Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (Ερωτήσεις σελ. 137) – ΗΛΕΚΤΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (Ερωτήσεις σελ. 137)

Απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις του κεφαλαίου 9.

Ερώτηση 1 — Παράγοντες μετάδοσης

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι φυσικοί παράγοντες που καθορίζουν τη μετάδοση των υπερήχων στους ιστούς;

Απάντηση:

• Οι φυσικοί παράγοντες που καθορίζουν τη μετάδοση των υπερήχων στους ιστούς είναι (σελ. 130-133):
• α) Απορροφητικότητα: η μετατροπή της μηχανικής ενέργειας του υπερήχου σε θερμότητα μέσα στους ιστούς· καθορίζεται από τον συντελεστή απορρόφησης, υψηλό σε ιστούς με πολλές πρωτεΐνες και λίγο νερό (οστίτης η μεγαλύτερη, λιπώδης η μικρότερη, μυϊκός διπλάσια από λιπώδη, νευρικός 80% του οστίτη). β) Διεισδυτικότητα: αντιστρόφως ανάλογη της απορροφητικότητας — όσο πιο εύκολα διεισδύει το κύμα, τόσο πιο δύσκολα απορροφάται· μεγάλη διείσδυση σε λιπώδη και μυϊκό (πολύ νερό), μεγάλη απορρόφηση σε νευρικό και οστά. γ) Αντανάκλαση: αλλαγή κατεύθυνσης του κύματος προς την αντίθετη πλευρά μετά την κάθετη πρόσπτωση· μεγαλύτερη (35%) στον οστίτη ιστό· στην ατμόσφαιρα 100% — γι' αυτό απαιτείται διάμεσο υλικό. δ) Διάθλαση: αλλαγή κατεύθυνσης καθώς το κύμα διεισδύει και απορροφάται (γωνία πρόσπτωσης ≠ γωνία διείσδυσης), συνήθως στην ένωση τένοντα-οστού. ε) Συχνότητα: όσο μεγαλύτερη η συχνότητα (0,7-3,3 MHz), τόσο μικρότερη η διεισδυτικότητα — 3 MHz φθάνει σε βάθος 2 cm, 1 MHz σε 5 cm.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απορροφητικότητα (συντελεστής απορρόφησης — πρωτεΐνες/νερό), διεισδυτικότητα (αντιστρόφως ανάλογη της απορρόφησης), αντανάκλαση (35% στο οστό, 100% στον αέρα), διάθλαση (ένωση τένοντα-οστού) και συχνότητα (3 MHz → 2 cm, 1 MHz → 5 cm).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Επαρκής απορρόφηση

Ερώτηση: Από τι εξαρτάται η επαρκής απορρόφηση του υπέρηχου από τους ιστούς;

Απάντηση:

• Η απορρόφηση (μετατροπή της μηχανικής ενέργειας σε θερμότητα) εξαρτάται πρωτίστως από τη σύσταση του ιστού: το ποσό που απορροφάται καθορίζεται από τον συντελεστή απορρόφησης, ο οποίος είναι υψηλός όταν ο ιστός περιέχει μεγάλη ποσότητα πρωτεϊνών (κολλαγόνο) και μικρή ποσότητα νερού (σελ. 130). Έτσι ο οστίτης ιστός απορροφά τη μεγαλύτερη ποσότητα και ο λιπώδης τη μικρότερη· ο μυϊκός τη διπλάσια από τον λιπώδη, ο νευρικός το 80% του οστίτη· τένοντες, σύνδεσμοι, θύλακοι και περιτονίες (κολλαγόνο) έχουν μεγάλο συντελεστή, ενώ λίπος και μύες (νερό) μικρό (σελ. 132-133).
• Επιπλέον, ο συντελεστής απορρόφησης αυξάνεται ανάλογα με τη συχνότητα του υπερήχου (3 MHz απορροφάται πιο επιφανειακά και θερμαίνει περισσότερο από 1 MHz) (σελ. 133). Πρακτικά, η επαρκής απορρόφηση εξαρτάται και από τη σωστή μετάδοση: κάθετη κεφαλή, επαρκές διάμεσο υλικό (gel) χωρίς αέρα (στον αέρα 100% αντανάκλαση), αποφυγή οστικών προεξοχών, και από την ένταση (W/cm²) και τη διάρκεια εφαρμογής, που καθορίζουν το ποσό θερμότητας που απορροφάται (σελ. 133).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τον συντελεστή απορρόφησης του ιστού (υψηλός σε πρωτεΐνες-κολλαγόνο, χαμηλός σε νερό: οστό > νεύρο > μυς > λίπος) και τη συχνότητα (αυξάνεται με τη συχνότητα)· πρακτικά και από τη σωστή μετάδοση (gel, κάθετη κεφαλή), την ένταση και τη διάρκεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Αντανάκλαση

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αντανάκλαση των υπερηχητικών κυμάτων στους ιστούς;

Απάντηση:

• Αντανάκλαση είναι η αλλαγή κατεύθυνσης του κύματος προς την αντίθετη πλευρά, μετά την κάθετη πρόσπτωσή του πάνω στον ιστό (σελ. 131).
• • Το μεγαλύτερο ποσό αντανάκλασης (35%) εμφανίζει ο οστίτης ιστός και οι εσωτερικές επιφάνειες κάποιων μαλακών μορίων. Τα αντανακλώμενα κύματα συγκεντρώνονται και απορροφώνται από τα παρακείμενα μαλακά μόρια του οστού — τον χόνδρο, τα περιφερικά νεύρα, το περιόστεο (γι' αυτό σε υψηλή ένταση ο ασθενής νιώθει εν τω βάθει πόνο από υπερθέρμανση του περιοστέου, και πάνω από οστική προεξοχή αρκεί μικρή ένταση).
  • Στην ατμόσφαιρα έχουμε 100% αντανάκλαση του υπερήχου· γι' αυτό πρέπει να χρησιμοποιείται κατάλληλο διάμεσο υλικό (gel ή νερό) μεταξύ κεφαλής και δέρματος, αλλιώς το κύμα αντανακλάται και διαχέεται — προσοχή να μην παρεμβάλλεται αέρας.
  • Το βάθος διείσδυσης είναι μικρότερο σε περιοχές με αυξημένη αντανάκλαση (σελ. 140)· οι οστικές προεξοχές (π.χ. μείζων τροχαντήρας) αποφεύγονται ή προσέχονται.
  • Το φαινόμενο διαφέρει από τη διάθλαση, όπου το κύμα αλλάζει κατεύθυνση καθώς διεισδύει (γωνία πρόσπτωσης ≠ γωνία διείσδυσης), συνήθως στην ένωση τένοντα-οστού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλλαγή κατεύθυνσης του κύματος προς τα πίσω μετά την κάθετη πρόσπτωση· μέγιστη (35%) στο οστό, με απορρόφηση των αντανακλώμενων κυμάτων από χόνδρο, νεύρα, περιόστεο· 100% στον αέρα → απαραίτητο gel/νερό· μειώνει το βάθος διείσδυσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Θερμικά αποτελέσματα

Ερώτηση: Ποια είναι τα θερμικά αποτελέσματα των υπερήχων;

Απάντηση:

• Οι υπέρηχοι είναι θερμικό μέσο που αυξάνει τη θερμοκρασία των εν τω βάθει ιστών. Η αύξηση αυτή προκαλεί (σελ. 132):
• α) Επιτάχυνση του μεταβολικού ρυθμού. β) Μείωση του πόνου και του μυϊκού σπασμού. γ) Αλλαγές στην ταχύτητα της νευρικής αγωγιμότητας. δ) Αύξηση της κυκλοφορίας του αίματος και υπεραιμία. ε) Αύξηση της εκτατικότητας των μαλακών ιστών.
• Σε σχέση με τα επιφανειακά μέσα, ο υπέρηχος φθάνει πιο βαθιά και θερμαίνει μικρότερες περιοχές — άριστη εφαρμογή σε τένοντες, συνδέσμους, αρθρικούς θυλάκους, περιτονίες (μεγάλος συντελεστής απορρόφησης λόγω κολλαγόνου)· σε λιπώδη και μυϊκό ιστό (πολύ νερό) δεν έχει ικανοποιητικά θερμικά αποτελέσματα. Η αύξηση θερμοκρασίας εξαρτάται από το είδος του ιστού, τη συχνότητα, την ένταση (W/cm²) και τη διάρκεια· κατά μέσο όρο 0,2 °C/λεπτό με 1 W/cm² στο 1 MHz· στα 3 MHz μικρότερο βάθος (1-2 cm) αλλά μεγαλύτερη θέρμανση. Οδηγός η αίσθηση ζέστης — υπερβολική ένταση → εν τω βάθει πόνος (περιόστεο), κίνδυνος εγκαύματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέρμανση εν τω βάθει ιστών → επιτάχυνση μεταβολισμού, μείωση πόνου-σπασμού, αλλαγές νευρικής αγωγιμότητας, αύξηση κυκλοφορίας-υπεραιμία, αύξηση εκτατικότητας μαλακών ιστών· κυρίως σε τένοντες-συνδέσμους-θυλάκους-περιτονίες (κολλαγόνο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Μη θερμικά αποτελέσματα

Ερώτηση: Ποια είναι τα μη θερμικά αποτελέσματα των υπερήχων;

Απάντηση:

• Οι υπέρηχοι έχουν αποτελέσματα σε βιολογικές διεργασίες που δεν σχετίζονται με τη θερμότητα (σελ. 133-134). Η χρήση τους προκαλεί:
• α) Αύξηση της ποσότητας του Ca μέσα στο κύτταρο. β) Αύξηση της κυτταρικής διαπερατότητας. γ) Αύξηση στην απελευθέρωση της ισταμίνης. δ) Βελτίωση της μακροφαγικής δραστηριότητας. ε) Αύξηση της πρωτεϊνοσύνθεσης από τους ινοβλάστες. στ) Σωστή διευθέτηση των ινών του κολλαγόνου μετά από τραυματισμό. ζ) Σχηματισμό φυσαλίδων στις κοιλότητες του σώματος που περιέχουν υγρά (π.χ. αρθρώσεις με οίδημα). η) «Μικρο-μάλαξη» μέσω της συμπίεσης-αραίωσης του υπερηχητικού κύματος.
• Εμφανίζονται όταν η εφαρμογή έχει ένταση και συχνότητα που δεν παράγει θερμικά αποτελέσματα — συνήθως με διακοπτόμενη εκπομπή (25-50-75%) και ένταση 0,5-1,0 W/cm², ακόμη και στατική τεχνική. Όλες αυτές οι κυτταρικές διεργασίες είναι απαραίτητες για τη θεραπεία-επούλωση του τραυματισμένου ιστού· γι' αυτό τα μη θερμικά χρησιμοποιούνται για αύξηση της διαπερατότητας της κυτταρικής μεμβράνης, σε έλκη, τομές, κατάγματα (χαμηλή ένταση), και στα πρώιμα στάδια καθημερινά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αύξηση ενδοκυττάριου Ca, κυτταρικής διαπερατότητας, απελευθέρωσης ισταμίνης, μακροφαγικής δραστηριότητας, πρωτεϊνοσύνθεσης ινοβλαστών, σωστή διευθέτηση κολλαγόνου, φυσαλίδες σε κοιλότητες με υγρά, «μικρο-μάλαξη» — με διακοπτόμενη εκπομπή 0,5-1 W/cm² για επούλωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Ενδείξεις υπερήχων

Ερώτηση: Σε ποιες παθολογικές καταστάσεις εφαρμόζουμε τους υπερήχους;

Απάντηση:

• Τα θερμικά αποτελέσματα χρησιμοποιούνται πριν τη διάταση βραχυσμένων μυϊκών ινών και για τη μείωση του πόνου, τα μη θερμικά για αύξηση της διαπερατότητας της κυτταρικής μεμβράνης ώστε να επιταχυνθεί η επούλωση (σελ. 134). Οι υπέρηχοι εφαρμόζονται σε:

• 1. Μυϊκές θλάσεις και μυϊκή ινίτιδα.
  2. Μετατραυματική αρθρίτιδα και περιαρθρίτιδα ώμου.
  3. Δερματικά έλκη.
  4. Δερματικές χειρουργικές τομές.
  5. Τραυματισμούς των τενόντων και συνδέσμων.
  6. Κατάγματα οστών (χαμηλής έντασης υπέρηχος — επιτάχυνση πόρωσης).
  7. Οσφυαλγία και αυχενική σπονδυλοαρθροπάθεια.
  8. Επικονδυλίτιδες.
  9. Περιπτώσεις νευραπραξίας.

  Επίσης η φωνοφόρεση (διαδερμική χορήγηση αντιφλεγμονωδών σε φλεγμαίνοντες ιστούς). Παραδείγματα εφαρμογής: αχίλλειος τένοντας, αγκώνας, αντίχειρας (στο νερό), δικέφαλος μηριαίος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυϊκές θλάσεις-ινίτιδα, μετατραυματική αρθρίτιδα-περιαρθρίτιδα ώμου, δερματικά έλκη, χειρουργικές τομές, κακώσεις τενόντων-συνδέσμων, κατάγματα (χαμηλή ένταση), οσφυαλγία-αυχενική σπονδυλοαρθροπάθεια, επικονδυλίτιδες, νευραπραξία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Αντενδείξεις υπερήχων

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις αντενδείκνυνται οι υπέρηχοι;

Απάντηση:

• Η εφαρμογή των υπερήχων αντενδείκνυται (σελ. 134-135):
• 1. Σε κακοήθεις νεοπλασίες.
  2. Στην περίοδο της εγκυμοσύνης.
  3. Σε περιοχές όπου ο ιστός του ΚΝΣ (εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός) είναι απροστάτευτος, π.χ. μετά από πεταλεκτομή.
  4. Σε αρθρώσεις με τσιμεντένια προσθήκη ή πλαστικά-μεταλλικά υλικά οστεοσύνθεσης.
  5. Σε ασθενείς με βηματοδότη.
  6. Σε θρομβοφλεβίτιδα των κάτω άκρων.
  7. Στην περιοχή των ματιών.
  8. Στα αναπαραγωγικά όργανα.
  9. Σε ισχαιμικές περιοχές.
  10. Σε ασθενείς με αιμορραγική προδιάθεση ή υπαισθησία.
• Προφυλάξεις για τον θερμικό υπέρηχο (σελ. 143): οξεία φλεγμονή (επιδείνωση αιματώματος-πόνου-οιδήματος), επιφυσιακές πλάκες πριν τη σύγκλισή τους, περιοχή κατάγματος (υψηλή ένταση προκαλεί πόνο), εμφυτεύματα στήθους (ρήξη από αύξηση πίεσης). Κύρια παρενέργεια το έγκαυμα από υψηλή ένταση-συνεχή εκπομπή, ιδίως σε υπαισθησία, κακή κυκλοφορία, οστικές προεξοχές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κακοήθειες, εγκυμοσύνη, απροστάτευτο ΚΝΣ (πεταλεκτομή), αρθρώσεις με τσιμέντο-πλαστικά-μεταλλικά υλικά, βηματοδότης, θρομβοφλεβίτιδα κάτω άκρων, μάτια, αναπαραγωγικά όργανα, ισχαιμικές περιοχές, αιμορραγική προδιάθεση-υπαισθησία· προσοχή σε οξεία φλεγμονή, επιφύσεις, κατάγματα, εμφυτεύματα στήθους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Φωνοφόρεση

Ερώτηση: Τι είναι η φωνοφόρεση;

Απάντηση:

• Φωνοφόρεση είναι μία τεχνική εφαρμογής υπερήχου, κατά την οποία μόρια αναλγητικών (αντιφλεγμονωδών) ουσιών οδηγούνται στους φλεγμαίνοντες ιστούς μέσω του υπερηχητικού κύματος (σελ. 135).
• Αυτή η διαδερμική χορήγηση φαρμάκου πλεονεκτεί έναντι της χορήγησης από το στόμα, γιατί παρέχει μεγαλύτερη συγκέντρωση φαρμάκου τοπικά και αποφεύγει τον ερεθισμό του στομάχου. Ο υπέρηχος αυξάνει τη διαπερατότητα της κεράτινης στιβάδας του δέρματος· το φάρμακο περνά με διάχυση στην άλλη πλευρά του δέρματος και συνεχίζει μέσω της κυκλοφορίας — μέγιστο βάθος διείσδυσης 2 cm. Συνηθέστερο σκεύασμα η κρέμα υδροκορτιζόνης 10%· επίσης lidocaine (λιδοκαΐνη), indocid (ινδομεθακίνη), myoflix.
• Τεχνική (σελ. 143): δεν διαφέρει από την εφαρμογή υπερήχου, αλλά πάντα με συνεχή εκπομπή και τεχνική συνεχούς κίνησης της κεφαλής· το σκεύασμα απλώνεται ομοιόμορφα σε στρώμα 3-5 mm· μικρή συχνότητα, ένταση 1-2 W/cm², διάρκεια 5-6 λεπτά (ανάλογα με την έκταση)· συνολικά έως 12 συνεδρίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεχνική υπερήχου κατά την οποία μόρια αναλγητικών-αντιφλεγμονωδών ουσιών (π.χ. υδροκορτιζόνη 10%) οδηγούνται διαδερμικά στους φλεγμαίνοντες ιστούς μέσω του κύματος (αύξηση διαπερατότητας κεράτινης στιβάδας, βάθος έως 2 cm)· συνεχής εκπομπή, κινούμενη κεφαλή, 1-2 W/cm², 5-6΄, ≤ 12 συνεδρίες.

Κριτήρια αξιολόγησης: