαλίζεται η σωματική και ψυχική του ευημερία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αρμονική σχέση ζώου-περιβάλλοντος → σωματική και ψυχική ευημερία
Οι πέντε ελευθερίες της ευζωίας
Ερώτηση: Σε ποια κατάσταση πρέπει να βρίσκονται τα ζώα για να πληρούνται οι αρχές της ευζωίας;
Απάντηση:
- 3.6. «τα ζώα δεν πρέπει να βρίσκονται σε κατάσταση: πείνας ή δίψας, θερμικής ή φυσικής καταπόνησης, πόνου, τραυματισμού ή ασθένειας, παρεμπόδισης εκδήλωσης της φυσιολογικής τους συμπεριφοράς, φόβου ή άλλης μορφής καταπόνησης.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να πληρούνται οι αρχές της ευζωίας, τα ζώα δεν πρέπει να βρίσκονται σε καμία από τις εξής πέντε καταστάσεις: πείνας ή δίψας, θερμικής ή φυσικής καταπόνησης, πόνου, τραυματισμού ή ασθένειας, παρεμπόδισης της εκδήλωσης της φυσιολογικής τους συμπεριφοράς, και φόβου ή άλλης μορφής καταπόνησης (στρες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 5 «ελευθερίες»: όχι πείνα/δίψα, όχι καταπόνηση, όχι πόνος/ασθένεια, ελεύθερη συμπεριφορά, όχι φόβος
Παράγοντες που ενισχύουν θετικά την ευζωία
Ερώτηση: Αναφέρατε συνθήκες, χειρισμούς και παράγοντες που επηρεάζουν θετικά την ευζωία των αγροτικών ζώων στις βιολογικές εκτροφές.
Απάντηση:
- 3.6. «Η τακτική άσκηση, η βοσκή, η μειωμένη πυκνότητα των ζώων... ο φυσικός απογαλακτισμός, η περίοδος ανάπαυσης των ζώων χωρίς τεχνητό φωτισμό, η μεταφορά και η σφαγή τους με τρόπο που να περιορίζεται στο ελάχιστο το άγχος τους, η παροχή φροντίδας και περίθαλψης στα άρρωστα και τραυματισμένα ζώα συντελούν στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής τους.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επηρεάζουν θετικά την ευζωία: η τακτική άσκηση, η βοσκή, η μειωμένη πυκνότητα των ζώων (τόσο στο στάβλο όσο και στη βοσκή), ο φυσικός (όχι πρώιμος) απογαλακτισμός, η περίοδος ανάπαυσης χωρίς τεχνητό φωτισμό, η μεταφορά και η σφαγή με τρόπο που περιορίζει στο ελάχιστο το άγχος τους, καθώς και η παροχή φροντίδας και περίθαλψης στα άρρωστα ή τραυματισμένα ζώα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Άσκηση, βοσκή, χαμηλή πυκνότητα, φυσικός απογαλακτισμός, ήπια μεταφορά/σφαγή, περίθαλψη
Χειρισμοί ζωικών αποβλήτων
Ερώτηση: Ποιοι χειρισμοί πρέπει να γίνονται στα ζωικά απόβλητα στις βιολογικές εκτροφές;
Απάντηση:
- 3.7. «Στη βιολογική εκτροφή η κοπριά διασπείρεται σε βιολογικές καλλιέργειες, αφού περάσει τη διαδικασία ζύμωσης... η κοπριά που διασπείρεται δεν μπορεί να υπερβεί τα 17 χλγ. αζώτου ανά στρέμμα καλλιεργήσιμης έκτασης ετησίως... η θέση αποθήκευσης των αποβλήτων θα πρέπει να απέχει τουλάχιστον 50 μέτρα από επιφανειακά νερά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ζωικά απόβλητα πρέπει, πριν διασπαρθούν σε βιολογικές καλλιέργειες, να περάσουν από διαδικασία ζύμωσης, συνήθως αναμεμιγμένα με στρωμνή, σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης (κοπροσωρούς) με αδιαπέραστη βάση, κατάλληλη κλίση προς κανάλι συλλογής υγρών και προστατευτικό τοιχίο, χωρίς προσθήκη νερού. Η διασπορά περιορίζεται στα 17 χλγ. αζώτου/στρέμμα/έτος και γίνεται όταν τα φυτά βρίσκονται στην κατάλληλη βλαστική περίοδο. Η θέση αποθήκευσης πρέπει να απέχει τουλάχιστον 50 μ. από επιφανειακά νερά, ενώ τα καθαρότερα υγρά απόβλητα συλλέγονται ξεχωριστά. Χρειάζεται επίσης προσοχή σε τυχόν τοξικά συστατικά (χαλκός, ψευδάργυρος) και παθογόνους παράγοντες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ζύμωση πριν διασπορά, όριο 17 χλγ. Ν/στρέμμα, απόσταση 50μ από νερά, στεγανός κοπροσωρός
Υποχρεωτικά τηρούμενα στοιχεία
Ερώτηση: Τι στοιχεία πρέπει να καταγράφονται υποχρεωτικά σε μια βιολογική εκτροφή;
Απάντηση:
- 3.8. «την προέλευση και την ημερομηνία εισόδου των ζώων... την ηλικία, τον αριθμό των ζώων... τις απώλειες των ζώων και τους σχετικούς λόγους... το είδος των ζωοτροφών... τις θεραπευτικές αγωγές, την ημερομηνία αγωγής, τη διάγνωση, τη μέθοδο αγωγής και την επιβαλλόμενη περίοδο μετατροπής.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρέπει να καταγράφονται: η προέλευση και ημερομηνία εισόδου των ζώων, η περίοδος μετατροπής, τα στοιχεία αναγνώρισης και ο κτηνιατρικός φάκελος (για τα εισερχόμενα ζώα)· η ηλικία, ο αριθμός, το βάρος σφαγής, τα στοιχεία αναγνώρισης και ο προορισμός (για τα εξερχόμενα ζώα)· οι απώλειες ζώων και οι λόγοι τους· το είδος και η προέλευση των ζωοτροφών, η αναλογία συστατικών του σιτηρεσίου, οι περίοδοι πρόσβασης σε βοσκότοπο και μετακίνησης των ποιμνίων· και οι θεραπευτικές αγωγές (ημερομηνία, διάγνωση, μέθοδος αγωγής, επιβαλλόμενη περίοδος μετατροπής/αναμονής).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Είσοδος/έξοδος ζώων, απώλειες, ζωοτροφές, θεραπευτικές αγωγές — πλήρες ιστορικό μονάδας
Πληροφορίες που παρέχουν τα τηρούμενα στοιχεία
Ερώτηση: Τι πληροφορίες παρέχουν τα στοιχεία που τηρούνται σε μια βιολογική εκτροφή;
Απάντηση:
- 3.8. «Τα στοιχεία αυτά περιγράφουν το σύστημα διαχείρισης της κτηνοτροφικής μονάδας και είναι πάντα διαθέσιμα στους φορείς ελέγχου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα τηρούμενα στοιχεία περιγράφουν πλήρως το σύστημα διαχείρισης της κτηνοτροφικής μονάδας: την προέλευση, κίνηση και τύχη των ζώων (είσοδος, έξοδος, απώλειες), τη διατροφή τους (είδος, προέλευση και σύνθεση ζωοτροφών, χρόνο βόσκησης/μετακίνησης) και την υγειονομική τους παρακολούθηση (θεραπευτικές αγωγές, περίοδοι αναμονής). Είναι πάντα διαθέσιμα στους φορείς ελέγχου, ώστε να αποδεικνύεται η ορθή και συνεχής εφαρμογή του κανονισμού της βιολογικής εκτροφής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Περιγράφουν πλήρως το σύστημα διαχείρισης της μονάδας — για τους φορείς ελέγχου
Χρησιμότητα τήρησης στοιχείων
Ερώτηση: Ποια η χρησιμότητα και η σκοπιμότητα της τήρησης στοιχείων σε μια βιολογική εκτροφή;
Απάντηση:
- 3.8 / Περίληψη. «για την πιστοποίηση του τρόπου λειτουργίας και παραγωγής των βιολογικών εκτροφών τηρούνται πλήρη στοιχεία εισροών και εκροών της εκτροφής εκ μέρους του παραγωγο-εκτροφέα, ώστε ανά πάσα στιγμή να υπάρχει η βεβαιότητα της πλήρους εφαρμογής του κανονισμού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τήρηση στοιχείων εισροών-εκροών εξυπηρετεί την πιστοποίηση του τρόπου λειτουργίας και παραγωγής μιας βιολογικής εκτροφής: επιτρέπει στους φορείς ελέγχου να διαπιστώνουν ανά πάσα στιγμή την πλήρη εφαρμογή του κανονισμού, διασφαλίζει την ιχνηλασιμότητα των ζώων και των προϊόντων (από την είσοδο έως την πώληση) και προστατεύει τόσο τον καταναλωτή όσο και την αξιοπιστία του σήματος «βιολογικό προϊόν».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Χρησιμότητα: πιστοποίηση, ιχνηλασιμότητα, αξιοπιστία του βιολογικού σήματος
