Λύσεις — Κεφάλαιο 12 · Ακτινολογικοί όροι ΚΑΙ προβολές (σελ. 185) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β-Γ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 12 · Ακτινολογικοί όροι ΚΑΙ προβολές (σελ. 185)

Απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις του βιβλίου (επίπεδα/θέσεις, προβολές, βήματα ελέγχου, αξιολόγηση εικόνας).

Σημεία, επιφάνειες ΚΑΙ επίπεδα

Ερώτηση: 1. Αναφέρατε τα οδηγά ανατομικά σημεία, τις επιφάνειες & τα επίπεδα του ανθρωπίνου σώματος.

Απάντηση:

• Οδηγά ανατομικά σημεία (ορατά ή ψηλαφητά): έξω ινιακό όγκωμα, γωνία κάτω γνάθου, στερνική γωνία, πλευρικό τόξο, ομφαλός, λαγόνια ακρολοφία, πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, ηβική σύμφυση κ.ά. — βοηθούν στην ακριβή τοποθέτηση.
• Βασικά επίπεδα: μέσο οβελιαίο (κάθετο, χωρίζει σε δεξί/αριστερό ημιμόριο)· μετωπιαίο/στεφανιαίο (παράλληλο στο μέτωπο, κάθετο στο οβελιαίο)· εγκάρσιο (κάθετο & στα δύο, χωρίζει σε άνω/κάτω).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οδηγά σημεία (στερνική γωνία, ομφαλός, λαγόνια ακρολοφία…)· επίπεδα: μέσο οβελιαίο, μετωπιαίο/στεφανιαίο, εγκάρσιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: μερικά οδηγά σημεία + τα 3 επίπεδα.

Θέσεις εξεταζόμενου

Ερώτηση: 2. Ποιες οι θέσεις εξεταζόμενου κατά τον ακτινολογικό έλεγχο;

Απάντηση:

• Ο εξεταζόμενος μπορεί να είναι σε κατάκλιση (ξαπλωμένος), καθήμενος ή όρθιος. Η θέση μπορεί να είναι πρηνής (κοιλιά κάτω), ύπτια (πλάτη κάτω), πλάγια (στο πλευρό) ή λοξή (πρόσθια/οπίσθια — ΔΠΛ/ΑΠΛ/ΔΟΛ/ΑΟΛ)· επίσης πλάγια κατακεκλιμένη (Decubitus).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατάκλιση/καθήμενος/όρθιος· πρηνής, ύπτια, πλάγια, λοξή (& κατακεκλιμένη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στάσεις + θέσεις (πρηνής/ύπτια/πλάγια/λοξή).

Προβολές ΚΑΙ πορεία ακτίνων

Ερώτηση: 3. Αναφέρατε τις προβολές (Ο-Π, Π-Ο, πλάγια, λοξές, κατ' εφαπτομένη, Decubitus) & την πορεία των ακτίνων σε καθεμία.

Απάντηση:

• Ο-Π: ακτίνες από την οπίσθια → πρόσθια επιφάνεια (η ράχη βλέπει τη λυχνία).
• Π-Ο: ακτίνες από την πρόσθια → οπίσθια (η κοιλιά βλέπει τη λυχνία).
• Πλάγια: το επίπεδο της πρόσθιας/οπίσθιας επιφάνειας είναι κάθετο στο φιλμ.
• Λοξές: η κεντρική ακτίνα σχηματίζει γωνία με το οβελιαίο & το στεφανιαίο επίπεδο.
• Κατ' εφαπτομένη: η κεντρική ακτίνα διέρχεται εφαπτομενικά στο θέμα (χωρίς συμπροβολή).
• Decubitus: κατακεκλιμένος στο πλευρό, οριζόντια δέσμη (Ο-Π/Π-Ο) — πνεύμονες/κοιλιά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο-Π (οπίσθια→πρόσθια), Π-Ο (πρόσθια→οπίσθια), πλάγια (κάθετο επίπεδο), λοξές (γωνία), κατ' εφαπτομένη (εφαπτομένη), Decubitus (οριζόντια δέσμη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η πορεία ακτίνων σε Ο-Π/Π-Ο + οι υπόλοιπες προβολές.

Κλίση λυχνίας

Ερώτηση: 4. Τι κλίση μπορεί να πάρει η ακτινολογική λυχνία;

Απάντηση:

• Η κλίση μπορεί να είναι κεφαλική (προς το κεφάλι) ή ουραία (προς τον κόκκυγα). Δίνεται συνήθως για την αποφυγή συμπροβολών (& ενίοτε λόγω αδυναμίας συνεργασίας του εξεταζόμενου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεφαλική (προς το κεφάλι) ή ουραία (προς τον κόκκυγα) — για αποφυγή συμπροβολών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: κεφαλική & ουραία.

Βήματα προβολικού ελέγχου

Ερώτηση: 5. Ποια τα βήματα κατά την πραγματοποίηση μιας προβολής; Δικαιολογήστε το καθένα.

Απάντηση:

• (1) Διάβασμα παραπεμπτικού & επιλογή συστήματος απεικόνισης (σωστή εξέταση). (2) Ενημέρωση εξεταζόμενου & τήρηση ακτινοπροστασίας (εγκυμοσύνη/ηλικία — συνεργασία & ασφάλεια). (3) Επιλογή ακτινολογικών στοιχείων (ανάλογα με σωματότυπο). (4) Επικέντρωση & κλίση λυχνίας. (5) Σωστή προβολική θέση του εξεταζόμενου.
• (6) Απομάκρυνση ξένων αντικειμένων (αποφυγή artifacts). (7) Φωτεινή επικέντρωση & περιορισμός πεδίου με τα διαφράγματα (↓δόση/σκέδαση). (8) Κατάλληλη κασέτα + ένδειξη Δ/Α. (9) Ακτινοβόληση από το χειριστήριο. (10) Χημική επεξεργασία στον σκοτεινό θάλαμο. (11) Αναγραφή στοιχείων (όνομα/ημερομηνία) στο φιλμ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 11 βήματα: παραπεμπτικό→ενημέρωση/ακτινοπροστασία→στοιχεία→επικέντρωση/κλίση→θέση→αφαίρεση αντικειμένων→διαφράγματα→κασέτα/ένδειξη→ακτινοβόληση→χημική επεξεργασία→αναγραφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η λογική σειρά + αιτιολόγηση κάποιων βημάτων.

Αξιολόγηση ακτινογραφίας

Ερώτηση: 6. Πώς γίνεται η αξιολόγηση μιας ακτινογραφίας;

Απάντηση:

• Με αντικειμενικά κριτήρια & με βάση την ακτινοδιαγνωστική αξία της (όχι προσωπικές προτιμήσεις), επιδιώκοντας τη βελτιστοποίηση των διαγνωστικών πληροφοριών & την ελαχιστοποίηση της δόσης. Εκτιμώνται η διακριτική ικανότητα, η οριακή ευκρίνεια & η σκιαγραφική αντίθεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με αντικειμενικά κριτήρια/ακτινοδιαγνωστική αξία (όχι προσωπικές προτιμήσεις), με στόχο μέγιστη διάγνωση & ελάχιστη δόση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αντικειμενικά κριτήρια/διαγνωστική αξία.

Τοποθέτηση στο διαφανοσκόπιο

Ερώτηση: 7. Πώς γίνεται η τοποθέτηση μιας ακτινογραφίας στο διαφανοσκόπιο;

Απάντηση:

• Το φιλμ τοποθετείται σαν ο ασθενής να στέκεται μπροστά στον παρατηρητή στην ανατομική θέση: το δεξί του ασθενή μπαίνει στα αριστερά του παρατηρητή. Οι ακτινογραφίες κορμού/ΣΣ/κρανίου/άκρων τοποθετούνται σαν ο ασθενής να είναι όρθιος· τα άκρα (χέρια/πόδια) με τα δάκτυλα προς την οροφή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σαν ο ασθενής να στέκεται μπροστά στον παρατηρητή (δεξί ασθενή → αριστερά παρατηρητή)· άκρα με δάκτυλα προς την οροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ανατομική θέση + δεξί/αριστερό.

Παράγοντες ποιότητας

Ερώτηση: 8. Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η ποιότητα της ακτινογραφικής εικόνας;

Απάντηση:

• Κύριοι: η προβολική τοποθέτηση του θέματος & η επιλογή των στοιχείων έκθεσης (kV, mAs).
• Άλλοι: εστιακή & προβολική απόσταση, μέγεθος εστιακού σημείου, διαφράγματα βάθους, ποιότητα/λόγος αντισκεδαστικού, συνδυασμός & κατάσταση πινακίδων-φιλμ, ηθμοί, δομή/μέγεθος του θέματος, συνεργασία εξεταζόμενου, φωτισμός σκοτεινού θαλάμου & απόδοση εμφανιστηρίου/χημικών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως προβολική τοποθέτηση & στοιχεία έκθεσης (kV/mAs)· & αποστάσεις, εστιακό σημείο, διαφράγματα, αντισκεδαστικό, πινακίδες-φιλμ, εμφάνιση, συνεργασία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι 2 κύριοι + μερικοί δευτερεύοντες.

Επιτυχημένη ακτινογραφία

Ερώτηση: 9. Πότε μια ακτινογραφία θεωρείται επιτυχημένη;

Απάντηση:

• Όταν έχει καλή διακριτική ικανότητα (επαρκή καταγραφή των μορφολογικών λεπτομερειών), καλή οριακή ευκρίνεια (ευκρινή τα όρια κάθε ανατομικού μορίου) & καλή σκιαγραφική αντίθεση (ευδιάκριτες διαφορές διαύγασης-σκιερότητας) — με την ελάχιστη δυνατή δόση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν έχει καλή διακριτική ικανότητα, καλή οριακή ευκρίνεια & καλή σκιαγραφική αντίθεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τα 3 χαρακτηριστικά.

Σκιαγραφική αντίθεση

Ερώτηση: 10. Τι είναι σκιαγραφική αντίθεση & από τι εξαρτάται;

Απάντηση:

• Είναι οι ευδιάκριτες διαφορές διαύγασης-σκιερότητας (οπτικής πυκνότητας) μεταξύ γειτονικών περιοχών της εικόνας — χάρη σ' αυτήν γίνονται ορατές οι ανατομικές διαφορές.
• Εξαρτάται από: τη διαφορετική εξασθένηση των ακτίνων (ατομικός αριθμός/πυκνότητα/πάχος θέματος)· τη διεισδυτικότητα (kV) — υψηλό kV μειώνει την αντίθεση· τη σκεδαζόμενη ακτινοβολία (↑σκέδαση → ↓αντίθεση)· τις πινακίδες/γαλάκτωμα· & τις συνθήκες εμφάνισης (χρόνος/θερμοκρασία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι διαφορές διαύγασης-σκιερότητας γειτονικών περιοχών· εξαρτάται από εξασθένηση (Ζ/πυκνότητα/πάχος), kV, σκέδαση, πινακίδες & εμφάνιση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ορισμός + τουλάχιστον 3 παράγοντες.

Οριακή ευκρίνεια

Ερώτηση: 11. Τι είναι οριακή ευκρίνεια & από τι εξαρτάται;

Απάντηση:

• Είναι η καθαρότητα/οξύτητα με την οποία αποδίδονται τα όρια (η εξωτερική γραμμή) κάθε ανατομικού μορίου — δηλαδή ο βαθμός περιορισμού της ασάφειας.
• Εξαρτάται από: την προβολική απόσταση (αντικειμένου-φιλμ — μικρότερη → καλύτερη)· την εστιακή απόσταση (εστίας-φιλμ — μεγαλύτερη → καλύτερη)· το μέγεθος του εστιακού σημείου (μικρότερο → καλύτερη)· τη διάχυση φωτός στις πινακίδες (μικρότεροι κρύσταλλοι/λεπτότερο στρώμα & πλήρης επαφή → λιγότερη ασάφεια)· το φιλμ διπλής επίστρωσης (περιορίζει την ευκρίνεια)· & την κίνηση (αντιμετωπίζεται με μικρό χρόνο έκθεσης).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καθαρότητα των ορίων των ανατομικών μορίων (ελάχιστη ασάφεια)· εξαρτάται από προβολική/εστιακή απόσταση, εστιακό σημείο, πινακίδες/επαφή, φιλμ & κίνηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ορισμός + τουλάχιστον 3-4 παράγοντες με σωστή φορά.