Λύσεις — Κεφάλαιο 7 (Ερωτήσεις σελ. 123) – ΟΔΟΝΤΟΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 7 (Ερωτήσεις σελ. 123)
Απαντήσεις στις 14 ερωτήσεις του κεφαλαίου 7.
Ερώτηση 1 — Πολυμερισμός και πολυμερή
Ερώτηση: Τι είναι πολυμερισμός και τι πολυμερή;
Απάντηση:
- Πολυμερισμός είναι μια χημική αλυσιδωτή αντίδραση με την οποία συνδέονται μεταξύ τους πολλά απλά μόρια, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό ενός σύνθετου μορίου που λέγεται μακρομόριο. Τα αρχικά μόρια που συνδέονται λέγονται μονομερή, ενώ το τελικό μακρομόριο λέγεται πολυμερές· το μοριακό βάρος του πολυμερούς είναι πολλαπλάσιο του μοριακού βάρους των μονομερών (σελ. 105). Πολλά οδοντιατρικά υλικά είναι πολυμερή: οι ακρυλικές ρητίνες, οι σύνθετες ρητίνες, κάποια ελαστικομερή αποτυπωτικά υλικά κ.ά. Ανάλογα με τον μηχανισμό, ο πολυμερισμός διακρίνεται σε πολυμερισμό προσθήκης και συμπύκνωσης· όταν ενώνονται διαφορετικά μονομερή έχουμε συμπολυμερισμό. Θεωρητικά ο πολυμερισμός δεν ολοκληρώνεται ποτέ — πάντα υπάρχουν ελεύθερες ρίζες (και υπολειπόμενο μονομερές).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολυμερισμός: αλυσιδωτή χημική αντίδραση σύνδεσης πολλών απλών μορίων (μονομερών) σε ένα μακρομόριο· πολυμερή: τα μακρομόρια που προκύπτουν, με Μ.Β. πολλαπλάσιο των μονομερών (ακρυλικές, σύνθετες ρητίνες, ελαστικομερή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Μηχανισμοί προσθήκης και συμπύκνωσης
Ερώτηση: Ποιος είναι ο μηχανισμός στον πολυμερισμό προσθήκης και συμπύκνωσης;
Απάντηση:
- Πολυμερισμός προσθήκης: συνδέονται πολλά μόρια μονομερούς και σχηματίζεται ένα πολυμερές· ο αριθμός των ατόμων του πολυμερούς ισούται με το άθροισμα των ατόμων των μονομερών που αντέδρασαν, άρα το μοριακό βάρος του πολυμερούς είναι ακέραιο πολλαπλάσιο του μονομερούς και δεν παράγονται παραπροϊόντα. Τα μονομερή περιέχουν συνήθως διπλούς δεσμούς, οι οποίοι ανοίγουν — π.χ. n·CH₂=CH₂ → [–CH₂–CH₂–]n με καταλύτη· δημιουργούνται πολυμερή μεγάλου μοριακού βάρους. Στα οδοντιατρικά υλικά παρατηρείται κυρίως στις ακρυλικές ρητίνες (και στις σιλικόνες προσθήκης, πολυαιθέρες) (σελ. 105). Πολυμερισμός συμπύκνωσης: συνδέονται πολλά μόρια μονομερούς, αλλά το πολυμερές περιέχει μικρότερο αριθμό ατόμων από τα μονομερή που αντέδρασαν, γιατί κατά την αντίδραση παράγονται παραπροϊόντα, όπως νερό, αλκοόλη, αμμωνία· το πολυμερές έχει διαφορετική χημική σύνθεση από τα μονομερή και μοριακό βάρος όχι ακέραιο πολλαπλάσιο. Παρατηρείται κυρίως στα ελαστικομερή της μερκαπτάνης και στη σιλικόνη συμπύκνωσης (σελ. 106) — τα παραπροϊόντα εξατμίζονται και προκαλούν συστολή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσθήκη: άνοιγμα διπλών δεσμών, άτομα πολυμερούς = άθροισμα μονομερών, Μ.Β. ακέραιο πολλαπλάσιο, χωρίς παραπροϊόντα (ακρυλικές). Συμπύκνωση: παράγονται παραπροϊόντα (νερό, αλκοόλη, αμμωνία), λιγότερα άτομα, διαφορετική σύνθεση (μερκαπτάνες, σιλικόνες συμπύκνωσης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Συμπολυμερισμός
Ερώτηση: Τι είναι ο συμπολυμερισμός;
Απάντηση:
- Όταν κατά τον πολυμερισμό ενώνονται δύο ή περισσότερα διαφορετικά μονομερή, έχουμε τον σχηματισμό ενός πολυμερούς που περιέχει μονάδες από όλα τα μονομερή που πήραν μέρος στην αντίδραση. Τα πολυμερή αυτά ονομάζονται συμπολυμερή και η αντίδραση σχηματισμού τους, που είναι παραλλαγή της απλής αντίδρασης πολυμερισμού, ονομάζεται συμπολυμερισμός (σελ. 106). Τα συμπολυμερή, ανάλογα με την αρχιτεκτονική δομή τους, διακρίνονται σε γραμμικά, διακλαδιζόμενα και διασταυρούμενα (Εικ. 7.1). Παράδειγμα στις ακρυλικές ρητίνες: η προσθήκη διμεθακρυλικής γλυκόλης ως συμπολυμερούς (διασταυρώσεις) επηρεάζει τον ερπυσμό· τα ενισχυμένα με καουτσούκ πολυμερή του μεθακρυλικού μεθυλίου είναι επίσης συμπολυμερή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολυμερισμός με δύο ή περισσότερα διαφορετικά μονομερή → συμπολυμερές με μονάδες όλων· γραμμικά, διακλαδιζόμενα, διασταυρούμενα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Ταξινόμηση συνθετικών ρητινών
Ερώτηση: Πώς ταξινομούνται οι συνθετικές ρητίνες;
Απάντηση:
- Οι ρητίνες διακρίνονται σε φυσικές (φυτικά προϊόντα, διαφορετική χημική σύνθεση, παρόμοιες φυσικές ιδιότητες) και συνθετικές — πολυμερή υψηλού μοριακού βάρους, στερεά ή ημιστερεά, μη μεταλλικές ενώσεις που υπάγονται στα πλαστικά και με θερμότητα-πίεση παίρνουν και διατηρούν οποιοδήποτε σχήμα. Οι συνθετικές ρητίνες, ανάλογα με τη θερμική συμπεριφορά τους, διακρίνονται σε θερμοπλαστικές και θερμοσκληρυνόμενες (θερμοανθεκτικές) (σελ. 107-108). Θερμοπλαστικές: μορφοποιούνται μόνο με θερμοκρασία — με αύξηση μαλακώνουν και παίρνουν σχήμα, με μείωση σκληραίνουν· αν ξαναθερμανθούν επανέρχονται στην πλαστική κατάσταση και μπορούν να πάρουν νέο σχήμα· εύτηκτες, διαλυτές σε οργανικούς διαλύτες· περιλαμβάνουν α) οξική και νιτρική κελουλόζη, β) βινυλικές ρητίνες, γ) ακρυλικές ρητίνες (πολυμεθακρυλικό μεθύλιο) — αυτές χρησιμοποιούνται στην οδοντοτεχνία. Θερμοσκληρυνόμενες: κατά τη μορφοποίηση γίνεται χημική αντίδραση με τελικό προϊόν τελείως διαφορετικό από το αρχικό· δύστηκτες, αδιάλυτες σε οργανικούς διαλύτες, δεν επανέρχονται στην πλαστική κατάσταση αν ξαναθερμανθούν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυσικές / συνθετικές· οι συνθετικές κατά θερμική συμπεριφορά: θερμοπλαστικές (αντιστρεπτό μαλάκωμα-σκλήρυνση, εύτηκτες, διαλυτές — κελουλόζη, βινυλικές, ακρυλικές) και θερμοσκληρυνόμενες (χημική αντίδραση, δύστηκτες, αδιάλυτες, μη αντιστρεπτές).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Χαρακτηριστικά ιδανικής ρητίνης
Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των συνθετικών ρητινών;
Απάντηση:
- Για να θεωρηθεί μια ακρυλική ρητίνη ιδανική για οδοντιατρική χρήση πρέπει (σελ. 108): 1. Να είναι διαφανής ή ημιδιαφανής και να αποδίδει το χρώμα των ιστών. 2. Σταθερότητα χρώματος στη μακροχρόνια παραμονή στο στόμα. 3. Να μην υφίσταται διαστολή, συστολή ή στρέβλωση κατά την κατεργασία ή μετά την τοποθέτηση. 4. Ικανοποιητική αντοχή στην αποτριβή και στις μασητικές δυνάμεις. 5. Αδιάλυτη από τα στοματικά υγρά και τις τροφές, χωρίς δυσάρεστη γεύση-οσμή. 6. Μη τοξική, χωρίς ερεθισμό ή αλλεργίες στους ιστούς. 7. Να μη μαλακώνει στις θερμοκρασίες των τροφών. 8. Να μην κατακρατά υπολείμματα τροφής. 9. Εύκολη και γρήγορη επισκευή χωρίς πολύπλοκη διαδικασία. Δεν έχει βρεθεί ακόμη τέτοια ρητίνη — γι' αυτό κυκλοφορούν πολλά είδη συνθετικών ρητινών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαφανής-χρώμα ιστών, σταθερότητα χρώματος, χωρίς διαστολή-συστολή-στρέβλωση, αντοχή σε αποτριβή-μάσηση, αδιάλυτη-χωρίς γεύση/οσμή, μη τοξική-αλλεργιογόνος, δεν μαλακώνει με ζεστές τροφές, δεν κατακρατεί τροφές, εύκολη επισκευή· καμία δεν τα έχει όλα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Ιδιότητες μεθακρυλικού μεθυλίου
Ερώτηση: Ποιες είναι οι ιδιότητες του μεθακρυλικού μεθυλίου (μονομερούς και πολυμερούς);
Απάντηση:
- Το μεθακρυλικό μεθύλιο («ακρυλικό») κυκλοφορεί ως υγρό (μονομερές) και σκόνη (πολυμερές) — ίδια στοιχεία, διαφορετικό μοριακό βάρος και φυσική κατάσταση· το πολυμερές προέρχεται από το μονομερές με πολυμερισμό προσθήκης (σελ. 109-110). Μονομερές: υγρό διαυγές, σχετικά σταθερό στη θερμοκρασία περιβάλλοντος, εύφλεκτο και πτητικό, με έντονη οσμή, διαλύεται εύκολα στο νερό, ερεθιστικό για το δέρμα και τους βλεννογόνους και ενοχοποιείται για αλλεργικές αντιδράσεις· σε μορφή ατμών ερεθίζει τα μάτια και τις αναπνευστικές οδούς· σημείο βρασμού 100,8 °C· πολυμερίζεται και μόνο του με φως-UV-θερμότητα → φύλαξη σε σκούρα δοχεία, δροσερό μέρος. Πολυμερές (πολυμεθακρυλικό μεθύλιο): σκόνη από κόκκους διαφόρου σχήματος-μεγέθους· στη θερμοκρασία περιβάλλοντος χημικά σταθερό, διαφανές, άοσμο, άγευστο, μοριακό βάρος 5.000-1.000.000· περιέχει τον παράγοντα έναρξης του πολυμερισμού (υπεροξείδιο του βενζολίου) και χρωστικές (ροζ, κόκκινο κ.λπ.).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μονομερές (υγρό): διαυγές, εύφλεκτο, πτητικό, έντονη οσμή, υδατοδιαλυτό, ερεθιστικό-αλλεργιογόνο (δέρμα, βλεννογόνοι, μάτια, αναπνευστικό), σ.β. 100,8 °C. Πολυμερές (σκόνη): κόκκοι, σταθερό, διαφανές, άοσμο-άγευστο, Μ.Β. 5.000-1.000.000, περιέχει υπεροξείδιο βενζολίου και χρωστικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Είδη ακρυλικών ρητινών
Ερώτηση: Ποια είναι τα είδη των ακρυλικών ρητινών;
Απάντηση:
- Οι ακρυλικές ρητίνες, με βάση το μεθακρυλικό μεθύλιο, διακρίνονται (σελ. 112-113): 1. Θερμοπολυμεριζόμενες ακρυλικές ρητίνες για την κατασκευή βάσης ολικών οδοντοστοιχιών (εν θερμώ πολυμεριζόμενες) — καταλύτης η θερμότητα· βάσεις ολικών-μερικών, ορθοδοντικά, νάρθηκες. 2. Θερμοπολυμεριζόμενες ακρυλικές ρητίνες για την κατασκευή όψεων στεφανών και γεφυρών τύπου VENEER και ολικών ακρυλικών στεφανών — τύποι αυχένα, σώμα, διαφάνεια· όπτηση σε Ivomat. 3. Αυτοπολυμεριζόμενες ή εν ψυχρώ πολυμεριζόμενες — καταλύτης χημικός (τριτοταγής αμίνη)· ατομικά δισκάρια, βασικές πλάκες, προσωρινές στεφάνες-γέφυρες. 4. Ακρυλικά ταχέως πολυμερισμού ή βρασμού — έναρξη με λίγη αμίνη σε θερμοκρασία περιβάλλοντος και συνέχεια στους 100 °C. Εκτός από τις ακρυλικές, χρησιμοποιούνται και οι σύνθετες ρητίνες (BISGMA + χαλαζίας).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμοπολυμεριζόμενες (εν θερμώ) για βάσεις οδοντοστοιχιών· θερμοπολυμεριζόμενες για όψεις veneer και ολικές ακρυλικές στεφάνες· αυτοπολυμεριζόμενες (εν ψυχρώ)· ακρυλικά ταχέως πολυμερισμού/βρασμού· (+ σύνθετες ρητίνες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Πολυμερισμός εν θερμώ και υπεροχή
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τον πολυμερισμό των εν θερμώ ακρυλικών ρητινών και σε τι υπερτερούν αυτές από τις εν ψυχρώ ακρυλικές ρητίνες;
Απάντηση:
- Πολυμερισμός: στις εν θερμώ πολυμεριζόμενες ρητίνες η ενεργοποίηση του παράγοντα έναρξης (υπεροξείδιο του βενζολίου) επιτυγχάνεται με θερμότητα — η θερμότητα είναι ο καταλύτης της αντίδρασης (εγκλείστρωση και όπτηση σε υδατόλουτρο/βρασμό)· η παρουσία θερμότητας και πίεσης σε όλη τη διάρκεια του πολυμερισμού έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ποσότητας του υπολειπόμενου μονομερούς (σελ. 113). Υπεροχή έναντι των εν ψυχρώ (σελ. 113-114), που οφείλεται στον τρόπο πολυμερισμού και στο λιγότερο υπολειπόμενο μονομερές: 1. υψηλό μέτρο ελαστικότητας (δύσκαμπτες) και μεγαλύτερη αντοχή σε εφελκυσμό, θλίψη και κρούση· 2. ικανοποιητική σταθερότητα χρώματος — η αλλαγή χρώματος είναι πολύ αργή (στις εν ψυχρώ ταχύτερη λόγω αμίνης και πόρων)· 3. ίδια προσρόφηση νερού αλλά μικρότερη διαλυτότητα και μεγαλύτερη αντοχή σε διαλύτες· 4. μικρότερος ερπυσμός (λιγότερο μονομερές, που δρα ως πλαστικοποιητής)· 5. λιγότεροι πόροι, μικρότερη τοξικότητα. Μόνο η συστολή πολυμερισμού τους είναι λίγο μεγαλύτερη από των εν ψυχρώ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταλύτης η θερμότητα (+ πίεση) που ενεργοποιεί το υπεροξείδιο βενζολίου → λιγότερο υπολειπόμενο μονομερές· υπερτερούν σε αντοχή-δυσκαμψία, σταθερότητα χρώματος, μικρότερη διαλυτότητα-αντοχή σε διαλύτες, μικρότερο ερπυσμό, λιγότερους πόρους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Χρήσεις εν θερμώ και εν ψυχρώ
Ερώτηση: Ποιες οι χρήσεις των εν θερμώ και εν ψυχρώ ακρυλικών ρητινών;
Απάντηση:
- Εν θερμώ πολυμεριζόμενες (θερμοπολυμεριζόμενες): κατασκευή της βάσης ολικών και μερικών οδοντοστοιχιών (Εικ. 7.4), των ακρυλικών τμημάτων των ορθοδοντικών μηχανημάτων και συγκλεισιακών ναρθήκων (σελ. 113)· ο τύπος για όψεις: αισθητική επικάλυψη (veneer) του μεταλλικού σκελετού μεταλλοακρυλικών στεφανών-γεφυρών και στεφάνες-γέφυρες εξολοκλήρου από ακρυλικό (μεταβατικές αποκαταστάσεις) (σελ. 114). Εν ψυχρώ πολυμεριζόμενες (αυτοπολυμεριζόμενες): κατασκευή ατομικών δισκαρίων, βασικών πλακών (Εικ. 7.5), προσωρινών στεφανών και γεφυρών (Εικ. 7.6) κ.ά. (σελ. 115) — καθώς και επισκευές-αναπροσαρμογές οδοντοστοιχιών, όπου χρειάζεται γρήγορος πολυμερισμός χωρίς εγκλείστρωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εν θερμώ: βάσεις ολικών-μερικών οδοντοστοιχιών, ακρυλικά ορθοδοντικών μηχανημάτων, νάρθηκες, όψεις veneer και ολοακρυλικές μεταβατικές στεφάνες-γέφυρες. Εν ψυχρώ: ατομικά δισκάρια, βασικές πλάκες, προσωρινές στεφάνες-γέφυρες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Μηχανισμός πολυμερισμού εν θερμώ-εν ψυχρώ
Ερώτηση: Αναφέρατε συνοπτικά τον μηχανισμό πολυμερισμού στις εν θερμώ και εν ψυχρώ ακρυλικές ρητίνες.
Απάντηση:
- Το μεθακρυλικό μεθύλιο πολυμερίζεται με αντίδραση προσθήκης. Η αντίδραση αρχίζει με τη βοήθεια ενός παράγοντα έναρξης — του υπεροξειδίου του βενζολίου (στη σκόνη/πολυμερές)· για να δραστηριοποιηθεί ο παράγοντας έναρξης χρειάζεται καταλύτης: από το υπεροξείδιο αποσπώνται ελεύθερες ρίζες, οι οποίες ενεργοποιούν τα μόρια του μονομερούς (ανοίγουν οι διπλοί δεσμοί) και αρχίζει ο πολυμερισμός — η αντίδραση είναι εξώθερμη· σταματά χωρίς να αντιδράσει όλο το μονομερές (υπολειπόμενο 0,2-0,5 %) (σελ. 110-111). Εν θερμώ: ο καταλύτης είναι η θερμότητα — η ρητίνη, στοιβαγμένη στο έγκλειστρο, θερμαίνεται (υπό πίεση) και η θερμότητα ενεργοποιεί το υπεροξείδιο· θερμότητα και πίεση σε όλη τη διάρκεια → λιγότερο υπολειπόμενο μονομερές. Εν ψυχρώ: ο καταλύτης είναι ένας χημικός παράγοντας, συνήθως μια τριτοταγής αμίνη, που βρίσκεται στο μονομερές (υγρό), ενώ ο παράγοντας έναρξης (υπεροξείδιο) βρίσκεται στο πολυμερές (σκόνη)· με την ανάμιξη υγρού-σκόνης η αμίνη διασπά το υπεροξείδιο σε ελεύθερες ρίζες σε θερμοκρασία περιβάλλοντος· η θερμότητα επιταχύνει την αντίδραση (σελ. 115). (Στα ακρυλικά βρασμού: λίγη αμίνη για έναρξη + θερμότητα 100 °C για συνέχεια.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Και στις δύο: υπεροξείδιο βενζολίου → ελεύθερες ρίζες → ενεργοποίηση μονομερούς, εξώθερμος πολυμερισμός προσθήκης· εν θερμώ ο καταλύτης είναι η θερμότητα (+ πίεση), εν ψυχρώ χημικός καταλύτης (τριτοταγής αμίνη στο υγρό) σε θερμοκρασία περιβάλλοντος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Θερμοπολυμεριζόμενες για όψεις
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις θερμοπολυμεριζόμενες ακρυλικές ρητίνες, για την κατασκευή όψεων στεφανών και γεφυρών;
Απάντηση:
- Στις ρητίνες αυτές η ενεργοποίηση του παράγοντα έναρξης (υπεροξείδιο του βενζολίου) γίνεται με θερμότητα — είναι ίδιου τύπου με τις εν θερμώ πολυμεριζόμενες για ολικές οδοντοστοιχίες. Κυκλοφορούν σε τρεις βασικούς τύπους: αυχένα, σώμα και διαφάνεια, και σε διάφορα χρώματα (σελ. 114). Χρήσεις: κατασκευή μεταλλοακρυλικών στεφανών και γεφυρών, ως υλικό αισθητικής επικάλυψης (veneer) του μεταλλικού σκελετού, και κατασκευή στεφανών-γεφυρών εξολοκλήρου από ακρυλικό (μεταβατικές αποκαταστάσεις). Τρόποι χρήσης: Α. ο κλασικός — κατασκευή κέρινου ομοιώματος, εγκλείστρωση, αποκήρωση και όπτηση με βρασμό (σήμερα ελάχιστα)· Β. ο πιο συνηθισμένος — όπτηση σε ειδική συσκευή με κενό αέρα (Ivomat), που λειτουργεί με πίεση 6 Atm και θερμοκρασία όπτησης 120 °C (Εικ. 7.5) (σελ. 115). Σήμερα για όψεις προτιμώνται συχνά οι σύνθετες φωτοπολυμεριζόμενες ρητίνες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμοπολυμεριζόμενες ίδιου τύπου με τις εν θερμώ, σε τύπους αυχένα-σώμα-διαφάνεια και χρώματα· για όψεις veneer μεταλλοακρυλικών και ολοακρυλικές μεταβατικές στεφάνες-γέφυρες· κλασικός τρόπος (εγκλείστρωση-βρασμός, σπάνια) ή όπτηση σε Ivomat (κενό, 6 Atm, 120 °C).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Φωτοπολυμεριζόμενες ρητίνες
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις φωτοπολυμεριζόμενες ρητίνες (σύσταση και χρήσεις);
Απάντηση:
- Οι φωτοπολυμεριζόμενες ρητίνες ανήκουν στις σύνθετες ρητίνες (σελ. 117-120). Σύσταση: ενισχυμένο υπόστρωμα με κόκκους χαλαζία (ανόργανα ενισχυτικά) και, αντί για το μεθακρυλικό μεθύλιο, παράγωγα μεγάλου μοριακού βάρους του μεθακρυλικού μεθυλίου, με κύριο εκπρόσωπο το γλυκιδιλικό μεθακρύλιο της διφαινόλης-Α (BISGMA)· κυκλοφορούν σε μία φάση (πάστα) και πολυμερίζονται με υπεριώδη ή ορατή ακτινοβολία σε ειδική συσκευή φωτοπολυμερισμού (Εικ. 7.7)· υπάρχουν και σκευάσματα διπλού μηχανισμού (χημικά + φως) και θερμοφωτοπολυμεριζόμενα (φως υπό θερμοκρασία σε κλίβανο). Ιδιότητες: μικρή γραμμική συστολή (0,22 %), πλήρης πολυμερισμός χωρίς υπολειπόμενο μονομερές, μη τοξικές, μεγαλύτερη αντοχή σε εφελκυσμό-κάμψη και σκληρότητα, αλλά ψαθυρές και με ~4πλάσια απορρόφηση νερού. Χρήσεις στην οδοντοτεχνία: κύρια — όψεις (veneer) αισθητικής επικάλυψης μεταλλικών σκελετών μεταλλοακρυλικών αποκαταστάσεων (καλύτερες από τις θερμοπολυμεριζόμενες: σκληρότερες, λιγότερη αποτριβή, προκαθορισμένα χρώματα, μικρότερη πόρωση, άμεσος έλεγχος)· επίσης προσωρινές ολικές-μερικές οδοντοστοιχίες, συγκόλληση-αναπροσαρμογή-επισκευή οδοντοστοιχιών, νάρθηκες, κινητά ορθοδοντικά μηχανήματα, βασικές πλάκες και ατομικά δισκάρια (Εικ. 7.9), μεταβατικές γέφυρες-στεφάνες, και τα νέα συστήματα χωρίς μεταλλικό σκελετό με ινώδες υπόστρωμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύνθετες ρητίνες μιας φάσης: BISGMA + κόκκοι χαλαζία, πολυμερισμός με UV/ορατό φως σε συσκευή· χρήσεις: όψεις veneer μεταλλοακρυλικών (κύρια), προσωρινές οδοντοστοιχίες, επισκευές, νάρθηκες, ορθοδοντικά, δισκάρια-βασικές πλάκες, μεταβατικές γέφυρες, συστήματα χωρίς μέταλλο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Νέα συστήματα πολυμερών όψεων
Ερώτηση: Ποια είναι τα νέα συστήματα πολυμερών όψεων στην ακίνητη προσθετική; Τι γνωρίζετε για τον πολυμερισμό τους;
Απάντηση:
- Σήμερα κυκλοφορούν στο εμπόριο υλικά από τα οποία κατασκευάζονται αποκαταστάσεις που δεν έχουν μεταλλικό σκελετό και επιδιώκουν να συνδυάσουν την υψηλή αντοχή ενός ινώδους υποστρώματος (ενίσχυση με ίνες) με την καλή αισθητική των ρητινών — διαφημίζονται ότι συνδυάζουν την αισθητική της πορσελάνης με την αντοχή του μεταλλικού σκελετού (σελ. 120). Πολυμερισμός: οι ρητίνες αυτές είναι φωτοπολυμεριζόμενες ή θερμοφωτοπολυμεριζόμενες — πολυμερίζονται με ορατή/υπεριώδη ακτινοβολία, ή με φως υπό θερμοκρασία σε ειδικούς κλιβάνους (πάστες μιας φάσης, χωρίς ανάμιξη). Οι εργαστηριακές μετρήσεις τους αποδίδουν πολύ καλές ιδιότητες: μεγάλη αντοχή στην κάμψη (δυνατότητα γεφυρωμάτων έως 15 mm χωρίς μεταλλικό σκελετό) και χαμηλή αποτριβή. Πρόκειται για εξέλιξη των σύνθετων ρητινών (BISGMA + ενισχυτικά) που χρησιμοποιούνται ως όψεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύνθετες ρητίνες με ινώδες ενισχυτικό υπόστρωμα για αποκαταστάσεις χωρίς μεταλλικό σκελετό· πολυμερίζονται με φως (φωτοπολυμεριζόμενες) ή φως + θερμοκρασία σε κλίβανο (θερμοφωτοπολυμεριζόμενες)· μεγάλη αντοχή κάμψης (γεφυρώματα ως 15 mm), χαμηλή αποτριβή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Φωτοπολυμεριζόμενες vs θερμοπολυμεριζόμενες όψεις
Ερώτηση: Σε τι πλεονεκτούν οι φωτοπολυμεριζόμενες όψεις από τις θερμοπολυμεριζόμενες;
Απάντηση:
- Γενικά οι φωτοπολυμεριζόμενες όψεις πλεονεκτούν των θερμοπολυμεριζόμενων στα ακόλουθα (σελ. 119): 1. Οι επιφάνειες των όψεων είναι σκληρότερες και αποτρίβονται λιγότερο. 2. Η χρωματική απόδοση είναι πληρέστερη, επειδή τα χρώματα είναι προκαθορισμένα (έτοιμες πάστες αυχένα-σώματος-διαφάνειας). 3. Η συνολική πόρωση είναι μικρότερη, επειδή δεν μεσολαβεί ανάμειξη και εγκλεισμός αέρα (υλικό μιας φάσης). 4. Μπορεί να γίνει άμεσος έλεγχος του αποτελέσματος και γενικά υπάρχει λιγότερη σπατάλη του υλικού (πολυμερισμός στρώμα-στρώμα με το φως). Επιπλέον, ως σύνθετες ρητίνες, σε σχέση με τις ακρυλικές έχουν πολύ καλή αισθητική απόδοση και εύκολη λείανση, χρωματική σταθερότητα, ικανοποιητικό βαθμό πολυμερισμού και ρευστότητα, και αυξημένη σκληρότητα αποτριβής (κατάλληλες και για μασητικές επιφάνειες οπισθίων)· αντιμετωπίζουν έτσι τα προβλήματα ψαθυρότητας-θραύσης ορίων των αρχικών χημικά πολυμεριζόμενων (Isosit).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκληρότερες επιφάνειες με λιγότερη αποτριβή, πληρέστερη χρωματική απόδοση (προκαθορισμένα χρώματα), μικρότερη πόρωση (χωρίς ανάμιξη-εγκλεισμό αέρα), άμεσος έλεγχος του αποτελέσματος και λιγότερη σπατάλη υλικού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
