Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Βασικά μέρη ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος (σελ. 55-56) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Βασικά μέρη ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος (σελ. 55-56) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Βασικά μέρη ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος (σελ. 55-56)

Απαντήσεις στις 12 ερωτήσεις του βιβλίου (χώροι/ασφάλεια, μέρη συγκροτήματος, μετασχηματιστές, τράπεζα χειρισμού).

Βασικοί χώροι

Ερώτηση: 1. Ποιοι οι βασικοί χώροι ενός ακτινοδιαγνωστικού συγκροτήματος και ποια η λειτουργία τους;

Απάντηση:

Το εργαστήριο έχει δύο βασικούς χώρους:
Ακτινοδιαγνωστικός θάλαμος – χειριστήριο: εκεί γίνεται η λήψη των ακτινογραφιών· ο θάλαμος στεγάζει τη λυχνία και την τράπεζα/ορθοστάτη, και το θωρακισμένο χειριστήριο ελέγχει την ακτινοβολία.
Εμφανιστήριο: εκεί γίνεται η χημική επεξεργασία του φιλμ που ακτινοβολήθηκε, ώστε να σχηματιστεί η ακτινολογική εικόνα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θάλαμος-χειριστήριο (λήψη) και εμφανιστήριο (χημική επεξεργασία φιλμ).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι 2 χώροι + η λειτουργία τους.

Προϋποθέσεις ασφάλειας θαλάμου

Ερώτηση: 2. Ποιες κατασκευαστικές και ποιες λειτουργικές προϋποθέσεις πρέπει να ικανοποιεί ένας ακτινοδιαγνωστικός θάλαμος για να είναι ασφαλής ως προς τη χρήση ιοντίζουσας ακτινοβολίας εντός αυτού;

Απάντηση:

Διαστάσεις και θωράκιση του θαλάμου με φύλλα μολύβδου (κανονισμοί ακτινοπροστασίας).
Χειριστήριο θωρακισμένο, σε λειτουργική θέση, με άνετη οπτική και ακουστική επαφή· έλεγχος μέσω παραθύρου από μολυβδύαλο.
Προστατευτικά μέσα στον θάλαμο: κώνοι, προστατευτικά γονάδων, μολύβδινες ποδιές, κολάρα και γάντια.
Πινακίδες ενημέρωσης για τη χρήση ιοντίζουσας ακτινοβολίας και οδηγίες για εγκύους.
Πάνω από την πόρτα κόκκινη φωτεινή ένδειξη που ανάβει καθ' όλη την ακτινοβόληση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θωράκιση μολύβδου, θωρακισμένο χειριστήριο με μολυβδύαλο, προστατευτικά μέσα, πινακίδες και κόκκινη φωτεινή ένδειξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: θωράκιση + χειριστήριο/μολυβδύαλος + φωτεινή ένδειξη.

Θέση χειριστηρίου

Ερώτηση: 3. Ποια τα κριτήρια επιλογής της θέσης του χώρου του χειριστηρίου;

Απάντηση:

Να είναι κατάλληλα θωρακισμένος, σε λειτουργική θέση (εύκολη και γρήγορη πρόσβαση στον θάλαμο ακτινογράφησης) και να εξασφαλίζει άνετη οπτική και ακουστική επαφή εξεταστή–εξεταζόμενου (μέσω παραθύρου μολυβδύαλου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θωράκιση, λειτουργική θέση και οπτική/ακουστική επαφή με τον θάλαμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τα 3 κριτήρια (θωράκιση/θέση/επαφή).

Διακόπτες τράπεζας

Ερώτηση: 4. Αναφέρατε διάφορους διακόπτες που βρίσκονται στην τράπεζα χειρισμού και είναι απαραίτητοι τόσο για τον έλεγχο της ακτινοβολίας όσο και για τη λειτουργία των μηχανημάτων που βρίσκονται στο θάλαμο.

Απάντηση:

Διακόπτης δικτύου (λειτουργία μηχανήματος), διακόπτες επιλογής θέσης εργασίας (ορθοστάτης/τράπεζα/τομογράφος…), διακόπτες στοιχείων λήψης (kV, mA, sec — ενίοτε ιοντομάτ), διακόπτης επιλογής εστίας (μικρή/μεγάλη), διακόπτης αντισκεδαστικού διαφράγματος και διακόπτης λήψης (λειτουργεί σε 2 βαθμίδες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δικτύου, θέσης εργασίας, στοιχείων λήψης (kV/mA/sec), εστίας, αντισκεδαστικού διαφράγματος, λήψης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τουλάχιστον 4 διακόπτες.

Σήμανση ΚΑΙ ασφάλεια

Ερώτηση: 5. Ποιες οι παρατηρήσεις σας για τη λειτουργική σήμανση του εργαστηρίου και τις προϋποθέσεις ασφάλειας κατά τη λειτουργία;

Απάντηση:

Πάνω στο χειριστήριο οπτικό/ακουστικό προειδοποιητικό σύστημα· κόκκινη λάμπα πάνω από την πόρτα.
Απαγορεύεται η ταυτόχρονη εξέταση περισσοτέρων του ενός ασθενών στον ίδιο θάλαμο.
Το προσωπικό μένει πίσω από προστατευτικά πετάσματα/θώρακες ή φοράει ποδιά ≥0,25 mm ισοδύναμου μολύβδου.
Ο εξοπλισμός χρησιμοποιείται μόνο από εξουσιοδοτημένο, εκπαιδευμένο προσωπικό· υπάρχει υπεύθυνος ακτινοπροστασίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπτικό/ακουστικό σήμα και κόκκινη λάμπα, όχι >1 ασθενής, πετάσματα/ποδιά ≥0,25 mm Pb, μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: προειδοποιητικά σήματα + μέτρα προστασίας προσωπικού.

Μονάδα μετασχηματιστών

Ερώτηση: 6. Τι περιλαμβάνει η μονάδα μετασχηματιστών;

Απάντηση:

Μετασχηματιστή υψηλής τάσης (ανύψωση της τάσης του δικτύου σε δεκάδες χιλιάδες V) μαζί με ανορθωτική διάταξη, για την υψηλή τάση της λυχνίας.
Μετασχηματιστή νήματος (υποβιβασμού τάσης, ~8–14 V) που παρέχει το ρεύμα θέρμανσης του νήματος.
Όλα βρίσκονται σε γειωμένο μεταλλικό κουτί με λάδι (μόνωση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετασχηματιστή υψηλής τάσης + ανορθωτές και μετασχηματιστή νήματος (~8–14 V), μέσα σε γειωμένο κουτί με λάδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: υψηλής τάσης + νήματος + μόνωση με λάδι.

Ανόρθωση ρεύματος

Ερώτηση: 7. Τι είναι η ανόρθωση του ηλεκτρικού ρεύματος και ποια η σημασία του στην ακτινοτεχνολογία;

Απάντηση:

Ανόρθωση = η μετατροπή του εναλλασσόμενου ρεύματος σε συνεχές, με διατάξεις που λέγονται ανορθωτές (αφήνουν το ρεύμα να περάσει μόνο κατά τη μία φορά).
Σημασία: είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της λυχνίας και αποτρέπει την καταστροφή της (εμποδίζει την κίνηση ηλεκτρονίων από την άνοδο στην κάθοδο). Διακρίνεται σε ημιανόρθωση (μία ημιπερίοδος) και πλήρη ανόρθωση (και οι δύο ημιπερίοδοι).

Σύνοψη: (ενδεικτική) AC→DC μέσω ανορθωτών· απαραίτητη για τη λυχνία και την προστατεύει από καταστροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός AC→DC + η προστατευτική σημασία.

Καλώδια υψηλής τάσης

Ερώτηση: 8. Τι είναι τα καλώδια υψηλής τάσης της λυχνίας Χ;

Απάντηση:

Είναι τα καλώδια που βρίσκονται μεταξύ μετασχηματιστή και λυχνίας και μεταφέρουν την υψηλή τάση για την παραγωγή της ακτινοβολίας.
Αποτελούνται από τρεις κεντρικούς αγωγούς, έναν περιφερειακό για τη γείωση και μονωτικό υλικό, στο οποίο οφείλεται το μεγάλο πάχος τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλώδια μετασχηματιστή–λυχνίας για την υψηλή τάση· 3 κεντρικοί αγωγοί + 1 γείωσης + μόνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: μεταφορά υψηλής τάσης + 3+1 αγωγοί/μόνωση.

Χώρος χειριστηρίου (επιλογή)

Ερώτηση: 9. Ο χώρος του χειριστηρίου πρέπει: α. να είναι κατάλληλα θωρακισμένος β. να βρίσκεται σε λειτουργική θέση γ. να έχει άνετη οπτική και ακουστική επαφή με τον ακτινοδιαγνωστικό θάλαμο δ. όλα τα παραπάνω ε. τίποτα από τα παραπάνω.

Λύση:

Ο χώρος του χειριστηρίου πρέπει να πληροί και τα τρία: θωράκιση, λειτουργική θέση και οπτική/ακουστική επαφή → όλα τα παραπάνω (δ).

Απάντηση: Σωστό: δ (όλα τα παραπάνω).

Πρόσεξε:

Και οι τρεις προϋποθέσεις είναι απαραίτητες.

Επιφάνεια τράπεζας (επιλογή)

Ερώτηση: 10. Η επιφάνεια της εξεταστικής τράπεζας είναι: α. από διαφανές υλικό β. από μη ακτινοδιαπερατό υλικό γ. από ακτινοδιαπερατό υλικό δ. τίποτα από τα παραπάνω.

Λύση:

Η επιφάνεια είναι από ακτινοδιαπερατό υλικό (το γ), ώστε οι ακτίνες Χ να περνούν και να φτάνουν στην κασέτα κάτω από την τράπεζα.

Απάντηση: Σωστό: γ (ακτινοδιαπερατό υλικό).

Πρόσεξε:

Αν ήταν μη ακτινοδιαπερατή, δεν θα σχηματιζόταν εικόνα.

Έλεγχος θαλάμου (επιλογή)

Ερώτηση: 11. Ο έλεγχος του θαλάμου ακτινογραφιών από το χώρο χειριστηρίου γίνεται: α. μέσω κοινού παραθύρου β. μέσω κλειστού κυκλώματος γ. μέσω παραθύρου που καλύπτεται από μολυβδύαλο δ. τίποτα από τα παραπάνω.

Λύση:

Ο έλεγχος γίνεται μέσω ειδικού παραθύρου καλυμμένου με μολυβδύαλο (το γ), που προσφέρει οπτική επαφή και ταυτόχρονα θωράκιση.

Απάντηση: Σωστό: γ (παράθυρο με μολυβδύαλο).

Πρόσεξε:

Το κοινό παράθυρο δεν θωρακίζει· ο μολυβδύαλος (γυαλί+μόλυβδος) απορροφά την ακτινοβολία.

Βαθμίδες διακόπτη λήψης (επιλογή)

Ερώτηση: 12. Ο διακόπτης λήψης ακτινογραφιών που υπάρχει στην τράπεζα χειρισμού λειτουργεί σε: α. 1 βαθμίδα β. 2 βαθμίδες γ. 3 βαθμίδες δ. 4 βαθμίδες.

Λύση:

Ο διακόπτης λήψης λειτουργεί σε 2 βαθμίδες (το β): στην 1η γίνεται θέρμανση της λυχνίας και εκκίνηση περιστροφής της ανόδου· μετά από ~1 s, στη 2η βαθμίδα εκτελείται η λήψη.

Απάντηση: Σωστό: β (2 βαθμίδες).

Πρόσεξε: