Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 104) – ΟΔΟΝΤΟΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 104)

Απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις του κεφαλαίου 6.

Ερώτηση 1 — Κεριά κατά προέλευση

Ερώτηση: Πώς διακρίνουμε τα κεριά σε σχέση με την προέλευσή τους;

Απάντηση:

• Τα κεριά χωρίζονται σε φυσικής και τεχνητής (συνθετικής) προέλευσης (σελ. 95-96). Α. Φυσικά κεριά: 1. Φυτικά — κυριότερα η καρναούμπα (από τα φύλλα ενός ειδικού φοίνικα) και η καντελίλα (από διάφορα φυτά). 2. Ζωικά — το κερί της μέλισσας και το κήτειον σπέρμα (σπερματσέτο), από κοιλότητες των κεφαλιών ορισμένων κητών. 3. Ορυκτά — η παραφίνη, η κηροσίνη. Β. Συνθετικά κεριά — παρασκευάζονται χημικά στο εργαστήριο: κερί πολυαιθυλενίου, πολυοξυαιθυλενίου (πολυοξυαιθυλενο-γλυκόλης), αλογονωμένα κεριά υδρογονανθράκων, υδρογονωμένα κεριά, κεριά εστέρων-αλκοολών και οξέων. Τα τελευταία χρόνια προτιμώνται τα συνθετικά, γιατί έχουν πιο σταθερές ιδιότητες· με προσθήκη ουσιών κατασκευάζονται κεριά με διαφορετικές ιδιότητες για συγκεκριμένες χρήσεις (π.χ. φυσικές ρητίνες + φυσικά κεριά → συγκολλητικά). Τα σύγχρονα οδοντοτεχνικά κεριά είναι μίγματα φυσικών και συνθετικών κεριών, φυσικών και συνθετικών ρητινών, λιπών και χρωστικών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυσικά — φυτικά (καρναούμπα, καντελίλα), ζωικά (μέλισσας, σπερματσέτο), ορυκτά (παραφίνη, κηροσίνη)· συνθετικά (πολυαιθυλενίου, πολυοξυαιθυλενίου, αλογονωμένα, υδρογονωμένα, εστέρων) — σταθερότερες ιδιότητες· τα οδοντοτεχνικά είναι μίγματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ρευστότητα στα κεριά

Ερώτηση: Τι εκφράζει η ρευστότητα στα κεριά;

Απάντηση:

• Η ρευστότητα εκφράζει την ικανότητα του κεριού να ρέει και να διαμορφώνεται όταν θερμαίνεται. Τα κεριά, για να γίνουν πιο εύχρηστα, θερμαίνονται: με την αύξηση της θερμοκρασίας μαλακώνουν και, εάν η θερμοκρασία ξεπεράσει τη θερμοκρασία τήξης, λιώνουν. Για κάποιες εργασίες το κερί πρέπει να θερμανθεί λίγο, για να είναι πιο εύπλαστο (π.χ. κέρωση βασικής πλάκας), ενώ για άλλες περισσότερο, ώστε να γίνει ρευστό (π.χ. κερί εμβάπτισης, συγκολλητικό). Η ρευστότητα του κεριού αυξάνεται όσο αυξάνεται η θερμοκρασία του, και ο έλεγχός της από τον οδοντοτεχνίτη έχει μεγάλη σημασία και επηρεάζει τις διάφορες εργασίες (σελ. 96). Σχετίζεται με το θερμοκρασιακό διάστημα τήξης: τα κεριά είναι μίγματα και κάθε συστατικό λιώνει σε άλλη θερμοκρασία, οπότε δεν λιώνουν σε μια ορισμένη θερμοκρασία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ικανότητα του κεριού να ρέει/διαμορφώνεται καθώς θερμαίνεται — μαλακώνει με αύξηση θερμοκρασίας, λιώνει πάνω από τη θερμοκρασία τήξης· αυξάνεται με τη θερμοκρασία και ο έλεγχός της είναι κρίσιμος στις εργασίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Περιορισμός στρέβλωσης

Ερώτηση: Πώς μπορούμε να περιορίσουμε την στρέβλωση;

Απάντηση:

• Η στρέβλωση (μόνιμη παραμόρφωση από απελευθέρωση εσωτερικών τάσεων στην ψύξη ή από εξωτερικές δυνάμεις) δεν είναι δυνατόν να αποφευχθεί, μπορούν όμως να περιοριστούν οι παράγοντες που την προκαλούν (σελ. 97): 1. με την ομοιόμορφη θέρμανση του κεριού (κλίβανος ή υδατόλουτρο ρυθμιζόμενης θερμοκρασίας, όχι φλόγα)· 2. με τη διατήρηση των κέρινων προπλασμάτων σε όσο το δυνατόν χαμηλότερη και πιο σταθερή θερμοκρασία· 3. με την αποφυγή βίαιων χειρισμών των προπλασμάτων· 4. με την αποφυγή προσθήκης λιωμένου κεριού στο ήδη πηγμένο κέρινο πρόπλασμα· 5. με την αποφυγή επαφής του προπλάσματος με ζεστά εργαλεία· 6. με την όσο το δυνατόν ταχύτερη επένδυση του κέρινου προπλάσματος με πυρόχωμα (χυτές εργασίες) ή εγκλείστρωσή του (οδοντοστοιχίες) — το πρότυπο εκτός εκμαγείου παραμορφώνεται σε 45 min (χρόνος χαλάσεως).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομοιόμορφη θέρμανση, χαμηλή-σταθερή θερμοκρασία φύλαξης, όχι βίαιοι χειρισμοί, όχι προσθήκη λιωμένου σε πηγμένο κερί, όχι ζεστά εργαλεία, ταχύτερη επένδυση με πυρόχωμα ή εγκλείστρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Διαβροχή του κεριού

Ερώτηση: Από τι επηρεάζεται η διαβροχή στο κερί και τι επίπτωση έχει στη προσθετική εργασία;

Απάντηση:

• Η διαβροχή (ικανότητα εξάπλωσης υγρού σε στερεό) εξαρτάται από την επιφανειακή τάση του υγρού (πυρόχωμα, γύψος) και την ελεύθερη επιφανειακή ενέργεια του στερεού (κερί)· τα κεριά δεν διαβρέχονται εύκολα (χαμηλή επιφανειακή ενέργεια, υδρόφοβα) (σελ. 97-98). Επιπτώσεις στην εργασία: η ατελής διαβροχή από το πυρόχωμα κατά την επένδυση προκαλεί επιφανειακές ατέλειες, με μορφή κόκκων, στην επιφάνεια του χυτού· η ατελής διαβροχή από τη γύψο κατά την εγκλείστρωση προκαλεί ατέλειες με μορφή κόκκων στην επιφάνεια του ακρυλικού των οδοντοστοιχιών, ιδιαίτερα εκεί που το ακρυλικό έρχεται σε επαφή με τα τεχνητά δόντια. Βελτίωση: επάλειψη ή ψεκασμός της επιφάνειας του κεριού με ειδικό διάλυμα (συνήθως διάλυμα σαπουνιού), που μειώνει την επιφανειακή ενέργεια του κεριού και επιτρέπει στο πυρόχωμα/γύψο να το διαβρέξει πλήρως (Εικ. 6.1).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξαρτάται από την επιφανειακή τάση του υγρού (πυρόχωμα-γύψος) και την επιφανειακή ενέργεια του κεριού, που είναι χαμηλή· ατελής διαβροχή → κοκκώδεις ατέλειες στο χυτό ή στο ακρυλικό· βελτίωση με διάλυμα σαπουνιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Κερί βασικών πλακών

Ερώτηση: Πού χρησιμοποιείται το κερί βασικών πλακών;

Απάντηση:

• Το κερί για βασικές πλάκες (base plate wax) κυκλοφορεί σε λεπτά ορθογώνια φύλλα χρώματος ροζ ή κόκκινου και χρησιμοποιείται (σελ. 99, Εικ. 6.2): 1. στην κατασκευή βασικών πλακών στις οδοντοστοιχίες, 2. στην κατασκευή ατομικών δισκαρίων χώρου (ως διάστρωμα-spacer), 3. στην κατασκευή των κέρινων υψών (ύψη αρθρώσεως), 4. για τη σύνταξη των δοντιών (τοποθέτηση των τεχνητών δοντιών στο κέρινο ύψος), 5. για τον εγκιβωτισμό του αποτυπώματος κ.τ.λ. Είναι το κερί γενικής χρήσης της κινητής προσθετικής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βασικές πλάκες οδοντοστοιχιών, ατομικά δισκάρια χώρου, κέρινα ύψη, σύνταξη δοντιών, εγκιβωτισμός αποτυπώματος (ροζ/κόκκινα φύλλα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Κερί ενθέτων και κερί χυτών εργασιών

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το κερί των ενθέτων και το κερί των χυτών εργασιών;

Απάντηση:

• Κερί ενθέτων (inlay casting wax): χρησιμοποιείται για την κατασκευή κέρινων προπλασμάτων ενθέτων και επενθέτων (Εικ. 6.3), από τον οδοντίατρο ενδοστοματικά (άμεση τεχνική) αλλά και από τον οδοντοτεχνίτη σε εκμαγεία (έμμεση τεχνική). Ταξινομείται σε τρεις τύπους, ανάλογα με τη θερμοκρασία που μαλακώνει και τη ρευστότητά του: τύπος Α (σκληρός), τύπος Β (μέτριας σκληρότητας) και τύπος Γ (μαλακός) (σελ. 99). Κερί χυτών εργασιών (casting wax): η βασική κατηγορία κατασκευής κέρινων προπλασμάτων χυτών εργασιών· κυκλοφορεί σε μαλακή, μέτρια και σκληρή μορφή ανάλογα με τη χρήση· χρησιμοποιείται σε όλες σχεδόν τις χυτές εργασίες — στεφάνες, γέφυρες, σκελετούς μερικών οδοντοστοιχιών, δοκούς κ.τ.λ. (συχνά με ηλεκτρική κεριέρα, Εικ. 6.4). Μοιάζει με το κερί ενθέτων, αλλά διαφέρει στη θερμοκρασία ροής, τήξης και στη σκληρότητα (σελ. 100).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενθέτων: προπλάσματα ενθέτων-επενθέτων, άμεση (στόμα) ή έμμεση (εκμαγείο) τεχνική, τύποι Α σκληρός/Β μέτριος/Γ μαλακός. Χυτών εργασιών: βασικό κερί προπλασμάτων στεφανών-γεφυρών-σκελετών-δοκών, μαλακό/μέτριο/σκληρό, διαφέρει σε θερμοκρασία ροής-τήξης και σκληρότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Σημασία κεριού δήξεως

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία του κεριού δήξεως;

Απάντηση:

• Το κερί δήξης (registration wax) χρησιμοποιείται για την καταγραφή της σχέσης των οδοντικών φραγμών — κεντρική σχέση, μέγιστη συγγόμφωση — και τη μεταφορά της σχέσης αυτής στον αρθρωτήρα (σελ. 100, Εικ. 6.6). Η σημασία του είναι ότι επιτρέπει στον οδοντοτεχνίτη να αναρτήσει τα εκμαγεία άνω και κάτω γνάθου στον αρθρωτήρα στην ακριβή σχέση σύγκλεισης που έχει ο ασθενής, ώστε η προσθετική εργασία (στεφάνες, γέφυρες, οδοντοστοιχίες) να κατασκευαστεί σε σωστή σύγκλειση χωρίς πρόωρες επαφές. Για να είναι αξιόπιστη η καταγραφή, είναι συνθετικό κερί, πολύ σκληρό και δύσκαμπτο, ώστε να μην παραμορφώνεται κατά τη μεταφορά, και ορισμένα περιέχουν σκόνη αλουμινίου ή χαλκού για μεγαλύτερη σταθερότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταγράφει τη σχέση των φραγμών (κεντρική σχέση, μέγιστη συγγόμφωση) και τη μεταφέρει στον αρθρωτήρα, ώστε η εργασία να κατασκευαστεί σε σωστή σύγκλειση· συνθετικό, πολύ σκληρό-δύσκαμπτο (± Al/Cu) για να μην παραμορφώνεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Κερί εγκιβωτισμού και συγκολλητικό

Ερώτηση: Πού χρησιμοποιούμε το κερί εγκιβωτισμού και πού το συγκολλητικό;

Απάντηση:

• Κερί εγκιβωτισμού (boxing wax): χρησιμοποιείται στον εγκιβωτισμό του τελικού αποτυπώματος μιας ολικής οδοντοστοιχίας· κυκλοφορεί σε μακρόστενες εύκαμπτες ταινίες που κάμπτονται εύκολα και περιβάλλουν το αποτύπωμα: τοποθετείται στην περιφέρεια του αποτυπώματος και συγκρατεί τη ρευστή γύψο κατά την κατασκευή του εκμαγείου (Εικ. 6.8)· μεταξύ αποτυπώματος και κεριού εγκιβωτισμού τοποθετείται το κερί κορδόνι (σελ. 101). Συγκολλητικό κερί (sticky wax): έχει συγκολλητικές ικανότητες όταν είναι ρευστό, ενώ στερεό είναι σκληρό και εύθραυστο (ραβδία κίτρινα/λευκά)· χρησιμοποιείται στη συγκόλληση των κέρινων υψών πάνω στη βασική πλάκα, στην πρόχειρη συγκόλληση των εκμαγείων μεταξύ τους κατά την ανάρτηση στον αρθρωτήρα, για την προσωρινή ακινητοποίηση των κομματιών στις σπασμένες οδοντοστοιχίες, στη συγκόλληση των κέρινων αγωγών χύτευσης στο κέρινο ομοίωμα κ.τ.λ. (σελ. 100, Εικ. 6.5).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εγκιβωτισμού: εύκαμπτες ταινίες γύρω από το τελικό αποτύπωμα ολικής οδοντοστοιχίας, συγκρατούν τη ρευστή γύψο. Συγκολλητικό: κέρινα ύψη στη βασική πλάκα, πρόχειρη συγκόλληση εκμαγείων στην ανάρτηση, ακινητοποίηση σπασμένων οδοντοστοιχιών, αγωγοί χύτευσης.

Κριτήρια αξιολόγησης: