Λύσεις — Κεφάλαιο 11 · Ποιότητα ακτινογραφικής εικόνας (σελ. 167) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11 · Ποιότητα ακτινογραφικής εικόνας (σελ. 167)

Απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις του βιβλίου (παράγοντες έκθεσης, πυκνότητα/αντίθεση/ευκρίνεια, κανόνες 15%/30%).

Υψηλή διεισδυτικότητα

Ερώτηση: 1. Τι σημαίνει ότι η δέσμη ακτινοβολίας Χ έχει υψηλή διεισδυτικότητα;

Απάντηση:

• Σημαίνει ότι η δέσμη έχει μεγάλη ενέργεια φωτονίων (υψηλό kVp) & διαπερνά με ευκολία πυκνές δομές — οστέινες περιοχές ή περιοχές με συμπαγή όργανα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ότι διαπερνά εύκολα οστά & συμπαγή όργανα (μεγάλη ενέργεια/υψηλό kVp).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: διαπέραση πυκνών δομών.

Ο χρόνος στο mAs

Ερώτηση: 2. Στο γινόμενο mAs τι αντιπροσωπεύει ο χρόνος (s);

Απάντηση:

• Ο χρόνος (s) είναι ο χρόνος κατά τον οποίο εφαρμόζεται η υψηλή τάση kVp — δηλαδή η διάρκεια της έκθεσης (παραγωγής των ακτίνων Χ). Μαζί με τα mA δίνει την ποσότητα της ακτινοβολίας (mAs = mA × s).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τον χρόνο κατά τον οποίο εφαρμόζεται η υψηλή τάση (διάρκεια της έκθεσης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: διάρκεια έκθεσης/εφαρμογής τάσης.

Έλεγχος ασάφειας κίνησης

Ερώτηση: 3. Πώς μπορεί να ελεγχθεί η ασάφεια λόγω κίνησης του θέματος;

Απάντηση:

• Με τη χρήση πολύ μικρών χρόνων έκθεσης, που «παγώνουν» την κίνηση (του εξεταζόμενου ή του οργάνου, π.χ. αναπνοή/καρδιά). Για να μείνει σταθερή η ποσότητα ακτινοβολίας, τα mA αυξάνονται αντίστοιχα (σταθερό mAs).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με πολύ μικρούς χρόνους έκθεσης (& αντίστοιχη αύξηση των mA για σταθερό mAs).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: μικρός χρόνος έκθεσης.

Παράγοντες φωτ. ποιότητας

Ερώτηση: 4. Ποιοι είναι οι παράγοντες της φωτογραφικής ποιότητας σε μια ακτινογραφία;

Απάντηση:

• (1) Η κατάλληλη οπτική πυκνότητα· (2) η κατάλληλη αντίθεση· (3) ο περιορισμός της ασάφειας στο μικρότερο δυνατό βαθμό· (4) η εξάλειψη της παραμόρφωσης του απεικονιζόμενου θέματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπτική πυκνότητα, αντίθεση, περιορισμός ασάφειας & εξάλειψη παραμόρφωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: & οι 4 παράγοντες.

Έλεγχος πυκνότητας

Ερώτηση: 5. Από τι ελέγχεται η ανάπτυξη της πυκνότητας σε μια ακτινογραφία;

Απάντηση:

• Ελέγχεται κυρίως από τα mAs, & στην περίπτωση μεταβολής της απόστασης, & από την απόσταση λυχνίας-κασέτας (νόμος αντίστροφου τετραγώνου). Δευτερευόντως μπορεί να επηρεαστεί & από τα kVp.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως από τα mAs (& από την απόσταση λυχνίας-κασέτας σε αλλαγή απόστασης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: mAs (κυρίως).

Νόμος Weber-Fechner

Ερώτηση: 6. Τι λέει ο νόμος των Weber-Fechner & πού μπορείτε να τον εφαρμόσετε;

Απάντηση:

• Λέει ότι για να γίνει αντιληπτή στο μάτι μια μεταβολή της οπτικής πυκνότητας, αυτή πρέπει να προκύψει από μεταβολή της έκθεσης κατά ~27% της προηγούμενης.
• Εφαρμογή: στον έλεγχο/βελτίωση της πυκνότητας κατά την επανάληψη μιας ακτινογραφίας — πρακτικά με τον κανόνα του 30% (για ένα βήμα ↑πυκνότητας, αύξηση των mAs κατά 30%· δύο βήματα → 60% κ.ο.κ.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μια μεταβολή πυκνότητας γίνεται αντιληπτή αν η έκθεση αλλάξει ~27%· εφαρμόζεται στον έλεγχο πυκνότητας (κανόνας 30% στα mAs).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: κατώφλι ~27% + εφαρμογή στην πυκνότητα (30%).

Κανόνας 15% (kVp-mAs)

Ερώτηση: 7. Ποια σχέση συνδέει τα kVp με τα mAs & πώς αξιοποιείται; Δώσε παράδειγμα (60 kVp, 60 mAs).

Λύση:

• Τα kVp & τα mAs συνδέονται με τον κανόνα του 15%: στην περιοχή 60–90 kVp (τριφασική), για κάθε +15% στα kVp γίνεται −50% στα mAs, ώστε η οπτική πυκνότητα να μείνει σταθερή.
• Αξιοποίηση: μείωση της δόσης στον εξεταζόμενο.
• Παράδειγμα (60 kVp, 60 mAs): mAs → \(60 \div 2 = 30\) mAs· kVp → \(60 + (60\times 15\%) = 60 + 9 = 69\) kVp. Νέα στοιχεία: 69 kVp / 30 mAs.

Απάντηση: Κανόνας 15%: +15% kVp ↔ −50% mAs (σταθερή πυκνότητα, ↓δόση). Παράδειγμα: 60 kVp/60 mAs → 69 kVp / 30 mAs.

Πρόσεξε:

• Υπολογισμός: 60×0,15 = 9 → 69 kVp· 60/2 = 30 mAs. Ισχύει για τριφασική γεννήτρια στην περιοχή 60–90 kVp.

Έλεγχος αντίθεσης

Ερώτηση: 8. Ποιος παράγοντας έκθεσης ελέγχει την αντίθεση;

Απάντηση:

• Τα kVp. Το kVp καθορίζει τη διεισδυτικότητα της δέσμης, η οποία αναδεικνύει τις διαφορές απορρόφησης από τα ανατομικά μόρια (χαμηλά kVp → υψηλή αντίθεση· υψηλά kVp → χαμηλή αντίθεση/μεγάλη κλίμακα πυκνοτήτων).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα kVp (μέσω της διεισδυτικότητας της δέσμης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: kVp.

Εξάρτημα προαγωγής αντίθεσης

Ερώτηση: 9. Με ποιο εξάρτημα ακτινογράφησης μπορούμε να προάγουμε την αντίθεση;

Απάντηση:

• Με το αντισκεδαστικό διάφραγμα (ιδίως υψηλού λόγου): αφαιρεί σημαντικά τη σκεδαζόμενη ακτινοβολία, που επιπεδοποιεί τις διαφορές πυκνότητας — έτσι προάγει την κλίμακα της αντίθεσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αντισκεδαστικό διάφραγμα (υψηλού λόγου) — αφαιρεί σκέδαση & αυξάνει την αντίθεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αντισκεδαστικό διάφραγμα.

Υψηλή απεικονιστική οξύτητα

Ερώτηση: 10. Τι σημαίνει ο χαρακτηρισμός: ακτινογραφία υψηλής απεικονιστικής οξύτητας;

Απάντηση:

• Σημαίνει ακτινογραφία στην οποία αποδίδονται με μεγάλη οξύτητα & καθαρότητα & οι μικρότερες ανατομικές λεπτομέρειες (δομές) του θέματος — δηλαδή έχει υψηλή οριακή ευκρίνεια & ελάχιστη ασάφεια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακτινογραφία που αποδίδει καθαρά & τις πιο μικρές ανατομικές λεπτομέρειες (υψηλή ευκρίνεια, ελάχιστη ασάφεια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: απόδοση λεπτών δομών/υψηλή ευκρίνεια.

Παραμόρφωση

Ερώτηση: 11. Τι εννοούμε με τον όρο «παραμόρφωση»;

Απάντηση:

• Την αλλοίωση του μεγέθους ή του σχήματος του απεικονιζόμενου θέματος στην ακτινογραφία. Μπορεί να προκληθεί από ανεπιθύμητη μεγέθυνση, λανθασμένη κλίση της λυχνίας, κακή προβολική τοποθέτηση ή ανεπαρκή επικέντρωση της λυχνίας. Αποφεύγεται με σωστή τοποθέτηση λυχνίας–θέματος–κασέτας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αλλοίωση του μεγέθους ή του σχήματος του απεικονιζόμενου (από μεγέθυνση/λάθος κλίση/τοποθέτηση/επικέντρωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αλλοίωση μεγέθους/σχήματος.