Πλήρεις λύσεις και των έντεκα ερωτήσεων των ασκήσεων 1 έως 4 — τα όργανα του εργαστηρίου με το πολύμετρο, τον παλμογράφο και τις γεννήτριες, τα είδη και τα χαρακτηριστικά των μικροφώνων με τα πολικά διαγράμματα, οι οκταβικές αναλύσεις με τον αναλύτη στάθμης ήχων και το φίλτρο διέλευσης ζώνης, και ο χειρισμός της τράπεζας μίξης ήχου με τον εξισωτή, τα ποτενσιόμετρα των πηγών και τον πίνακα διακλάδωσης.
Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Για τη μέτρηση του ημιτονικού σήματος f = 1ΚΗΖ με τη βοήθεια του παλμογράφου, ο περιστροφικός μεταγωγικός διακόπτης TIME/DIV πρέπει να τοποθετηθεί στην περιοχή: SEC mSEC μSEC Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση και να την αιτιολογήσετε.
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: mSEC.
Ο υπολογισμός:
f = 1 kHz ⇒ T = 1/f = 1/1000 s = 1 ms = 1000 μs
Για να χωρέσει ένας ή δύο κύκλοι στην οθόνη (≈ 10 DIV):
TIME/DIV ≈ T / (2 έως 5 DIV) ≈ 0,2 έως 0,5 ms/DIV → περιοχή mSEC
Γιατί απορρίπτονται οι άλλες: SEC: με 1 s/DIV ο κύκλος του σήματος (1 ms) θα καταλάμβανε 1/1000 της υποδιαίρεσης — στην οθόνη θα φαινόταν μια συμπαγής φωτεινή λωρίδα, χωρίς διακριτή κυματομορφή. μSEC: με 1 μs/DIV μία μόνο περίοδος θα απαιτούσε 1000 DIV — στην οθόνη (10 DIV) θα φαινόταν μόνο το 1% ενός κύκλου, δηλαδή μια σχεδόν ευθεία γραμμή.
Η αρχή μέτρησης (σελ. 18): η οθόνη του παλμογράφου είναι ταξινομημένη σε τετραγωνίδια… Κάθε τετραγωνίδιο ονομάζεται DIV (υποδιαίρεση). Στην οριζόντια διεύθυνση μετράμε την περίοδο της κυματομορφής (αριθμός DIV επί την ένδειξη του μεταγωγέα TIME/DIV). Το πλαίσιο της άσκησης (σελ. 21): να επιλέξετε από τη γεννήτρια ημιτονικό σήμα συχνότητας 1ΚΗΖ με στάθμη 1 Volt p.p· να απεικονίσετε τη κυματομορφή στον παλμογράφο, έτσι ώστε να είναι καθαρή και συγχρονισμένη (ακίνητη)· να μετρήσετε με τον παλμογράφο την περίοδο του ημιτονικού σήματος· να υπολογίσετε τη συχνότητα του ημιτονικού σήματος από τη σχέση f=1/Τ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι η περιοχή των millisecond. Η αιτιολόγηση είναι η εξής: σήμα συχνότητας ενός kilohertz έχει περίοδο ίση με ένα διά χίλια του δευτερολέπτου, δηλαδή ένα millisecond ή χίλια microsecond. Επειδή στον παλμογράφο η περίοδος μετριέται στην οριζόντια διεύθυνση ως ο αριθμός των υποδιαιρέσεων επί την ένδειξη του μεταγωγέα χρόνου, και επειδή η οθόνη έχει περίπου δέκα υποδιαιρέσεις, για να απεικονιστεί ένας ή δύο κύκλοι του σήματος χρειάζεται ρύθμιση της τάξης των δύο έως πέντε δεκάτων του millisecond ανά υποδιαίρεση, δηλαδή περιοχή millisecond. Αν επιλέγαμε την περιοχή του δευτερολέπτου, ολόκληρη η περίοδος θα καταλάμβανε το ένα χιλιοστό μιας υποδιαίρεσης και στην οθόνη θα φαινόταν μια συμπαγής φωτεινή λωρίδα χωρίς διακριτή κυματομορφή. Αν επιλέγαμε την περιοχή του microsecond, μία μόνο περίοδος θα απαιτούσε χίλιες υποδιαιρέσεις και στην οθόνη θα φαινόταν μόνο ένα ελάχιστο τμήμα του κύκλου, δηλαδή μια σχεδόν ευθεία γραμμή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 2. Για τη μέτρηση ημιτονικής τάσης 12ν/50ΗΖ με τη βοήθεια του πολύμετρου, η μετρούμενη ένδειξη θα εκφράζει VOLTp-p VOLTp VOLTRMS Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: VOLT RMS.
Η τεκμηρίωση (σελ. 17): με το πολύμετρο μετράμε τάση εναλλασσόμενη VAC (ή VRMS) — δηλαδή το ίδιο το βιβλίο ταυτίζει την ένδειξη VAC με την ενεργό (RMS) τιμή.
Ημιτονική τάση 12 V / 50 Hz
V RMS = 12 V ← η ένδειξη του πολυμέτρου
V p = V RMS · √2 ≈ 16,97 V
V p-p = 2 · V p ≈ 33,94 V
Γιατί: τα πολύμετρα εναλλασσόμενης τάσης βαθμονομούνται σε ενεργό τιμή, γιατί αυτή είναι που αντιστοιχεί στην ισοδύναμη συνεχή τάση ως προς την παραγόμενη ισχύ σε ωμική αντίσταση — και είναι η τιμή με την οποία δηλώνονται όλες οι τάσεις δικτύου (π.χ. 220V AC, σελ. 17).
Η αντιδιαστολή με τον παλμογράφο (σελ. 18, 21): ο παλμογράφος μετρά πλάτος — να μετρήσετε στον παλμογράφο το πλάτος της κυματομορφής της γεννήτριας V = ........ Vp-p — δηλαδή δίνει από κορυφή σε κορυφή, ενώ το πολύμετρο δίνει ενεργό τιμή. Γι' αυτό, μετρώντας το ίδιο σήμα με τα δύο όργανα, παίρνουμε διαφορετικούς αριθμούς που συνδέονται με τη σχέση V p-p = 2√2 · V RMS ≈ 2,83 · V RMS. Η αντίστοιχη σημείωση της θεωρίας (Μέρος Α΄, σελ. 58): ενεργός τιμή τάσης είναι η μέγιστη τιμή της τάσης Uop δια √2.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι volt RMS, δηλαδή ενεργός τιμή. Το βιβλίο, απαριθμώντας τα μεγέθη που μετρά το ψηφιακό πολύμετρο, ταυτίζει την εναλλασσόμενη τάση με την ενεργό τιμή, γράφοντας τάση εναλλασσόμενη VAC ή VRMS. Τα πολύμετρα βαθμονομούνται σε ενεργό τιμή, γιατί αυτή αντιστοιχεί στην ισοδύναμη συνεχή τάση ως προς την ισχύ που παράγεται σε ωμική αντίσταση, και με αυτήν δηλώνονται όλες οι τάσεις δικτύου, όπως τα διακόσια είκοσι volt. Έτσι, για ημιτονική τάση δώδεκα volt και πενήντα hertz, η ένδειξη δώδεκα είναι η ενεργός τιμή, ενώ η μέγιστη τιμή είναι δώδεκα επί ρίζα δύο, δηλαδή περίπου δεκαέξι κόμμα ενενήντα επτά volt, και η τιμή από κορυφή σε κορυφή περίπου τριάντα τρία κόμμα ενενήντα τέσσερα volt. Αντίθετα, ο παλμογράφος μετρά πλάτος από κορυφή σε κορυφή, γι' αυτό και μετρώντας το ίδιο σήμα με τα δύο όργανα παίρνουμε διαφορετικούς αριθμούς, που συνδέονται με τη σχέση από κορυφή σε κορυφή ίσον δύο ρίζα δύο επί την ενεργό τιμή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Η ένδειξη του οργάνου του σχήματος 2.4.1 θα είναι μεγαλύτερη όταν το μικρόφωνο τοποθετηθεί σε απόσταση από το μεγάφωνο ακουστικής εποπτείας 10mm 10cm 50cm Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: 10 mm.
Γιατί: η ένδειξη του οργάνου αντιστοιχεί στην τάση εξόδου του μικροφώνου, η οποία είναι ανάλογη της ηχητικής πίεσης που δέχεται το διάφραγμα. Η ηχητική πίεση μειώνεται με την απόσταση από την πηγή, άρα όσο πιο κοντά βρίσκεται το μικρόφωνο στο μεγάφωνο, τόσο μεγαλύτερη η ένδειξη.
10 mm → μεγαλύτερη ηχητική πίεση → ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ένδειξη ✔
10 cm → μικρότερη πίεση → μικρότερη ένδειξη
50 cm → ακόμη μικρότερη → η μικρότερη ένδειξη
Η σχετική έννοια από τη θεωρία (Μέρος Α΄, σελ. 20, 24): η ένταση του ήχου ορίζεται ως η ηχητική ενέργεια, που διέρχεται στη μονάδα του χρόνου από επιφάνεια 1cm² κάθετη προς τη διεύθυνση διάδοσης του κύματος — καθώς το ηχητικό κύμα απομακρύνεται από την πηγή, η ίδια ενέργεια απλώνεται σε μεγαλύτερη επιφάνεια, οπότε η ένταση πέφτει. Η ευαισθησία του μικροφώνου είναι η ικανότητα… να δώσει στην έξοδό του μεγάλη ηλεκτρική τάση με την εφαρμογή, όσο το δυνατό, μικρότερης ηχητικής πίεσης και εκφράζεται σε mVolt/bar — δηλαδή η τάση εξόδου είναι ανάλογη της πίεσης.
Ο σκοπός της άσκησης (σελ. 25): οι μαθητές να μπορούν να κατανοούν τα διαγράμματα κατευθυντικότητας και καμπύλης απόκρισης διαφορετικών μικροφώνων και κατ' επέκταση τη χρήση τους σε διάφορες εγκαταστάσεις. Πρακτική σημασία: γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τα μικρόφωνα λαβαλιέρ τοποθετούνται 15 - 18 εκατοστά κάτω από το σαγόνι του ομιλητή (Μέρος Α΄, σελ. 34), δηλαδή πολύ κοντά στην πηγή, ώστε να συλλέγουν ισχυρό σήμα και να απορρίπτουν τον περιβάλλοντα θόρυβο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι τα δέκα χιλιοστά. Η ένδειξη του οργάνου αντιστοιχεί στην τάση εξόδου του μικροφώνου, η οποία είναι ανάλογη της ηχητικής πίεσης που δέχεται το διάφραγμά του. Επειδή η ηχητική ένταση ορίζεται ως η ενέργεια που διέρχεται στη μονάδα του χρόνου από ορισμένη επιφάνεια κάθετη στη διεύθυνση διάδοσης, καθώς το κύμα απομακρύνεται από την πηγή η ίδια ενέργεια απλώνεται σε μεγαλύτερη επιφάνεια και η ένταση μειώνεται. Άρα, όσο πιο κοντά βρίσκεται το μικρόφωνο στο μεγάφωνο ακουστικής εποπτείας, τόσο μεγαλύτερη είναι η ηχητική πίεση που δέχεται και τόσο μεγαλύτερη η ένδειξη του οργάνου. Στα δέκα χιλιοστά έχουμε τη μεγαλύτερη ένδειξη, στα δέκα εκατοστά μικρότερη και στα πενήντα εκατοστά τη μικρότερη. Την ίδια αρχή αξιοποιούν πρακτικά και τα μικρόφωνα λαβαλιέρ, τα οποία τοποθετούνται δεκαπέντε έως δεκαοκτώ εκατοστά κάτω από το σαγόνι του ομιλητή, ώστε να συλλέγουν ισχυρό σήμα και να απορρίπτουν τον περιβάλλοντα θόρυβο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 2. Στο πολικό διάγραμμα με πυκνωτικό μικρόφωνο και στη θέση ΓΓ΄ το όργανο μέτρησης στάθμης δείχνει: Τη μεγαλύτερη τιμή Τη μικρότερη τιμή κανένα από τα παραπάνω. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: τη μικρότερη τιμή.
Το πλαίσιο — τι είναι το πολικό διάγραμμα (Μέρος Α΄, σελ. 24): είναι η ένδειξη της ευαισθησίας του μικροφώνου ως προς τη κατεύθυνση προέλευσης του ήχου. Αν ομιλούμε σ' ένα μικρόφωνο με σταθερή ένταση περιφερόμενοι γύρω από αυτό σε σταθερή απόσταση (ακτίνα κύκλου) θα παρατηρήσουμε ότι η έξοδος του μικροφώνου μεταβάλλεται.
Γιατί η θέση ΓΓ΄ δίνει την ελάχιστη ένδειξη: στην πορεία της άσκησης το μικρόφωνο περιστρέφεται σε σταθερή απόσταση και μετράται η στάθμη σε διαδοχικές θέσεις ΑΑ΄, ΒΒ΄, ΓΓ΄… Το πυκνωτικό μικρόφωνο της άσκησης είναι κατευθυντικό με καρδιοειδές πολικό διάγραμμα, το οποίο έχει:
0° (εμπρός) → ΜΕΓΙΣΤΗ ευαισθησία
╭───╮
90° ─┤ ├─ 270° → ενδιάμεση
╰─┬─╯
180° (πίσω) → ΕΛΑΧΙΣΤΗ ευαισθησία ← θέση ΓΓ΄
Η κλίμακα (Μέρος Α΄, σελ. 25): πλήρη έξοδο έχουμε στην εξωτερική περίμετρο 0dB· την ελάχιστη έξοδο έχουμε στην εσωτερική περίμετρο -20dB. Η ταξινόμηση των πολικών διαγραμμάτων (Μέρος Α΄, σελ. 26): τα κατευθυντικά μικρόφωνα έχουν καρδιοειδές πολικό διάγραμμα· πανκατευθυντικά — το σήμα εξόδου εξαρτάται μόνο από τη στάθμη ηχητικής πίεσης άσχετα από τη κατεύθυνση προέλευσης του ήχου· υπερκαρδιοειδή — πολύ μεγάλη ευαισθησία στο μπροστινό μέρος, ελαφρώς μειωμένη στο πίσω μέρος και… τη χαμηλότερη ευαισθησία στα πλαϊνά μέρη· οκτοειδές — μέγιστη ευαισθησία εμπρός και πίσω και ελάχιστη στα πλαϊνά.
Σημείωση: το συμπέρασμα ισχύει για το καρδιοειδές διάγραμμα της συγκεκριμένης διάταξης· αν το μικρόφωνο ήταν πανκατευθυντικό, η ένδειξη θα ήταν ίδια σε όλες τις θέσεις, οπότε η σωστή απάντηση θα ήταν «κανένα από τα παραπάνω».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι ότι το όργανο δείχνει τη μικρότερη τιμή. Το πολικό διάγραμμα είναι η ένδειξη της ευαισθησίας του μικροφώνου ως προς την κατεύθυνση προέλευσης του ήχου: αν μιλάμε σε ένα μικρόφωνο με σταθερή ένταση, περιφερόμενοι γύρω του σε σταθερή απόσταση, η έξοδός του μεταβάλλεται. Στη διάταξη της άσκησης το μικρόφωνο περιστρέφεται σε σταθερή απόσταση και μετριέται η στάθμη σε διαδοχικές θέσεις, με τη θέση ΓΓ΄ να αντιστοιχεί στην πίσω πλευρά του μικροφώνου. Επειδή το πυκνωτικό μικρόφωνο της άσκησης είναι κατευθυντικό, με καρδιοειδές πολικό διάγραμμα, η ευαισθησία του είναι μέγιστη μπροστά και ελάχιστη πίσω, οπότε στη θέση ΓΓ΄ η ένδειξη είναι η μικρότερη. Υπενθυμίζεται ότι στο πολικό διάγραμμα η πλήρης έξοδος αντιστοιχεί στην εξωτερική περίμετρο, στα μηδέν decibel, και η ελάχιστη στην εσωτερική, στα πλην είκοσι decibel. Σημειώνεται ότι, αν το μικρόφωνο ήταν πανκατευθυντικό, με κυκλική πολική απόκριση, η ένδειξη θα ήταν ίδια σε όλες τις θέσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Ο ρόλος του κασετοφώνου στη διαδικασία της ηχοληψίας είναι η καταγραφή των ήχων και η επεξεργασία τους αργότερα από τον αναλύτη. σωστό λάθος Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: σωστό.
Η τεκμηρίωση από τη συνδεσμολογία (σελ. 29-30):
ΗΧΟΛΗΨΙΑ (σχ. 3.4.1):
ΜΙΚΡΟΦΩΝΟ → ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ → ΚΑΣΕΤΟΦΩΝΟ (ΕΓΓΡΑΦΗ)
ΑΝΑΛΥΣΗ (σχ. 3.4.2):
ΚΑΣΕΤΟΦΩΝΟ (ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ) → ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ → ΗΧΕΙΟ
→ ΦΙΛΤΡΟ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ ΖΩΝΗΣ → ΑΝΑΛΥΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ
Η πορεία εργασίας επιβεβαιώνει τον διπλό ρόλο (σελ. 30): στην ηχοληψία — βάζουμε μια άγραφη κασέτα στο κασετόφωνο και ενεργοποιούμε τις συσκευές. Πατάμε το πλήκτρο εγγραφής REC στο κασετόφωνο και ρυθμίζουμε τη στάθμη ενίσχυσης του ενισχυτή έτσι ώστε, στο όργανο παρακολούθησης της εγγραφής του κασετοφώνου (VU μετρο ή LED) να έχουμε ικανοποιητικό επίπεδο στάθμης (0 dΒ). Πραγματοποιούμε μια 10 λεπτή εγγραφή σημειώνοντας τους αριθμούς έναρξης και λήξης της εγγραφής, στο μετρητή του κασετοφώνου. Και στην ανάλυση (σελ. 30): τοποθετούμε τη γραμμένη κασέτα από το δυναμικό μικρόφωνο στο κασετόφωνο… Επιλέγουμε στο φίλτρο τη συχνότητα της πρώτης οκτάβας 31.5 ΗΖ και σημειώνουμε τη μετρούμενη στάθμη από τον αναλύτη.
Γιατί χρειάζεται καταγραφή και όχι απευθείας ανάλυση: η οκταβική ανάλυση απαιτεί να περάσει το ίδιο ηχητικό υλικό δέκα φορές από το φίλτρο, μία για κάθε οκτάβα — γυρίζουμε την κασέτα στην αρχή, επιλέγουμε από το φίλτρο τη συχνότητα 63 ΗΖ… Επαναλαμβάνουμε την ίδια διαδικασία για όλες τις συχνότητες του πίνακα (σελ. 30-31). Αυτό είναι εφικτό μόνο αν ο ήχος έχει πρώτα καταγραφεί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή. Στη διαδικασία της ηχοληψίας το κασετόφωνο έχει ακριβώς τον ρόλο της καταγραφής των ήχων, ώστε αυτοί να επεξεργαστούν αργότερα από τον αναλύτη. Αυτό φαίνεται από τις δύο συνδεσμολογίες της άσκησης: στην ηχοληψία το μικρόφωνο οδηγεί τον ενισχυτή ακουστικών συχνοτήτων και αυτός το κασετόφωνο σε λειτουργία εγγραφής, ενώ στην ανάλυση το κασετόφωνο λειτουργεί σε αναπαραγωγή και οδηγεί, μέσω του φίλτρου διέλευσης ζώνης, τον αναλύτη στάθμης ήχων. Η πορεία εργασίας επιβεβαιώνει τον διπλό αυτόν ρόλο, αφού πρώτα γίνεται δεκάλεπτη εγγραφή με ρύθμιση της στάθμης στα μηδέν decibel και στη συνέχεια η γραμμένη κασέτα τοποθετείται ξανά στο κασετόφωνο για την ανάλυση. Η ενδιάμεση καταγραφή είναι απαραίτητη, γιατί η οκταβική ανάλυση απαιτεί να περάσει το ίδιο ακριβώς ηχητικό υλικό δέκα φορές από το φίλτρο, μία για κάθε οκτάβα, κάτι που θα ήταν αδύνατο με απευθείας ανάλυση του ζωντανού ήχου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 2. Ο ρόλος του κασετοφώνου στη διαδικασία της ανάλυσης είναι η αναπαραγωγή των καταγεγραμμένων ήχων και η οδήγησή τους μέσω του φίλτρου διέλευσης ζώνης στον αναλύτη. σωστό λάθος Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: σωστό.
Η τεκμηρίωση από τη συνδεσμολογία της ανάλυσης (σχ. 3.4.2, σελ. 30):
ΚΑΣΕΤΟΦΩΝΟ (ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ) ─► ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ─► ΗΧΕΙΟ
└─► ΦΙΛΤΡΟ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ ΖΩΝΗΣ ─► ΑΝΑΛΥΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΗΧΩΝ
Η πορεία εργασίας (σελ. 30-31): πραγματοποιούμε τη συνδεσμολογία του σχήματος 3.4.2. Τοποθετούμε τη γραμμένη κασέτα από το δυναμικό μικρόφωνο στο κασετόφωνο. Μηδενίζουμε το μετρητή. Ενεργοποιούμε στο φίλτρο διέλευσης ζώνης το πλήκτρο επιλογής οκτάβας (1:1). Στον αναλύτη στάθμης ήχων ρυθμίζουμε την κλίμακά του έτσι, ώστε να εξισορροπεί την ενίσχυση, που είχε επιβάλλει ο ενισχυτής στη διαδικασία της εγγραφής. Ρυθμίζουμε τον αριθμό των δειγμάτων (Number Of Samples) τουλάχιστον στα 200… Επιλέγουμε στο φίλτρο τη συχνότητα της πρώτης οκτάβας 31.5 ΗΖ και σημειώνουμε τη μετρούμενη στάθμη από τον αναλύτη, την οποία καταχωρούμε στον πίνακα 3.5.1.
Η αλυσίδα των τριών ρόλων:
| Συσκευή | Ρόλος στην ανάλυση |
|---|---|
| Κασετόφωνο | αναπαραγωγή των καταγεγραμμένων ήχων |
| Φίλτρο διέλευσης ζώνης | απομόνωση μίας οκτάβας κάθε φορά (31,5 / 63 / 125 / … / 16000 Hz) |
| Αναλύτης στάθμης ήχων | μέτρηση της στάθμης της οκτάβας σε dB |
Το ζητούμενο της ανάλυσης (σελ. 31-32): σύγκριση των πινάκων 3.5.1 (χωρίς ηχοπέτασμα στη διεύθυνση του ισχυρότερου ηχητικού πεδίου) και 3.5.2 (με ηχοπέτασμα στη διεύθυνση του ίδιου ηχητικού πεδίου) και καταγραφή των συμπερασμάτων για τη χρησιμότητα της οκταβικής ανάλυσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή. Στη διαδικασία της ανάλυσης το κασετόφωνο λειτουργεί σε αναπαραγωγή και οδηγεί τους καταγεγραμμένους ήχους, μέσω του φίλτρου διέλευσης ζώνης, στον αναλύτη στάθμης ήχων, ενώ παράλληλα το σήμα οδηγείται και στον ενισχυτή με το ηχείο για ακουστική εποπτεία. Κατά την πορεία εργασίας τοποθετούμε τη γραμμένη κασέτα στο κασετόφωνο, μηδενίζουμε τον μετρητή, ενεργοποιούμε στο φίλτρο το πλήκτρο επιλογής οκτάβας ένα προς ένα, ρυθμίζουμε την κλίμακα του αναλύτη ώστε να εξισορροπεί την ενίσχυση που είχε επιβληθεί κατά την εγγραφή και θέτουμε τον αριθμό των δειγμάτων τουλάχιστον στα διακόσια. Στη συνέχεια επιλέγουμε διαδοχικά κάθε οκτάβα, από τα τριάντα ένα κόμμα πέντε hertz έως τα δεκαέξι χιλιάδες, και καταγράφουμε τη μετρούμενη στάθμη. Έτσι ο ρόλος μοιράζεται σε τρεις συσκευές: το κασετόφωνο αναπαράγει, το φίλτρο απομονώνει μία οκτάβα κάθε φορά και ο αναλύτης μετρά τη στάθμη της σε decibel.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 3. Το φίλτρο διέλευσης ζώνης είναι απαραίτητη ηλεκτρονική διάταξη στη διαδικασία της ηχοληψίας. σωστό λάθος Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: λάθος.
Η τεκμηρίωση από τις δύο συνδεσμολογίες (σελ. 29-30):
ΗΧΟΛΗΨΙΑ (σχ. 3.4.1):
ΜΙΚΡΟΦΩΝΟ → ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ → ΚΑΣΕΤΟΦΩΝΟ (ΕΓΓΡΑΦΗ)
✘ ΔΕΝ υπάρχει φίλτρο
ΑΝΑΛΥΣΗ (σχ. 3.4.2):
ΚΑΣΕΤΟΦΩΝΟ (ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ) → ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ → ΗΧΕΙΟ
→ ΦΙΛΤΡΟ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ ΖΩΝΗΣ → ΑΝΑΛΥΤΗΣ
✔ ΕΔΩ χρησιμοποιείται
Γιατί δεν πρέπει να υπάρχει στην ηχοληψία: στην εγγραφή θέλουμε να αποτυπωθεί ολόκληρο το ακουστικό φάσμα του χώρου, ώστε στη συνέχεια να μπορεί να αναλυθεί οκτάβα προς οκτάβα. Αν παρεμβαλλόταν φίλτρο διέλευσης ζώνης κατά την εγγραφή, θα έκοβε μόνιμα τις συχνότητες εκτός της ζώνης του και η ανάλυση των υπόλοιπων οκτάβων θα ήταν αδύνατη. Πού ακριβώς χρησιμοποιείται (σελ. 30): ενεργοποιούμε στο φίλτρο διέλευσης ζώνης το πλήκτρο επιλογής οκτάβας (1:1) και στη συνέχεια επιλέγουμε στο φίλτρο τη συχνότητα της πρώτης οκτάβας 31.5 ΗΖ — δηλαδή το φίλτρο είναι το όργανο που απομονώνει μία οκτάβα κάθε φορά από το ήδη καταγεγραμμένο υλικό.
Τα υλικά της άσκησης (σελ. 29): μικρόφωνο δυναμικό και πυκνωτικό, ενισχυτής και ηχεία, κασετόφωνο και φίλτρο διέλευσης ζώνης συχνοτήτων, σύστημα στήριξης μικροφώνου, αναλύτης στάθμης ήχων — το φίλτρο απαριθμείται ως υλικό της άσκησης συνολικά, όχι της ηχοληψίας ειδικά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι λάθος. Το φίλτρο διέλευσης ζώνης δεν χρησιμοποιείται στη διαδικασία της ηχοληψίας αλλά στη διαδικασία της ανάλυσης. Στη συνδεσμολογία της ηχοληψίας το μικρόφωνο οδηγεί τον ενισχυτή ακουστικών συχνοτήτων και αυτός το κασετόφωνο σε εγγραφή, χωρίς να παρεμβάλλεται φίλτρο. Αντίθετα, στη συνδεσμολογία της ανάλυσης το κασετόφωνο αναπαράγει και το σήμα οδηγείται μέσω του φίλτρου διέλευσης ζώνης στον αναλύτη στάθμης ήχων. Ο λόγος είναι ότι κατά την εγγραφή θέλουμε να αποτυπωθεί ολόκληρο το ακουστικό φάσμα του χώρου, ώστε στη συνέχεια να αναλυθεί οκτάβα προς οκτάβα· αν παρεμβαλλόταν φίλτρο κατά την εγγραφή, θα έκοβε μόνιμα τις συχνότητες εκτός της ζώνης του και η ανάλυση των υπόλοιπων οκτάβων θα ήταν αδύνατη. Στην ανάλυση, αντίθετα, το φίλτρο είναι απαραίτητο, γιατί απομονώνει μία οκτάβα κάθε φορά, από τα τριάντα ένα κόμμα πέντε hertz έως τα δεκαέξι χιλιάδες, ώστε ο αναλύτης να μετρήσει τη στάθμη της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 4. Ο αναλύτης ήχων είναι όργανο μέτρησης στάθμης μέτρησης συχνότητας κανένα από τα παραπάνω. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: μέτρησης στάθμης.
Η τεκμηρίωση (σελ. 29): Αναλύτης στάθμης ήχων (Audio Level Analyser). Είναι όργανο μέτρησης και ανάλυσης στάθμης καταγεγραμμένων ήχων σε οκταβικές συχνότητες, καθώς και ανάλυσης σε τριτοοκταβικές συχνότητες υποήχων και ακουστών.
| Όργανο | Τι μετρά |
|---|---|
| Αναλύτης στάθμης ήχων | στάθμη (σε dB) ανά οκτάβα |
| Φίλτρο διέλευσης ζώνης | επιλέγει τη ζώνη συχνοτήτων — δεν μετρά |
| Παλμογράφος / συχνόμετρο | συχνότητα και πλάτος κυματομορφής |
Πώς φαίνεται από την πορεία εργασίας (σελ. 30-31): επιλέγουμε στο φίλτρο τη συχνότητα της πρώτης οκτάβας 31.5 ΗΖ και σημειώνουμε τη μετρούμενη στάθμη από τον αναλύτη, την οποία καταχωρούμε στον πίνακα 3.5.1 — η συχνότητα επιλέγεται στο φίλτρο, η στάθμη διαβάζεται στον αναλύτη. Και από τη μορφή του πίνακα (πίνακας 3.5.1, σελ. 31): οι στήλες είναι οι συχνότητες οκτάβας σε ΗΖ (31.5, 63, 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000, 8000, 16000) και οι γραμμές η στάθμη οκτάβας σε dB με δυναμικό και με πυκνωτικό μικρόφωνο — δηλαδή το μετρούμενο μέγεθος είναι σε dB, μονάδα στάθμης. Η ρύθμιση της κλίμακας (σελ. 30): στον αναλύτη στάθμης ήχων ρυθμίζουμε την κλίμακά του έτσι, ώστε να εξισορροπεί την ενίσχυση, που είχε επιβάλλει ο ενισχυτής στη διαδικασία της εγγραφής — απαραίτητο ώστε οι μετρούμενες στάθμες να αντιστοιχούν στις πραγματικές στάθμες του χώρου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι ότι πρόκειται για όργανο μέτρησης στάθμης. Το βιβλίο ορίζει τον αναλύτη στάθμης ήχων ως όργανο μέτρησης και ανάλυσης στάθμης καταγεγραμμένων ήχων σε οκταβικές συχνότητες, καθώς και ανάλυσης σε τριτοοκταβικές συχνότητες υποήχων και ακουστών. Αυτό επιβεβαιώνεται και από την πορεία εργασίας, όπου η συχνότητα κάθε οκτάβας επιλέγεται στο φίλτρο διέλευσης ζώνης, ενώ η στάθμη διαβάζεται στον αναλύτη και καταχωρείται στον πίνακα, καθώς και από τη μορφή του ίδιου του πίνακα, όπου οι στήλες είναι οι συχνότητες των οκτάβων και οι γραμμές η στάθμη σε decibel με δυναμικό και με πυκνωτικό μικρόφωνο. Σημειώνεται ότι πριν από τις μετρήσεις ρυθμίζεται η κλίμακα του αναλύτη, ώστε να εξισορροπεί την ενίσχυση που είχε επιβάλει ο ενισχυτής κατά την εγγραφή και οι μετρούμενες στάθμες να αντιστοιχούν στις πραγματικές στάθμες του χώρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Όταν μεγιστοποιούμε τη ρύθμιση των χαμηλών συχνοτήτων στον εξισωτή τότε ο ήχος ακούγεται πιο : μπάσα πρίμα καμμία μεταβολή στον ήχο Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: μπάσα.
Η τεκμηρίωση (Μέρος Α΄, σελ. 40): η ρύθμιση του τόνου γίνεται με μεταβολή του εύρους των συνιστωσών του ηχητικού σήματος. Δηλαδή π.χ. μπορεί να κάνει ο ρυθμιστής αύξηση της περιοχής των χαμηλών συχνοτήτων (μπάσα) και μείωση της περιοχής των υψηλών συχνοτήτων (πρίμα).
ενίσχυση των Χ.Σ. → «μπάσος» ήχος (βαθύς, γεμάτος)
ενίσχυση των Υ.Σ. → «πρίμος» ήχος (οξύς, λαμπερός)
Τι είναι ο εξισωτής (Μέρος Α΄, σελ. 38): Εξισωτής κονσόλας ελέγχου. Μοιάζει πολύ με τα ρυθμιστικά τόνου ενός στερεοφωνικού δέκτη. Αυξάνει ή μειώνει επιλεγμένες περιοχές συχνοτήτων μεταβάλλοντας το χαρακτήρα της ακουστικής πληροφορίας. Πόσες περιοχές ρυθμίζει (Μέρος Α΄, σελ. 40): στις πιο απλές περιπτώσεις οι διάφορες ηχητικές διατάξεις διαθέτουν δύο ρυθμιστικά του τόνου, ένα για τις χαμηλές συχνότητες και ένα για τις υψηλές συχνότητες. Όπου όμως απαιτείται μεγαλύτερος αριθμός των ρυθμιστικών τότε κατασκευάζονται ιδιαίτερες διατάξεις γνωστές σαν εξισωτές (Equalizers), οι οποίες διατάξεις έχουν ρυθμιστικά ρύθμισης 8 - 10 περιοχών του ακουστικού φάσματος. Ποιο χαρακτηριστικό μεταβάλλεται (Μέρος Α΄, σελ. 40): οι ρυθμιστές του τόνου είναι διατάξεις, οι οποίες ρυθμίζουν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των ηχητικών σημάτων που είναι η χροιά (φάσμα ακουστικών συχνοτήτων) ή όπως συνηθίζεται ο τόνος.
Ο σκοπός της άσκησης (σελ. 35): να γνωρίζουν το χειρισμό μιας απλής τράπεζας μίξης ήχου· να γνωρίζουν τη δράση των ρυθμιστικών της τράπεζας· να ερμηνεύουν τα αποτελέσματα των διαφόρων χειρισμών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι ότι ο ήχος ακούγεται πιο μπάσος. Ο εξισωτής αυξάνει ή μειώνει επιλεγμένες περιοχές συχνοτήτων, μεταβάλλοντας τον χαρακτήρα της ακουστικής πληροφορίας, δηλαδή τη χροιά ή, όπως συνηθίζεται να λέγεται, τον τόνο. Η ρύθμιση του τόνου γίνεται με μεταβολή του εύρους των συνιστωσών του ηχητικού σήματος: αύξηση της περιοχής των χαμηλών συχνοτήτων δίνει μπάσο ήχο, δηλαδή βαθύ και γεμάτο, ενώ αύξηση της περιοχής των υψηλών συχνοτήτων δίνει πρίμο ήχο, δηλαδή οξύ και λαμπερό. Επομένως, όταν μεγιστοποιούμε τη ρύθμιση των χαμηλών συχνοτήτων, ενισχύεται η περιοχή των μπάσων και ο ήχος ακούγεται πιο μπάσος. Σημειώνεται ότι στις απλές διατάξεις υπάρχουν δύο μόνο ρυθμιστικά τόνου, ένα για τις χαμηλές και ένα για τις υψηλές συχνότητες, ενώ οι εξισωτές διαθέτουν ρυθμιστικά για οκτώ έως δέκα περιοχές του ακουστικού φάσματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 2. Όταν αυξάνουμε το ποτενσιόμετρο ρύθμισης της έντασης μιας πηγής (π.χ. μικρόφωνο) τότε αυξάνει και η στάθμη των υπόλοιπων πηγών στο τελικό προϊόν της μίξης σωστό λάθος Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: λάθος.
Γιατί: κάθε πηγή έχει δικό της ποτενσιόμετρο στην αντίστοιχη είσοδο της κονσόλας. Η αύξηση του ποτενσιομέτρου μιας πηγής αυξάνει μόνο τη δική της συνεισφορά στο μίγμα· η απόλυτη στάθμη των υπολοίπων παραμένει αμετάβλητη (αλλάζει μόνο η σχετική τους θέση μέσα στο τελικό μίγμα, αφού η μία πηγή γίνεται πιο δυνατή).
Mic ──[ποτ. 1]──┐
CD ──[ποτ. 2]──┼──► ΜΙΞΗ ──[Master]──► ΕΞΟΔΟΣ
Tape ──[ποτ. 3]──┘
↑ ποτ. 1 ⇒ ↑ μόνο η στάθμη του Mic
↑ Master ⇒ ↑ όλες οι πηγές μαζί
Η τεκμηρίωση για τις ξεχωριστές εισόδους (Μέρος Α΄, σελ. 37): στο διάγραμμα 1.3.1. έχουμε πέντε πηγές, που σημαίνει ότι και στη κονσόλα πρέπει να έχουμε πέντε εισόδους για την επεξεργασία. Οι είσοδοι αυτοί έχουν προενισχυτές και ρυθμιστές της έντασης καθεμιάς από τις πέντε πηγές. Ποιο ρυθμιστικό επηρεάζει το σύνολο (Μέρος Α΄, σελ. 38): εδώ γίνεται ο τελικός έλεγχος της στάθμης του παραγόμενου ηχητικού σήματος, ο οποίος μπορεί να ρυθμιστεί με το κεντρικό ποτενσιόμετρο (Master Pot.) — αυτό και μόνο αυτό μεταβάλλει τη στάθμη όλων των πηγών ταυτόχρονα. Η αντίστοιχη ορολογία της άσκησης (σελ. 35): Ισοστάθμιση (Balance): είναι η κατάλληλη μίξη διαφόρων πηγών ήχων — δηλαδή η σχετική ισορροπία των πηγών, η οποία αλλάζει όταν μεταβάλλουμε το ποτενσιόμετρο μιας πηγής. Η πορεία εργασίας το ελέγχει (άσκηση 5, σελ. 40): να ελέγξετε τα ποτενσιόμετρα για να βεβαιωθείτε ότι ελέγχουν τη στάθμη των πηγών και να σημειώστε σε κάθε είσοδο ποια πηγή αντιστοιχεί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι λάθος. Κάθε πηγή ήχου συνδέεται σε δική της είσοδο της κονσόλας, η οποία διαθέτει προενισχυτή και δικό της ρυθμιστή έντασης. Επομένως, όταν αυξάνουμε το ποτενσιόμετρο μιας πηγής, όπως του μικροφώνου, αυξάνεται μόνο η δική της συνεισφορά στο μίγμα, ενώ η απόλυτη στάθμη των υπόλοιπων πηγών παραμένει αμετάβλητη· αυτό που αλλάζει είναι η σχετική τους θέση μέσα στο τελικό μίγμα, αφού η μία πηγή γίνεται πιο δυνατή σε σχέση με τις άλλες. Το μόνο ρυθμιστικό που μεταβάλλει ταυτόχρονα τη στάθμη όλων των πηγών είναι το κεντρικό ποτενσιόμετρο της εξόδου, με το οποίο γίνεται ο τελικός έλεγχος της στάθμης του παραγόμενου ηχητικού σήματος. Άλλωστε η ισοστάθμιση ορίζεται ακριβώς ως η κατάλληλη μίξη των διαφόρων πηγών ήχων, δηλαδή ως η σχετική ισορροπία τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: 3. Ο πίνακας διακλάδωσης των πηγών μας δίνει τη δυνατότητα να: συνδέουμε τα ηχητικά σήματα των πηγών προς και από τα διάφορα τμήματα των συσκευών. ενισχύουμε τη πηγή που ακούμε. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: συνδέουμε τα ηχητικά σήματα των πηγών προς και από τα διάφορα τμήματα των συσκευών.
Η τεκμηρίωση (Μέρος Α΄, σελ. 36): η διακλάδωση των ηχητικών πηγών γίνεται με τη βοήθεια ενός πίνακα διακλάδωσης, του οποίου η βασική λειτουργία είναι η οδήγηση των ηχητικών πηγών (μικρόφωνα, κασετόφωνο, CD, Pick Up κλπ) προς και από τα διάφορα τμήματα των συσκευών. Η διακλάδωση γίνεται με τη χρήση αγωγών και βυσμάτων ή με τη χρήση υπολογιστή.
Γιατί απορρίπτεται η δεύτερη επιλογή: η ενίσχυση δεν γίνεται στον πίνακα διακλάδωσης αλλά στους προενισχυτές των εισόδων — οι είσοδοι αυτοί έχουν προενισχυτές και ρυθμιστές της έντασης καθεμιάς από τις πέντε πηγές (Μέρος Α΄, σελ. 37). Ο πίνακας διακλάδωσης δρομολογεί, δεν ενισχύει.
Το παράδειγμα του βιβλίου (Μέρος Α΄, σελ. 36-37): διαθέτει πέντε υποδοχές (άνω τρύπες), όπου συνδέονται οι αντίστοιχες πέντε ηχητικές πηγές (Mic. 1, Mic. 2, CD, TAPE, PICK -UP) και πέντε υποδοχές (κάτω τρύπες), όπου γίνεται η σύνδεση και διακλάδωση των πηγών στα διάφορα μέρη της κονσόλας μέσω των πέντε ρυθμιστών έντασης (ποτενσιόμετρα). Η σειρά ρύθμισης των πηγών στο συγκεκριμένο παράδειγμα είναι Mic 1 - ποτενσιόμετρο1, Mic 2 - ποτενσιόμετρο 3, CD - ποτενσιόμετρο 5, Tape Deck - ποτενσιόμετρο 2 και Pick-Up - ποτενσιόμετρο 4. Τα προβλήματά του και η εξέλιξη (Μέρος Α΄, σελ. 37): επειδή η διαδικασία διακλάδωσης με πίνακα απαιτεί χρόνο, τα δε καλώδια πολλές φορές φθείρονται με αποτέλεσμα την εισαγωγή βόμβου και το κυριώτερο ο τεχνικός του πίνακα συγχέει τη σύνδεση με τη πηγή, γι' αυτό χρησιμοποιούνται διακλαδωτές με τη βοήθεια υπολογιστή. Η θέση του στις λειτουργίες της κονσόλας (Μέρος Α΄, σελ. 36): η διακλάδωση των διαφόρων ηχητικών πηγών είναι η πρώτη από τις έξι γενικές λειτουργίες της κονσόλας ελέγχου ήχου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι ότι ο πίνακας διακλάδωσης μας δίνει τη δυνατότητα να συνδέουμε τα ηχητικά σήματα των πηγών προς και από τα διάφορα τμήματα των συσκευών. Η διακλάδωση των ηχητικών πηγών γίνεται με τη βοήθεια του πίνακα διακλάδωσης, του οποίου βασική λειτουργία είναι η οδήγηση των πηγών, όπως μικρόφωνα, κασετόφωνο, CD και pick up, προς και από τα διάφορα τμήματα των συσκευών, με τη χρήση αγωγών και βυσμάτων ή με τη βοήθεια υπολογιστή. Η δεύτερη επιλογή, δηλαδή η ενίσχυση της πηγής που ακούμε, δεν ισχύει, γιατί η ενίσχυση δεν γίνεται στον πίνακα διακλάδωσης αλλά στους προενισχυτές των εισόδων της κονσόλας, οι οποίοι διαθέτουν και ρυθμιστές έντασης για κάθε πηγή· ο πίνακας διακλάδωσης δρομολογεί και δεν ενισχύει. Σημειώνεται ότι, επειδή η διακλάδωση με πίνακα απαιτεί χρόνο και τα καλώδια φθείρονται εισάγοντας βόμβο, ενώ ο τεχνικός μπορεί να συγχέει τη σύνδεση με την πηγή, σήμερα χρησιμοποιούνται διακλαδωτές με τη βοήθεια υπολογιστή.
Κριτήρια αξιολόγησης: