Λύσεις — Κεφάλαιο 10 (Ερωτήσεις σελ. 190) – ΗΛΕΚΤΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 10 (Ερωτήσεις σελ. 190)

Απαντήσεις στις 3 ερωτήσεις του κεφαλαίου 10.

Ερώτηση 1 — Μηχανισμός δράσης TENS

Ερώτηση: Με ποιο μηχανισμό επενεργεί ο διαδερμικός ηλεκτρικός νευρικός ερεθισμός, για να αναχαιτισθεί ο πόνος σε επίπεδο νωτιαίου κέρατου;

Απάντηση:

• Αφορμή για τη δημιουργία των ρευμάτων TENS στάθηκε η θεωρία της πύλης ελέγχου του πόνου (gate control theory) των Melzack & Wall (1965) (σελ. 171-172):
• Η μεταβίβαση των ερεθισμάτων πόνου, η οποία πραγματοποιείται από τις λεπτές κεντρομόλες νευρικές ίνες Αδ και C, αναστέλλεται από την υπεροχή της διεγερτικής δραστηριότητας των παχύτερων ινών Αβ και Αγ, που στην ουσία ενεργοποιεί («κλείνει») την πύλη ελέγχου του πόνου στο επίπεδο του νωτιαίου κέρατος. Το ρεύμα TENS, με τις κατάλληλες παραμέτρους (π.χ. κλασική μορφή 50-100 Hz, 40-75 μsec), διεγείρει επιλεκτικά τις ίνες Αβ-Αγ (αίσθηση μυρμηγκιάσματος χωρίς σύσπαση) και έτσι ενεργοποιεί την παραπάνω διαδικασία σε σύντομο χρονικό διάστημα, αναστέλλοντας τη διαβίβαση του πόνου προς τα ανώτερα κέντρα.
• Επιπλέον, πολλές μελέτες αναφέρουν ότι η δράση του TENS αναχαιτίζει την επώδυνη συμπτωματολογία και σε επίπεδο παραγωγής εγκεφαλινών (αναστολή του πόνου προσυναπτικά και μετασυναπτικά) και β-ενδορφίνης (σύνδεση με τους υποδοχείς οπίου) — μηχανισμός που αξιοποιείται κυρίως από τη βελονιστική και την εκρηκτική μορφή (χαμηλή συχνότητα, υψηλή ένταση), με αποτελέσματα μεγαλύτερης διάρκειας (2-6 ώρες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με τη θεωρία της πύλης (Melzack & Wall 1965): η διέγερση των ινών Αβ-Αγ υπερισχύει και αναστέλλει τη μεταβίβαση του πόνου από τις ίνες Αδ-C στο νωτιαίο κέρας· επιπλέον παραγωγή εγκεφαλινών και β-ενδορφίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ηλεκτρόδια σε ενδομυελικό πόνο

Ερώτηση: Σε πόνο ενδομυελικής αρχής, πού τοποθετείς τα ηλεκτρόδια και γιατί;

Απάντηση:

• Στην ταξινόμηση των περιοχών τοποθέτησης ανήκουν τα τμήματα της σπονδυλικής στήλης (σελ. 174): σε εξωμυελικής αιτιολογίας πόνο τα ηλεκτρόδια τοποθετούνται δίπλα ή ανάμεσα στους σπονδύλους που αντιστοιχούν στο σημείο εξόδου του νεύρου από τον νωτιαίο μυελό.
• Όταν ο πόνος είναι ενδομυελικής αρχής, τα ηλεκτρόδια τοποθετούνται στο σημείο εκείνο της σπονδυλικής στήλης που αντιστοιχεί στο σημείο γέννησης του νεύρου στον νωτιαίο μυελό (εικ. 10.2 — σχέσεις νωτιαίου μυελού, ριζών και σπονδύλων κατά Haymaker-Woodhall).
• Γιατί: η βλάβη-πηγή του πόνου βρίσκεται μέσα στον νωτιαίο μυελό, στο νευροτόμιο όπου γεννάται το νεύρο· επειδή ο νωτιαίος μυελός είναι βραχύτερος από τη σπονδυλική στήλη, το σημείο αυτό δεν συμπίπτει με τον σπόνδυλο εξόδου της ρίζας (οι ρίζες κατέρχονται πριν βγουν από τα μεσοσπονδύλια τρήματα). Το TENS δρα στην πύλη του πόνου στο νωτιαίο κέρας, άρα το ερέθισμα πρέπει να φθάσει στο αντίστοιχο τμήμα του μυελού — τοποθετώντας τα ηλεκτρόδια πάνω από το επίπεδο γέννησης του νεύρου ερεθίζονται οι ίνες Αβ-Αγ που εισέρχονται στο ίδιο νευροτόμιο και «κλείνουν» την πύλη στο σωστό επίπεδο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο σημείο της σπονδυλικής στήλης που αντιστοιχεί στη γέννηση του νεύρου στον νωτιαίο μυελό (όχι στον σπόνδυλο εξόδου), γιατί εκεί βρίσκεται το επίπεδο του νωτιαίου κέρατος όπου πρέπει να ενεργοποιηθεί η πύλη ελέγχου του πόνου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ασαφής αιτιολογία πόνου ως αντένδειξη

Ερώτηση: Γιατί η επώδυνη συμπτωματολογία ασαφούς αιτιολογίας, αποτελεί αντένδειξη εφαρμογής;

Απάντηση:

• Απόλυτες αντενδείξεις του TENS δεν έχουν αναφερθεί, εκτός από λίγες περιπτώσεις· ανάμεσά τους η επώδυνη συμπτωματολογία ασαφούς αιτιολογίας (σελ. 176) και η οδηγία «μην εφαρμόζεις τον διαδερμικό ηλεκτρικό νευρικό ερεθισμό σε ασαφή σύνδρομα πόνου» (σελ. 182).
• Αιτιολόγηση (ενδεικτική σύνθεση από το κεφάλαιο): το TENS είναι καθαρά συμπτωματική-αναλγητική θεραπεία — δεν θεραπεύει την αιτία, απλώς «κλείνει την πύλη» του πόνου. Ο πόνος όμως είναι προειδοποιητικό σύμπτωμα: αν η αιτία του δεν έχει διαγνωστεί, η καταστολή του μπορεί να συγκαλύψει μια σοβαρή υποκείμενη πάθηση (π.χ. νεοπλασία, φλεγμονή, σπλαχνικό ή καρδιακό άλγος, κάταγμα) και να καθυστερήσει τη διάγνωση και τη σωστή θεραπεία, ενώ ο ασθενής αισθάνεται ψευδώς καλά. Επιπλέον, χωρίς γνώση της αιτιολογίας, της τοποθεσίας και του χαρακτήρα του πόνου δεν είναι δυνατή η ορθή επιλογή των σημείων τοποθέτησης των ηλεκτροδίων και της μορφής-παραμέτρων (οι επιλογές πρέπει να βασίζονται στην ανατομία-φυσιολογία του πόνου, σελ. 173), άρα ούτε αποτελεσματική εφαρμογή. Τέλος, οι ενδείξεις του TENS ορίζονται ως συγκεκριμένες παθολογικές οντότητες με επώδυνη κλινική εικόνα — προϋποθέτουν δηλαδή ιατρική διάγνωση και έντυπο αξιολόγησης του πόνου από τον υπεύθυνο φυσιοθεραπευτή (1ο βήμα, σελ. 177).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί το TENS είναι συμπτωματική αναλγησία: σε πόνο αδιάγνωστης αιτίας μπορεί να συγκαλύψει σοβαρή υποκείμενη πάθηση και να καθυστερήσει τη διάγνωση, ενώ χωρίς γνώση αιτιολογίας-τοποθεσίας του πόνου δεν επιλέγονται σωστά σημεία και παράμετροι· οι ενδείξεις προϋποθέτουν συγκεκριμένη διάγνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το βιβλίο αναφέρει την αντένδειξη χωρίς ρητή αιτιολόγηση· η απάντηση είναι ενδεικτική σύνθεση από τις αρχές του κεφαλαίου.