Λύσεις — Κεφάλαιο 4 (Ερωτήσεις σελ. 53-54) – ΗΛΕΚΤΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4 (Ερωτήσεις σελ. 53-54)

Απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις του κεφαλαίου 4.

Ερώτηση 1 — Συχνότητα, μήκος κύματος, βάθος

Ερώτηση: Ποια είναι η συχνότητα και το μήκος κύματος της υπέρυθρης ακτινοβολίας και ποιο είναι το βάθος διείσδυσής της στο ανθρώπινο σώμα ;

Απάντηση:

• Η υπέρυθρη ακτινοβολία είναι ακτινοβολία ηλεκτρομαγνητικής μορφής και αποτελεί μέρος του φάσματος της ηλιακής ακτινοβολίας (σχεδόν το 60% της) (σελ. 46):
• • Μήκος κύματος: από 7.800 μέχρι 120.000 Å (Angstrom· 1 Å = 10⁻⁷ mm) — πάνω από τις ορατές ακτίνες (3.800-7.800 Å).
  • Συχνότητα: από 7×10¹⁴ μέχρι 400×10¹⁴ Hz.
  • Μεταδίδεται διαμέσου του κενού (χωρίς ενδιάμεσο υλικό) με ταχύτητα 300.000 km/sec.
  • Βάθος διείσδυσης στο δέρμα: πολύ μικρό — φτάνει μέχρι 1 mm το μέγιστο (0,5-1 mm κατά την Ανακεφαλαίωση, σελ. 53). Πρόκειται για την πιο επιφανειακή θερμοθεραπευτική μέθοδο από όλες· η αύξηση θερμοκρασίας σε βάθος μεγαλύτερο του 1 cm δεν εξασφαλίζεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μήκος κύματος 7.800-120.000 Å, συχνότητα 7×10¹⁴-400×10¹⁴ Hz, βάθος διείσδυσης πολύ μικρό — μέχρι 1 mm (0,5-1 mm).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Γωνία πρόσπτωσης και αντανακλαστήρας

Ερώτηση: Πώς η γωνία προσπτώσεως της ακτινοβολίας επηρρεάζει την αντανάκλασή της και ποιος είναι ο ρόλος του αντανακλαστήρα που προσαρμόζεται στο λαμπτήρα της υπέρυθρης ακτινοβολίας;

Απάντηση:

• Γωνία πρόσπτωσης (σελ. 47): το ποσοστό της αντανακλώμενης ενέργειας είναι ανάλογο με το συνημίτονο της γωνίας που σχηματίζει η ακτινοβολία με τη νοητή κάθετη γραμμή που διέρχεται από το ακτινοβολούμενο αντικείμενο. Όσο πιο πολύ πλησιάζει η γωνία τις 90° (κάθετη πρόσπτωση), τόσο μικρότερο είναι το ποσοστό της αντανάκλασης· όταν η γωνία απέχει πολύ από την ορθή, η αντανάκλαση είναι μεγάλη και η απορρόφηση από τους ιστούς μικρή. Πρακτικά: στις 80-90° μικρή αντανάκλαση, ενώ στις 60° η αντανάκλαση είναι διπλάσια από αυτή των 90°. Γι' αυτό η λάμπα τοποθετείται ώστε η ακτινοβολία να προσπίπτει κάθετα στη θεραπευόμενη περιοχή.
• Ρόλος του αντανακλαστήρα: εξαιτίας του φαινομένου της αντανάκλασης, οι λαμπτήρες τοποθετούνται σε αντανακλαστήρες που «επιστρέφουν» πίσω στο δέρμα του ασθενή τις ακτίνες που σε πρώτη φάση αντανακλώνται από αυτό προς διάφορες κατευθύνσεις, αυξάνοντας έτσι το θερμικό αποτέλεσμα (σελ. 53). Οι αντανακλαστήρες πρέπει να είναι καθαροί και γυαλιστεροί (μεγαλύτερη αντανάκλαση πάνω τους) και να έχουν τέτοιο σχήμα ώστε οι ακτίνες που αντανακλώνται να πηγαίνουν κάθετα προς το δέρμα. Στον αντανακλαστήρα οφείλεται και η αύξηση της έντασης της ακτινοβολίας όσο προχωρά η θεραπεία (δευτερεύουσα ακτινοβολία, σελ. 52).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αντανάκλαση είναι ανάλογη του συνημιτόνου της γωνίας με την κάθετη: ελάχιστη κοντά στις 90°, διπλάσια στις 60°· ο αντανακλαστήρας (καθαρός, γυαλιστερός, κατάλληλου σχήματος) επιστρέφει κάθετα στο δέρμα τις ακτίνες που αντανακλώνται, αυξάνοντας το θερμικό αποτέλεσμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Παράγοντες απορρόφησης

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες καθορίζουν το ποσό της υπέρυθρης ακτινοβολίας που θα απορροφηθεί από τους ιστούς;

Απάντηση:

• Το ποσό της υπέρυθρης ακτινοβολίας που θα απορροφηθεί από τους ιστούς εξαρτάται (σελ. 47):
• i) Από τη γωνία πρόσπτωσης της ακτινοβολίας. Όσο πιο πολύ πλησιάζει τις 90° τόσο μεγαλύτερη είναι η απορρόφηση (και μικρότερη η αντανάκλαση). ii) Από την υφή του αντικειμένου. Οι φωτεινές και στιλπνές επιφάνειες παρουσιάζουν μικρό βαθμό απορρόφησης. iii) Από την απόσταση του ιστού από την πηγή. Όσο μικρότερη η απόσταση, τόσο μεγαλύτερο το ποσό της απορροφούμενης ακτινοβολίας: η ένταση σε ένα σημείο είναι αντιστρόφως ανάλογη με (το τετράγωνο) της απόστασης από την πηγή — σημείο σε 30 cm δέχεται τετραπλάσια ένταση από σημείο σε 60 cm.
• Έμμεσα επηρεάζουν επίσης η ισχύς της συσκευής, ο χρόνος εφαρμογής (t1/D1² = t2/D2²), η καθαρότητα-ξηρότητα του δέρματος (η υγρασία αυξάνει τον κίνδυνο εγκαύματος) και ο τύπος της γεννήτριας (οι φωτεινές έχουν μεγαλύτερη διεισδυτικότητα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η γωνία πρόσπτωσης (μέγιστη στις 90°), η υφή της επιφάνειας (στιλπνές απορροφούν λίγο) και η απόσταση από την πηγή (ένταση αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης: 30 cm = 4× από 60 cm).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Φωτεινές και μη φωτεινές γεννήτριες

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά των φωτεινών και των μη φωτεινών γεννητριών υπέρυθρης ακτινοβολίας; Ποιες από αυτές χρησιμοποιούνται περισσότερο και γιατί;

Απάντηση:

• Φωτεινές γεννήτριες (σελ. 48): εκπέμπουν ακτινοβολία 7.000-14.000 Å, εμπεριέχοντας και ορατές ακτίνες (7.000-7.800 Å). Είναι λαμπτήρες με λεπτό μεταλλικό σύρμα (συνήθως βολφράμιο) μέσα σε γυάλινο περίβλημα, κενό ή με αέριο (αργό, άζωτο) σε χαμηλή πίεση· το ρεύμα θερμαίνει το σύρμα και εκπέμπονται υπέρυθρα και ορατά κύματα. Ισχύς 60-1.500 W. Επειδή οι ορατές ακτίνες μπορεί να ερεθίσουν μάτια-δέρμα, προσαρμόζονται γυάλινα φίλτρα. Δεν χρειάζονται προθέρμανση. Απόσταση 45-65 cm (≤ 500 W) ή 70-80 cm (> 500 W).
• Μη φωτεινές γεννήτριες (σελ. 49): σπειροειδές καλώδιο από ανθεκτικό σύρμα (ανθρακοπυρίτιο) τυλιγμένο γύρω από κωνοειδές μη αγώγιμο υλικό (πορσελάνη)· εκπέμπουν 14.000-120.000 Å (κυρίως 20.000-30.000). Χρειάζονται 5-10 λεπτά προθέρμανση, ισχύς 50-1.000 W. Απόσταση 70-80 cm (≤ 500 W) ή 85-95 cm (> 500 W). Και στις δύο προσαρμόζεται αντανακλαστήρας.
• Ποιες χρησιμοποιούνται περισσότερο: οι φωτεινές γεννήτριες — στην καθημερινή φυσικοθεραπευτική πράξη προτιμώνται γιατί έχουν μεγαλύτερο βάθος διείσδυσης από τις μη φωτεινές· οι μη φωτεινές χρησιμοποιούνται σπανίως σήμερα, επειδή αποδείχθηκε ότι η διεισδυτικότητα της ακτινοβολίας τους είναι μικρότερη (και απαιτούν προθέρμανση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φωτεινές: λαμπτήρες βολφραμίου, 7.000-14.000 Å (+ ορατές, φίλτρα), 60-1.500 W, χωρίς προθέρμανση· μη φωτεινές: σύρμα ανθρακοπυριτίου σε πορσελάνη, 14.000-120.000 Å, 50-1.000 W, προθέρμανση 5-10΄· προτιμώνται οι φωτεινές λόγω μεγαλύτερης διεισδυτικότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Απόσταση συσκευής-σώματος

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την απόσταση της συσκευής από το σώμα;

Απάντηση:

• Η απόσταση της λυχνίας από το σώμα εξαρτάται από την ισχύ της συσκευής και από το μέγεθος της θεραπευόμενης περιοχής (σελ. 49):
• • Ισχύς και τύπος γεννήτριας: μικρές φωτεινές γεννήτριες μέχρι 500 W σε 45-65 cm, μη φωτεινές ίδιας ισχύος σε 70-80 cm· συσκευές από 500 W και πάνω πιο μακριά — φωτεινές 70-80 cm, μη φωτεινές 85-95 cm.
  • Μέγεθος περιοχής: σε μεγαλύτερη έκταση (π.χ. Ο.Μ.Σ.Σ.) η απόσταση είναι λίγο μεγαλύτερη (σελ. 57).
  • Επιδιωκόμενος βαθμός θέρμανσης / χρονιότητα: αυξάνουμε την απόσταση για ήπια θέρμανση (υποξείες καταστάσεις) και τη μειώνουμε σε χρόνιες όπου επιδιώκουμε έντονη θέρμανση.
  • Χρόνος εφαρμογής: απόσταση και χρόνος συνδέονται με τον τύπο t1/D1² = t2/D2² — αύξηση απόστασης απαιτεί ανάλογη αύξηση χρόνου.
  • Η αίσθηση θέρμανσης του ασθενή και η ερυθρότητα του δέρματος είναι σε κάθε περίπτωση ο οδηγός (σελ. 50)· σε έντονη θέρμανση-δυσφορία απομακρύνουμε τη λάμπα (σελ. 56). Επίσης η φύση και έκταση του τραυματισμού (σελ. 56).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ισχύς (και ο τύπος) της συσκευής, το μέγεθος της θεραπευόμενης περιοχής, ο επιδιωκόμενος βαθμός θέρμανσης (υποξείες → μεγαλύτερη, χρόνιες → μικρότερη), ο χρόνος (t1/D1² = t2/D2²) και η αίσθηση-ερυθρότητα του ασθενή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Φυσιολογικά αποτελέσματα

Ερώτηση: Ποια είναι τα φυσιολογικά αποτελέσματα που προκύπτουν στον οργανισμό από την εφαρμογή της υπέρυθρης ακτινοβολίας;

Απάντηση:

• Τα φυσιολογικά αποτελέσματα της εφαρμογής των υπέρυθρων ακτινοβολιών (σελ. 48):
• 1. Αύξηση του τοπικού μεταβολικού ρυθμού (βοηθά στην επιτάχυνση της επούλωσης των ιστών).
  2. Τοπική αγγειοδιαστολή και αύξηση της αιματικής ροής στους επιφανειακούς ιστούς.
  3. Μερική αγγειοδιαστολή και υπεραιμία στους βαθύτερους ιστούς αλλά και σε πιο απομακρυσμένες περιοχές του σώματος.
  4. Αναλγησία.
  5. Εφίδρωση της θεραπευόμενης περιοχής.
  6. Μυϊκή χαλάρωση.
  7. Επιτάχυνση του καρδιακού ρυθμού και της αναπνοής και πτώση της αρτηριακής πίεσης, όταν γίνεται παρατεταμένη εφαρμογή σε μεγάλη επιφάνεια του σώματος (γι' αυτό κίνδυνος λιποθυμίας σε υπόταση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αύξηση τοπικού μεταβολισμού, επιφανειακή αγγειοδιαστολή-αύξηση ροής, μερική υπεραιμία βαθύτερα και απομακρυσμένα, αναλγησία, εφίδρωση, μυϊκή χαλάρωση, ταχυκαρδία-ταχύπνοια-πτώση πίεσης σε εκτεταμένη παρατεταμένη εφαρμογή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Ενδείξεις υπέρυθρης

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ενδείξεις εφαρμογής της υπέρυθρης ακτινοβολίας;

Απάντηση:

• Ενδείξεις εφαρμογής της υπέρυθρης ακτινοβολίας (σελ. 50):
• 1. Υποξείες (με ιδιαίτερη προσοχή) και χρόνιες τραυματικές και φλεγμονώδεις καταστάσεις, όπως οσφυϊκή και αυχενική εκφυλιστική σπονδυλοαρθροπάθεια, αρθρίτιδες, συνδεσμικές κακώσεις, μυϊκοί και τενόντιοι τραυματισμοί.
  2. Τοπικές τραυματικές δερματικές μολύνσεις και κάθε τραύμα που δεν επουλώνεται εύκολα, ειδικά οι μετεγχειρητικές τομές στην κοιλιακή χώρα.
  3. Νευραλγίες και τραυματισμοί περιφερικών νεύρων όπου πρόκειται να χρησιμοποιηθεί μυϊκός ηλεκτρικός ερεθισμός.
  4. Δύσκαμπτες αρθρώσεις, αρκεί να μην υπάρχουν σημάδια οξείας φλεγμονής — ιδίως σε συνδυασμό με κινησιοθεραπεία και διατάσεις (αύξηση εκτασιμότητας-ελαστικότητας συνδετικών ιστών).
  5. Καταστάσεις με πόνο, μυϊκό σπασμό ή χρόνιο οίδημα — ποτέ στο οξύ στάδιο· επιτρέπεται μετά την παρέλευση 48-72 ωρών από τον τραυματισμό.
• Είναι αποτελεσματική όταν η πάθηση εντοπίζεται στους επιφανειακούς ιστούς· το ιδανικό αποτέλεσμα προκύπτει όταν ακολουθεί μάλαξη και κινησιοθεραπεία (σελ. 52).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποξείες (με προσοχή) και χρόνιες τραυματικές-φλεγμονώδεις καταστάσεις, δερματικές μολύνσεις-τραύματα που δεν επουλώνονται, νευραλγίες-κακώσεις νεύρων πριν από ηλεκτρικό ερεθισμό, δύσκαμπτες αρθρώσεις χωρίς οξεία φλεγμονή, πόνος-σπασμός-χρόνιο οίδημα (ποτέ στο οξύ στάδιο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Αντενδείξεις υπέρυθρης

Ερώτηση: Ποιες είναι οι αντενδείξεις εφαρμογής της υπέρυθρης ακτινοβολίας;

Απάντηση:

• Αντενδείξεις εφαρμογής της υπέρυθρης ακτινοβολίας (σελ. 51):
• 1. Οξείες τραυματικές και φλεγμονώδεις καταστάσεις.
  2. Ασθενείς με διαταραχές της αισθητικότητας ως προς την αίσθηση θερμού-ψυχρού (αν είναι απόλυτα αναγκαίο, εφαρμογή με προσεκτικό τακτικό έλεγχο της περιοχής για ερύθημα-υπερθέρμανση).
  3. Ασθενείς με κυκλοφορικές διαταραχές (θρομβοφλεβίτιδα, αρτηριοσκλήρυνση): η κακή κυκλοφορία οδηγεί σε υπερθέρμανση (το θερμό αίμα δεν απομακρύνεται) και αδυναμία κάλυψης των αυξημένων μεταβολικών αναγκών με οξυγόνο — ακόμη και γάγγραινα.
  4. Πολύ μικρά παιδιά ή πνευματικά καθυστερημένα άτομα, που δεν μπορούν να συνεργαστούν και να αντιληφθούν τον βαθμό θερμότητας.
  5. Ασθενείς που έχουν πάρει δυνατά αναλγητικά ή ναρκωτικά φάρμακα λίγο πριν τη θεραπεία (ελαττωμένη αισθητικότητα → κίνδυνος εγκαύματος).
• Επιπλέον σημεία προσοχής: κίνδυνος λιποθυμίας σε υπόταση με εκτεταμένη εφαρμογή, πονοκέφαλος σε ζεστό-υγρό καιρό, έγκαυμα από μικρή απόσταση, μεγάλο χρόνο ή υγρασία, και προστασία των ματιών (καταρράκτης, επιπεφυκίτιδα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξείες τραυματικές-φλεγμονώδεις καταστάσεις, διαταραχές αισθητικότητας θερμού-ψυχρού, κυκλοφορικές διαταραχές (θρομβοφλεβίτιδα, αρτηριοσκλήρυνση — γάγγραινα), μικρά παιδιά-μη συνεργάσιμοι, λήψη ισχυρών αναλγητικών-ναρκωτικών· προσοχή σε υπόταση, υγρασία, μάτια.

Κριτήρια αξιολόγησης: