Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Διατροφικές απαιτήσεις στα στάδια της ζωής (σελ. 57, 65, 72, 78, 85, 90, 95, 97-99) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Διατροφικές απαιτήσεις στα στάδια της ζωής (σελ. 57, 65, 72, 78, 85, 90, 95, 97-99) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Διατροφικές απαιτήσεις στα στάδια της ζωής (σελ. 57, 65, 72, 78, 85, 90, 95, 97-99)

Ενδεικτικές λύσεις των 22 ερωτήσεων των υποενοτήτων 3.1-3.7 (σελ. 57, 65, 72, 78, 85, 90, 95) και των τριών μερών (Α, Β, Γ) του Φύλλου Αξιολόγησης (σελ. 97-99): εγκυμοσύνη, θηλασμός, βρεφική, παιδική, εφηβική, ενήλικη ζωή και τρίτη ηλικία.

Η σημασία της αύξησης βάρους της εγκύου

Ερώτηση: Γιατί η αύξηση του βάρους της εγκύου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πορεία και το αποτέλεσμα της εγκυμοσύνης;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 52): «Το βάρος της εγκύου πριν τη σύλληψη, αλλά και το βάρος που αποκτά κατά την εγκυμοσύνη επηρεάζουν το βάρος του βρέφους, που αποτελεί σημαντικό δείκτη της υγείας του. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η αύξηση βάρους κατά την εγκυμοσύνη σχετίζεται με αύξηση του βάρους των βρεφών κατά τη γέννηση.»
Αυτούσιο (σελ. 52): «Παχύσαρκες γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο για διάφορες παθήσεις κατά την εγκυμοσύνη (υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης κ.ά.) και έχουν την τάση να γεννούν με καισαρική λόγω επιπλοκών κατά τον τοκετό. Αντίθετα, γυναίκες με πολύ χαμηλό βάρος πριν τη σύλληψη και μικρή αύξηση βάρους κατά την εγκυμοσύνη έχουν περισσότερες πιθανότητες να γεννήσουν πρόωρα και μικρόσωμα μωρά.»
Εικόνα 3.2 (σελ. 52): η επιθυμητή πρόσληψη βάρους εξαρτάται από το βάρος πριν από τη σύλληψη — φυσιολογικές περιοχή Β-Γ, αδύνατες Α-Β, παχύσαρκες Δ.

Σύνοψη: Η αύξηση του βάρους της εγκύου (μαζί με το βάρος της πριν από τη σύλληψη) επηρεάζει το βάρος γέννησης του βρέφους, που είναι σημαντικός δείκτης της υγείας του. Η υπερβολική αύξηση/παχυσαρκία συνδέεται με παθήσεις της εγκύου (υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης) και καισαρική λόγω επιπλοκών, ενώ το πολύ χαμηλό βάρος με μικρή αύξηση συνδέεται με πρόωρο τοκετό και μικρόσωμα μωρά. Γι' αυτό η επιθυμητή αύξηση καθορίζεται ανάλογα με το αρχικό βάρος της γυναίκας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γιατί χρειάζεται επιπλέον ενέργεια στην εγκυμοσύνη

Ερώτηση: Γιατί είναι απαραίτητη η επιπλέον πρόσληψη ενέργειας κατά την εγκυμοσύνη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 53): «Επιπλέον ενέργεια είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης για να: ● αντεπεξέλθει ο οργανισμός της εγκύου στις απαιτήσεις της εγκυμοσύνης, ● εξασφαλιστεί η κατάλληλη αύξηση βάρους για την έγκυο, ● εφοδιαστεί το έμβρυο με όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.»
Αυτούσιο (σελ. 53): «Κατά την εγκυμοσύνη απαιτείται καθημερινά πρόσληψη 300 θερμίδων επιπλέον από αυτές που προσλάμβανε η γυναίκα πριν από τη σύλληψη, με το δεδομένο ότι είχε φυσιολογικό βάρος.»
Αυτούσιο (σελ. 52): «Στην περίπτωση που οι απαιτήσεις αυτές δεν ικανοποιούνται, αρχίζουν να εξαντλούνται τα αποθέματα της μητέρας και υπάρχει κίνδυνος για την υγεία της αλλά και την υγεία του εμβρύου.»

Σύνοψη: Η επιπλέον ενέργεια χρειάζεται για να αντεπεξέλθει ο οργανισμός της εγκύου στις απαιτήσεις της εγκυμοσύνης, για να εξασφαλιστεί η κατάλληλη αύξηση του βάρους της και για να εφοδιαστεί το έμβρυο με όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά. Αν δεν καλυφθεί, εξαντλούνται τα αποθέματα της μητέρας και κινδυνεύει η υγεία της και του εμβρύου. Για γυναίκα με φυσιολογικό βάρος απαιτούνται 300 θερμίδες επιπλέον την ημέρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σημασία της ήπιας σωματικής άσκησης στην εγκυμοσύνη

Ερώτηση: Γιατί έχει σημασία η ήπια σωματική άσκηση στην εγκυμοσύνη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 53): «Η γυναίκα οφείλει να φροντίζει την υγεία της: … διατηρώντας ένα υγιές σωματικό βάρος, με σωστή διατροφή και άσκηση, αποκτώντας κατά την εγκυμοσύνη το απαραίτητο επιπλέον βάρος».
Στις συστάσεις της ισορροπημένης δίαιτας της εγκύου (σελ. 56) περιλαμβάνεται ρητά η «Τακτική άσκηση», και η ανακεφαλαίωση (σελ. 96) σημειώνει: «Στην εγκυμοσύνη μεγάλη σημασία επίσης έχουν η αύξηση βάρους της μητέρας, οι συνήθειές της και η καθημερινή άσκηση.»
Αυτούσιο (σελ. 55): «Κατανάλωση, όμως, επιπλέον της απαιτούμενης ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε παχυσαρκία με επακόλουθες επιπλοκές.» και (σελ. 52) οι παχύσαρκες έγκυοι κινδυνεύουν από «υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης κ.ά.» και καισαρική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ήπια, τακτική σωματική άσκηση, μαζί με τη σωστή διατροφή, βοηθά την έγκυο να διατηρεί υγιές σωματικό βάρος και να αποκτά μόνο το απαραίτητο επιπλέον βάρος. Έτσι περιορίζεται ο κίνδυνος υπερβολικής αύξησης βάρους/παχυσαρκίας και των επιπλοκών της (υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, καισαρική λόγω επιπλοκών στον τοκετό), ενώ ευνοείται η υγιής πορεία της εγκυμοσύνης και η υγεία του βρέφους. Γι' αυτό το βιβλίο συγκαταλέγει την καθημερινή άσκηση στους παράγοντες μεγάλης σημασίας για την εγκυμοσύνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κείμενο δεν αναπτύσσει χωριστά τα οφέλη της άσκησης· η απάντηση συνδέει την «τακτική άσκηση» (σελ. 56) με τη διατήρηση υγιούς βάρους (σελ. 53) και τους κινδύνους του βάρους (σελ. 52) — αποδεκτή κάθε τεκμηριωμένη σύνδεση με το βάρος και την υγεία μητέρας/εμβρύου.

Παράγοντες που καθορίζουν τη διάρκεια του θηλασμού

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η διάρκεια του θηλασμού; Ποιοι πιστεύετε ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικοί, ώστε να οδηγήσουν σε διακοπή του θηλασμού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 58): «Η διάρκεια του θηλασμού μπορεί να ποικίλλει από 6 μήνες έως και 3 χρόνια, ανάλογα με: ● την άνεση και την ικανότητα της μητέρας να θηλάσει. ● τις φυσιολογικές και ψυχολογικές ανάγκες του βρέφους. ● την προσφορά εναλλακτικών ή συμπληρωματικών τροφίμων.»
Αυτούσιο (σελ. 70): «η πρώιμη εισαγωγή άλλων τροφίμων εκτός από γάλα προκαλεί μείωση του παραγόμενου γάλακτος και πρόωρη διακοπή του θηλασμού.»
Αυτούσιο (σελ. 61): «Περιορισμός στις θερμίδες, που προσλαμβάνει η μητέρα, με σκοπό να χάσει γρήγορα κιλά θα οδηγούσε σε μείωση της παραγωγής γάλακτος».
Σελ. 60: νικοτίνη, εξαρτησιογόνες ουσίες και πολλά φάρμακα «περνούν στο μητρικό γάλα και έχουν επιπτώσεις στο βρέφος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διάρκεια του θηλασμού (από 6 μήνες έως 3 χρόνια) εξαρτάται από την άνεση και την ικανότητα της μητέρας να θηλάσει, από τις φυσιολογικές και ψυχολογικές ανάγκες του βρέφους και από την προσφορά εναλλακτικών ή συμπληρωματικών τροφίμων. Ιδιαίτερα σημαντικοί για διακοπή μπορούν να θεωρηθούν: η αδυναμία ή δυσκολία της μητέρας να θηλάσει, η πρώιμη εισαγωγή άλλων τροφίμων (που μειώνει το παραγόμενο γάλα και οδηγεί σε πρόωρη διακοπή), οι αυστηρές υποθερμιδικές δίαιτες της μητέρας (μείωση της παραγωγής γάλακτος) και η ανάγκη λήψης φαρμάκων ή η χρήση ουσιών που περνούν στο γάλα και βλάπτουν το βρέφος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το δεύτερο σκέλος («ποιοι πιστεύετε») ζητά κρίση του μαθητή· αποδεκτή κάθε επιλογή τεκμηριωμένη από το κείμενο (σελ. 58, 60, 61, 70).

Γιατί χρειάζεται επιπλέον ενέργεια στον θηλασμό

Ερώτηση: Γιατί είναι απαραίτητη η επιπλέον πρόσληψη ενέργειας κατά τον θηλασμό;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 61): «Μία επαρκής και ισορροπημένη δίαιτα είναι απαραίτητη για την υγεία και αντοχή της θηλάζουσας ♦ καθώς πρέπει να αναπληρώσει τα αποθέματα θρεπτικών συστατικών, που εξαντλήθηκαν κατά την εγκυμοσύνη, ♦ αλλά και να παράγει επαρκώς μητρικό γάλα, εξασφαλίζοντας τη σωστή ανάπτυξη του βρέφους.»
Αυτούσιο (σελ. 61): «Οι συστάσεις για τις ενεργειακές ανάγκες κατά το θηλασμό αναφέρουν επιπλέον διαιτητική πρόσληψη 500 θερμίδων την ημέρα σε σχέση με τις γυναίκες που δε θηλάζουν. Τα αποθέματα λίπους προσφέρουν επίσης 100-150 θερμίδες ημερησίως.» … «Η επάρκεια γάλακτος για το θηλασμό εξαρτάται από την ενεργειακή πρόσληψη της μητέρας.»
Αυτούσιο (σελ. 61): «Περιορισμός στις θερμίδες … θα οδηγούσε σε μείωση της παραγωγής γάλακτος με αποτέλεσμα να μην καλύπτονται οι ανάγκες του βρέφους και να υποβαθμίζεται η ανάπτυξή του.»

Σύνοψη: Η θηλάζουσα χρειάζεται επιπλέον ενέργεια για να αναπληρώσει τα αποθέματα θρεπτικών συστατικών που εξαντλήθηκαν στην εγκυμοσύνη και για να παράγει επαρκές μητρικό γάλα (550-1200 ml την ημέρα τους πρώτους 6 μήνες), αφού η επάρκεια του γάλακτος εξαρτάται από την ενεργειακή της πρόσληψη. Συστήνονται 500 θερμίδες επιπλέον την ημέρα (και 100-150 θερμίδες από τα αποθέματα λίπους). Ο περιορισμός θερμίδων θα μείωνε την παραγωγή γάλακτος και θα υποβάθμιζε την ανάπτυξη του βρέφους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σημασία των αποθεμάτων σιδήρου του βρέφους

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία των αποθεμάτων σιδήρου, που απέκτησε το βρέφος κατά την κύηση, στη διατροφή του με μητρικό γάλα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 63): «Η περιεκτικότητα του μητρικού γάλακτος σε σίδηρο είναι μικρή και παραμένει σταθερή, ανεξάρτητα από τη διαιτητική πρόσληψη. Το σώμα, όμως, της μητέρας προσαρμόζεται στις ανάγκες του βρέφους, γεγονός το οποίο μπορεί να επηρεάσει την υγεία της, εάν το βρέφος δεν έχει εξοπλιστεί με αποθέματα σιδήρου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.»
Αυτούσιο (σελ. 70): «Οι απαιτήσεις του βρέφους σε σίδηρο καλύπτονται για τους πρώτους 4-6 μήνες και από τα αποθέματα του βρέφους, που δημιουργήθηκαν κατά την εγκυμοσύνη.»
Σελ. 54: ο σίδηρος στην εγκυμοσύνη χρειάζεται «στη δημιουργία αποθεμάτων για το έμβρυο».

Σύνοψη: Το μητρικό γάλα περιέχει λίγο σίδηρο, σε σταθερή ποσότητα που δεν αυξάνεται με τη διατροφή της μητέρας. Γι' αυτό οι ανάγκες του βρέφους σε σίδηρο τους πρώτους 4-6 μήνες καλύπτονται και από τα αποθέματα που δημιούργησε στην κύηση. Αν το βρέφος δεν έχει τέτοια αποθέματα, ο οργανισμός της μητέρας προσαρμόζεται στις ανάγκες του, με κίνδυνο να επηρεαστεί η δική της υγεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η προσφορά της διατροφής στη βρεφική ηλικία

Ερώτηση: Σ’ αυτή την ηλικία ποια είναι η προσφορά της διατροφής, εκτός από τη συντήρηση και ανάπτυξη του βρέφους;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 66): «Εκτός από την ικανοποίηση των διατροφικών απαιτήσεων, σ’ αυτή την ηλικία η καθημερινή διατροφή θα πρέπει επίσης να προσφέρει: Τρόφιμα σε τέτοια μορφή, που να συμβαδίζουν με τις δυνατότητες του βρέφους. Εμπειρίες νέων γεύσεων με τη σταδιακή εισαγωγή ποικιλίας τροφίμων. Ενίσχυση του δεσμού μεταξύ γονέων και βρέφους.»
Αυτούσιο (σελ. 66): «Όλα τα παραπάνω καλό είναι να πραγματοποιούνται σ’ ένα περιβάλλον που ευνοεί την εδραίωση υγιών διαιτητικών συνηθειών και την επιθυμητή συμπεριφορά απέναντι στο φαγητό.» και «Σ’ αυτό το στάδιο η διατροφή θέτει τις βάσεις για μελλοντική υγεία.»

Σύνοψη: Εκτός από την κάλυψη των διατροφικών απαιτήσεων, η διατροφή του βρέφους πρέπει να προσφέρει τρόφιμα σε μορφή που συμβαδίζει με τις δυνατότητές του, εμπειρίες νέων γεύσεων με τη σταδιακή εισαγωγή ποικιλίας τροφίμων και ενίσχυση του δεσμού γονέων και βρέφους — σε περιβάλλον που ευνοεί την εδραίωση υγιών διαιτητικών συνηθειών και σωστής συμπεριφοράς απέναντι στο φαγητό. Έτσι θέτει τις βάσεις για τη μελλοντική υγεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διαφορές αγοριών και κοριτσιών από τη βρεφική ηλικία

Ερώτηση: Ποιες διαφορές αρχίζουν να φαίνονται από αυτή την ηλικία μεταξύ αγοριών και κοριτσιών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 67): «Διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο φύλων εμφανίζονται ακόμα και από τη βρεφική ηλικία, με τα κορίτσια να αποθηκεύουν περισσότερο λίπος απ’ ό,τι τα αγόρια.»

Σύνοψη: Ήδη από τη βρεφική ηλικία εμφανίζονται διαφορές στη σύσταση του σώματος των δύο φύλων: τα κορίτσια αποθηκεύουν περισσότερο λίπος από τα αγόρια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Υπολογισμός ενεργειακών αναγκών στα βρέφη

Ερώτηση: Με ποιον τρόπο υπολογίζονται οι ενεργειακές ανάγκες στα βρέφη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 68): «Η καλύτερη μέθοδος, για να καθοριστεί η επάρκεια της ενεργειακής πρόσληψης των βρεφών, είναι η στενή παρακολούθηση της αύξησης του ύψους και του βάρους τους με τη βοήθεια των αντίστοιχων καμπύλων ανάπτυξης.»
Αυτούσιο (σελ. 68): «Γενικά συστήνεται ημερήσια πρόσληψη: ● 108 θερμίδων / κιλό σωματικού βάρους για τους πρώτους 6 μήνες και ● 98 θερμίδες / κιλό σωματικού βάρους για τους επόμενους 6 μήνες.»

Σύνοψη: Η επάρκεια της ενεργειακής πρόσληψης των βρεφών κρίνεται καλύτερα με στενή παρακολούθηση της αύξησης του ύψους και του βάρους τους στις καμπύλες ανάπτυξης. Επειδή ο ρυθμός ανάπτυξης είναι υψηλότερος στο 1ο εξάμηνο, οι ανάγκες υπολογίζονται ανά κιλό σωματικού βάρους: 108 θερμίδες/κιλό τους πρώτους 6 μήνες και 98 θερμίδες/κιλό τους επόμενους 6 μήνες (π.χ. βρέφος 5 κιλών στους 3 μήνες: 5 × 108 = 540 θερμίδες την ημέρα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το καθημερινό διαιτολόγιο των παιδιών

Ερώτηση: Τι θα πρέπει να περιλαμβάνει το καθημερινό διαιτολόγιο των παιδιών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 76): «Το καθημερινό διαιτολόγιο του παιδιού θα πρέπει να περιλαμβάνει: ● 2-4 φρούτα είτε ωμά είτε πολτοποιημένα είτε σαν χυμό. ● 2-4 μερίδες γαλακτοκομικών, δηλαδή γάλα, γιαούρτι, τυρί. ● τουλάχιστον 1 μερίδα λαχανικά, σαλάτα με το γεύμα. Μία φορά την εβδομάδα καλό είναι να καταναλώνονται όσπρια και μία φορά ψάρι, ενώ το κρέας και το κοτόπουλο να αποτελούν κύριο γεύμα 2-4 φορές.»
Αυτούσιο (σελ. 76): «Τα περισσότερα παιδιά τρώνε 4 με 6 φορές την ημέρα. Τα διάφορα μικρογεύματα … θα πρέπει να επιλέγονται ορθά από τους γονείς, έτσι ώστε να έχουν μεγάλη θρεπτική πυκνότητα και να μην ευνοούν την ανάπτυξη τερηδόνας.»
Σελ. 77: «Η σημασία του πρωινού είναι πολύ μεγάλη» και «καλό είναι τα παιδιά να προμηθεύονται από το σπίτι το καθημερινό τους κολατσιό».

Σύνοψη: Το καθημερινό διαιτολόγιο του παιδιού περιλαμβάνει 2-4 φρούτα (ωμά, πολτοποιημένα ή χυμό), 2-4 μερίδες γαλακτοκομικών (γάλα, γιαούρτι, τυρί) και τουλάχιστον 1 μερίδα λαχανικών (σαλάτα με το γεύμα). Σε εβδομαδιαία βάση: όσπρια μία φορά, ψάρι μία φορά και κρέας ή κοτόπουλο ως κύριο γεύμα 2-4 φορές. Τα παιδιά τρώνε 4-6 φορές την ημέρα, με μικρογεύματα μεγάλης θρεπτικής πυκνότητας που δεν ευνοούν την τερηδόνα, απαραίτητα πρωινό και κολατσιό από το σπίτι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διαφοροποιήσεις αγοριών και κοριτσιών στην παιδική ηλικία

Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφοροποιήσεις που εμφανίζονται μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στην παιδική ηλικία;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 74): «Διαφοροποιήσεις στο φύλο εμφανίζονται νωρίς: τα κορίτσια διαθέτουν λίγο περισσότερο λίπος στο σώμα τους, ενώ τα αγόρια της ίδιας ηλικίας γίνονται πιο μυώδη.»

Σύνοψη: Στην παιδική ηλικία, ενώ η σύσταση του σώματος μένει σχετικά σταθερή, τα κορίτσια έχουν λίγο περισσότερο λίπος στο σώμα τους, ενώ τα αγόρια της ίδιας ηλικίας γίνονται πιο μυώδη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Υπολογισμός ενεργειακών αναγκών στα παιδιά

Ερώτηση: Με ποιο τρόπο υπολογίζονται οι ενεργειακές ανάγκες στα παιδιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 74): «Οι ενεργειακές ανάγκες ενός παιδιού καθορίζονται σύμφωνα με: ● Το βασικό μεταβολισμό του. ● Το ρυθμό ανάπτυξής του. ● Τη φυσική δραστηριότητά του. Οι ημερήσιες ανάγκες σε ενέργεια διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των παιδιών και εξαρτώνται κυρίως από τη φυσική δραστηριότητα.»
Πίνακας 3.4 (σελ. 75): 1-3 ετών 1300 θερμίδες/ημέρα (102 ανά κιλό, 14,4 ανά εκατοστό ύψους)· 4-6 ετών 1800 (90 ανά κιλό, 16,0 ανά εκατοστό)· 7-10 ετών 2000 (70 ανά κιλό, 15,2 ανά εκατοστό).

Σύνοψη: Οι ενεργειακές ανάγκες του παιδιού καθορίζονται από τον βασικό μεταβολισμό, τον ρυθμό ανάπτυξης και κυρίως τη φυσική του δραστηριότητα. Η ενέργεια πρέπει να επαρκεί για την ανάπτυξη χωρίς να είναι υπερβολική (κίνδυνος παχυσαρκίας). Ενδεικτικές τιμές δίνει ο Πίνακας 3.4 ανά ηλικιακή περίοδο, ανά ημέρα, ανά κιλό βάρους ή ανά εκατοστό ύψους: 1-3 ετών 1300 θερμίδες (102/κιλό), 4-6 ετών 1800 (90/κιλό), 7-10 ετών 2000 (70/κιλό).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι κυριότερες μεταβολές στην εφηβεία

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες μεταβολές που συμβαίνουν κατά την εφηβεία;

Απάντηση:

Σωματική ανάπτυξη (σελ. 79): «τα περισσότερα από τα όργανα του οργανισμού διπλασιάζονται σε μέγεθος, ενώ το παιδί παίρνει περίπου το 50% του βάρους του ως ενήλικας και το 20% του ύψους του… το μεγαλύτερο ποσοστό του ύψους θα αποκτηθεί κατά τη διάρκεια της κορυφαίας περιόδου της εφηβείας, την «αυξητική αιχμή». Η 18μηνη έως 24μηνη αυτή περίοδος… Συμβαίνει νωρίτερα στα κορίτσια παρά στα αγόρια.»
Σύσταση σώματος (σελ. 79): «Τα κορίτσια παίρνουν αναλογικά περισσότερο λίπος, με αποτέλεσμα κατά την ενηλικίωση το ποσοστό του λίπους να είναι 23% για τα κορίτσια και 12% για τα αγόρια, αφού κατά την εφηβεία εκείνα αναπτύσσουν τους μύες τους στο διπλάσιο.»
Σεξουαλική ωρίμανση (σελ. 80): η εκτίμησή της «παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη διατροφική αξιολόγηση των εφήβων, γιατί έτσι είναι δυνατόν να καθοριστεί εάν έχει επιτευχθεί η πλήρης ανάπτυξη ή εάν συνεχίζεται.»
Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη (σελ. 80): «Η συναισθηματική ωριμότητα επιτρέπει στους έφηβους να αναπτύξουν το δικό τους σύστημα αξιών… Οι έφηβοι συχνά νιώθουν άβολα με τις ραγδαίες μεταβολές στο σώμα τους, ενώ αλλάζει ριζικά και ο τρόπος σκέψης τους.»

Σύνοψη: Οι κυριότερες μεταβολές της εφηβείας είναι: (α) σωματική ανάπτυξη — τα περισσότερα όργανα διπλασιάζονται, ο έφηβος αποκτά περίπου το 50% του βάρους και το 20% του ύψους του ως ενήλικας, κυρίως στην «αυξητική αιχμή» (18-24 μήνες, νωρίτερα στα κορίτσια)· (β) αλλαγή της σύστασης του σώματος — τα κορίτσια παίρνουν περισσότερο λίπος (23% έναντι 12% στα αγόρια), ενώ τα αγόρια διπλασιάζουν τους μύες τους· (γ) σεξουαλική ωρίμανση με ικανότητα αναπαραγωγής· (δ) ψυχοκοινωνική ανάπτυξη — δικό τους σύστημα αξιών, εναλλαγές διάθεσης από τη σύγκριση με τους συνομηλίκους, αλλαγή του τρόπου σκέψης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τι λαμβάνεται υπόψη για ενέργεια και πρωτεΐνη στους εφήβους

Ερώτηση: Τι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον καθορισμό των ενεργειακών και πρωτεϊνικών αναγκών των εφήβων;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 80): «οι μελέτες, που αφορούν στις απαιτήσεις των εφήβων σε θρεπτικά συστατικά, λαμβάνουν υπόψη τους όχι μόνο την ηλικία αλλά και το στάδιο της φυσικής ανάπτυξης του ατόμου.» και «Η καλύτερη μέθοδος εκτίμησης της ενεργειακής πρόσληψης είναι αυτή, που βασίζεται στη σχέση ηλικίας - ύψους - θερμίδων.»
Αυτούσιο (σελ. 81): «στην τελική διαμόρφωση της ημερήσιας πρόσληψης θα πρέπει να συνυπολογιστεί και ο βαθμός της φυσικής δραστηριότητας του κάθε ατόμου ξεχωριστά». Παράδειγμα: κορίτσι 15 ετών, 154 cm, 13,5 kcal/cm → «2080 kcal (154 x 13,5)».
Αυτούσιο (σελ. 81): «Το φύλο, η ηλικία, η διατροφική κατάσταση του έφηβου και η ποιότητα της πρωτεΐνης (βιολογική αξία) πρέπει να ληφθούν υπόψη στον υπολογισμό της πρωτεϊνικής πρόσληψης.» — εύρος «45-59 g ημερησίως».

Σύνοψη: Για την ενέργεια λαμβάνονται υπόψη η ηλικία, το ύψος και το φύλο, μέσω της σχέσης ηλικίας - ύψους - θερμίδων (Πίνακας 3.6, π.χ. κορίτσι 15 ετών με ύψος 154 cm: 154 × 13,5 ≈ 2080 kcal), καθώς και ο βαθμός φυσικής δραστηριότητας κάθε ατόμου και το στάδιο φυσικής ανάπτυξης. Για την πρωτεΐνη λαμβάνονται υπόψη το φύλο, η ηλικία, η διατροφική κατάσταση του εφήβου και η ποιότητα (βιολογική αξία) της πρωτεΐνης· οι ανάγκες είναι περίπου 45-59 g ημερησίως.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στο παράδειγμα της σελ. 81 το ακριβές γινόμενο 154 × 13,5 είναι 2079· το βιβλίο το στρογγυλεύει σε 2080 kcal.

Διατροφικές συμβουλές για τους εφήβους

Ερώτηση: Ποιες διατροφικές συμβουλές είναι ιδιαίτερα σημαντικό να πλαισιώνουν τις συστάσεις για ισορροπημένη διατροφή;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 82): «Οι διατροφικές συμβουλές με ιδιαίτερη σημασία για τους εφήβους συνοψίζονται παρακάτω: Τρώτε όσο χρειάζεται. Φροντίστε τα γεύματα να γίνονται σε τακτικά διαστήματα. Παίρνετε πλήρες πρωινό. Αποφεύγετε τα οινοπνευματώδη και τα αναψυκτικά. Περιορίστε το αλάτι, τα λίπη, τα γλυκίσματα και τα fast foods.»
Αυτούσιο (σελ. 83): «Ιδιαίτερη σημασία για τους έφηβους έχει η διατήρηση του ισοζυγίου ενέργειας, δηλαδή να προσλαμβάνουν τόση ενέργεια όση καταναλώνουν. Στη διατήρηση του ισοζυγίου ενέργειας μεγάλο ρόλο παίζει η φυσική δραστηριότητα.»
Σελ. 83: στους έντονα αθλούμενους εφήβους «ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δοθεί στην επαρκή πρόσληψη τροφίμων αλλά και υγρών».

Σύνοψη: Τις συστάσεις για ισορροπημένη διατροφή του εφήβου (μέτρο και ποικιλία, κατά την πυραμίδα τροφίμων) πλαισιώνουν οι συμβουλές: τρώτε όσο χρειάζεται· τα γεύματα σε τακτικά διαστήματα· πλήρες πρωινό· αποφυγή οινοπνευματωδών και αναψυκτικών· περιορισμός αλατιού, λιπών, γλυκισμάτων και fast foods. Επιπλέον, διατήρηση του ισοζυγίου ενέργειας (όση ενέργεια προσλαμβάνεται τόση να καταναλώνεται) με φυσική δραστηριότητα, και για τους αθλούμενους επαρκής πρόσληψη τροφίμων και υγρών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Παράγοντες που επηρεάζουν τις διατροφικές συνήθειες των εφήβων

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τις διατροφικές συνήθειες των εφήβων;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 83): «Οι παράγοντες, πέρα από τη γεύση, που επηρεάζουν τις τελικές αποφάσεις και τις διατροφικές συνήθειες των νέων είναι: Η Οικογένεια: Στην ηλικία αυτή, και τα δύο φύλα έχουν την τάση να επιβάλλουν την ανεξαρτησία τους… Μια εκδήλωση της τάσης αυτής είναι και η διατροφή τους εκτός σπιτιού με πρόχειρα φαγητά, αεριούχα ποτά και γλυκά… Συχνά, άλλωστε, παρατηρείται έλλειψη ενημέρωσης των γονέων σε θέματα διατροφής… ο σύγχρονος τρόπος ζωής αναγκάζει τους γονείς πολλές φορές να καταφεύγουν στην εύκολη λύση του γρήγορου, έτοιμου φαγητού.»
Αυτούσιο (σελ. 84): «Η Διαφήμιση: Οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς σε διαφημίσεις… η προβολή προτύπων όπως είναι λιπόσαρκα μοντέλα της μόδας και αρρενωποί ηθοποιοί με αφύσικα γυμνασμένα κορμιά έχουν δημιουργήσει σύγχυση στους έφηβους, οδηγώντας τους πολλές φορές σε ακραίες καταστάσεις όπως είναι η χρήση βλαβερών συμπληρωμάτων και η νευρική ανορεξία-βουλιμία.»
Σελ. 83: «Λόγω του σύγχρονου τρόπου διασκέδασης, εξάλλου, η κατανάλωση οινοπνευματωδών από τους έφηβους (όπως και το κάπνισμα) γίνεται σε καθημερινή βάση.»

Σύνοψη: Πέρα από τη γεύση, τις διατροφικές συνήθειες των εφήβων επηρεάζουν: (α) η οικογένεια — η τάση ανεξαρτησίας οδηγεί σε φαγητό εκτός σπιτιού με πρόχειρα φαγητά, αεριούχα και γλυκά σε βάρος των κύριων γευμάτων, ενώ οι γονείς συχνά δεν είναι ενημερωμένοι και, λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής, καταφεύγουν σε γρήγορο έτοιμο φαγητό· (β) η διαφήμιση — οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς, και τα πρότυπα (λιπόσαρκα μοντέλα, υπεργυμνασμένοι ηθοποιοί) οδηγούν σε σύγχυση και ακραίες καταστάσεις (βλαβερά συμπληρώματα, νευρική ανορεξία-βουλιμία). Ρόλο παίζει και ο σύγχρονος τρόπος διασκέδασης (οινοπνευματώδη, κάπνισμα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασία της ισορροπημένης διατροφής στην ενήλικη ζωή

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της ισορροπημένης διατροφής κατά την ενήλικη ζωή και ποια είναι τα κυριότερα σημεία της δίαιτας που χρήζουν προσοχής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 86): «Η διατροφή σ’ αυτή την ηλικία δίνει έμφαση στη σημασία της δίαιτας για τη διατήρηση της καλής υγείας και την πρόληψη διαφόρων χρόνιων ασθενειών. Ο συσχετισμός μεταξύ δίαιτας και χρόνιων ασθενειών πρέπει να καθιερώνεται στην ενηλικίωση, αν και τα συμπτώματα των ασθενειών μπορεί να μην εμφανιστούν πριν την 6η ή 7η δεκαετία της ζωής.»
Σελ. 86: «η πιο αξιοσημείωτη αλλαγή στους περισσότερους ενήλικες είναι η πρόσληψη βάρους» (ο μυϊκός ιστός περιορίζεται, οι αποθήκες λίπους αυξάνουν).
Σελ. 87: πρωτεΐνη «περίπου 0,8 γραμμαρίων πρωτεΐνης ανά κιλό σώματος»· λίπος «αυστηρά στο 30%» (κορεσμένα 10%, πολυακόρεστα 5%-10%, μονοακόρεστα 10%-15%), χοληστερόλη έως 300 mg· «Πλούσιες σε λίπος δίαιτες ευνοούν την ανάπτυξη παχυσαρκίας και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακών παθήσεων»· υδατάνθρακες 50%-60% κυρίως σύνθετοι, περιορισμός ζάχαρης.
Σελ. 88: βιταμίνη D διπλάσια μετά τα 50· ασβέστιο 1000 mg (18-50) και 1200 mg μετά· σίδηρος 15 mg γυναίκες, 10 mg άνδρες· «τα προβλήματα… οφείλονται στην τάση για μειωμένη πρόσληψη βιταμινών».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην ενήλικη ζωή η ισορροπημένη διατροφή έχει σημασία για τη διατήρηση της καλής υγείας και την πρόληψη χρόνιων ασθενειών, των οποίων τα συμπτώματα μπορεί να φανούν μόλις στην 6η-7η δεκαετία — γι' αυτό ο συσχετισμός δίαιτας και υγείας πρέπει να καθιερώνεται ήδη από την ενηλικίωση. Κυριότερα σημεία προσοχής: έλεγχος της ενέργειας λόγω της τάσης για πρόσληψη βάρους· πρωτεΐνη περίπου 0,8 g ανά κιλό (συνήθως ξεπερνιέται)· λίπος αυστηρά έως 30% της ενέργειας (κορεσμένα 10%, πολυακόρεστα 5%-10%, μονοακόρεστα 10%-15%) και χοληστερόλη έως 300 mg (κίνδυνος παχυσαρκίας και καρδιακών παθήσεων)· υδατάνθρακες 50%-60%, κυρίως σύνθετοι, με περιορισμό της ζάχαρης· επαρκείς βιταμίνες (διπλάσια βιταμίνη D μετά τα 50)· ασβέστιο (1000/1200 mg) για πρόληψη οστεοπόρωσης και σίδηρος (15 mg γυναίκες, 10 mg άνδρες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα «κυριότερα σημεία» είναι σύνθεση των διατροφικών απαιτήσεων της σελ. 87-88· αποδεκτή απάντηση που καλύπτει λίπος/χοληστερόλη, υδατάνθρακες/ζάχαρη, πρωτεΐνη και βασικά μέταλλα-βιταμίνες.

Γενικές συστάσεις για τους ενήλικες

Ερώτηση: Ποιες γενικές συστάσεις για τους ενήλικες θα πρέπει να πλαισιώνουν τις διαιτητικές συμβουλές;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 88): «Στόχος σ’ αυτή την ηλικία είναι η προάσπιση της υγείας μακροπρόθεσμα μέσα από την εδραίωση υγιεινών συνηθειών διαβίωσης όπως είναι: η καθημερινή σωματική άσκηση, ο έλεγχος του άγχους, η αποφυγή του αλκοόλ και του τσιγάρου, η ισορροπημένη διατροφή.»

Σύνοψη: Τις διαιτητικές συμβουλές για τους ενήλικες πλαισιώνουν οι υγιεινές συνήθειες διαβίωσης που στοχεύουν στη μακροπρόθεσμη προάσπιση της υγείας: η καθημερινή σωματική άσκηση, ο έλεγχος του άγχους, η αποφυγή του αλκοόλ και του τσιγάρου και η ισορροπημένη διατροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το πρότυπο διατροφής για τους ενήλικες

Ερώτηση: Ποιο πρότυπο διατροφής ικανοποιεί τις διαιτητικές ανάγκες των ενηλίκων; Τι αναφέρεται σε αυτό;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 89): «Η ισορροπημένη διατροφή μετά την ενηλικίωση μπορεί να επιτευχθεί με την εφαρμογή της μεσογειακής πυραμίδας τροφίμων και των συστάσεών της, όπως αυτές αναφέρονται στο κεφάλαιο 2.»
Κεφάλαιο 2 (σελ. 29-30): η μεσογειακή δίαιτα «είναι παγκοσμίως αποδεκτή ως η πλέον ισορροπημένη και υγιεινή», προέκυψε από τη μελέτη των διατροφικών συνηθειών λαών της Μεσογείου και ιδιαίτερα των Κρητικών μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, λόγω μακροβιότητας και πολύ χαμηλής θνησιμότητας από καρδιακές παθήσεις· «Στη μεσογειακή δίαιτα κυριαρχεί το «Παν μέτρον άριστον».»
Κεφάλαιο 2 (σελ. 30-31): «Στη βάση της πυραμίδας, που είναι το μεγαλύτερο τμήμα της, βρίσκονται τα δημητριακά, ενώ στην κορυφή της, που είναι το μικρότερο, το κόκκινο κρέας, τα λίπη και τα γλυκά. Το ελαιόλαδο παίζει κυρίαρχο ρόλο… Η καθημερινή σωματική άσκηση και η κατανάλωση κρασιού με μέτρο πλαισιώνουν τη μεσογειακή δίαιτα».

Σύνοψη: Τις διαιτητικές ανάγκες των ενηλίκων ικανοποιεί η μεσογειακή διατροφή, όπως απεικονίζεται στη μεσογειακή πυραμίδα τροφίμων (κεφάλαιο 2). Σε αυτήν κυριαρχεί το «Παν μέτρον άριστον»: στη βάση (μεγαλύτερο τμήμα) βρίσκονται τα δημητριακά και στην κορυφή (μικρότερο τμήμα) το κόκκινο κρέας, τα λίπη και τα γλυκά, ενώ κυρίαρχο ρόλο έχει το ελαιόλαδο. Η σειρά τοποθέτησης δείχνει τη σημασία της ποιότητας και της ποσότητας των τροφίμων. Τη δίαιτα πλαισιώνουν η καθημερινή σωματική άσκηση και η κατανάλωση κρασιού με μέτρο. Θεωρείται παγκοσμίως η πλέον ισορροπημένη και υγιεινή δίαιτα (μακροβιότητα, χαμηλή θνησιμότητα από καρδιακές παθήσεις των Κρητικών).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σελ. 89 παραπέμπει στο κεφάλαιο 2· το «τι αναφέρεται» τεκμηριώνεται από τις σελ. 29-31.

Ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά των ηλικιωμένων και διατροφή

Ερώτηση: Ποια είναι τα ιδιαίτερα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά των ηλικιωμένων και πώς επιδρούν στη διατροφή τους;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 91-92): «συχνά σ’ αυτή την ηλικιακή ομάδα εμφανίζεται κατάθλιψη ως αποτέλεσμα ύπαρξης χρόνιων ασθενειών, μοναξιάς και απομόνωσης, απώλειας αγαπημένων προσώπων, οικονομικών προβλημάτων ή και νευρολογικών παραγόντων. Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει την όρεξη και επομένως το βάρος των ατόμων. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι, άλλωστε, έχουν την τάση να περιορίζονται στο σπίτι, καθώς αναπτύσσουν φοβία για τον έξω κόσμο, με συνέπεια να εξαρτάται από άλλους ακόμα και η προμήθεια και προετοιμασία των γευμάτων τους. Αυτό συχνά οδηγεί σε υποσιτισμό.»
Αυτούσιο (σελ. 92): «Η συντροφικότητα συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην καλή ψυχολογική διάθεση των ηλικιωμένων!»

Σύνοψη: Στους ηλικιωμένους εμφανίζεται συχνά κατάθλιψη, ως αποτέλεσμα χρόνιων ασθενειών, μοναξιάς και απομόνωσης, απώλειας αγαπημένων προσώπων, οικονομικών προβλημάτων ή νευρολογικών παραγόντων· η κατάθλιψη επηρεάζει την όρεξη και άρα το βάρος. Επίσης τείνουν να περιορίζονται στο σπίτι από φοβία για τον έξω κόσμο, οπότε εξαρτώνται από άλλους ακόμα και για την προμήθεια και την προετοιμασία των γευμάτων τους — κάτι που συχνά οδηγεί σε υποσιτισμό. Η συντροφικότητα βοηθά πολύ στην καλή ψυχολογική τους διάθεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διαφορές διατροφικών απαιτήσεων ηλικιωμένων και νεότερων ενηλίκων

Ερώτηση: Ποιες διαφοροποιήσεις υπάρχουν μεταξύ των διατροφικών απαιτήσεων των ηλικιωμένων και των νεότερων ενηλίκων;

Απάντηση:

Ενέργεια (σελ. 92): «Οι απαιτήσεις σε ενέργεια γενικά μειώνονται με την πάροδο της ηλικίας, λόγω της μείωσης του βασικού μεταβολικού ρυθμού και της φυσικής δραστηριότητας» — 1600 θερμίδες άνδρες, 1300 γυναίκες.
Πρωτεΐνη (σελ. 92): «1-1,2 g ανά κιλό σωματικού βάρους, δηλαδή είναι αυξημένες σε σχέση με τις απαιτήσεις σε νεότερους ενήλικες».
Λιπίδια (σελ. 93): έως 30% «όπως και στους νεότερους ενήλικες», αλλά «η δίαιτα να μην είναι υπερβολικά περιοριστική ως προς το λίπος (κάτω από 20%)»· υδατάνθρακες: «παραμένουν οι ίδιες με αυτές στην ενήλικη ζωή».
Βιταμίνες (σελ. 93): βιταμίνη D «διπλάσια έως τριπλάσια ποσότητα σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες»· οι άλλες «οι ίδιες… Εξαίρεση αποτελεί η βιταμίνη Κ και η βιταμίνη C, που είναι απαραίτητες σε μεγαλύτερες ποσότητες».
Μέταλλα (σελ. 93-94): «αυξημένες είναι και στα δυο φύλα οι ανάγκες σε ασβέστιο λόγω της οστεοπόρωσης, ενώ στις γυναίκες οι αποθήκες σιδήρου φυσιολογικά αυξάνονται, με αποτέλεσμα να απαιτείται μικρότερη πρόσληψη… Η πρόσληψη νατρίου, επίσης, πρέπει να είναι μειωμένη».
Αυτούσιο (σελ. 94): «αν και οι ενεργειακές τους ανάγκες μειώνονται, οι ανάγκες τους σε πρωτεΐνες, βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία δεν περιορίζονται καθόλου σε σχέση με αυτές κατά την ενήλικη ζωή.»

Σύνοψη: Σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες, στους ηλικιωμένους: η ενέργεια μειώνεται (1600 θερμίδες άνδρες, 1300 γυναίκες) λόγω μείωσης του βασικού μεταβολισμού και της δραστηριότητας· η πρωτεΐνη αυξάνεται (1-1,2 g ανά κιλό, υψηλής βιολογικής αξίας)· το λίπος μένει έως 30% αλλά όχι κάτω από 20%, και οι υδατάνθρακες μένουν ίδιοι· η βιταμίνη D χρειάζεται διπλάσια έως τριπλάσια και οι βιταμίνες Κ και C σε μεγαλύτερες ποσότητες (οι υπόλοιπες ίδιες)· το ασβέστιο αυξάνεται (οστεοπόρωση), ο σίδηρος στις γυναίκες μειώνεται και το νάτριο πρέπει να περιορίζεται (πίεση). Συνολικά, λιγότερη ενέργεια αλλά καθόλου μειωμένες ανάγκες σε πρωτεΐνες, βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία — άρα τρόφιμα μεγάλης θρεπτικής πυκνότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Θρεπτικά συστατικά με μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπάρκειας στην τρίτη ηλικία

Ερώτηση: Σε ποια θρεπτικά συστατικά εμφανίζονται οι μεγαλύτερες πιθανότητες ανεπάρκειας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 93): «η απαιτούμενη αύξηση στην πρόσληψη της βιταμίνης D (διπλάσια έως τριπλάσια ποσότητα σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες) γενικά δεν πραγματοποιείται από τους ηλικιωμένους, καθώς δεν καταναλώνουν τρόφιμα πλούσια σ’ αυτή τη βιταμίνη, όπως είναι τα ενισχυμένα γαλακτοκομικά και δεν εκτίθενται ιδιαίτερα στον ήλιο. Άλλες βιταμίνες που οι ηλικιωμένοι φαίνεται συνήθως να προσλαμβάνουν σε μικρότερες από τις απαιτούμενες ποσότητες είναι: οι B1, Β2, Β3, Β6, Β12 και φυλλικό οξύ.»
Αυτούσιο (σελ. 93): «ανεπάρκεια σε βιταμίνη Α σπάνια διαγνώσκεται σε άτομα της τρίτης ηλικίας.»
Σελ. 92: «Τα άτομα της τρίτης ηλικίας βρίσκονται σε κίνδυνο διατροφικής ανεπάρκειας, καθώς προκύπτει ότι καταναλώνουν το 1/3 των συνιστώμενων προσλήψεων.»
Σελ. 94 (νερό): «Οι ηλικιωμένοι άνθρωποι συνήθως δεν προσλαμβάνουν την απαραίτητη ποσότητα υγρών» — κίνδυνος αφυδάτωσης και δυσκοιλιότητας.

Σύνοψη: Τη μεγαλύτερη πιθανότητα ανεπάρκειας στην τρίτη ηλικία έχει η βιταμίνη D, γιατί η απαιτούμενη διπλάσια έως τριπλάσια πρόσληψη δεν επιτυγχάνεται (λίγα ενισχυμένα γαλακτοκομικά, λίγη έκθεση στον ήλιο). Συχνά ανεπαρκής είναι επίσης η πρόσληψη των βιταμινών Β1, Β2, Β3, Β6, Β12 και του φυλλικού οξέος. Ελλιπής είναι συχνά και η πρόσληψη υγρών/νερού (μείωση της δίψας), με κίνδυνο αφυδάτωσης. Αντίθετα, ανεπάρκεια βιταμίνης Α σπάνια διαγιγνώσκεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φύλλο Αξιολόγησης — Α. Σωστό / Λάθος

Ερώτηση: Α. Σημειώστε σωστό / λάθος. 1. Η διατροφή της θηλάζουσας παίζει ρόλο στη σύσταση του γάλακτος. 2. Μετά τους 9 μήνες μπορεί να αρχίσει η σταδιακή εισαγωγή ημιστερεών τροφίμων στο διαιτολόγιο του βρέφους. 3. Στο τέλος του πρώτου χρόνου τα βρέφη έχουν τριπλασιάσει το βάρος τους. 4. Κάθε θηλάζουσα χρειάζεται συμπληρώματα βιταμινών ανεξάρτητα από την ποιότητα της διατροφής της. 5. Ανεπάρκεια σε πρωτεΐνη μπορεί να παρουσιάσουν παιδιά και έφηβοι, που ακολουθούν χορτοφαγικές δίαιτες. 6. Ένας πρακτικός κανόνας σχετικά με το μέγεθος των μερίδων για τα παιδιά αναφέρει ότι: σερβίρουμε 2 κουταλιές από κάθε τρόφιμο για κάθε έτος ηλικίας. 7. Η επιθυμητή αύξηση βάρους κατά την εγκυμοσύνη εξαρτάται από το βάρος της εγκύου πριν από τη σύλληψη. 8. Η μέθοδος εκτίμησης της ενεργειακής πρόσληψης για τους εφήβους είναι αυτή που βασίζεται στη σχέση βάρους - ύψους - θερμίδων. 9. Μετά την ενηλικίωση ο μυϊκός ιστός και οι αποθήκες λίπους αρχίζουν να περιορίζονται. 10. Οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν συχνά κίνδυνο αφυδάτωσης.

Απάντηση:

1. Σωστό — σελ. 60: «Η διατροφή της θηλάζουσας παίζει σημαντικό ρόλο στη σύσταση αλλά και στον όγκο του παραγόμενου γάλακτος.»
1. Λάθος — σελ. 71: «μετά τους 4 με 6 πρώτους μήνες μπορεί να αρχίσει η σταδιακή εισαγωγή… ημιστερεών τροφίμων»· μετά τους 9 μήνες το βρέφος τρώει ήδη 3 κύρια γεύματα.
1. Σωστό — σελ. 66: «μέχρι το τέλος του πρώτου χρόνου της ζωής, το βάρος τους έχει τριπλασιαστεί».
1. Λάθος — σελ. 62-64: οι ανάγκες σε βιταμίνες καλύπτονται με αυξημένη κατανάλωση πλούσιων τροφίμων (λαχανικά, φρούτα, φυτικά έλαια, γαλακτοκομικά)· συμπληρώματα αναφέρονται μόνο για χορτοφάγες που δεν καλύπτουν τις ανάγκες τους, «μετά από εντολή ιατρού» (σελ. 64).
1. Σωστό — σελ. 75: σε κίνδυνο ανεπάρκειας είναι παιδιά «που ακολουθούν αυστηρά χορτοφαγικές δίαιτες»· σελ. 81: «Έλλειψη πρωτεΐνης μπορεί να παρουσιαστεί σε εφήβους που ακολουθούν χορτοφαγικές δίαιτες».
1. Λάθος — σελ. 77: «σερβίρουμε μία κουταλιά από κάθε τρόφιμο για κάθε έτος της ηλικίας τους».
1. Σωστό — σελ. 52 (Εικόνα 3.2): «Η επιθυμητή πρόσληψη βάρους κατά την εγκυμοσύνη ανάλογα με το σωματικό βάρος της εγκύου πριν από τη σύλληψη».
1. Λάθος — σελ. 80: η μέθοδος βασίζεται «στη σχέση ηλικίας - ύψους - θερμίδων», όχι βάρους.
1. Λάθος — σελ. 86: «ο μυϊκός ιστός περιορίζεται και οι αποθήκες λίπους αυξάνουν σε όγκο».
1. Σωστό — σελ. 94: «Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι προβλήματα αφυδάτωσης και δυσκοιλιότητας.»

Σύνοψη: 1. Σωστό, 2. Λάθος (μετά τους 4-6 μήνες), 3. Σωστό, 4. Λάθος, 5. Σωστό, 6. Λάθος (μία κουταλιά), 7. Σωστό, 8. Λάθος (ηλικίας - ύψους - θερμίδων), 9. Λάθος (ο μυϊκός ιστός περιορίζεται, οι αποθήκες λίπους αυξάνουν), 10. Σωστό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πρόταση 4: το βιβλίο δεν το διατυπώνει αρνητικά αυτολεξεί· το «Λάθος» προκύπτει από το ότι οι βιταμίνες καλύπτονται από τη διατροφή και τα συμπληρώματα αναφέρονται μόνο κατ' εξαίρεση (σελ. 62-64).

Φύλλο Αξιολόγησης — Β. Πολλαπλή επιλογή

Ερώτηση: Β. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Διαλέξτε ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστή. 1. Η καθημερινή πρόσθετη ενέργεια που απαιτείται για το θηλασμό είναι: 500 θερμίδες / 300 θερμίδες / 600 θερμίδες / 800 θερμίδες. 2. Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά του μητρικού γάλακτος αναφέρεται ότι: είναι αποστειρωμένο / είναι δύσπεπτο / είναι παστεριωμένο / προκαλεί αλλεργίες. 3. Η καθημερινή πρόσληψη ενέργειας που απαιτείται για τα βρέφη είναι: 80 θερμίδες/κιλό σώματος / 108 θερμίδες/κιλό σώματος / 130 θερμίδες/κιλό σώματος / 90 θερμίδες/κιλό σώματος. 4. Οι μερίδες λαχανικών που θα πρέπει να καταναλώνει η έγκυος είναι: 1-2 / 2-4 / 2-3 / 3-5. 5. Κατά το 2°-3° τρίμηνο της εγκυμοσύνης είναι απαραίτητη η λήψη συμπληρωμάτων: ασβεστίου και σιδήρου / βιταμίνης C / ιωδίου / βιταμίνης D. 6. Η κυριότερη βιταμίνη στην παιδική ηλικία είναι η: D / Α / C / B12. 7. Μετά την ενηλικίωση τα κορεσμένα λίπη θα πρέπει να συμμετέχουν στη δίαιτα με ποσοστό: 10% / 5% / 15% / 30%. 8. Ανεπαρκής πρόσληψη ιχνοστοιχείων στην παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε: παχυσαρκία / αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης / αναιμία / αύξηση της όρεξης. 9. Οι μεγαλύτερες ενεργειακές ανάγκες παρατηρούνται: στην εφηβεία / στη βρεφική ηλικία / στην τρίτη ηλικία / στην ενήλικη ζωή. 10. Στην τρίτη ηλικία απαιτείται χορήγηση συμπληρωμάτων: ποτέ / σε περίπτωση υποσιτισμού / σε περίπτωση παχυσαρκίας / πάντα.

Απάντηση:

1. 500 θερμίδες — σελ. 61: «επιπλέον διαιτητική πρόσληψη 500 θερμίδων την ημέρα».
1. είναι αποστειρωμένο — σελ. 59: «Είναι αποστειρωμένο, φρέσκο, βρίσκεται πάντα στη σωστή θερμοκρασία» (και είναι εύπεπτο, δεν προκαλεί αλλεργίες).
1. 108 θερμίδες/κιλό σώματος — σελ. 68: «108 θερμίδων / κιλό σωματικού βάρους για τους πρώτους 6 μήνες».
1. 3-5 — σελ. 55, Πίνακας 3.2: «Λαχανικά 3-5».
1. ασβεστίου και σιδήρου — σελ. 56: «κατά το 2° και 3° τρίμηνο της εγκυμοσύνης είναι απαραίτητη η καθημερινή λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου και ασβεστίου».
1. D — σελ. 75: «Η κυριότερη βιταμίνη σ’ αυτή την ηλικία είναι η βιταμίνη D».
1. 10% — σελ. 87: «10% για τα κορεσμένα λιπίδια».
1. αναιμία — σελ. 76: «Ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης, αναιμία και κακή σύσταση οστών και δοντιών»· σελ. 76: ο σίδηρος στα 1-3 έτη, ανεπάρκεια «με επακόλουθο την αναιμία».
1. στην εφηβεία — σελ. 80: «Οι διατροφικές απαιτήσεις κατά την εφηβεία είναι ιδιαίτερα αυξημένες»· Πίνακας 3.6 (σελ. 81): έως 3000 θερμίδες/ημέρα στα αγόρια 15-18 ετών, η υψηλότερη τιμή του κεφαλαίου.
1. σε περίπτωση υποσιτισμού — σελ. 94: «Χορήγηση συμπληρωμάτων απαιτείται σε περίπτωση που κάποιες ομάδες τροφίμων αποκλείονται, στο σύνολό τους, από τη δίαιτα» — δηλαδή όταν η δίαιτα είναι ελλιπής (υποσιτισμός, σελ. 91-92), ούτε ποτέ ούτε πάντα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. 500 θερμίδες, 2. είναι αποστειρωμένο, 3. 108 θερμίδες/κιλό σώματος, 4. 3-5, 5. ασβεστίου και σιδήρου, 6. D, 7. 10%, 8. αναιμία, 9. στην εφηβεία, 10. σε περίπτωση υποσιτισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Β9: σε απόλυτες θερμίδες η εφηβεία έχει τις μεγαλύτερες ανάγκες (έως 3000)· ανά κιλό βάρους τις μεγαλύτερες τις έχει η βρεφική ηλικία (108 θερμίδες/κιλό) — η αναμενόμενη απάντηση είναι η εφηβεία.
Β10: το κείμενο μιλά για αποκλεισμό ομάδων τροφίμων από τη δίαιτα· η πλησιέστερη επιλογή είναι «σε περίπτωση υποσιτισμού».

Φύλλο Αξιολόγησης — Γ. Αντιστοίχιση

Ερώτηση: Γ. Αντιστοιχίστε τα διαιτητικά χαρακτηριστικά στα αντίστοιχα στάδια της ζωής βάζοντας βέλη. Στάδια: Κατά την εγκυμοσύνη / Κατά το θηλασμό / Κατά τη βρεφική ηλικία / Κατά την παιδική ηλικία / Κατά την εφηβική ηλικία / Κατά την ενήλικη ζωή / Στην τρίτη ηλικία. Χαρακτηριστικά: (1) Θα πρέπει να δίνεται προσοχή ώστε η κατανάλωση του λίπους να μην είναι μικρότερη από το 20% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης. (2) Συμβαίνουν εντυπωσιακές αλλαγές στις αναλογίες του σώματος. (3) Είναι απαραίτητη η καθημερινή λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου και σιδήρου. (4) Απαιτείται επιπλέον διαιτητική πρόσληψη 500 θερμίδων. (5) Συστήνεται καθημερινή πρόσληψη 60 g πρωτεΐνης. (6) Η ημερήσια πρόσληψη νερού είναι της τάξης του 1,5 ml/θερμίδα. (7) Αρχίζουν να φαίνονται οι πρώτες διαφοροποιήσεις στη σύσταση σώματος στα δύο φύλα. (8) Δεν πρέπει να προσλαμβάνονται λιγότερες από 1800 θερμίδες. (9) Σερβίρουμε μία κουταλιά από κάθε τρόφιμο για κάθε έτος της ηλικίας τους. (10) Συστήνεται πρόσληψη πρωτεΐνης περίπου 0,8 g ανά κιλό σώματος. (11) Η δίαιτα αποτελείται κυρίως από τρόφιμα με μεγάλη θρεπτική πυκνότητα. (12) Μπορούν να εμφανιστούν διατροφικές διαταραχές όπως ψυχογενής ανορεξία και βουλιμία. (13) Οι απαιτήσεις σε ενέργεια μειώνονται. (14) Η εκτίμηση της ενεργειακής πρόσληψης γίνεται με τη μέθοδο που στηρίζεται στη σχέση ηλικίας - ύψους - θερμίδων. (15) Ο μυϊκός ιστός αρχίζει να περιορίζεται και οι αποθήκες λίπους αυξάνουν. (16) Υπάρχει μία περίοδος που λέγεται «αυξητική αιχμή». (17) Υπάρχει μείωση του αισθήματος της δίψας και κίνδυνος αφυδάτωσης.

Απάντηση:

Κατά την εγκυμοσύνη: (3) συμπληρώματα ασβεστίου και σιδήρου — σελ. 56· (5) 60 g πρωτεΐνης — σελ. 54: «καθημερινή πρόσληψη 60 γρ. πρωτεΐνης».
Κατά το θηλασμό: (4) επιπλέον 500 θερμίδες — σελ. 61· (8) όχι λιγότερες από 1800 θερμίδες — σελ. 63: «μια θηλάζουσα δε θα πρέπει να προσλαμβάνει λιγότερες από 1800 θερμίδες ανά ημέρα».
Κατά τη βρεφική ηλικία: (2) αλλαγές στις αναλογίες του σώματος — σελ. 67 («Κάτι άλλο…»: «εντυπωσιακές αλλαγές στις αναλογίες του σώματος και κυρίως στη σχέση… κεφαλιού και κορμού»)· (6) νερό 1,5 ml/θερμίδα — σελ. 69· (7) πρώτες διαφοροποιήσεις φύλων — σελ. 67: «Διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο φύλων εμφανίζονται ακόμα και από τη βρεφική ηλικία».
Κατά την παιδική ηλικία: (9) μία κουταλιά ανά έτος ηλικίας — σελ. 77.
Κατά την εφηβική ηλικία: (12) ψυχογενής ανορεξία και βουλιμία — σελ. 84: «νευρική ανορεξία-βουλιμία»· (14) σχέση ηλικίας - ύψους - θερμίδων — σελ. 80· (16) «αυξητική αιχμή» — σελ. 79.
Κατά την ενήλικη ζωή: (10) 0,8 g πρωτεΐνης ανά κιλό — σελ. 87· (15) ο μυϊκός ιστός περιορίζεται, οι αποθήκες λίπους αυξάνουν — σελ. 86.
Στην τρίτη ηλικία: (1) λίπος όχι κάτω από 20% — σελ. 93· (11) τρόφιμα μεγάλης θρεπτικής πυκνότητας — σελ. 92· (13) μείωση ενεργειακών απαιτήσεων — σελ. 92· (17) μείωση της δίψας, κίνδυνος αφυδάτωσης — σελ. 94.

Σύνοψη: Εγκυμοσύνη: 3, 5. Θηλασμός: 4, 8. Βρεφική ηλικία: 2, 6, 7. Παιδική ηλικία: 9. Εφηβική ηλικία: 12, 14, 16. Ενήλικη ζωή: 10, 15. Τρίτη ηλικία: 1, 11, 13, 17.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αρίθμηση (1)-(17) των χαρακτηριστικών ακολουθεί τη σειρά εμφάνισής τους στη σελ. 99 (το βιβλίο δεν τα αριθμεί).
Το (7) αντιστοιχεί στη βρεφική ηλικία λόγω της λέξης «πρώτες» (σελ. 67)· διαφοροποιήσεις φύλων αναφέρονται και στην παιδική ηλικία (σελ. 74).

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο