Λύσεις — Κεφάλαιο 10 · Χημική επεξεργασία του φιλμ (σελ. 154) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 10 · Χημική επεξεργασία του φιλμ (σελ. 154)

Απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις του βιβλίου (εμφανιστής/στερεωτής, πρώτες βοήθειες, σκοτεινός θάλαμος).

Συστατικά εμφανιστή

Ερώτηση: 1. Ποια τα συστατικά στοιχεία του εμφανιστή;

Απάντηση:

• Εμφανιστής (σύστημα PQ): φαινιντόνη (ενδιάμεσοι τόνοι) · υδροκινόνη (υψηλές πυκνότητες — δείκτης κατάστασης) · επιταχυντής (αλκαλικό pH 9,5–11,5, π.χ. KOH) · αντιομιχλωτικό (βενζοτριαζόλη ή βρωμιούχο κάλιο) · συντηρητικό (θειούχο νάτριο/κάλιο) · σκληρυντικό (γλουταραλδεΰδη/οξικό οξύ) · starter.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φαινιντόνη, υδροκινόνη, επιταχυντής, αντιομιχλωτικό, συντηρητικό, σκληρυντικό & starter.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τουλάχιστον φαινιντόνη + υδροκινόνη + 2-3 ακόμη.

Συστατικά στερεωτή

Ερώτηση: 2. Ποια τα συστατικά στοιχεία του στερεωτή;

Απάντηση:

• Στερεωτής: στερεωτικό (θειοθειικό αμμώνιο ή νάτριο) · οξύ (οξικό — όξινο περιβάλλον) · ρυθμιστικό διάλυμα pH · συντηρητικό (θειικό νάτριο/κάλιο) · σκληρυντικό · διαλύτης (νερό).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στερεωτικό (θειοθειικό αμμώνιο/νάτριο), οξύ, ρυθμιστικό pH, συντηρητικό, σκληρυντικό & νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στερεωτικό + οξύ + 2-3 ακόμη.

Πρώτες βοήθειες (μάτι)

Ερώτηση: 3. Ποιες πρώτες βοήθειες πρέπει να πάρετε όταν πιτσιλιστεί κάποιος με στερεωτή στο μάτι;

Απάντηση:

• Προσεκτικό πλύσιμο του ματιού με άφθονο τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 5 λεπτά & στη συνέχεια επίσκεψη σε οφθαλμίατρο. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος τύφλωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλύσιμο με άφθονο τρεχούμενο νερό ≥5 min & άμεση επίσκεψη σε οφθαλμίατρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: άφθονο νερό/χρόνος + γιατρός.

Μέτρα προστασίας

Ερώτηση: 4. Ποια μέτρα προστασίας πρέπει να παίρνετε όταν παρασκευάζετε χημικά;

Απάντηση:

• Ελαστικά γάντια, πλαστική μπλούζα & προστατευτικά γυαλιά· εργασία σε καλά αεριζόμενο χώρο· να μη χρησιμοποιείται ο ίδιος αναδευτήρας για εμφάνιση & στερέωση· ο κάδος του άλλου διαλύματος να είναι σκεπασμένος· να μην αδειάζονται μαζί εμφανιστής & στερεωτής (αμμωνία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γάντια/μπλούζα/γυαλιά, καλός αερισμός, ξεχωριστός αναδευτήρας & σκεπασμένοι κάδοι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ατομικά μέσα προστασίας + αερισμός.

Κίνδυνοι χημικών

Ερώτηση: 5. Ποιοι οι κίνδυνοι για την υγεία από κάθε μέρος χημικού επεξεργασίας του φιλμ;

Απάντηση:

• Μέρος Α (υδροκινόνη, συντηρητικό, επιταχυντής) → εγκαύματα.
• Μέρος Β (φαινιντόνη, αιθυλενογλυκόλη, ανασχετικό) → εγκαύματα.
• Μέρος Γ (οξικό οξύ, γλουταραλδεΰδη) → ερεθισμό.
• Επιπλέον, η ανάμιξη εμφανιστή & στερεωτή απελευθερώνει τοξική αμμωνία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέρη Α & Β → εγκαύματα· Μέρος Γ → ερεθισμό· ανάμιξη εμφανιστή+στερεωτή → τοξική αμμωνία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: Α/Β εγκαύματα, Γ ερεθισμός, αμμωνία.

Κάδοι αναζωογόνησης

Ερώτηση: 6. Τι είναι οι κάδοι αναζωογόνησης στο μηχανικό εμφανιστήριο;

Απάντηση:

• Είναι κάδοι μεγάλης χωρητικότητας (τουλάχιστον 20 λίτρα), χωριστοί για την εμφάνιση & τη στερέωση, που αναπληρώνουν τον όγκο & τη δραστικότητα των χημικών των κάδων επεξεργασίας — αυτά μειώνονται καθώς περνούν τα φιλμ. Οι αντλίες αναζωογόνησης αντλούν φρέσκο χημικό ανάλογα με το μέγεθος του φιλμ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάδοι ≥20 L που αναπληρώνουν όγκο & δραστικότητα των χημικών εμφάνισης/στερέωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αναπλήρωση όγκου/δραστικότητας.

Φωτισμός σκοτεινού θαλάμου

Ερώτηση: 7. Γιατί ο σκοτεινός θάλαμος χρειάζεται ειδικό φωτισμό; Τι χρώμα πρέπει να έχει & γιατί;

Απάντηση:

• Χρειάζεται ειδικό φωτισμό γιατί το κοινό (λευκό) φως θα εξέθετε το μη επεξεργασμένο φιλμ & θα κατέστρεφε τη λανθάνουσα εικόνα.
• Πρέπει να είναι φιλτραρισμένο κόκκινο φως χαμηλής έντασης: όταν προέρχεται από ειδικά φίλτρα, δεν προσβάλλει το φιλμ & δεν επηρεάζει τη λανθάνουσα εικόνα, ενώ επιτρέπει στον χειριστή να εργάζεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λευκό φως θα κατέστρεφε το φιλμ· χρειάζεται φιλτραρισμένο κόκκινο φως χαμηλής έντασης που δεν προσβάλλει τη λανθάνουσα εικόνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: κόκκινο φως + λόγος (δεν προσβάλλει το φιλμ).

Προστασία υγείας θαλάμου

Ερώτηση: 8. Τι πρέπει να διαθέτει ο σκοτεινός θάλαμος για να προστατεύσετε την υγεία σας;

Απάντηση:

• Σύστημα εξαερισμού που να εξασφαλίζει πέντε πλήρεις ανανεώσεις του αέρα ανά ώρα (όχι απλό κλιματιστικό, που ανακυκλώνει χωρίς να ανανεώνει)· & απαγωγή των χημικών αναθυμιάσεων προς τον εξωτερικό χώρο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επαρκή εξαερισμό (5 ανανεώσεις αέρα/ώρα) & απαγωγή αναθυμιάσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: εξαερισμός/ανανέωση αέρα.

Γιατί όχι λευκό φως

Ερώτηση: 9. Γιατί δεν πρέπει να εισέρχεται καθόλου λευκό φως στον σκοτεινό θάλαμο;

Απάντηση:

• Γιατί το λευκό φως θα εκφώτιζε (θα εξέθετε) το μη επεξεργασμένο φιλμ, καταστρέφοντας τη λανθάνουσα εικόνα & προκαλώντας ανεπιθύμητη πυκνότητα/αμαύρωση — η ακτινογραφία θα αχρηστευόταν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί θα εξέθετε το φιλμ & θα κατέστρεφε τη λανθάνουσα εικόνα (ανεπιθύμητη πυκνότητα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: έκθεση/καταστροφή φιλμ.

Έλεγχος εισόδου φωτός

Ερώτηση: 10. Πώς μπορείτε να ελέγξετε αν εισέρχεται λευκό φως μέσα στον σκοτεινό θάλαμο; (συζήτηση στην τάξη)

Απάντηση:

• Ενδεικτική προσέγγιση: σβήνουμε όλα τα φώτα (& το φως ασφαλείας) & παραμένουμε στο απόλυτο σκοτάδι αρκετά λεπτά, ώστε τα μάτια να προσαρμοστούν.
• Στη συνέχεια παρατηρούμε προσεκτικά αν διακρίνεται φως που εισέρχεται από σχισμές (πόρτα, θυρίδα/πάσο, εξαεριστήρες, δάπεδο, συνδέσεις τοίχων). Όπου εντοπίζεται διαρροή, τη στεγανοποιούμε. Μπορεί επίσης να τοποθετηθεί ένα εκτεθειμένο-όχι φιλμ σε ύποπτο σημείο & να ελεγχθεί μετά για αμαύρωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική: στο απόλυτο σκοτάδι, μετά από προσαρμογή των ματιών, εντοπίζουμε & στεγανοποιούμε διαρροές φωτός από σχισμές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δραστηριότητα/συζήτηση τάξης — η απάντηση είναι ενδεικτική. Κριτήριο: σκοτάδι + προσαρμογή ματιών + έλεγχος σχισμών.