Λύσεις — Κεφάλαιο 10 · Χημική επεξεργασία του φιλμ (σελ. 154) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 10 · Χημική επεξεργασία του φιλμ (σελ. 154)
Απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις του βιβλίου (εμφανιστής/στερεωτής, πρώτες βοήθειες, σκοτεινός θάλαμος).
Συστατικά εμφανιστή
Ερώτηση: 1. Ποια τα συστατικά στοιχεία του εμφανιστή;
Απάντηση:
- Εμφανιστής (σύστημα PQ): φαινιντόνη (ενδιάμεσοι τόνοι) · υδροκινόνη (υψηλές πυκνότητες — δείκτης κατάστασης) · επιταχυντής (αλκαλικό pH 9,5–11,5, π.χ. KOH) · αντιομιχλωτικό (βενζοτριαζόλη ή βρωμιούχο κάλιο) · συντηρητικό (θειούχο νάτριο/κάλιο) · σκληρυντικό (γλουταραλδεΰδη/οξικό οξύ) · starter.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φαινιντόνη, υδροκινόνη, επιταχυντής, αντιομιχλωτικό, συντηρητικό, σκληρυντικό και starter.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τουλάχιστον φαινιντόνη + υδροκινόνη + 2-3 ακόμη.
Συστατικά στερεωτή
Ερώτηση: 2. Ποια τα συστατικά στοιχεία του στερεωτή;
Απάντηση:
- Στερεωτής: στερεωτικό (θειοθειικό αμμώνιο ή νάτριο) · οξύ (οξικό — όξινο περιβάλλον) · ρυθμιστικό διάλυμα pH · συντηρητικό (θειικό νάτριο/κάλιο) · σκληρυντικό · διαλύτης (νερό).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στερεωτικό (θειοθειικό αμμώνιο/νάτριο), οξύ, ρυθμιστικό pH, συντηρητικό, σκληρυντικό και νερό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: στερεωτικό + οξύ + 2-3 ακόμη.
Πρώτες βοήθειες (μάτι)
Ερώτηση: 3. Ποιες πρώτες βοήθειες θα πρέπει να πάρετε, όταν πιτσιλιστεί κάποιος με στερεωτή στο μάτι;
Απάντηση:
- Προσεκτικό πλύσιμο του ματιού με άφθονο τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 5 λεπτά και στη συνέχεια επίσκεψη σε οφθαλμίατρο. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος τύφλωσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλύσιμο με άφθονο τρεχούμενο νερό τουλάχιστον 5 λεπτά και άμεση επίσκεψη σε οφθαλμίατρο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: άφθονο νερό/χρόνος + γιατρός.
Μέτρα προστασίας
Ερώτηση: 4. Ποια μέτρα προστασίας πρέπει να παίρνετε, όταν παρασκευάζετε χημικά;
Απάντηση:
- Ελαστικά γάντια, πλαστική μπλούζα και προστατευτικά γυαλιά· εργασία σε καλά αεριζόμενο χώρο· να μη χρησιμοποιείται ο ίδιος αναδευτήρας για εμφάνιση και στερέωση· ο κάδος του άλλου διαλύματος να είναι σκεπασμένος· να μην αδειάζονται μαζί εμφανιστής και στερεωτής (αμμωνία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γάντια/μπλούζα/γυαλιά, καλός αερισμός, ξεχωριστός αναδευτήρας και σκεπασμένοι κάδοι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ατομικά μέσα προστασίας + αερισμός.
Κίνδυνοι χημικών
Ερώτηση: 5. Ποιοι οι κίνδυνοι για την υγεία από κάθε μέρος χημικού επεξεργασίας του φιλμ;
Απάντηση:
- Μέρος Α (υδροκινόνη, συντηρητικό, επιταχυντής) → εγκαύματα.
- Μέρος Β (φαινιντόνη, αιθυλενογλυκόλη, ανασχετικό) → εγκαύματα.
- Μέρος Γ (οξικό οξύ, γλουταραλδεΰδη) → ερεθισμό.
- Επιπλέον, η ανάμιξη εμφανιστή και στερεωτή απελευθερώνει τοξική αμμωνία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέρη Α και Β → εγκαύματα· Μέρος Γ → ερεθισμό· ανάμιξη εμφανιστή+στερεωτή → τοξική αμμωνία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Α/Β εγκαύματα, Γ ερεθισμός, αμμωνία.
Κάδοι αναζωογόνησης
Ερώτηση: 6. Τι είναι οι κάδοι αναζωογόνησης στο μηχανικό εμφανιστήριο;
Απάντηση:
- Είναι κάδοι μεγάλης χωρητικότητας (τουλάχιστον 20 λίτρα), χωριστοί για την εμφάνιση και τη στερέωση, που αναπληρώνουν τον όγκο και τη δραστικότητα των χημικών των κάδων επεξεργασίας — αυτά μειώνονται καθώς περνούν τα φιλμ. Οι αντλίες αναζωογόνησης αντλούν φρέσκο χημικό ανάλογα με το μέγεθος του φιλμ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάδοι ≥20 L που αναπληρώνουν όγκο και δραστικότητα των χημικών εμφάνισης/στερέωσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναπλήρωση όγκου/δραστικότητας.
Φωτισμός σκοτεινού θαλάμου
Ερώτηση: 7. Γιατί ο σκοτεινός θάλαμος χρειάζεται ειδικό φωτισμό; Τι χρώμα πρέπει να έχει ο φωτισμός αυτός και γιατί;
Απάντηση:
- Χρειάζεται ειδικό φωτισμό γιατί το κοινό (λευκό) φως θα εξέθετε το μη επεξεργασμένο φιλμ και θα κατέστρεφε τη λανθάνουσα εικόνα.
- Πρέπει να είναι φιλτραρισμένο κόκκινο φως χαμηλής έντασης: όταν προέρχεται από ειδικά φίλτρα, δεν προσβάλλει το φιλμ και δεν επηρεάζει τη λανθάνουσα εικόνα, ενώ επιτρέπει στον χειριστή να εργάζεται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λευκό φως θα κατέστρεφε το φιλμ· χρειάζεται φιλτραρισμένο κόκκινο φως χαμηλής έντασης που δεν προσβάλλει τη λανθάνουσα εικόνα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κόκκινο φως + λόγος (δεν προσβάλλει το φιλμ).
Προστασία υγείας θαλάμου
Ερώτηση: 8. Τι πρέπει να διαθέτει ο σκοτεινός θάλαμος, προκειμένου να προστατεύσετε την υγεία σας;
Απάντηση:
- Σύστημα εξαερισμού που να εξασφαλίζει πέντε πλήρεις ανανεώσεις του αέρα ανά ώρα (όχι απλό κλιματιστικό, που ανακυκλώνει χωρίς να ανανεώνει)· και απαγωγή των χημικών αναθυμιάσεων προς τον εξωτερικό χώρο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επαρκή εξαερισμό (5 ανανεώσεις αέρα/ώρα) και απαγωγή αναθυμιάσεων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εξαερισμός/ανανέωση αέρα.
Γιατί όχι λευκό φως
Ερώτηση: 9. Γιατί δεν πρέπει να εισέρχεται καθόλου λευκό φως στο σκοτεινό θάλαμο;
Απάντηση:
- Γιατί το λευκό φως θα εκφώτιζε (θα εξέθετε) το μη επεξεργασμένο φιλμ, καταστρέφοντας τη λανθάνουσα εικόνα και προκαλώντας ανεπιθύμητη πυκνότητα/αμαύρωση — η ακτινογραφία θα αχρηστευόταν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί θα εξέθετε το φιλμ και θα κατέστρεφε τη λανθάνουσα εικόνα (ανεπιθύμητη πυκνότητα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: έκθεση/καταστροφή φιλμ.
Έλεγχος εισόδου φωτός
Ερώτηση: 10. Συζητήστε στην τάξη σας πώς μπορείτε να ελέγξετε, αν εισέρχεται λευκό φως από οπουδήποτε μέσα στο σκοτεινό θάλαμο.
Απάντηση:
- Ενδεικτική προσέγγιση: σβήνουμε όλα τα φώτα (και το φως ασφαλείας) και παραμένουμε στο απόλυτο σκοτάδι αρκετά λεπτά, ώστε τα μάτια να προσαρμοστούν.
- Στη συνέχεια παρατηρούμε προσεκτικά αν διακρίνεται φως που εισέρχεται από σχισμές (πόρτα, θυρίδα/πάσο, εξαεριστήρες, δάπεδο, συνδέσεις τοίχων). Όπου εντοπίζεται διαρροή, τη στεγανοποιούμε. Μπορεί επίσης να τοποθετηθεί ένα μη εκτεθειμένο φιλμ σε ύποπτο σημείο και να ελεγχθεί μετά για αμαύρωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική: στο απόλυτο σκοτάδι, μετά από προσαρμογή των ματιών, εντοπίζουμε και στεγανοποιούμε διαρροές φωτός από σχισμές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δραστηριότητα/συζήτηση τάξης — η απάντηση είναι ενδεικτική. Κριτήριο: σκοτάδι + προσαρμογή ματιών + έλεγχος σχισμών.
