Λύσεις — Κεφάλαιο 7 · Τεχνικές ΚΑΙ συσκευές βελτίωσης (σελ. 102) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 7 · Τεχνικές ΚΑΙ συσκευές βελτίωσης (σελ. 102)

Απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις του βιβλίου (σκέδαση Compton, αντισκεδαστικό διάφραγμα, λόγος & υπολογισμός mAs).

Σκέδαση Compton

Ερώτηση: 1. Περιγράψτε τη σκέδαση Compton.

Απάντηση:

• Είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ένα φωτόνιο συγκρούεται με ηλεκτρόνιο (εξωτερικής στοιβάδας) & του δίνει μέρος της ενέργειάς του: το ηλεκτρόνιο απομακρύνεται (ελεύθερο ηλεκτρόνιο) & προκύπτει θετικό ιόν.
• Το φωτόνιο μετά τη σύγκρουση έχει μικρότερη ενέργεια & εκτραπείσα (διαφορετική) πορεία. Τα σκεδασμένα φωτόνια φθάνουν στο φιλμ σε τυχαίες θέσεις & υποβαθμίζουν την αντίθεση της ακτινογραφίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φωτόνιο δίνει μέρος ενέργειας σε ηλεκτρόνιο & εκτρέπεται με μικρότερη ενέργεια· η σκέδαση μειώνει την αντίθεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αλληλεπίδραση φωτονίου-ηλεκτρονίου + εκτροπή/μείωση ενέργειας.

Εφευρέτης αντισκεδαστικού

Ερώτηση: 2. Ποιος πρότεινε την κατασκευή του αντισκεδαστικού διαφράγματος & πότε;

Απάντηση:

• Το (διασταυρούμενου τύπου) αντισκεδαστικό διάφραγμα επινοήθηκε το 1913 από τον Gustav Bucky. Αργότερα, το 1920, ο Hollis Potter το ξανασχεδίασε ώστε τα διαφραγμάτια να είναι γραμμικά & προσέθεσε μηχανισμό ταλάντωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Gustav Bucky, το 1913 (ο Potter το βελτίωσε το 1920).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: Bucky + 1913.

Τι επηρεάζει η σκέδαση (επιλογή)

Ερώτηση: 3. Η σκεδαζόμενη ακτινοβολία ποιο επηρεάζει; α) αντίθεση, β) λεπτομέρεια, γ) πυκνότητα.

Λύση:

• Η σκεδαζόμενη ακτινοβολία υποβαθμίζει την αντίθεση (το α) — δημιουργεί ανεπιθύμητη πυκνότητα σαν πέπλο πάνω στην εικόνα.

Απάντηση: Σωστό: α (αντίθεση).

Πρόσεξε:

• Η σκέδαση δεν αφορά κυρίως τη λεπτομέρεια αλλά την αντίθεση.

Πού περιορίζει την ακτινοβολία (επιλογή)

Ερώτηση: 4. Το αντισκεδαστικό διάφραγμα περιορίζει το ποσό της ακτινοβολίας Χ που φθάνει: α) το φιλμ, β) τον εξεταζόμενο, γ) τον χειριστή, δ) μαζί τα α & β.

Λύση:

• Το αντισκεδαστικό βρίσκεται μετά τον εξεταζόμενο, πάνω από την κασέτα, & αποκόπτει τα σκεδασμένα φωτόνια ώστε να μη φθάσουν στο φιλμ (το α).

Απάντηση: Σωστό: α (το φιλμ).

Πρόσεξε:

• Δεν προστατεύει τον εξεταζόμενο (η ακτινοβολία τον έχει ήδη διαπεράσει)· περιορίζει τη σκεδαζόμενη που θα έφτανε στο φιλμ.

Πάχος χρήσης (επιλογή)

Ερώτηση: 5. Το αντισκεδαστικό διάφραγμα πρέπει να χρησιμοποιείται σε ανατομικές περιοχές με πάχος περισσότερο από ...... εκατοστά. α) 4, β) 8, γ) 10, δ) 16, ε) 18.

Λύση:

• Σύμφωνα με τον πρακτικό κανόνα, αντισκεδαστικό χρησιμοποιείται πάντα όταν το πάχος του θέματος είναι μεγαλύτερο από 10 cm (& τάση > 60 kVp) — το γ.

Απάντηση: Σωστό: γ (10 εκατοστά).

Πρόσεξε:

• Πρακτικός κανόνας: πάχος > 10 cm & τάση > 60 kVp.

Συνηθέστερο αντισκεδαστικό

Ερώτηση: 6. Περιγράψτε το πιο συνηθισμένο είδος αντισκεδαστικού.

Απάντηση:

• Είναι το συγκλίνον διάφραγμα: τα διαφραγμάτια ως προς τον μεγάλο τους άξονα είναι παράλληλα, ενώ ως προς τον βραχύ τους άξονα συγκλίνουν προς ένα υποθετικό κέντρο, όπου τοποθετείται η λυχνία.
• Η απόσταση από το κέντρο του διαφράγματος έως το κέντρο σύγκλισης είναι η εστιακή απόσταση — η ιδεώδης απόσταση τοποθέτησης της λυχνίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συγκλίνον διάφραγμα: διαφραγμάτια που συγκλίνουν προς το σημείο της λυχνίας (εστιακή απόσταση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: συγκλίνον + σύγκλιση προς τη λυχνία/εστιακή απόσταση.

Πλευρά του σωλήνα

Ερώτηση: 7. Γιατί ονομάζεται η μία όψη του αντισκεδαστικού «πλευρά του σωλήνα» & σε τι χρησιμεύει η γνώση της;

Απάντηση:

• Ονομάζεται «πλευρά του σωλήνα» (tube side) επειδή είναι η όψη προς την οποία συγκλίνουν υποθετικά τα διαφραγμάτια & πρέπει να στρέφεται προς τη λυχνία (σωλήνα).
• Η γνώση της χρησιμεύει για τη σωστή τοποθέτηση/προσανατολισμό του διαφράγματος· αν τοποθετηθεί ανάποδα, εμφανίζεται διαφραγματική αποκοπή (απώλεια πρωτογενών φωτονίων).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι η πλευρά προς την οποία συγκλίνουν τα διαφραγμάτια & πρέπει να βλέπει τη λυχνία· η γνώση της αποτρέπει τη διαφραγματική αποκοπή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σύνδεση με τη λυχνία + αποφυγή διαφραγματικής αποκοπής.

Λόγος διαφράγματος

Ερώτηση: 8. Τι είναι ο λόγος του αντισκεδαστικού διαφράγματος;

Απάντηση:

• Είναι το ύψος των διαφραγματίων προς την απόσταση δύο διαδοχικών διαφραγματίων (\(r = \dfrac{ύψος}{απόσταση}\)). Εκφράζεται ως κλάσμα με παρονομαστή 1 (π.χ. 0,08/0,01 = 8 → 8:1). Όσο μεγαλύτερος ο λόγος, τόσο καλύτερη η αποκοπή σκεδασμένων & η αντίθεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο λόγος του ύψους των διαφραγματίων προς την απόσταση δύο διαδοχικών διαφραγματίων (π.χ. 8:1).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ύψος/απόσταση διαφραγματίων.

Λόγος ΚΑΙ αντίθεση (επιλογή)

Ερώτηση: 9. Καθώς ο λόγος του αντισκεδαστικού αυξάνει, η αντίθεση: α) αυξάνει, β) μειώνεται, γ) παραμένει η ίδια.

Λύση:

• Όσο αυξάνει ο λόγος, το διάφραγμα αποκόπτει καλύτερα τα σκεδασμένα φωτόνια, οπότε η αντίθεση αυξάνει (το α) — με κόστος όμως μεγαλύτερη δόση/mAs.

Απάντηση: Σωστό: α (αυξάνει).

Πρόσεξε:

• Υψηλότερος λόγος → καλύτερη αντίθεση αλλά & μεγαλύτερη απαιτούμενη δόση.

Υπολογισμός mAs χωρίς grid

Ερώτηση: 10. Μια τεχνική χρησιμοποιεί αντισκεδαστικό λόγου 6:1 & 600 mA & 30 ms. Τι mAs πρέπει να χρησιμοποιήσεις για την ίδια τεχνική ΧΩΡΙΣ αντισκεδαστικό;

Λύση:

• mAs με το αντισκεδαστικό: \(mAs = mA \times sec = 600\ mA \times 30\ ms = 600 \times 0{,}030\ s = 18\ mAs\).
• Το αντισκεδαστικό 6:1 είναι χαμηλού λόγου (5:1, 6:1, 8:1). Ο κανόνας: αφαιρώντας αντισκεδαστικό χαμηλού λόγου, τα νέα mAs = παλαιά ÷ 3.
• Νέα mAs = \(18 \div 3 = \mathbf{6\ mAs}\) (με τα ίδια kVp).

Απάντηση: 6 mAs (18 mAs ÷ 3, αφού το 6:1 είναι χαμηλού λόγου).

Πρόσεξε:

• Προσοχή στη μετατροπή 30 ms = 0,030 s → 18 mAs. Χαμηλός λόγος → ÷3· υψηλός λόγος (12:1) → ÷4. Χωρίς grid ο εξεταζόμενος δέχεται μικρότερη δόση.