Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Βασικά μέρη ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος (σελ. 55) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Βασικά μέρη ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος (σελ. 55)

Απαντήσεις στις 12 ερωτήσεις του βιβλίου (χώροι/ασφάλεια, μέρη συγκροτήματος, μετασχηματιστές, τράπεζα χειρισμού).

Βασικοί χώροι

Ερώτηση: 1. Ποιοι οι βασικοί χώροι ενός ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος & ποια η λειτουργία τους;

Απάντηση:

• Το εργαστήριο έχει δύο βασικούς χώρους:
• Ακτινοδιαγνωστικός θάλαμος – χειριστήριο: εκεί γίνεται η λήψη των ακτινογραφιών· ο θάλαμος στεγάζει τη λυχνία & την τράπεζα/ορθοστάτη, & το θωρακισμένο χειριστήριο ελέγχει την ακτινοβολία.
• Εμφανιστήριο: εκεί γίνεται η χημική επεξεργασία του φιλμ που ακτινοβολήθηκε, ώστε να σχηματιστεί η ακτινολογική εικόνα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θάλαμος-χειριστήριο (λήψη) & εμφανιστήριο (χημική επεξεργασία φιλμ).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι 2 χώροι + η λειτουργία τους.

Προϋποθέσεις ασφάλειας θαλάμου

Ερώτηση: 2. Ποιες κατασκευαστικές & λειτουργικές προϋποθέσεις πρέπει να ικανοποιεί ένας ακτινοδιαγνωστικός θάλαμος για να είναι ασφαλής;

Απάντηση:

• Διαστάσεις & θωράκιση του θαλάμου με φύλλα μολύβδου (κανονισμοί ακτινοπροστασίας).
• Χειριστήριο θωρακισμένο, σε λειτουργική θέση, με άνετη οπτική & ακουστική επαφή· έλεγχος μέσω παραθύρου από μολυβδύαλο.
• Προστατευτικά μέσα στον θάλαμο: κώνοι, προστατευτικά γονάδων, μολύβδινες ποδιές, κολάρα & γάντια.
• Πινακίδες ενημέρωσης για τη χρήση ιοντίζουσας ακτινοβολίας & οδηγίες για εγκύους.
• Πάνω από την πόρτα κόκκινη φωτεινή ένδειξη που ανάβει καθ' όλη την ακτινοβόληση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θωράκιση μολύβδου, θωρακισμένο χειριστήριο με μολυβδύαλο, προστατευτικά μέσα, πινακίδες & κόκκινη φωτεινή ένδειξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: θωράκιση + χειριστήριο/μολυβδύαλος + φωτεινή ένδειξη.

Θέση χειριστηρίου

Ερώτηση: 3. Ποια τα κριτήρια επιλογής της θέσης του χώρου του χειριστηρίου;

Απάντηση:

• Να είναι κατάλληλα θωρακισμένος, σε λειτουργική θέση (εύκολη & γρήγορη πρόσβαση στον θάλαμο ακτινογράφησης) & να εξασφαλίζει άνετη οπτική & ακουστική επαφή εξεταστή–εξεταζόμενου (μέσω παραθύρου μολυβδύαλου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θωράκιση, λειτουργική θέση & οπτική/ακουστική επαφή με τον θάλαμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τα 3 κριτήρια (θωράκιση/θέση/επαφή).

Διακόπτες τράπεζας

Ερώτηση: 4. Αναφέρατε διάφορους διακόπτες της τράπεζας χειρισμού απαραίτητους για τον έλεγχο της ακτινοβολίας & των μηχανημάτων.

Απάντηση:

• Διακόπτης δικτύου (λειτουργία μηχανήματος), διακόπτες επιλογής θέσης εργασίας (ορθοστάτης/τράπεζα/τομογράφος…), διακόπτες στοιχείων λήψης (kV, mA, sec — ενίοτε ιοντομάτ), διακόπτης επιλογής εστίας (μικρή/μεγάλη), διακόπτης αντισκεδαστικού διαφράγματος & διακόπτης λήψης (λειτουργεί σε 2 βαθμίδες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δικτύου, θέσης εργασίας, στοιχείων λήψης (kV/mA/sec), εστίας, αντισκεδαστικού διαφράγματος, λήψης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τουλάχιστον 4 διακόπτες.

Σήμανση ΚΑΙ ασφάλεια

Ερώτηση: 5. Ποιες οι παρατηρήσεις για τη λειτουργική σήμανση & τις προϋποθέσεις ασφάλειας κατά τη λειτουργία;

Απάντηση:

• Πάνω στο χειριστήριο οπτικό/ακουστικό προειδοποιητικό σύστημα· κόκκινη λάμπα πάνω από την πόρτα.
• Απαγορεύεται η ταυτόχρονη εξέταση περισσοτέρων του ενός ασθενών στον ίδιο θάλαμο.
• Το προσωπικό μένει πίσω από προστατευτικά πετάσματα/θώρακες ή φοράει ποδιά ≥0,25 mm ισοδύναμου μολύβδου.
• Ο εξοπλισμός χρησιμοποιείται μόνο από εξουσιοδοτημένο, εκπαιδευμένο προσωπικό· υπάρχει υπεύθυνος ακτινοπροστασίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπτικό/ακουστικό σήμα & κόκκινη λάμπα, όχι >1 ασθενής, πετάσματα/ποδιά ≥0,25 mm Pb, μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: προειδοποιητικά σήματα + μέτρα προστασίας προσωπικού.

Μονάδα μετασχηματιστών

Ερώτηση: 6. Τι περιλαμβάνει η μονάδα μετασχηματιστών;

Απάντηση:

• Μετασχηματιστή υψηλής τάσης (ανύψωση της τάσης του δικτύου σε δεκάδες χιλιάδες V) μαζί με ανορθωτική διάταξη, για την υψηλή τάση της λυχνίας.
• Μετασχηματιστή νήματος (υποβιβασμού τάσης, ~8–14 V) που παρέχει το ρεύμα θέρμανσης του νήματος.
• Όλα βρίσκονται σε γειωμένο μεταλλικό κουτί με λάδι (μόνωση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετασχηματιστή υψηλής τάσης + ανορθωτές & μετασχηματιστή νήματος (~8–14 V), μέσα σε γειωμένο κουτί με λάδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: υψηλής τάσης + νήματος + μόνωση με λάδι.

Ανόρθωση ρεύματος

Ερώτηση: 7. Τι είναι η ανόρθωση του ηλεκτρικού ρεύματος & ποια η σημασία της στην ακτινοτεχνολογία;

Απάντηση:

• Ανόρθωση = η μετατροπή του εναλλασσόμενου ρεύματος σε συνεχές, με διατάξεις που λέγονται ανορθωτές (αφήνουν το ρεύμα να περάσει μόνο κατά τη μία φορά).
• Σημασία: είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της λυχνίας & αποτρέπει την καταστροφή της (εμποδίζει την κίνηση ηλεκτρονίων από την άνοδο στην κάθοδο). Διακρίνεται σε ημιανόρθωση (μία ημιπερίοδος) & πλήρη ανόρθωση (& οι δύο ημιπερίοδοι).

Σύνοψη: (ενδεικτική) AC→DC μέσω ανορθωτών· απαραίτητη για τη λυχνία & προστατεύει την από καταστροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ορισμός AC→DC + η προστατευτική σημασία.

Καλώδια υψηλής τάσης

Ερώτηση: 8. Τι είναι τα καλώδια υψηλής τάσης της λυχνίας Χ;

Απάντηση:

• Είναι τα καλώδια που βρίσκονται μεταξύ μετασχηματιστή & λυχνίας & μεταφέρουν την υψηλή τάση για την παραγωγή της ακτινοβολίας.
• Αποτελούνται από τρεις κεντρικούς αγωγούς, έναν περιφερειακό για τη γείωση & μονωτικό υλικό, στο οποίο οφείλεται το μεγάλο πάχος τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλώδια μετασχηματιστή–λυχνίας για την υψηλή τάση· 3 κεντρικοί αγωγοί + 1 γείωσης + μόνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: μεταφορά υψηλής τάσης + 3+1 αγωγοί/μόνωση.

Χώρος χειριστηρίου (επιλογή)

Ερώτηση: 9. Ο χώρος του χειριστηρίου πρέπει: α) να είναι θωρακισμένος, β) να βρίσκεται σε λειτουργική θέση, γ) να έχει άνετη οπτική & ακουστική επαφή με τον θάλαμο, δ) όλα τα παραπάνω, ε) τίποτα.

Λύση:

• Ο χώρος του χειριστηρίου πρέπει να πληροί & τα τρία: θωράκιση, λειτουργική θέση & οπτική/ακουστική επαφή → όλα τα παραπάνω (δ).

Απάντηση: Σωστό: δ (όλα τα παραπάνω).

Πρόσεξε:

• Και οι τρεις προϋποθέσεις είναι απαραίτητες.

Επιφάνεια τράπεζας (επιλογή)

Ερώτηση: 10. Η επιφάνεια της εξεταστικής τράπεζας είναι: α) από διαφανές υλικό, β) από μη ακτινοδιαπερατό υλικό, γ) από ακτινοδιαπερατό υλικό, δ) τίποτα.

Λύση:

• Η επιφάνεια είναι από ακτινοδιαπερατό υλικό (το γ), ώστε οι ακτίνες Χ να περνούν & να φτάνουν στην κασέτα κάτω από την τράπεζα.

Απάντηση: Σωστό: γ (ακτινοδιαπερατό υλικό).

Πρόσεξε:

• Αν ήταν μη ακτινοδιαπερατή, δεν θα σχηματιζόταν εικόνα.

Έλεγχος θαλάμου (επιλογή)

Ερώτηση: 11. Ο έλεγχος του θαλάμου ακτινογραφιών από το χειριστήριο γίνεται: α) μέσω κοινού παραθύρου, β) μέσω κλειστού κυκλώματος, γ) μέσω παραθύρου που καλύπτεται από μολυβδύαλο, δ) τίποτα.

Λύση:

• Ο έλεγχος γίνεται μέσω ειδικού παραθύρου καλυμμένου με μολυβδύαλο (το γ), που προσφέρει οπτική επαφή & ταυτόχρονα θωράκιση.

Απάντηση: Σωστό: γ (παράθυρο με μολυβδύαλο).

Πρόσεξε:

• Το κοινό παράθυρο δεν θωρακίζει· ο μολυβδύαλος (γυαλί+μόλυβδος) απορροφά την ακτινοβολία.

Βαθμίδες διακόπτη λήψης (επιλογή)

Ερώτηση: 12. Ο διακόπτης λήψης ακτινογραφιών λειτουργεί σε: α) 1 βαθμίδα, β) 2 βαθμίδες, γ) 3 βαθμίδες, δ) 4 βαθμίδες.

Λύση:

• Ο διακόπτης λήψης λειτουργεί σε 2 βαθμίδες (το β): στην 1η γίνεται θέρμανση της λυχνίας & εκκίνηση περιστροφής της ανόδου· μετά από ~1 s, στη 2η βαθμίδα εκτελείται η λήψη.

Απάντηση: Σωστό: β (2 βαθμίδες).

Πρόσεξε:

• Η 1η βαθμίδα προετοιμάζει τη λυχνία· χωρίς αυτήν θα καταπονούνταν η άνοδος.