Λύσεις ερωτήσεων ασκήσεων 5-8 (σελ. 41, 46, 50, 55) – ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΣΗΜΑΤΟΣ Εργαστήριο Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων ασκήσεων 5-8

Πλήρεις λύσεις και των δέκα ερωτήσεων των ασκήσεων 5 έως 8 — ο έλεγχος μίξης και ισοστάθμισης, η διαφορά ισοσταθμιστή και εξισωτή, η συμπίεση και η διαστολή χρόνου, τα ηχητικά εφφέ και ο συνδυασμός τους με τον χώρο και τον χρόνο της σκηνής, καθώς και οι συνδέσεις ενισχυτή, κασετοφώνου και ηχείων με τα προβλήματα που δημιουργούν οι κατεστραμμένες ή ελλιπείς γραμμές.

Άσκηση 5η · Ερώτηση 1 — Η δράση του στερεοφωνικού ισοσταθμιστή

Ερώτηση: 1. Ποια είναι η δράση ενός στερεοφωνικού ισοσταθμιστή με μεταβολή του Ερωτήσεις ποτενσιόμετρου από τα δυο άκρα του προς το κέντρο;

Απάντηση:

• Η αρχή λειτουργίας (Μέρος Α΄, σελ. 41): οι ισοσταθμιστές σκοπό έχουν να ρυθμίσουν τη στάθμη των ηχητικών σημάτων των δύο καναλιών είτε με τη βοήθεια ενός ρυθμιστικού είτε με τη βοήθεια δύο ρυθμιστικών (ένα για το κάθε κανάλι).

    ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΑΚΡΟ        ΚΕΝΤΡΟ           ΔΕΞΙ ΑΚΡΟ
    ┌──────────────────────┼──────────────────────┐
    L = 100 %            L = R = 50 %          L = 0 %
    R = 0 %                                    R = 100 %
    ακούγεται μόνο    ισόρροπη στερεοφωνική  ακούγεται μόνο
    το αριστερό             ακρόαση          το δεξί

  Η δράση: κινώντας το ποτενσιόμετρο από κάποιο άκρο προς το κέντρο, η στάθμη του καναλιού που ήταν αποκομμένο αυξάνεται βαθμιαία, ενώ η στάθμη του καναλιού που ακουγόταν μόνο του μειώνεται βαθμιαία, μέχρι που στο κέντρο τα δύο κανάλια αποδίδονται εξίσου — δηλαδή αποκαθίσταται η ισόρροπη στερεοφωνική εικόνα.

  Το κύκλωμα (Μέρος Α΄, σελ. 41): ο ρυθμιστής αποτελείται από δύο ποτενσιόμετρα R1 και R2, τα οποία όμως έχουν αντιμετρική ρύθμιση… όταν επιλέγουμε ρύθμιση του δεξιού καναλιού (δηλ. θέλουμε να ακούγεται το δεξί κανάλι), τότε η μεσαία λήψη του R2 ποτενσιομέτρου οδηγείται προς την πάνω πλευρά μειώνοντας την αντίσταση, ενώ η μεσαία λήψη του R1 ποτενσιομέτρου οδηγείται προς τα κάτω αυξάνοντας την αντίσταση και βεβαίως ελαττώνοντας τη στάθμη εξόδου του αριστερού καναλιού. Σε ακραίες θέσεις θα ακούγεται το δεξί κανάλι ενώ το αριστερό δε θα ακούγεται. Πού εντάσσεται (Μέρος Α΄, σελ. 41): τα στερεοφωνικά συγκροτήματα ποιότητας διαθέτουν διατάξεις ολοκληρωμένης τεχνικής με τα οποία γίνεται ρύθμιση της έντασης του σήματος (Volume Control), του τόνου (Tone Control) και της ισοστάθμισης (Balance Control). Η αντίστοιχη ορολογία της εργαστηριακής ενότητας (σελ. 35): Ισοστάθμιση (Balance): είναι η κατάλληλη μίξη διαφόρων πηγών ήχων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο στερεοφωνικός ισοσταθμιστής ρυθμίζει τη στάθμη των ηχητικών σημάτων των δύο καναλιών, του αριστερού και του δεξιού. Το κύκλωμά του αποτελείται από δύο ποτενσιόμετρα με αντιμετρική ρύθμιση, ώστε όταν αυξάνεται η αντίσταση στο ένα κανάλι να μειώνεται στο άλλο. Στις ακραίες θέσεις του ποτενσιομέτρου ακούγεται μόνο το ένα κανάλι, ενώ το άλλο σιγά εντελώς. Καθώς μετακινούμε το ποτενσιόμετρο από κάποιο άκρο προς το κέντρο, η στάθμη του καναλιού που ήταν αποκομμένο αυξάνεται βαθμιαία, ενώ η στάθμη του καναλιού που ακουγόταν μόνο του μειώνεται βαθμιαία. Στο κέντρο της διαδρομής τα δύο κανάλια αποδίδονται εξίσου, οπότε αποκαθίσταται η ισόρροπη στερεοφωνική εικόνα, δηλαδή η ηχητική πληροφορία μοιράζεται κανονικά ανάμεσα στα δύο ηχεία. Σημειώνεται ότι στα στερεοφωνικά συγκροτήματα ποιότητας η ισοστάθμιση αποτελεί, μαζί με τη ρύθμιση της έντασης και του τόνου, μία από τις τρεις βασικές ρυθμίσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 5η · Ερώτηση 2 — Η διαφορά ισοσταθμιστών και εξισωτή

Ερώτηση: 2. Ποια είναι η βασική διαφορά μεταξύ ισοσταθμιστών και εξισωτή;

Απάντηση:

• 	Ισοσταθμιστής (Balance)	Εξισωτής (Equalizer)
  Τι ρυθμίζει	τη στάθμη των ηχητικών σημάτων των δύο καναλιών (Μέρος Α΄, σελ. 41)	αυξάνει ή μειώνει επιλεγμένες περιοχές συχνοτήτων μεταβάλλοντας το χαρακτήρα της ακουστικής πληροφορίας (Μέρος Α΄, σελ. 38)
  Ποιο μέγεθος αλλάζει	την κατανομή της έντασης ανάμεσα σε αριστερό και δεξί	τη χροιά (φάσμα ακουστικών συχνοτήτων) ή όπως συνηθίζεται ο τόνος (Μέρος Α΄, σελ. 40)
  Πού αφορά	στερεοφωνικά συστήματα, εκεί όπου δηλαδή οι ηχητικές πληροφορίες περνούν από δύο ξεχωριστά κανάλια επεξεργασίας (Μέρος Α΄, σελ. 41)	το ακουστικό φάσμα — ρυθμιστικά ρύθμισης 8 - 10 περιοχών του ακουστικού φάσματος (Μέρος Α΄, σελ. 40)
  Στη διάταξη	απλές ηλεκτρονικές (κυρίως παθητικές) διατάξεις	ξεχωριστή διάταξη ή τμήμα της κονσόλας

   ΙΣΟΣΤΑΘΜΙΣΤΗΣ:   L ◄────●────► R      (πού ακούγεται ο ήχος)
   ΕΞΙΣΩΤΗΣ:        χαμηλές ▁▃▅▇ υψηλές  (πώς ακούγεται ο ήχος)

  Η βασική διαφορά με μια πρόταση: ο ισοσταθμιστής επεμβαίνει στη χωρική κατανομή (ισορροπία αριστερού-δεξιού καναλιού), ενώ ο εξισωτής επεμβαίνει στο φασματικό περιεχόμενο (ισορροπία χαμηλών-μεσαίων-υψηλών συχνοτήτων).

  Στην τράπεζα μίξης της άσκησης (σελ. 39) υπάρχουν και τα δύο: τράπεζα μίξης ήχου με ρυθμιστές, ισοστάθμισης (Balance), εξίσωσης (Equalization), πρίμα, μπάσα, έντασης φωνής κάθε πηγής ήχου και του προϊόντος της μίξης. Και στον ποιοτικό έλεγχο της κονσόλας (Μέρος Α΄, σελ. 38) ο εξισωτής συγκαταλέγεται στα σπουδαιότερα ρυθμιστικά του ελέγχου της ποιότητας του ήχου, μαζί με τα φίλτρα αποκοπής ζώνης συχνοτήτων και τους ρυθμιστές αντήχησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βασική διαφορά είναι ότι ο ισοσταθμιστής επεμβαίνει στη χωρική κατανομή του ήχου, ενώ ο εξισωτής στο φασματικό του περιεχόμενο. Ειδικότερα, ο ισοσταθμιστής, γνωστός και ως balance, ρυθμίζει τη στάθμη των ηχητικών σημάτων των δύο καναλιών, δηλαδή την ισορροπία ανάμεσα στο αριστερό και στο δεξί κανάλι, και αφορά αποκλειστικά τα στερεοφωνικά συστήματα, όπου οι ηχητικές πληροφορίες περνούν από δύο ξεχωριστά κανάλια επεξεργασίας· πρόκειται για απλές, κυρίως παθητικές ηλεκτρονικές διατάξεις. Ο εξισωτής, αντίθετα, αυξάνει ή μειώνει επιλεγμένες περιοχές συχνοτήτων, μεταβάλλοντας τον χαρακτήρα της ακουστικής πληροφορίας, δηλαδή τη χροιά ή αλλιώς τον τόνο, και διαθέτει ρυθμιστικά για οκτώ έως δέκα περιοχές του ακουστικού φάσματος. Με μια πρόταση, ο ισοσταθμιστής καθορίζει πού ακούγεται ο ήχος, ενώ ο εξισωτής πώς ακούγεται. Στην τράπεζα μίξης της άσκησης υπάρχουν και τα δύο, μαζί με ρυθμιστές πρίμων, μπάσων και έντασης κάθε πηγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 6η · Ερώτηση 1 — Πότε δρα αποτελεσματικά ο συμπιεστής χρόνου

Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Ο συμπιεστής χρόνου δρα αποτελεσματικά σε ήχο, που παίζεται γρηγορότερα από τον κανονικό βραδύτερα από το κανονικό κανονικά Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: γρηγορότερα από τον κανονικό.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 43): αν η ταινία παίζεται γρηγορότερα ή βραδύτερα από ότι γράφτηκε, τότε η πληροφορία του ήχου ακούγεται παραμορφωμένη. Η παραμόρφωση αυτή διορθώνεται με τη βοήθεια του συμπιεστή ή διαστολέα χρόνου.

   Ήχος που παίζεται ΓΡΗΓΟΡΟΤΕΡΑ  →  ΣΥΜΠΙΕΣΤΗΣ χρόνου  ✔
   Ήχος που παίζεται ΒΡΑΔΥΤΕΡΑ    →  ΔΙΑΣΤΟΛΕΑΣ χρόνου
   Ήχος που παίζεται ΚΑΝΟΝΙΚΑ     →  δεν χρειάζεται διόρθωση
                                      (η χρήση του δίνει εφφέ)

  Η επιβεβαίωση από την πορεία εργασίας (σελ. 45): να επαναλάβετε τα προηγούμενα βήματα καταγράφοντας τον ήχο από το πικάπ αφού έχετε επιταχύνει το πλατώ. Να παίξετε την ταινία με τον καταγεγραμμένο παραμορφωμένο ήχο. Να ενεργοποιήσετε το συμπιεστή χρόνου και να τον ρυθμίσετε έως ότου πάρετε πάλι τον κανονικό ήχο. — δηλαδή ο συμπιεστής εφαρμόζεται στον ήχο που προέκυψε από επιτάχυνση. Το αντίστοιχο βήμα για τον διαστολέα (σελ. 45): να επιβραδύνετε τη περιστροφή του πλατώ του πικάπ με το χέρι. Αν ο ήχος ακούγεται βραδύτερος; τότε να ενεργοποιήσετε το διαστολέα χρόνου.

  Τι επιτυγχάνεται (σελ. 43): η συμπίεση και η διαστολή του χρόνου μας δίνει τη δυνατότητα να εγγράψουμε ή να παίξουμε την ηχητική πληροφορία γρηγορότερα ή βραδύτερα χωρίς μεταβολή του τονικού ύψους του σήματος — δηλαδή διορθώνεται το ύψος (pitch) που θα αλλοιωνόταν από τη μεταβολή της ταχύτητας. Η ποιότητα των μέσων (σελ. 43): οι συμπιεστές είναι ψηφιακοί ή αναλογικοί. Οι ψηφιακοί συμπιεστές έχουν μεγαλύτερα περιθώρια δράσης έναντι των αναλογικών, οι οποίοι εισάγουν αρκετό θόρυβο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι σε ήχο που παίζεται γρηγορότερα από τον κανονικό. Όταν η ταινία παίζεται γρηγορότερα ή βραδύτερα από ό,τι γράφτηκε, η ηχητική πληροφορία ακούγεται παραμορφωμένη, και η παραμόρφωση αυτή διορθώνεται με τον συμπιεστή ή τον διαστολέα χρόνου. Ο συμπιεστής χρόνου αντιστοιχεί στην περίπτωση του επιταχυμένου ήχου, ενώ ο διαστολέας στην περίπτωση του επιβραδυμένου. Αυτό επιβεβαιώνεται και από την πορεία εργασίας της άσκησης, όπου, αφού καταγραφεί ήχος από το πικάπ με επιταχυμένο πλατώ και αναπαραχθεί παραμορφωμένος, ενεργοποιείται ο συμπιεστής χρόνου και ρυθμίζεται έως ότου αποκατασταθεί ο κανονικός ήχος· αντίστοιχα, όταν το πλατώ επιβραδύνεται, ενεργοποιείται ο διαστολέας. Το ζητούμενο και στις δύο περιπτώσεις είναι να ακουστεί η πληροφορία γρηγορότερα ή βραδύτερα χωρίς μεταβολή του τονικού ύψους του σήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 6η · Ερώτηση 2 — Τι μπορεί να κάνει ο συμπιεστής σε ήχο που παίζεται κανονικά

Ερώτηση: 2. Ο συμπιεστής μπορεί να μειώσει αυξήσει χρονικά τον ήχο που παίζεται κανονικά. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: μειώσει.

  Γιατί: η ίδια η ονομασία δηλώνει τη λειτουργία — ο συμπιεστής συμπιέζει, δηλαδή μειώνει τη χρονική διάρκεια της ηχητικής πληροφορίας, ενώ ο διαστολέας τη διαστέλλει, δηλαδή την αυξάνει.

     ΣΥΜΠΙΕΣΤΗΣ  :  ├────────────────┤  →  ├──────────┤   (μικρότερη διάρκεια)
     ΔΙΑΣΤΟΛΕΑΣ  :  ├──────────┤       →  ├────────────────┤ (μεγαλύτερη διάρκεια)
  
     και στις δύο περιπτώσεις: ΧΩΡΙΣ μεταβολή του τονικού ύψους

  Η τεκμηρίωση (σελ. 43): η συμπίεση και η διαστολή του χρόνου μας δίνει τη δυνατότητα να εγγράψουμε ή να παίξουμε την ηχητική πληροφορία γρηγορότερα ή βραδύτερα χωρίς μεταβολή του τονικού ύψους του σήματος. Και η χρήση σε κανονικά παιγμένο ήχο (σελ. 43): αν η ταινία παίζεται κανονικά, τότε ο συμπιεστής ή ο διαστολέας μπορούν να προκαλέσουν ολίσθηση του ύψους του τόνου χωρίς τη μεταβολή της ταχύτητας της ταινίας, οπότε το προϊόν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν ηχητικό εφφέ.

  Πρακτική σημασία: η χρονική συμπίεση ενός κανονικά παιγμένου ήχου είναι ο τρόπος με τον οποίο χωράει ένα ηχητικό μήνυμα σε προκαθορισμένη διάρκεια — π.χ. ένα διαφημιστικό μήνυμα των 32 δευτερολέπτων σε ζώνη 30 δευτερολέπτων — χωρίς ο ήχος να ακουστεί «τσιριχτός», αφού το τονικό ύψος διατηρείται. Η επιλογή του μέσου (σελ. 43): οι ψηφιακοί συμπιεστές έχουν μεγαλύτερα περιθώρια δράσης έναντι των αναλογικών, οι οποίοι εισάγουν αρκετό θόρυβο — για μεγάλους λόγους συμπίεσης απαιτείται ψηφιακός συμπιεστής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι ότι ο συμπιεστής μπορεί να μειώσει χρονικά τον ήχο που παίζεται κανονικά. Η ίδια η ονομασία δηλώνει τη λειτουργία: ο συμπιεστής συμπιέζει, δηλαδή μειώνει τη χρονική διάρκεια της ηχητικής πληροφορίας, ενώ ο διαστολέας τη διαστέλλει, δηλαδή την αυξάνει. Και στις δύο περιπτώσεις η μεταβολή γίνεται χωρίς μεταβολή του τονικού ύψους του σήματος, όπως ορίζει το βιβλίο για τη συμπίεση και τη διαστολή χρόνου. Όταν μάλιστα η ταινία παίζεται κανονικά, ο συμπιεστής ή ο διαστολέας μπορούν να προκαλέσουν ολίσθηση του ύψους του τόνου χωρίς μεταβολή της ταχύτητας, οπότε το προϊόν χρησιμοποιείται ως ηχητικό εφέ. Πρακτικά, η χρονική συμπίεση ενός κανονικά παιγμένου ήχου είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα ηχητικό μήνυμα χωράει σε προκαθορισμένη διάρκεια χωρίς να αλλοιωθεί το ύψος της φωνής, ενώ για μεγάλους λόγους συμπίεσης απαιτείται ψηφιακός συμπιεστής, αφού οι αναλογικοί εισάγουν αρκετό θόρυβο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 6η · Ερώτηση 3 — Πότε δρα αποτελεσματικά ο διαστολέας χρόνου

Ερώτηση: 3. Ο διαστολέας χρόνου δρα αποτελεσματικά σε ήχο που παίζεται: γρηγορότερα από τον κανονικό βραδύτερα από τον κανονικό κανονικά Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: βραδύτερα από τον κανονικό.

  Η τεκμηρίωση από την πορεία εργασίας (σελ. 45): να επιβραδύνετε τη περιστροφή του πλατώ του πικάπ με το χέρι. Αν ο ήχος ακούγεται βραδύτερος; τότε να ενεργοποιήσετε το διαστολέα χρόνου. Μετά την ενεργοποίηση του διαστολέα ρυθμίσετε τον ήχο από το πικάπ να ακούγεται κανονικά. Να πραγματοποιήσετε μια ολιγόλεπτη δοκιμαστική εγγραφή στο κασετόφωνο με επιβραδυνόμενο ήχο από το πικάπ. Να παίξετε την κασέτα με τον καταγεγραμμένο παραμορφωμένο ήχο. Να ενεργοποιήσετε το διαστολέα χρόνου και να τον ρυθμίσετε έως ότου πάρετε πάλι τον κανονικό ήχο.

  Κατάσταση του ήχου	Διορθωτής
  γρηγορότερα από τον κανονικό	συμπιεστής χρόνου
  βραδύτερα από τον κανονικό	διαστολέας χρόνου
  κανονικά	κανένας — η χρήση τους δίνει ηχητικό εφφέ

  Η αρχή (σελ. 43): αν η ταινία παίζεται γρηγορότερα ή βραδύτερα από ότι γράφτηκε, τότε η πληροφορία του ήχου ακούγεται παραμορφωμένη. Η παραμόρφωση αυτή διορθώνεται με τη βοήθεια του συμπιεστή ή διαστολέα χρόνου. Τι πετυχαίνει ο διαστολέας: επιμηκύνει χρονικά την πληροφορία, ώστε η βραδεία αναπαραγωγή να ακουστεί με κανονικό ρυθμό, και ταυτόχρονα διορθώνει το τονικό ύψος, το οποίο η επιβράδυνση θα είχε κατεβάσει — χωρίς μεταβολή του τονικού ύψους του σήματος (σελ. 43). Ο σκοπός της άσκησης (σελ. 43): να κάνουν τις απαραίτητες συνδέσεις· να κατανοούν τις σχετικές ρυθμίσεις· να αναγνωρίζουν το αποτέλεσμα της παρέμβασης της συμπίεσης ή της διαστολής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι σε ήχο που παίζεται βραδύτερα από τον κανονικό. Αυτό προκύπτει άμεσα από την πορεία εργασίας της άσκησης, όπου, αφού επιβραδυνθεί με το χέρι η περιστροφή του πλατώ του πικάπ και ο ήχος ακουστεί βραδύτερος, ενεργοποιείται ο διαστολέας χρόνου και ρυθμίζεται ώστε ο ήχος να ακούγεται κανονικά· η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται και για τον καταγεγραμμένο επιβραδυμένο ήχο από την κασέτα. Αντίστοιχα, για ήχο που παίζεται γρηγορότερα από τον κανονικό χρησιμοποιείται ο συμπιεστής χρόνου, ενώ σε κανονικά παιγμένο ήχο καμία διόρθωση δεν χρειάζεται, οπότε η χρήση τους δίνει ολίσθηση του τόνου που αξιοποιείται ως ηχητικό εφέ. Ο διαστολέας επιμηκύνει χρονικά την πληροφορία, ώστε η βραδεία αναπαραγωγή να ακουστεί με κανονικό ρυθμό, διορθώνοντας ταυτόχρονα το τονικό ύψος που η επιβράδυνση θα είχε κατεβάσει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 7η · Ερώτηση 1 — Ο συνδυασμός των εφφέ με τον χώρο και τον χρόνο της σκηνής

Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Τα ηχητικά εφφέ πρέπει να συνδυάζονται με το χώρο και το χρόνο της σκηνής που καταγράφονται. σωστό λάθος Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: σωστό.

  Γιατί: το ηχητικό εφφέ δεν είναι διακοσμητικό — είναι μέρος της αφήγησης. Ο θεατής ή ακροατής συνδέει αυτόματα τους ήχους με το περιβάλλον και τη στιγμή της σκηνής· ένας ήχος που δεν ταιριάζει (π.χ. κύματα σε ορεινό τοπίο, ή τζιτζίκια σε χειμωνιάτικη νυχτερινή σκηνή) αναιρεί την αληθοφάνεια αντί να την ενισχύει.

  Ο σκοπός της άσκησης (σελ. 47): να εξοικειωθούν με την προσθήκη διαφόρων ακουστικών εφφέ στην παραγωγή ενός ηχητικού προγράμματος· να διαχωρίζουν τα είδη των εφφέ· να κατανοούν τις σχετικές ρυθμίσεις· να αναγνωρίζουν το αποτέλεσμα των παρεμβάσεων των εφφέ στο τελικό προϊόν.

  Το παράδειγμα της πορείας εργασίας (σελ. 48): να καταγράψετε σε μια κασέτα τους ήχους από ένα παρατεταμένο χειροκρότημα. Το προϊόν αυτής της ταινίας θα χρησιμοποιηθεί σαν ακουστικό εφφέ (π.χ. στο τέλος μιας μουσικής παράστασης) — δηλαδή το εφφέ επιλέγεται με βάση πού (μουσική παράσταση) και πότε (στο τέλος) εντάσσεται. Πώς εισάγεται ομαλά (σελ. 48): ελάχιστα πριν από το τέλος του μουσικού κομματιού να μειώσετε προοδευτικά τη στάθμη της πηγής του CD Player αυξάνοντας ταυτόχρονα τη στάθμη της πηγής του ηχητικού εφφέ — η σταδιακή μετάβαση είναι μέρος της αληθοφάνειας. Τα υπόλοιπα εφφέ της άσκησης (σελ. 49): ήχους αυτοκινήτων, που κινούνται γρήγορα, κελάιδισμα πουλιών, απαλό μουσικό κομμάτι που θα χρησιμοποιηθεί σαν υπόβαθρο (background) — κάθε ένα τους έχει προφανές περιβάλλον και ώρα στα οποία ταιριάζει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή. Τα ηχητικά εφφέ δεν είναι διακοσμητικά αλλά αποτελούν μέρος της αφήγησης, και ο ακροατής ή ο θεατής συνδέει αυτόματα τους ήχους με το περιβάλλον και τη στιγμή της σκηνής. Ένας ήχος που δεν ταιριάζει με τον χώρο ή τον χρόνο, όπως κύματα σε ορεινό τοπίο ή τζιτζίκια σε χειμωνιάτικη νυχτερινή σκηνή, αναιρεί την αληθοφάνεια αντί να την ενισχύει. Αυτό φαίνεται και από την πορεία εργασίας της άσκησης, όπου το ηχογραφημένο παρατεταμένο χειροκρότημα προορίζεται για συγκεκριμένο χώρο και συγκεκριμένη στιγμή, δηλαδή για το τέλος μιας μουσικής παράστασης, ενώ εισάγεται με σταδιακή μείωση της στάθμης της μουσικής πηγής και ταυτόχρονη αύξηση της στάθμης του εφέ. Το ίδιο ισχύει και για τα υπόλοιπα εφέ της άσκησης, δηλαδή τους ήχους αυτοκινήτων που κινούνται γρήγορα, το κελάηδισμα πουλιών και το απαλό μουσικό κομμάτι ως υπόβαθρο, καθένα από τα οποία ταιριάζει σε συγκεκριμένο περιβάλλον και ώρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 7η · Ερώτηση 2 — Επιλογή ηχητικού εφφέ για ορεινή καλοκαιρινή σκηνή

Ερώτηση: 2. Πρόκειται να γίνει ηχοληψία μιας σκηνής μπροστά από ένα ορεινό εξοχικό σπίτι ένα καλοκαιρινό μεσημέρι. Ο δρόμος που περνάει μπροστά από το σπίτι δεν έχει άσφαλτο. Στη στιχομυθία πρέπει να προστεθούν κάποια ηχητικά εφφέ. Εσείς ποια από τα παρακάτω θα προτείνατε: ήχο από τζιτζίκια ήχο από κύματα που κτυπούν στην ακτή ήχο από αυτοκίνητο που κινείται πάνω σε πέτρες και χαλίκια ήχο κίνησης φορτηγών

Απάντηση:

• Σωστές επιλογές: ο ήχος από τζιτζίκια και ο ήχος από αυτοκίνητο που κινείται πάνω σε πέτρες και χαλίκια.

  Εφφέ	Ταιριάζει;	Γιατί
  ήχο από τζιτζίκια	ΝΑΙ	καλοκαιρινό μεσημέρι σε εξοχικό περιβάλλον — τα τζιτζίκια είναι ο κατεξοχήν ήχος του καλοκαιρινού μεσημεριού στην ύπαιθρο
  ήχο από κύματα που κτυπούν στην ακτή	ΟΧΙ	η σκηνή είναι ορεινή — δεν υπάρχει θάλασσα
  ήχο από αυτοκίνητο που κινείται πάνω σε πέτρες και χαλίκια	ΝΑΙ	ο δρόμος που περνάει μπροστά από το σπίτι δεν έχει άσφαλτο — ο ήχος των ελαστικών σε χαλίκι είναι ακριβώς ο αναμενόμενος
  ήχο κίνησης φορτηγών	ΟΧΙ	παραπέμπει σε αστικό ή βιομηχανικό περιβάλλον ή σε κεντρικό οδικό άξονα, όχι σε ορεινό εξοχικό με χωματόδρομο

  Η αρχή που εφαρμόζεται (σελ. 50, ερώτηση 1): τα ηχητικά εφφέ πρέπει να συνδυάζονται με το χώρο και το χρόνο της σκηνής που καταγράφονται. Εδώ:

   ΧΩΡΟΣ:  ορεινό εξοχικό σπίτι, δρόμος χωρίς άσφαλτο
           → τζιτζίκια ✔ , αυτοκίνητο σε χαλίκια ✔
           → κύματα ✘ (θάλασσα) , φορτηγά ✘ (άσφαλτος/πόλη)
   ΧΡΟΝΟΣ: καλοκαιρινό μεσημέρι
           → τζιτζίκια ✔ (χαρακτηριστικός ήχος της ώρας και της εποχής)

  Σημείωση: η εκφώνηση δεν διευκρινίζει αν ζητείται μία ή περισσότερες επιλογές· και οι δύο ήχοι που δικαιολογούνται από τα δεδομένα (τζιτζίκια, αυτοκίνητο σε χαλίκια) μπορούν να συνυπάρξουν στην ίδια σκηνή — το ένα ως διαρκές υπόβαθρο (atmosphere) και το άλλο ως σημειακό εφφέ όταν περνά όχημα. Πώς προστίθενται στην πράξη (σελ. 48-49): με προοδευτική μεταβολή των σταθμών των πηγών στην τράπεζα μίξης — να μειώσετε προοδευτικά τη στάθμη της πηγής… αυξάνοντας ταυτόχρονα τη στάθμη της πηγής του ηχητικού εφφέ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τα τέσσερα προτεινόμενα εφέ ταιριάζουν δύο: ο ήχος από τζιτζίκια και ο ήχος από αυτοκίνητο που κινείται πάνω σε πέτρες και χαλίκια. Τα τζιτζίκια δικαιολογούνται από τον χρόνο και τον χώρο της σκηνής, αφού πρόκειται για καλοκαιρινό μεσημέρι σε εξοχικό, ορεινό περιβάλλον, όπου ο ήχος τους είναι ο κατεξοχήν χαρακτηριστικός. Ο ήχος αυτοκινήτου που κινείται πάνω σε πέτρες και χαλίκια δικαιολογείται από το δεδομένο ότι ο δρόμος μπροστά από το σπίτι δεν έχει άσφαλτο. Αντίθετα, ο ήχος από κύματα που χτυπούν στην ακτή αποκλείεται, γιατί η σκηνή είναι ορεινή και δεν υπάρχει θάλασσα, ενώ ο ήχος κίνησης φορτηγών αποκλείεται επίσης, γιατί παραπέμπει σε αστικό ή βιομηχανικό περιβάλλον ή σε κεντρικό οδικό άξονα με άσφαλτο και όχι σε ορεινό εξοχικό με χωματόδρομο. Τα δύο εφέ που ταιριάζουν μπορούν και να συνυπάρξουν, με τα τζιτζίκια ως διαρκές ηχητικό υπόβαθρο και τον ήχο του αυτοκινήτου ως σημειακό εφέ όταν περνά όχημα, ενώ η εισαγωγή τους στη μίξη γίνεται με προοδευτική μεταβολή των σταθμών των πηγών στην τράπεζα μίξης. Η επιλογή στηρίζεται στην αρχή ότι τα ηχητικά εφέ πρέπει να συνδυάζονται με τον χώρο και τον χρόνο της σκηνής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 8η · Ερώτηση 1 — Τι δείχνει ο ενδείκτης του κασετοφώνου

Ερώτηση: Ερωτήσεις 1. Ο ενδείκτης (όργανο ένδειξης) του κασετοφώνου (VUμετρο ή ενδεικτικά LED) δείχνει: Τη στάθμη (ισχύ) λειτουργίας του ενισχυτή Τη στάθμη εγγραφής σήματος Την ισχύ των ηχείων Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: τη στάθμη εγγραφής σήματος.

  Η τεκμηρίωση από την πορεία εργασίας (σελ. 53): αν υπάρχει (στο κασετόφωνο) δυνατότητα ρύθμισης της στάθμης εγγραφής να τη ρυθμίσετε ώστε ο ενδείκτης των LED ή το VU να δείχνουν περίπου 0dB. Και το πείραμα που το αποδεικνύει (σελ. 53): να δοκιμάσετε στην αρχή να αυξήσετε και στη συνέχεια να μειώσετε την ένταση της φωνής (VOLUME) από τον ενισχυτή, σημειώνοντας τον χρόνο έναρξης και λήξης αυτών των μεταβολών με τη βοήθεια του μετρητή του κασετοφώνου… να παρατηρήσετε, αν οι μεταβολές αυτές είχαν και αντίστοιχη επίδραση στη στάθμη εγγραφής.

  Το συμπέρασμα του πειράματος: η ρύθμιση VOLUME του ενισχυτή επηρεάζει μόνο την ένταση στα ηχεία, γιατί η έξοδος TAPE REC του ενισχυτή είναι πριν από το ρυθμιστικό έντασης· επομένως ο ενδείκτης του κασετοφώνου δεν μεταβάλλεται και δείχνει αποκλειστικά τη στάθμη του σήματος που εγγράφεται.

   πηγή → ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ┬─ TAPE REC OUT ──► DECK (εγγραφή)  ← ο ενδείκτης μετρά ΕΔΩ
                    └─ VOLUME → τελικός → ΗΧΕΙΑ

  Τι είναι το VU (Μέρος Α΄, σελ. 38-39): η παρακολούθηση της στάθμης γίνεται από ένα βολτόμετρο, του οποίου η βελόνα κινείται δεξιά - αριστερά κατά μήκος μιας βαθμονομημένης κλίμακας. Η βαθμονόμηση είναι στα 0 db 2/3 της διαδρομής… Τα βολτόμετρα αυτά είναι γνωστά ως Βεγιούμετρα (VU meter). Ο ρόλος του (Μέρος Α΄, σελ. 79): το VU-μετρο είναι όργανο ένδειξης της στάθμης τόσο του σήματος εγγραφής όσο και της αναπαραγωγής. Γιατί το 0 dB (Μέρος Α΄, σελ. 43): υπερβολικά υψηλή στάθμη οδηγεί το μαγνητικό υλικό στον κορεσμό, οπότε στην αναπαραγωγή θα έχουμε εκτός από το ηχητικό σήμα και το θόρυβο κορεσμού· υπερβολικά χαμηλή στάθμη χειροτερεύει τον λόγο σήματος προς θόρυβο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή απάντηση είναι ότι δείχνει τη στάθμη εγγραφής του σήματος. Αυτό προκύπτει από την πορεία εργασίας της άσκησης, όπου αναφέρεται ρητά ότι, αν το κασετόφωνο διαθέτει δυνατότητα ρύθμισης της στάθμης εγγραφής, αυτή ρυθμίζεται ώστε ο ενδείκτης των LED ή το βεγιούμετρο να δείχνουν περίπου μηδέν decibel. Η άσκηση περιλαμβάνει μάλιστα και το σχετικό πείραμα: αυξομειώνουμε την ένταση από τον ενισχυτή και παρατηρούμε αν οι μεταβολές αυτές είχαν αντίστοιχη επίδραση στη στάθμη εγγραφής. Το συμπέρασμα είναι ότι δεν είχαν, γιατί η έξοδος εγγραφής του ενισχυτή προς το κασετόφωνο λαμβάνεται πριν από το ρυθμιστικό της έντασης, οπότε το ποτενσιόμετρο επηρεάζει μόνο την ένταση στα ηχεία. Άρα ο ενδείκτης του κασετοφώνου δεν σχετίζεται ούτε με την ισχύ λειτουργίας του ενισχυτή ούτε με την ισχύ των ηχείων, αλλά αποκλειστικά με τη στάθμη του σήματος που εγγράφεται, η οποία πρέπει να διατηρείται γύρω στα μηδέν decibel, ώστε να αποφεύγεται αφενός ο κορεσμός της ταινίας και αφετέρου ο κακός λόγος σήματος προς θόρυβο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 8η · Ερώτηση 2 — Καταστροφή των καλωδίων PLAY OUT του κασετοφώνου

Ερώτηση: 2. Αν στη σύνδεση του κασετοφώνου (DECK) με τον ενισχυτή καταστραφούν (κοπούν) τα καλώδια (PLAY OUT) ποιες λειτουργίες του κασετοφώνου ακυρώνονται και ποιες υφίστανται;

Απάντηση:

• Τι είναι η σύνδεση PLAY OUT — στο σχέδιο της άσκησης (σχ. 8.4.1, σελ. 52) το κασετόφωνο συνδέεται με δύο ζεύγη καλωδίων:

     DECK ──R/L OUT (PLAY OUT)──► TAPE PB  του ΕΝΙΣΧΥΤΗ   (αναπαραγωγή)
     DECK ◄─R/L IN  (REC IN)───   TAPE REC του ΕΝΙΣΧΥΤΗ   (εγγραφή)

  Ποιες λειτουργίες ακυρώνονται: όλες όσες απαιτούν να φθάσει το σήμα από το κασετόφωνο στον ενισχυτή —

  Λειτουργία	Κατάσταση
  Αναπαραγωγή (PLAY) μέσα από τον ενισχυτή και τα ηχεία	ακυρώνεται — δεν ακούγεται τίποτα
  Ακουστικός έλεγχος της εγγραφής με το πλήκτρο TAPE (ή TAPE MONITOR) του ενισχυτή	ακυρώνεται
  Αντιγραφή από το κασετόφωνο σε άλλη πηγή μέσω του ενισχυτή	ακυρώνεται

  Ποιες λειτουργίες υφίστανται: όλες όσες δεν χρειάζονται τη διαδρομή προς τον ενισχυτή —

  Λειτουργία	Κατάσταση
  Εγγραφή (REC) από τον ενισχυτή στο κασετόφωνο	υφίσταται — το σήμα ταξιδεύει από τη REC IN, που είναι ανέπαφη
  Η ένδειξη της στάθμης στο VU / LED κατά την εγγραφή	υφίσταται — μετρά το σήμα εισόδου του κασετοφώνου
  Οι μηχανικές λειτουργίες — PLAY, STOP, REW (< <), F.FWD, PAUSE, REC και ο μετρητής	υφίστανται — είναι εσωτερικές του κασετοφώνου
  Ακρόαση από ακουστικά στην έξοδο του ίδιου του κασετοφώνου (αν διαθέτει)	υφίσταται

  Το συμπέρασμα: το κασετόφωνο εξακολουθεί να γράφει κανονικά, αλλά δεν μπορούμε να ακούσουμε ό,τι έχει γράψει μέσα από το ηχητικό σύστημα — δηλαδή χάνεται η αναπαραγωγή, όχι η εγγραφή. Η επιβεβαίωση από την πορεία (σελ. 53): για την ακρόαση της εγγραφής να πατήσετε στον ενισχυτή το πλήκτρο TAPE (ή TAPE MONITOR) και να πατήσετε στο κασετόφωνο το πλήκτρο PLAY(>) και να παρακολουθήστε την ποιότητα εγγραφής — και τα δύο βήματα προϋποθέτουν ανέπαφη τη γραμμή PLAY OUT.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο σχέδιο της άσκησης το κασετόφωνο συνδέεται με τον ενισχυτή με δύο ζεύγη καλωδίων: το ζεύγος εξόδου, δηλαδή το play out, που οδηγεί το σήμα από το κασετόφωνο στην είσοδο αναπαραγωγής του ενισχυτή, και το ζεύγος εισόδου, δηλαδή το rec in, που φέρνει το σήμα από τον ενισχυτή στο κασετόφωνο για εγγραφή. Αν κοπούν τα καλώδια της εξόδου play out, ακυρώνονται όλες οι λειτουργίες που απαιτούν να φτάσει το σήμα από το κασετόφωνο στον ενισχυτή: η αναπαραγωγή μέσα από τον ενισχυτή και τα ηχεία, ο ακουστικός έλεγχος της εγγραφής με το πλήκτρο tape monitor και η αντιγραφή από το κασετόφωνο προς άλλη συσκευή μέσω του ενισχυτή. Αντίθετα, εξακολουθούν να υφίστανται η εγγραφή, αφού το σήμα φτάνει από τον ενισχυτή μέσω της ανέπαφης γραμμής εισόδου, η ένδειξη της στάθμης στο βεγιούμετρο ή στα LED κατά την εγγραφή, όλες οι μηχανικές λειτουργίες του κασετοφώνου, δηλαδή play, stop, rewind, fast forward, pause και record, καθώς και ο μετρητής, όπως και η ακρόαση από τα ακουστικά της ίδιας της συσκευής, αν διαθέτει έξοδο ακουστικών. Συνοπτικά, το κασετόφωνο συνεχίζει να γράφει κανονικά, αλλά δεν μπορούμε να ακούσουμε μέσα από το ηχητικό σύστημα ό,τι έχει γράψει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άσκηση 8η · Ερώτηση 3 — Απουσία του καλωδίου REC (IN) L

Ερώτηση: 3. Αν στη σύνδεση του κασετοφώνου (DECK) με τον ενισχυτή (σχ.2.4.1) δεν τοποθετηθεί το καλώδιο REC (IN) L να εξηγήσετε ποιες λειτουργίες του κασετοφώνου ακυρώνονται και ποιες υφίστανται;

Απάντηση:

• Τι λείπει: το αριστερό μόνο σκέλος της γραμμής εγγραφής — το ζεύγος REC (IN) μεταφέρει το σήμα από τον ενισχυτή προς το κασετόφωνο και αποτελείται από δύο ομοαξωνικά, ένα για το L και ένα για το R κανάλι.

     ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ TAPE REC ──R──► DECK REC IN R   ✔ συνδεδεμένο
     ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ TAPE REC ──L──► DECK REC IN L   ✘ ΛΕΙΠΕΙ
     DECK PLAY OUT ──R/L──► ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ TAPE PB  ✔ συνδεδεμένο

  Τι ακυρώνεται:

  Λειτουργία	Κατάσταση
  Στερεοφωνική εγγραφή	ακυρώνεται — εγγράφεται μόνο το δεξί κανάλι· το αριστερό ίχνος μένει κενό (θα ακούγεται μόνο θόρυβος ταινίας)
  Ένδειξη στάθμης στο VU/LED του αριστερού καναλιού	ακυρώνεται — μένει στο μηδέν

  Τι υφίσταται:

  Λειτουργία	Κατάσταση
  Εγγραφή του δεξιού καναλιού	υφίσταται κανονικά
  Αναπαραγωγή (PLAY) και ακρόαση μέσω του ενισχυτή — και στα δύο κανάλια	υφίσταται, αφού η γραμμή PLAY OUT είναι ανέπαφη (σε ήδη γραμμένες κασέτες ακούγονται κανονικά και τα δύο κανάλια)
  Όλες οι μηχανικές λειτουργίες (PLAY, STOP, REW, F.FWD, PAUSE, REC) και ο μετρητής	υφίστανται

  Το αποτέλεσμα στην ακρόαση της νέας εγγραφής: αν στη συνέχεια αναπαραχθεί η κασέτα με στερεοφωνική ακρόαση, ο ήχος θα ακούγεται μόνο από το ένα ηχείο (το δεξί), ενώ σε μονοφωνική ακρόαση θα ακούγεται και από τα δύο, αλλά με μειωμένη πληροφορία (λείπει το περιεχόμενο του αριστερού καναλιού).

  Η αντιστοιχία με το πρόβλημα των καλωδίων (άσκηση 9, σελ. 60): στη συγκόλληση διπλού ομοαξονικού καλωδίου σε συνδετήρες RCA (L) & RCA (R) ο κεντρικός αγωγός του καλωδίου σε σύνδεση RCA (L) αποκολλάται — το αποτέλεσμα εκεί περιγράφεται ως διακοπή του στερεοφωνικού ήχου στο L κανάλι, δηλαδή ακριβώς το ίδιο φαινόμενο. Σημείωση: η εκφώνηση παραπέμπει σε σχ. 2.4.1, ενώ το σχέδιο της άσκησης 8 είναι το σχ. 8.4.1 (σελ. 52) — προφανής τυπογραφική αστοχία, το ζητούμενο όμως είναι σαφές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ζεύγος καλωδίων εγγραφής μεταφέρει το σήμα από τον ενισχυτή προς το κασετόφωνο και αποτελείται από δύο ομοαξονικά καλώδια, ένα για το αριστερό και ένα για το δεξί κανάλι. Αν δεν τοποθετηθεί το καλώδιο του αριστερού καναλιού, ακυρώνεται η στερεοφωνική εγγραφή: εγγράφεται μόνο το δεξί κανάλι, ενώ το αριστερό ίχνος μένει κενό και κατά την αναπαραγωγή θα ακούγεται μόνο ο θόρυβος της ταινίας. Ακυρώνεται επίσης η ένδειξη της στάθμης στο βεγιούμετρο ή στα LED του αριστερού καναλιού, η οποία μένει στο μηδέν. Αντίθετα, εξακολουθούν να υφίστανται η εγγραφή του δεξιού καναλιού, η αναπαραγωγή και ακρόαση μέσω του ενισχυτή και στα δύο κανάλια, αφού η γραμμή εξόδου του κασετοφώνου είναι ανέπαφη και σε ήδη γραμμένες κασέτες ακούγονται κανονικά και τα δύο κανάλια, καθώς και όλες οι μηχανικές λειτουργίες και ο μετρητής. Αν στη συνέχεια αναπαραχθεί η νέα εγγραφή με στερεοφωνική ακρόαση, ο ήχος θα ακούγεται μόνο από το δεξί ηχείο, ενώ με μονοφωνική ακρόαση θα ακούγεται και από τα δύο αλλά με ελλιπές περιεχόμενο. Σημειώνεται ότι η εκφώνηση παραπέμπει σε σχήμα 2.4.1, ενώ το σχέδιο της άσκησης είναι το 8.4.1, προφανής τυπογραφική αστοχία.

Κριτήρια αξιολόγησης: