Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Κακοσιτισμός (σελ. 111, 125, 137, 148, 154, 156-158) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Κακοσιτισμός (σελ. 111, 125, 137, 148, 154, 156-158) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Κακοσιτισμός (σελ. 111, 125, 137, 148, 154, 156-158)

Λύσεις των 20 ερωτήσεων των υποενοτήτων 4.1-4.5 (σελ. 111, 125, 137, 148, 154) και των τριών μερών (Α, Β, Γ) του Φύλλου Αξιολόγησης (σελ. 156-158).

4.1 Ερ. 1 (σελ. 111): Μέθοδοι πλήρους διατροφικής αξιολόγησης

Ερώτηση: Ποιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται, για να γίνει μια πλήρης διατροφική αξιολόγηση;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 103): «Η διατροφική αξιολόγηση συνήθως περιλαμβάνει: γενικό ιστορικό, ανθρωπομετρικά στοιχεία, διαιτητικό ιστορικό, κλινική εικόνα και εργαστηριακές αναλύσεις».
Αυτούσιο (σελ. 104): «Τα ανθρωπομετρικά στοιχεία συνήθως αφορούν μετρήσεις του ύψους, του βάρους, της περιφέρειας μερών του σώματος και του πάχους των πτυχών του δέρματος σε διάφορα σημεία».
Αυτούσιο (σελ. 110): «Όλες οι παραπάνω επιπτώσεις του υποσιτισμού μπορούν να επιβεβαιωθούν και με τη βοήθεια κατάλληλων εργαστηριακών αναλύσεων και δοκιμασιών. Με αυτό τον τρόπο καθορίζεται ποσοτικά το μέγεθος του προβλήματος».

Σύνοψη: Για μια πλήρη διατροφική αξιολόγηση χρησιμοποιούνται πέντε μέθοδοι: (1) το γενικό ιστορικό (προσωπικά, κοινωνικά και οικογενειακά στοιχεία, τρόπος ζωής και συνήθειες σχετικές με τη λήψη τροφής, ιατρικό ιστορικό)· (2) τα ανθρωπομετρικά στοιχεία (ύψος, βάρος, περιφέρεια μερών του σώματος, πάχος δερματικών πτυχών, που συγκρίνονται με πίνακες ανάλογα με την ηλικία και το φύλο)· (3) το διαιτητικό ιστορικό (ανάκληση 24ώρου, ημερολόγιο καταγραφής τροφίμων, ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης)· (4) η κλινική εικόνα (σωματικά σημεία που «προδίδουν» ελλείψεις, πίνακας 4.2)· (5) οι εργαστηριακές αναλύσεις, που επιβεβαιώνουν και καθορίζουν ποσοτικά το πρόβλημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Να αναφέρονται και οι πέντε μέθοδοι· η σύντομη περιγραφή καθεμιάς ενισχύει την απάντηση.

4.1 Ερ. 2 (σελ. 111): Σημασία και τρόποι λήψης του διαιτητικού ιστορικού

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία λήψης ενός λεπτομερειακού διατροφικού ιστορικού; Με ποιους τρόπους γίνεται;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 104): «Η λήψη διαιτητικού ιστορικού γίνεται με: ανάκληση 24ωρου, δηλαδή την αναφορά όλων των τροφίμων και των ποσοτήτων τους, που κατανάλωσε το άτομο μέσα στην προηγούμενη ημέρα [...] ημερολόγιο καταγραφής τροφίμων, δηλαδή την καταγραφή όλων των τροφίμων και των ποσοτήτων τους, που καταναλώνει το άτομο για 3 ημέρες ή και περισσότερο. Συνήθως τα ημερολόγια καταγραφής τροφίμων είναι 7ήμερα. ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων, δηλαδή ένα ερωτηματολόγιο, όπου το άτομο καταγράφει όλα τα τρόφιμα και τη συχνότητα της κατανάλωσής τους στη διάρκεια ενός έτους».
Αυτούσιο (σελ. 104): «Με τη βοήθεια των παραπάνω μεθόδων μπορεί να γίνει μία πρώτη εκτίμηση της συνολικής διαιτητικής πρόσληψης αλλά και της πρόσληψης των διαφόρων θρεπτικών συστατικών. Ο εντοπισμός και η αναγνώριση της έλλειψης από τη δίαιτα συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση διαφόρων ασθενειών στέρησης».

Σύνοψη: Σημασία: το διαιτητικό ιστορικό επιτρέπει μια πρώτη εκτίμηση της συνολικής διαιτητικής πρόσληψης και της πρόσληψης των επιμέρους θρεπτικών συστατικών. Έτσι εντοπίζεται η έλλειψη συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών από τη δίαιτα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση ασθενειών στέρησης (πίνακας 4.1). Τρόποι: (α) ανάκληση 24ώρου — το άτομο αναφέρει όλα τα τρόφιμα και τις ποσότητες που κατανάλωσε την προηγούμενη, τυπική ημέρα· (β) ημερολόγιο καταγραφής τροφίμων — καταγραφή όλων των τροφίμων και ποσοτήτων για 3 ημέρες ή περισσότερο (συνήθως 7ήμερο)· (γ) ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων — καταγραφή όλων των τροφίμων και της συχνότητας κατανάλωσής τους στη διάρκεια ενός έτους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η απάντηση έχει δύο σκέλη: σημασία ΚΑΙ τρεις τρόπους.
Στην ανάκληση 24ώρου η ημέρα πρέπει να είναι τυπική, αντιπροσωπευτική των συνηθειών του ατόμου.

4.1 Ερ. 3 (σελ. 111): Παθολογικές εκδηλώσεις έλλειψης θερμίδων και πρωτεϊνών

Ερώτηση: Ποιες οι παθολογικές εκδηλώσεις της έλλειψης θερμίδων και πρωτεϊνών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 105, πίνακας 4.1): «Θερμίδες: Μαρασμός, απίσχνανση, μείωση ανάπτυξης, ανικανότητα αναπαραγωγής» — διαιτητικές πηγές: «Ποικιλία τροφίμων με μεγάλη θρεπτική πυκνότητα».
Αυτούσιο (σελ. 105, πίνακας 4.1): «Πρωτεΐνες: Kwashiorkor (κουασιόρκορ), βλάβες στο καρδιαγγειακό, νευρικό και ανοσοποιητικό σύστημα» — διαιτητικές πηγές: «Τρόφιμα κυρίως ζωικής προέλευσης, όπως κρέας, ψάρι, αυγά, γάλα».
Συμπληρωματικά (σελ. 109, πίνακας 4.2): ανεπάρκεια πρωτεΐνης και θερμίδων δείχνουν το «Μειωμένο λίπος» του υποδόριου ιστού και οι «Ατροφικοί μύες, ενώ τα οστά προβάλλουν»· ανεπάρκεια πρωτεΐνης δείχνουν επίσης τα θαμπά, αποχρωματισμένα, εύθραυστα μαλλιά, τα άτονα νύχια, οι διογκωμένες παρωτίδες και το οίδημα.

Σύνοψη: Η έλλειψη θερμίδων εκδηλώνεται με μαρασμό, απίσχνανση, μείωση της ανάπτυξης και ανικανότητα αναπαραγωγής. Η έλλειψη πρωτεϊνών εκδηλώνεται με την ασθένεια kwashiorkor (κουασιόρκορ) και με βλάβες στο καρδιαγγειακό, στο νευρικό και στο ανοσοποιητικό σύστημα. Στην κλινική εικόνα (πίνακας 4.2) η ανεπάρκεια πρωτεΐνης και θερμίδων φαίνεται από το μειωμένο υποδόριο λίπος και τους ατροφικούς μύες με τα οστά να προβάλλουν, ενώ η ανεπάρκεια πρωτεΐνης και από θαμπά, αποχρωματισμένα, εύθραυστα μαλλιά, άτονα νύχια, διογκωμένες παρωτίδες και οίδημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Να διακρίνονται οι εκδηλώσεις των θερμίδων από αυτές των πρωτεϊνών.
Ο όρος kwashiorkor αφορά την έλλειψη πρωτεϊνών, ο μαρασμός την έλλειψη θερμίδων.

4.1 Ερ. 4 (σελ. 111): Κύρια κλινικά γνωρίσματα του υποσιτισμού

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια κλινικά γνωρίσματα, που υποδηλώνουν υποσιτισμό;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 108): «Τα κύρια σημεία στην κλινική εικόνα ενός ατόμου, που «προδίδουν» την ύπαρξη υποσιτισμού, φαίνονται στον πίνακα 4.2».
Πίνακας 4.2 (σελ. 109): Δέρμα — ωχρότητα, ξηρότητα, εκχυμώσεις - πετέχειες, κακή επούλωση πληγών· Μαλλιά — θαμπά, άτονα, αραιά, αποχρωματισμένα, ευθραυστότητα· Μάτια — νυχτωπία, ξηρή και άγρια εμφάνιση του βλεννογόνου, ωχρότητα· Χείλια — σκασίματα, ξηρότητα, ερυθρότητα· Γλώσσα — κόκκινη, λεία, με μειωμένη γεύση· Δόντια — κακή κατασκευή· Ούλα — αιμορραγικά, σπογγώδη, που υποχωρούν· Νύχια — κοιλονυχία, άτονα, δυσχρωμίες· Αδένες — διογκωμένος θυρεοειδής, διογκωμένες παρωτίδες· Υποδόριος ιστός — οίδημα, μειωμένο λίπος· Μύες — ατροφικοί, με τα οστά να προβάλλουν· Οστά — ραχίτιδα.

Σύνοψη: Τα κύρια κλινικά γνωρίσματα του υποσιτισμού (πίνακας 4.2) είναι: στο δέρμα ωχρότητα (σίδηρος, φυλλικό οξύ, Β12), ξηρότητα (βιταμίνη Α, απαραίτητα λιπαρά οξέα), εκχυμώσεις - πετέχειες (C, Κ) και κακή επούλωση πληγών (ψευδάργυρος, C, πρωτεΐνη)· μαλλιά θαμπά, άτονα, αραιά, αποχρωματισμένα ή εύθραυστα (κυρίως πρωτεΐνη)· στα μάτια νυχτωπία με ξηρό βλεννογόνο (βιταμίνη Α) και ωχρότητα· σκασμένα, ξηρά, κόκκινα χείλια (Β2, Β3, Β6)· κόκκινη, λεία γλώσσα με μειωμένη γεύση· δόντια κακής κατασκευής (ασβέστιο, D)· αιμορραγικά, σπογγώδη ούλα που υποχωρούν (C)· κοιλονυχία (σίδηρος), άτονα νύχια ή δυσχρωμίες· διογκωμένος θυρεοειδής (ιώδιο) και παρωτίδες (πρωτεΐνη)· οίδημα και μειωμένο υποδόριο λίπος· ατροφικοί μύες με οστά που προβάλλουν (πρωτεΐνη, θερμίδες)· ραχίτιδα (ασβέστιο, βιταμίνη D).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αρκεί η αναφορά των σημαντικότερων σημείων ανά περιοχή του σώματος· η αντιστοίχιση με την πιθανή ανεπάρκεια ενισχύει την απάντηση.

4.2 Ερ. 1 (σελ. 125): Δύο σημαντικοί λόγοι ανάπτυξης της παχυσαρκίας

Ερώτηση: Γράψε δυο λόγους που οδηγούν στην ανάπτυξη της παχυσαρκίας και θεωρείς πιο σημαντικούς.

Απάντηση:

Σχήμα 4.1 (σελ. 115): αίτια παχυσαρκίας — γενετικά, περιβαλλοντικά, μεταβολικά, ψυχολογικά, χαμηλή φυσική δραστηριότητα.
Αυτούσιο (σελ. 115): «Η μειωμένη φυσική δραστηριότητα θεωρείται από τους πιο σημαντικούς παράγοντες, που οδηγούν στην αύξηση του σωματικού βάρους».
Αυτούσιο (σελ. 114): «στις περιπτώσεις όπου και οι δυο γονείς είναι παχύσαρκοι, οι πιθανότητες και το παιδί να είναι παχύσαρκο είναι 80%, ενώ, αν κανένας από τους δυο γονείς δεν είναι παχύσαρκος, οι πιθανότητες μειώνονται στο 10%».
Αυτούσιο (σελ. 114): «όταν και το οικογενειακό περιβάλλον διαμορφώνει κακές διατροφικές συνήθειες και παράλληλα απουσιάζει η φυσική δραστηριότητα, τότε είναι σίγουρο ότι θα εμφανισθεί η παχυσαρκία».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά, δύο από τους σημαντικότερους λόγους είναι: (1) Η χαμηλή φυσική δραστηριότητα: η έλλειψη άσκησης, μαζί με υπερβολική θερμιδική πρόσληψη σε λίγα και μεγάλα γεύματα, οδηγεί σε θετικό ισοζύγιο ενέργειας· ένας παχύσαρκος μπορεί να τρώει λιγότερο από έναν αδύνατο και να παχαίνει επειδή δεν γυμνάζεται. Το βιβλίο τη θεωρεί από τους πιο σημαντικούς παράγοντες αύξησης του βάρους. (2) Οι περιβαλλοντικοί (οικογενειακοί) παράγοντες σε συνδυασμό με τη γενετική προδιάθεση: οι διατροφικές συνήθειες αποκτώνται στην οικογένεια· οι «παχύσαρκες οικογένειες» τρώνε τρόφιμα πλούσια σε θερμίδες και λίπος, και όταν σε αυτό προστεθεί κληρονομική προδιάθεση (80% πιθανότητα αν και οι δύο γονείς είναι παχύσαρκοι) και έλλειψη άσκησης, η παχυσαρκία εμφανίζεται σίγουρα. Άλλα αίτια που μπορεί να επιλέξει κανείς είναι οι μεταβολικές διαταραχές (χαμηλός ΒΜΡ, υποθυρεοειδισμός) και τα ψυχολογικά αίτια (υπερφαγία ως αντίδραση στο άγχος, την ανία, την κατάθλιψη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ερώτηση ζητά προσωπική επιλογή: γίνεται δεκτός οποιοσδήποτε συνδυασμός δύο από τα πέντε αίτια του Σχήματος 4.1, αρκεί να αιτιολογείται με στοιχεία του βιβλίου.
Για τη χαμηλή φυσική δραστηριότητα υπάρχει ρητή στήριξη στο βιβλίο («από τους πιο σημαντικούς παράγοντες», σελ. 115).

4.2 Ερ. 2 (σελ. 125): Πρακτικοί τρόποι διάγνωσης της παχυσαρκίας

Ερώτηση: Ποιον ή ποιους πρακτικούς τρόπους θα χρησιμοποιούσες για να διαγνώσεις παχυσαρκία;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 118): «Εκτός από τους πίνακες ύψους - βάρους, όπου παρουσιάζεται το επιθυμητό βάρος ανάλογα με το φύλο και την ηλικία (βλ. Παράρτημα πίνακας 5) και το Δείκτη Μάζας Σώματος, οι κυριότερες μέθοδοι διάγνωσης της παχυσαρκίας είναι: I. Μέτρηση Πάχους Δερματικών Πτυχών».
Αυτούσιο (σελ. 119): «Ένας άλλος δείκτης για την κατανομή του σωματικού λίπους είναι η αναλογία μέσης-περιφέρειας [...] Αν το αποτέλεσμα είναι πάνω από 0.80 για τις γυναίκες και 0.95 για τους άνδρες, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος».
Αυτούσιο (σελ. 119): «Δυο άλλες μέθοδοι διάγνωσης της παχυσαρκίας, οι οποίες όμως προϋποθέτουν την ύπαρξη κατάλληλων μηχανημάτων και είναι δύσχρηστες για τη συνηθισμένη πρακτική είναι: Ζύγιση μέσα σε νερό [...] Χρήση ηλεκτρικής αντίστασης».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρακτικοί τρόποι, που δεν απαιτούν ειδικά μηχανήματα: (1) σύγκριση του βάρους με τους πίνακες ύψους - βάρους (επιθυμητό βάρος ανάλογα με φύλο και ηλικία, Παράρτημα πίνακας 5)· (2) υπολογισμός του Δείκτη Μάζας Σώματος· (3) μέτρηση του πάχους των δερματικών πτυχών με δερματοπτυχόμετρο σε τέσσερα σημεία (δικέφαλος, τρικέφαλος, υποωμοπλάτια, υπερλαγόνιος), που εκτιμά σωστά το συνολικό λίπος, αφού πάνω από το μισό λίπος βρίσκεται κάτω από το δέρμα· (4) η αναλογία μέσης - περιφέρειας (εκατοστά μέσης : εκατοστά γοφών), με όριο κινδύνου πάνω από 0,80 στις γυναίκες και 0,95 στους άνδρες, που δείχνει και την κατανομή του λίπους. Η ζύγιση μέσα σε νερό και η ηλεκτρική αντίσταση είναι ακριβείς, αλλά χρειάζονται ειδικά μηχανήματα και είναι δύσχρηστες για την καθημερινή πρακτική. Η σωστή διάγνωση απαιτεί συνδυασμό μεθόδων και βιοχημικές - εργαστηριακές εξετάσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ως «πρακτικοί» θεωρούνται οι τρόποι που δεν προϋποθέτουν ειδικά μηχανήματα· να εξηγείται γιατί η ζύγιση σε νερό και η ηλεκτρική αντίσταση είναι λιγότερο πρακτικές.
Ο τρόπος υπολογισμού του ΔΜΣ παρουσιάστηκε στο κεφάλαιο 2.3.

4.2 Ερ. 3 (σελ. 125): Προβλήματα υγείας από την παχυσαρκία

Ερώτηση: Ποια προβλήματα στην υγεία δημιουργεί η παχυσαρκία;

Απάντηση:

Πίνακας 4.3 (σελ. 120): «1. Σακχαρώδης διαβήτης — Τα λιποκύτταρα εμποδίζουν τη δράση της ινσουλίνης. 2. Καρδιοπάθειες — Αύξηση της χοληστερίνης και των τριγλυκεριδίων στο αίμα. 3. Υπέρταση — Η αυξημένη αρτηριακή πίεση μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλικά επεισόδια. 4. Αναπνευστικές παθήσεις — Το υπερβολικό λίπος εμποδίζει τη λειτουργία των πνευμόνων και του λάρυγγα. 5. Αρθροπάθειες — Το υπερβολικό βάρος επιβαρύνει τη λειτουργία των αρθρώσεων. 6. Χειρουργικοί κίνδυνοι — Χρειάζονται μεγάλες ποσότητες αναισθητικού – κίνδυνοι μόλυνσης της πληγής. 7. Διάφορα είδη καρκίνων (καρκίνος παχέος εντέρου, καρκίνος του μαστού). 8. Παθήσεις της χοληδόχου κύστης. 9. Κίνδυνοι στην εγκυμοσύνη, μειωμένη γονιμότητα, ανωμαλίες έμμηνης ρύσης. 10. Αυξημένοι κίνδυνοι ατυχημάτων λόγω μείωσης ευκινησίας».
Αυτούσιο (σελ. 119): «ένα παχύσαρκο άτομο έχει τριπλάσια πιθανότητα να πεθάνει από ένα άτομο «μέσου» βάρους».
Αυτούσιο (σελ. 120-121): «η παχυσαρκία, εκτός από τις επιπτώσεις στον οργανισμό, έχει και ψυχολογικές - κοινωνικές επιπτώσεις [...] οδηγούνται σε καταστάσεις απομόνωσης, έντονου άγχους και χαμηλής αυτοεκτίμησης».

Σύνοψη: Η παχυσαρκία προκαλεί (πίνακας 4.3): σακχαρώδη διαβήτη (τα λιποκύτταρα εμποδίζουν τη δράση της ινσουλίνης)· καρδιοπάθειες (αύξηση χοληστερίνης και τριγλυκεριδίων)· υπέρταση, που μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλικά επεισόδια· αναπνευστικές παθήσεις (το λίπος εμποδίζει πνεύμονες και λάρυγγα)· αρθροπάθειες (επιβάρυνση των αρθρώσεων)· χειρουργικούς κινδύνους (μεγάλες ποσότητες αναισθητικού, κίνδυνος μόλυνσης της πληγής)· διάφορα είδη καρκίνου (παχέος εντέρου, μαστού)· παθήσεις της χοληδόχου κύστης· κινδύνους στην εγκυμοσύνη, μειωμένη γονιμότητα και ανωμαλίες έμμηνης ρύσης· αυξημένους κινδύνους ατυχημάτων λόγω μειωμένης ευκινησίας. Ένας παχύσαρκος έχει τριπλάσια πιθανότητα θανάτου από ένα άτομο «μέσου» βάρους. Επιπλέον έχει ψυχολογικές - κοινωνικές επιπτώσεις: ενοχή και αποστροφή για το σώμα, κοροϊδία, προκατάληψη, δυσκολία πρόσληψης στην εργασία, απομόνωση, άγχος και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Τα προβλήματα αυτά θεραπεύονται ή μειώνονται σημαντικά με την απώλεια βάρους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η πλήρης απάντηση περιλαμβάνει τους 10 κινδύνους του πίνακα 4.3· η αναφορά στις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις είναι επιθυμητή.

4.2 Ερ. 4 (σελ. 125): Μόνιμη αλλαγή συμπεριφοράς — και το «θαυματουργό» φάρμακο

Ερώτηση: Γιατί η θεραπεία της παχυσαρκίας θα πρέπει να είναι μια μόνιμη αλλαγή διατροφικής συμπεριφοράς του παχύσαρκου ατόμου και όχι μια σύντομη διαδικασία; Αν ένας φίλος ή συγγενής σου πει ότι βρήκε ένα νέο φάρμακο που σε βοηθά να χάσεις 8 κιλά σε δύο εβδομάδες τι θα του απαντούσες;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 121): «το ποσοστό 80-90% των παχύσαρκων, ανεξάρτητα με τη μέθοδο αδυνατίσματος που ακολουθεί, αν και χάνει βάρος, το ξαναπαίρνει μέσα σε 1 ή 2 χρόνια».
Αυτούσιο (σελ. 122): «όσο πιο γρήγορη είναι η απώλεια των επιπλέον κιλών τόσο πιο σύντομη και σίγουρη η επαναπόκτησή τους, γιατί ο οργανισμός έχει την τάση να αντιστέκεται σε κάθε απότομη αλλαγή. Επίσης, οι «δίαιτες-αστραπή», όταν διαρκούν περισσότερο από ένα μήνα, μπορεί να προκαλέσουν διατροφικές ανεπάρκειες».
Αυτούσιο (σελ. 123): «Η απώλεια βάρους, για να είναι μόνιμη, απαιτεί αργή και σταθερή τροποποίηση των κακών διατροφικών συνηθειών και υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής».
Αυτούσιο (σελ. 123): «Φάρμακα. Στο εμπόριο κυκλοφορούν διάφορα σκευάσματα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Η αξία τους, όμως, είναι περιορισμένη και συνήθως δημιουργούν παρενέργειες: Ανορεξιογόνα [...] συχνά όμως προκαλούν εθισμό. Διουρητικά: προκαλούν απώλεια υγρών του σώματος με αποτέλεσμα την πλασματική μείωση βάρους και τον κίνδυνο αφυδάτωσης».
Αυτούσιο (σελ. 141): «1 Kg πραγματικού σωματικού βάρους αντιστοιχεί περίπου σε 7.500 Kcal [...] Οι ειδικοί συστήνουν να υπάρχει απώλεια 1/2 - 1 κιλού / εβδομάδα».
Υπολογισμός με τα στοιχεία του βιβλίου: \(8 \times 7.500 = 60.000\) Kcal σε 14 ημέρες, δηλαδή έλλειμμα περίπου \(60.000 : 14 \approx 4.300\) Kcal την ημέρα — περισσότερο από όσο ξοδεύει συνολικά ένας άνθρωπος σε μια μέρα (π.χ. 3.000 Kcal στην Εικόνα 4.4).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η παχυσαρκία δεν «θεραπεύεται» με μια σύντομη διαδικασία, γιατί η γρήγορη απώλεια βάρους ακολουθείται από γρήγορη επαναπόκτηση: ο οργανισμός αντιστέκεται σε κάθε απότομη αλλαγή, και το 80-90% των παχύσαρκων ξαναπαίρνει το βάρος σε 1-2 χρόνια. Οι αυστηρές δίαιτες οδηγούν στις δίαιτες γιο-γιο, έναν φαύλο κύκλο που φορτώνει το άτομο με το ψυχολογικό βάρος της αποτυχίας και βλάπτει την υγεία, ενώ αν κρατήσουν πάνω από έναν μήνα προκαλούν διατροφικές ανεπάρκειες. Μόνιμο αποτέλεσμα δίνει μόνο η αργή και σταθερή αλλαγή των κακών συνηθειών, η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής και η τακτική άσκηση (Τρίγωνο Απώλειας Βάρους), ώστε να διατηρηθεί και το νέο βάρος. Στον φίλο θα απαντούσα ότι η υπόσχεση δεν είναι αξιόπιστη και είναι επικίνδυνη: 8 κιλά σε δύο εβδομάδες σημαίνουν 4 κιλά την εβδομάδα, ενώ οι ειδικοί συστήνουν 1/2 - 1 κιλό· για 8 κιλά πραγματικού βάρους θα χρειαζόταν έλλειμμα περίπου 60.000 Kcal, δηλαδή πάνω από 4.000 Kcal την ημέρα. Μια τόσο γρήγορη μείωση θα ήταν κυρίως απώλεια υγρών (π.χ. με διουρητικά — πλασματική μείωση και κίνδυνος αφυδάτωσης) ή θα προερχόταν από ανορεξιογόνα που προκαλούν εθισμό· τα φάρμακα έχουν περιορισμένη αξία και παρενέργειες, και το βάρος θα επανερχόταν γρήγορα. Θα τον συμβούλευα να μην το πάρει και να απευθυνθεί σε γιατρό και διαιτολόγο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η απάντηση πρέπει να καλύπτει και τα δύο σκέλη (γιατί μόνιμη αλλαγή + απάντηση στον φίλο).
Ο υπολογισμός 8 × 7.500 Kcal δεν ζητείται ρητά, αλλά τεκμηριώνει ότι η υπόσχεση είναι αδύνατη με πραγματική απώλεια λίπους.
Το δεύτερο σκέλος είναι προσωπική τοποθέτηση· γίνεται δεκτή κάθε απάντηση που στηρίζεται στα στοιχεία του βιβλίου για τα φάρμακα και τον ρυθμό απώλειας.

4.3 Ερ. 1 (σελ. 137): Ο ρόλος γονέων και κοινωνίας στις διατροφικές διαταραχές

Ερώτηση: Πώς α) οι γονείς και β) η κοινωνία μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση μιας διατροφικής διαταραχής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 127): «ΙΙΙ. Οικογενειακά αίτια. Η οικογένεια παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση αλλά και στην πρόληψη των διαταραχών αυτών. Οικογένειες που κάνουν τα παιδιά να αισθάνονται μόνα, εγκαταλειμμένα, δε δείχνουν κατανόηση ή θέτουν υψηλούς στόχους γι’ αυτά, μπορεί εύκολα να οδηγήσουν στην εμφάνιση διατροφικών διαταραχών».
Αυτούσιο (σελ. 127): «ΙΙ. Κοινωνικά Αίτια. Η σύγχρονη κοινωνία επιδοκιμάζει τους αδύνατους ανθρώπους. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης στέλνουν μηνύματα σχετικά με τα πλεονεκτήματα του να είσαι αδύνατος: επιτυχία, δύναμη, αποδοχή, θαυμασμός, φίλοι. Προωθείται δε και το αντίθετο: αυτοί που δεν είναι όμορφοι και αδύνατοι είναι κακοί, αδύναμοι, απορριπτέοι. Έτσι, υπάρχει ένα συνεχές κυνήγι για την απώλεια βάρους και την επίτευξη της εικόνας του ιδανικού σώματος, που επιτυγχάνεται με συνεχή δίαιτα».
Συμπληρωματικά (σελ. 128, 131): η ανορεξική «Συχνά η οικογένειά της περιμένει πολλά απ’ αυτήν»· η βουλιμική «Συνήθως προέρχεται από υπερπροστατευτικές ή προβληματικές οικογένειες».

Σύνοψη: α) Οι γονείς: όταν η οικογένεια κάνει τα παιδιά να νιώθουν μόνα και εγκαταλειμμένα, δεν δείχνει κατανόηση ή θέτει πολύ υψηλούς στόχους γι' αυτά, μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε διατροφική διαταραχή — ιδίως γύρω στην εφηβεία, μια συναισθηματικά και ψυχολογικά δύσκολη ηλικία. Η ανορεξική έχει συχνά οικογένεια που περιμένει πολλά από αυτήν, ενώ η βουλιμική προέρχεται συνήθως από υπερπροστατευτικές ή προβληματικές οικογένειες. (Η οικογένεια όμως παίζει σημαντικό ρόλο και στην πρόληψη.) β) Η κοινωνία: επιδοκιμάζει τους αδύνατους· τα ΜΜΕ συνδέουν το αδύνατο σώμα με επιτυχία, δύναμη, αποδοχή, θαυμασμό και φίλους, και παρουσιάζουν όσους δεν είναι όμορφοι και αδύνατοι ως κακούς, αδύναμους και απορριπτέους. Έτσι δημιουργείται ένα συνεχές κυνήγι απώλειας βάρους και ιδανικού σώματος με συνεχή δίαιτα, που κάνει πολλούς θύματα των διατροφικών διαταραχών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Να απαντώνται χωριστά τα σκέλη α) και β).

4.3 Ερ. 2 (σελ. 137): Επιπτώσεις της ψυχογενούς ανορεξίας στην υγεία

Ερώτηση: Ποιες οι επιπτώσεις στην υγεία της ψυχογενούς ανορεξίας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 129): «Αν και οι ρίζες της ψυχογενούς ανορεξίας είναι ψυχολογικές, η ασιτία είναι αυτή που προκαλεί επιπλοκές στην υγεία. Όλα σχεδόν τα συστήματα του οργανισμού επηρεάζονται από την ανεπάρκεια των θρεπτικών συστατικών. Οι επιπτώσεις, πολλές από τις οποίες παραμένουν και μετά την πρόσληψη βάρους, είναι: Απώλεια ικανότητας ρύθμισης της θερμοκρασίας του σώματος λόγω δραματικής μείωσης του λιπώδους ιστού. Χαμηλός μεταβολικός ρυθμός λόγω ορμονικών διαταραχών. Επιβράδυνση καρδιακών παλμών, που συνεπάγεται ατονία, λιποθυμία, υπνηλία. Σιδηροπενική αναιμία και άλλες αβιταμινώσεις. Ξηρό και άγριο δέρμα, απώλεια μαλλιών. Προβλήματα του πεπτικού συστήματος - δυσκοιλιότητα. Αφυδάτωση λόγω μεταβολών στους ηλεκτρολύτες του σώματος. Αμηνόρροια (τρόπος διάγνωσης της νόσου) Μείωση της οστικής πυκνότητας λόγω ορμονικών διαταραχών, που μπορεί να προκαλέσουν οστεοπόρωση. Καρδιακή δυσλειτουργία και ανεπάρκεια, που αποτελεί και αιτία θανάτου».
Αυτούσιο (σελ. 128): «ποσοστό 6% από αυτές θα πεθάνουν μέσα σε 10 χρόνια από τη διάγνωση. Ο θάνατος συχνά προκαλείται από τις επιπτώσεις της ασιτίας ή από αυτοκτονία».

Σύνοψη: Οι επιπτώσεις οφείλονται στην ασιτία, επηρεάζουν σχεδόν όλα τα συστήματα του οργανισμού και πολλές παραμένουν και μετά την πρόσληψη βάρους: απώλεια της ικανότητας ρύθμισης της θερμοκρασίας του σώματος (δραματική μείωση του λιπώδους ιστού)· χαμηλός μεταβολικός ρυθμός (ορμονικές διαταραχές)· επιβράδυνση των καρδιακών παλμών με ατονία, λιποθυμία, υπνηλία· σιδηροπενική αναιμία και άλλες αβιταμινώσεις· ξηρό και άγριο δέρμα, απώλεια μαλλιών· προβλήματα του πεπτικού και δυσκοιλιότητα· αφυδάτωση (μεταβολές στους ηλεκτρολύτες)· αμηνόρροια (που χρησιμεύει και για τη διάγνωση)· μείωση της οστικής πυκνότητας με κίνδυνο οστεοπόρωσης· καρδιακή δυσλειτουργία και ανεπάρκεια, που αποτελεί και αιτία θανάτου. Το 6% των ασθενών πεθαίνει μέσα σε 10 χρόνια από τη διάγνωση, από την ασιτία ή από αυτοκτονία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αμηνόρροια αναφέρεται στο βιβλίο και ως τρόπος διάγνωσης της νόσου.

4.3 Ερ. 3 (σελ. 137): Ο φαύλος κύκλος της βουλιμίας

Ερώτηση: Εξηγήστε με δικά σας λόγια το φαύλο κύκλο στον οποίο πέφτει το βουλιμικό άτομο.

Απάντηση:

Σχήμα 4.4 (σελ. 132) «ΦΑΥΛΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΒΟΥΛΙΜΙΑΣ»: Άγχος και αρνητική εικόνα ατόμου → Επεισόδιο αδηφαγίας → Ενοχή → Φόβος πάχους, καθαρτικές μέθοδοι → (ξανά) Άγχος και αρνητική εικόνα ατόμου.
Αυτούσιο (σελ. 131): «Κατά τη διάρκειά τους η βουλιμική αισθάνεται ευφορία, αίσθημα ελευθερίας και απαλλαγής από άγχος ή ανησυχίες. Σταματά μόνο, όταν αισθανθεί δυσφορία και αφόρητο φούσκωμα. Τότε είναι που κατακλύζεται από συναισθήματα ενοχής και κατάθλιψης, γιατί υπέκυψε στον πειρασμό της υπερκατανάλωσης φαγητού. Και η λύση είναι η άμεση πρόκληση εμετού ή χρήση καθαρτικών και διουρητικών για να μην αυξηθεί το βάρος της (φόβος του πάχους)».
Αυτούσιο (σελ. 132): «Είναι φανερό ότι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος βουλιμίας [...] από τον οποίο είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγει κανείς, αν δεν υπάρξει η κατάλληλη βοήθεια».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κύκλος ξεκινά από το άγχος, την κατάθλιψη ή κάποιο πρόβλημα και από την αρνητική εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό και το σώμα του. Για να «ξεφύγει», στρέφεται στο φαγητό, που το θεωρεί καταφύγιο, και παθαίνει ένα επεισόδιο αδηφαγίας: τρώει κρυφά και γρήγορα τεράστιες ποσότητες παχυντικών τροφών, νιώθοντας προσωρινά ευφορία και ελευθερία, ώσπου σταματά από δυσφορία και φούσκωμα. Τότε το κατακλύζουν ενοχές και κατάθλιψη, γιατί «υπέκυψε», και φοβάται ότι θα παχύνει· για να μην αυξηθεί το βάρος του, προκαλεί εμετό ή παίρνει καθαρτικά και διουρητικά (ή νηστεύει, ή γυμνάζεται εξαντλητικά). Αυτό όμως μεγαλώνει ακόμα περισσότερο το άγχος και την αρνητική αυτοεικόνα, και έτσι ο κύκλος ξαναρχίζει με νέο επεισόδιο. Χωρίς κατάλληλη βοήθεια είναι πολύ δύσκολο να βγει κανείς από αυτόν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ερώτηση ζητά διατύπωση «με δικά σας λόγια»· να περιλαμβάνονται όλοι οι κρίκοι του Σχήματος 4.4 με τη σωστή σειρά και να φαίνεται ότι ο κύκλος κλείνει και επαναλαμβάνεται.

4.3 Ερ. 4 (σελ. 137): Βασικές διαφορές ψυχογενούς ανορεξίας και βουλιμίας

Ερώτηση: Ποιες οι βασικές διαφορές της ψυχογενούς ανορεξίας και βουλιμίας;

Απάντηση:

Πίνακας 4.4 (σελ. 133): Ανορεξικό άτομο — «Πολύ αδύνατο», «Αποχή από το φαγητό (ελαχιστοποίηση θερμιδικής πρόσληψης)», «Άγνοια της προβληματικής συμπεριφοράς», «Αίσθημα πανικού στην παραμικρή απόκτηση βάρους». Βουλιμικό άτομο — «Κανονικό βάρος ή λίγο υπέρβαρο», «Στροφή στο φαγητό σε περιόδους άγχους», «Επίγνωση της προβληματικής συμπεριφοράς», «Υποκύπτουν συστηματικά σε επεισόδια αδηφαγίας και χρήση καθαρτικών».
Αυτούσιο (σελ. 155): «Η ανορεξία χαρακτηρίζεται από ελαχιστοποίηση της διατροφικής πρόσληψης και δραματική απώλεια βάρους, ενώ η βουλιμία από κρίσεις βουλιμίας και χρήση καθαρκτικών μεθόδων».
Αυτούσιο (σελ. 132): «Επειδή στην ψυχογενή βουλιμία δεν υπάρχει δραματική απώλεια βάρους και η βουλιμική διατηρεί περίπου σταθερό το βάρος της, από τη μια δεν είναι εύκολο να διαγνωσθεί η ασθένεια».

Σύνοψη: Βάρος: το ανορεξικό άτομο είναι πολύ αδύνατο (με δραματική απώλεια βάρους), ενώ το βουλιμικό έχει κανονικό βάρος ή είναι λίγο υπέρβαρο. Στάση απέναντι στο φαγητό: η ανορεξική απέχει από το φαγητό και ελαχιστοποιεί τη θερμιδική πρόσληψη (300-600 Kcal), ενώ η βουλιμική στρέφεται στο φαγητό σε περιόδους άγχους και υποκύπτει συστηματικά σε αδηφαγικά επεισόδια, που τα ακολουθεί χρήση καθαρτικών, εμετός ή διουρητικά. Επίγνωση: η ανορεξική αγνοεί (αρνείται) την προβληματική της συμπεριφορά, ενώ η βουλιμική έχει επίγνωσή της. Η ανορεξική νιώθει πανικό στην παραμικρή αύξηση βάρους. Επιπλέον, η ανορεξία διαγιγνώσκεται ευκολότερα (π.χ. αμηνόρροια, ορατή απώλεια βάρους), ενώ η βουλιμία δύσκολα, γιατί το βάρος μένει περίπου σταθερό· στην ανορεξία οι επιπτώσεις προέρχονται από την ασιτία, στη βουλιμία κυρίως από τους εμετούς και την κατάχρηση καθαρτικών - διουρητικών (π.χ. τερηδόνα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Απαραίτητες οι τέσσερις διαφορές του πίνακα 4.4· οι υπόλοιπες ενισχύουν την απάντηση.

4.3 Ερ. 5 (σελ. 137): Η σωστότερη αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών

Ερώτηση: Ποια η σωστότερη αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 129): «είναι αναγκαία η συλλογική αντιμετώπιση τόσο από την οικογένεια όσο και από μια ομάδα ειδικών επιστημόνων. Η οικογένεια, πρώτιστα, θα πρέπει να συνειδητοποιήσει το πρόβλημα και να το αντιμετωπίσει με ψυχραιμία και αγάπη. Έπειτα, θα πρέπει να απευθυνθεί σε ειδικούς: γιατρό - διαιτολόγο - ψυχολόγο, οι οποίοι θα πρέπει να συνεργασθούν συστηματικά».
Αυτούσιο (σελ. 132): «Και στην περίπτωση της ψυχογενούς βουλιμίας η σωστή αντιμετώπισή της απαιτεί τη συνεργασία τόσο της οικογένειας του βουλιμικού όσο και μιας ομάδας ειδικών: γιατρού, διαιτολόγου, ψυχολόγου».
Αυτούσιο (σελ. 133): «η καλύτερη θεραπεία και για τις δυο προηγούμενες διατροφικές διαταραχές είναι η έγκαιρη διάγνωση. Η διατροφική εκπαίδευση, που στοχεύει κυρίως στη διαμόρφωση υγιούς διαιτητικής συμπεριφοράς, είναι η καλύτερη ασπίδα προστασίας. Και φυσικά το σχολείο είναι αυτό που θα μπορούσε να εκπαιδεύσει διατροφικά τους νέους».
Αυτούσιο (σελ. 155): «Έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία και η θεραπεία τους είναι διαιτητική και ψυχολογική».

Σύνοψη: Η σωστότερη αντιμετώπιση είναι συλλογική και συνδυάζει διαιτητική και ψυχολογική θεραπεία. Η οικογένεια πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσει το πρόβλημα και να το αντιμετωπίσει με ψυχραιμία και αγάπη και έπειτα να απευθυνθεί σε ομάδα ειδικών (γιατρό - διαιτολόγο - ψυχολόγο), που συνεργάζονται συστηματικά, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης και κερδίζοντας την εμπιστοσύνη του ασθενή. Στην ανορεξία η διαιτητική θεραπεία στοχεύει να σταματήσει η απώλεια βάρους, να αυξηθεί αργά η θερμιδική πρόσληψη (περίπου 200 Kcal/εβδομάδα), με μικρά, τακτικά, ποικίλα γεύματα και συμπληρώματα όταν χρειάζεται· νοσηλεία μόνο αν το βάρος είναι κάτω από το 70% του ιδεώδους. Στη βουλιμία στοχεύει στον έλεγχο των αδηφαγικών επεισοδίων, σε τακτά γεύματα, σε ημερολόγιο τροφίμων και σε φαγητό με συντροφιά· νοσηλεία μόνο σε μεγάλη απώλεια βάρους ή επιπλοκές. Παράλληλα ο ψυχολόγος βοηθά στη βελτίωση της αυτοεκτίμησης και στη διαχείριση του άγχους. Η καλύτερη «θεραπεία» είναι η έγκαιρη διάγνωση, και η καλύτερη ασπίδα προστασίας η διατροφική εκπαίδευση, στην οποία σημαντικό ρόλο έχει το σχολείο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κεντρικά σημεία: συλλογική αντιμετώπιση (οικογένεια + ομάδα ειδικών), διαιτητική και ψυχολογική θεραπεία, έγκαιρη διάγνωση, διατροφική εκπαίδευση.

4.4 Ερ. 1 (σελ. 148): Βήματα τροποποίησης των λανθασμένων διαιτητικών συνηθειών

Ερώτηση: Με ποια βήματα μπορεί κανείς να τροποποιήσει τις λανθασμένες διαιτητικές του συνήθειες υιοθετώντας έναν υγιεινό τρόπο ζωής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 139): «Ι. Να εντοπίσει τις λανθασμένες συμπεριφορές: [...] Ένα πρώτο βήμα θα ήταν να καταγραφούν σε ένα ημερολόγιο οι καθημερινές διατροφικές συνήθειες και οι ευκαιρίες για άθληση [...] ΙΙ. Να κάνει μικρές σταδιακές αλλαγές: [...] Η τροποποίηση της συμπεριφοράς ενισχύεται με μικρές καθημερινές αλλαγές. [...] ΙΙΙ. Να τροποποιήσει τη συμπεριφορά του: είναι απαραίτητο να βρει τρόπους να ελέγχει το άγχος και τα ακραία συναισθήματα. Να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή του λέγοντας «Μπορώ να τα καταφέρω» [...] ΙV. Ομάδες στήριξης: το υπέρβαρο άτομο θα βρει πολύ χρήσιμο να ζητήσει βοήθεια και ηθική υποστήριξη στην προσπάθειά του για απώλεια βάρους από την οικογένεια του και το φιλικό του περιβάλλον».
Αυτούσιο (σελ. 138-139): «Η τροποποίηση της συμπεριφοράς χρειάζεται προσπάθεια και χρόνο και πρέπει να είναι κανείς σωστά προετοιμασμένος. Μόνο όταν αργά και σταθερά οι μικρές αλλαγές γίνουν τρόπος ζωής, θα επιτευχθεί και ο τελικός στόχος που είναι η υγεία».
Πίνακας 4.5 (σελ. 140): μέθοδοι τροποποίησης διατροφικής συμπεριφοράς (ψώνια με λίστα όταν είσαι χορτάτος, απομάκρυνση παχυντικών τροφίμων, γεύματα σε τακτικές ώρες, όχι τσιμπολόγημα, μικρές μερίδες, γυμναστική, επιβράβευση κ.ά.).

Σύνοψη: Τα βήματα είναι τέσσερα: (1) Εντοπισμός των λανθασμένων συμπεριφορών: μόνο με πλήρη επίγνωση μπορούν να αντιμετωπιστούν· πρώτο βήμα η καταγραφή σε ημερολόγιο των καθημερινών διατροφικών συνηθειών και των ευκαιριών για άθληση για ένα διάστημα. (2) Μικρές σταδιακές αλλαγές: η τροποποίηση ενισχύεται με μικρές καθημερινές αλλαγές, π.χ. λιγότερες ώρες τηλεόρασης ή γυμναστική σε στατικό ποδήλατο. (3) Τροποποίηση της συμπεριφοράς: έλεγχος του άγχους και των ακραίων συναισθημάτων, ενίσχυση της αυτοπεποίθησης («Μπορώ να τα καταφέρω»), συνείδηση ότι ο ίδιος είναι ο μόνος υπεύθυνος για το βάρος του και απόρριψη των «μαγικών λύσεων». (4) Ομάδες στήριξης: βοήθεια και ηθική υποστήριξη από οικογένεια και φίλους, ανταλλαγή εμπειριών με άτομα που κάνουν την ίδια προσπάθεια (π.χ. TOPS, O.A. στις Η.Π.Α.). Στην καθημερινή ζωή βοηθούν οι απλοί τρόποι του πίνακα 4.5 (ψώνια με λίστα και χορτάτος, απομάκρυνση παχυντικών τροφίμων, τακτικά γεύματα χωρίς τσιμπολόγημα, μικρές μερίδες, κίνηση, επιβράβευση). Οι αλλαγές πρέπει να γίνουν αργά και σταθερά τρόπος ζωής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Να αναφέρονται τα τέσσερα βήματα (Ι-IV) με σύντομη εξήγηση.

4.4 Ερ. 2 (σελ. 148): Γιατί χρειάζεται ειδικός για την απώλεια βάρους

Ερώτηση: Γιατί είναι απαραίτητο να συμβουλεύεται κανείς έναν ειδικό όταν θέλει να χάσει βάρος;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 140-141): «Είναι προτιμότερο, ιδίως όταν η απώλεια βάρους θα είναι μεγάλη, να απευθύνεται κανείς σε έναν ειδικό και ο σχεδιασμός της υποθερμιδικής δίαιτας να γίνεται κατά περίπτωση. Σημαντικό είναι να λαμβάνεται πλήρες διαιτολογικό ιστορικό, να γίνονται οι κατάλληλες ιατρικές εξετάσεις και να υπολογίζονται η προηγούμενη συνήθης θερμιδική πρόσληψη, ώστε να καθορίζεται ένα κατάλληλο αρνητικό ισοζύγιο».
Αυτούσιο (σελ. 141): «Ένα υπερβολικά μεγάλο αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε υποσιτισμό και επιπλοκές στην υγεία».
Αυτούσιο (σελ. 122): «Είναι απαραίτητο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας να απευθύνεται κανείς μόνο σε ειδικούς: ο Διαιτολόγος θα πρέπει να λαμβάνει πλήρες ιατρικό ιστορικό, να γίνονται εργαστηριακές εξετάσεις, καθώς και να εκτιμάται η ψυχολογική κατάσταση του παχύσαρκου ατόμου, πριν επιλεγεί ο καταλληλότερος τρόπος θεραπείας».
Αυτούσιο (σελ. 146): «Μια δίαιτα, όμως, δεν αρμόζει σε όλους. Κάθε άτομο έχει τις ιδιαιτερότητές του [...] Και εδώ ο καλύτερος τρόπος προστασίας είναι η σωστή και επιστημονική ενημέρωση από τους ειδικούς».

Σύνοψη: Γιατί κάθε άτομο έχει τις ιδιαιτερότητές του και μια δίαιτα δεν ταιριάζει σε όλους. Ο ειδικός (διαιτολόγος, γιατρός) σχεδιάζει την υποθερμιδική δίαιτα κατά περίπτωση: παίρνει πλήρες διαιτολογικό και ιατρικό ιστορικό, ζητά τις κατάλληλες ιατρικές και εργαστηριακές εξετάσεις, υπολογίζει τη συνήθη θερμιδική πρόσληψη και καθορίζει ένα κατάλληλο —όχι υπερβολικό— αρνητικό ισοζύγιο, λαμβάνοντας υπόψη βάρος, ύψος, φύλο και φυσική δραστηριότητα. Έτσι η απώλεια είναι αργή και σταθερή (1/2 - 1 κιλό την εβδομάδα) και εξασφαλίζονται όλα τα θρεπτικά συστατικά, ενώ ένα πολύ μεγάλο αρνητικό ισοζύγιο μπορεί να οδηγήσει σε υποσιτισμό, ελλείψεις, αβιταμινώσεις και επιπλοκές. Ο ειδικός εκτιμά επίσης την ψυχολογική κατάσταση του ατόμου και το προστατεύει από τις ψεύτικες υποσχέσεις των δημοφιλών διαιτών και της βιομηχανίας αδυνατίσματος, που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

4.4 Ερ. 3 (σελ. 148): Χαρακτηριστικά ενός σωστού προγράμματος απώλειας βάρους

Ερώτηση: Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ένα σωστό πρόγραμμα απώλειας βάρους;

Απάντηση:

Πίνακας 4.10 (σελ. 146), «ΣΩΣΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ»: «Βασίζεται σε μειωμένη θερμιδική πρόσληψη. Απώλεια βάρους 1/2 κιλού την εβδομάδα. Όχι λιγότερες από 1200 θερμίδες. Τρόφιμα από όλες τις ομάδες τροφίμων. Περιορισμό των λιπών, της ζάχαρης και του αλκοόλ. Άφθονη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Προσωπικές προτιμήσεις και συνήθειες του ατόμου. Φυσική δραστηριότητα και μόνιμη αλλαγή τρόπου ζωής».
Αυτούσιο (σελ. 146): «ένα σωστό πρόγραμμα απώλειας βάρους έχει μόνιμα αποτελέσματα. Επίσης δεν θέτει σε κίνδυνο την υγεία, μια και παρέχει στον οργανισμό όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά και βοηθά στο να υιοθετηθεί η σωστή διατροφή ως τρόπος ζωής».
Αυτούσιο (σελ. 141): «Το πρόγραμμα δίαιτας θα πρέπει να είναι εμπλουτισμένο με πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, όπως το γάλα, το κρέας, το αυγό».

Σύνοψη: Ένα σωστό πρόγραμμα απώλειας βάρους: βασίζεται σε μειωμένη θερμιδική πρόσληψη· στοχεύει σε αργή απώλεια, περίπου 1/2 κιλού την εβδομάδα (το πολύ 1 κιλό)· δεν αποδίδει λιγότερες από 1200 θερμίδες· περιλαμβάνει τρόφιμα από όλες τις ομάδες τροφίμων, με πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας· περιορίζει τα λίπη, τη ζάχαρη και το αλκοόλ· έχει άφθονα φρούτα και λαχανικά· σέβεται τις προσωπικές προτιμήσεις και συνήθειες του ατόμου· συνδυάζεται με φυσική δραστηριότητα και μόνιμη αλλαγή τρόπου ζωής. Έτσι έχει μόνιμα αποτελέσματα, δεν θέτει σε κίνδυνο την υγεία, παρέχει όλα τα θρεπτικά συστατικά και κάνει τη σωστή διατροφή τρόπο ζωής. Αντίθετα, δεν είναι δίαιτα-αστραπή, δεν έχει αυστηρές απαγορεύσεις ή περίεργες ακριβές τροφές, δεν είναι μονότονη, δεν υπόσχεται τοπική απώλεια και δεν στηρίζεται σε μαρτυρίες διάσημων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Απαραίτητα τα οκτώ χαρακτηριστικά της «σωστής προσέγγισης» του πίνακα 4.10.

4.4 Ερ. 4 (σελ. 148): Η προβολή της απώλειας βάρους μέσα από τη διαφήμιση

Ερώτηση: «Προβολή της απώλειας βάρους μέσα από τη διαφήμιση». Αναζητήστε πληροφορίες για το παραπάνω θέμα και διατυπώστε τα συμπεράσματά σας.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 120, Κάτι άλλο...): «η όξυνση του προβλήματος των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων έχει οδηγήσει στην υπέρμετρη ανάπτυξη της βιομηχανίας αδυνατίσματος. Οι υποσχέσεις που δίνουν για γρήγορη απώλεια βάρους, η αξιοποίηση δημοφιλών προσώπων, η αυξημένη επικοινωνιακή πειθώ καθιστούν τους πολίτες θύματα των κέντρων αδυνατίσματος [...] Μόνο το 1999 τα παράπονα για τα Κέντρα Αδυνατίσματος αποτελούσαν το 7% των συνολικών παραπόνων».
Αυτούσιο (σελ. 121): «Σε όλα τα παραπάνω έρχεται να προστεθεί και η παραπλάνηση από τα, πολλά υποσχόμενα, μηνύματα των διαφημίσεων της βιομηχανίας αδυνατίσματος. Τα παχύσαρκα άτομα [...] καταφεύγουν στα κέντρα αδυνατίσματος, πληρώνουν υπέρογκα ποσά, ενώ συχνά δεν επιτυγχάνουν την αναμενόμενη απώλεια βάρους».
Αυτούσιο (σελ. 145): «Δίαιτες με τίτλους «Το θαύμα των 7 ημερών», «Η δίαιτα της μακαρονάδας» ή «Υπέροχο σώμα σε 2 εβδομάδες» είναι πραγματικά δελεαστικές».
Αυτούσιο (σελ. 146): «δίαιτες, που υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα, βασίζονται σε περιορισμένο αριθμό τροφίμων, ισχυρίζονται ότι είναι κατάλληλες για όλους τους ανθρώπους, συστήνουν συμπληρώματα διατροφής και βασίζονται στις μαρτυρίες διάσημων προσώπων έχουν όλα τα στοιχεία εκείνα που θα οδηγήσουν το υπέρβαρο άτομο σε αποτυχία και απογοήτευση».
Αυτούσιο (σελ. 152, πίνακας 4.13): «Προγράμματα που υπόσχονται «θαύματα» σε σύντομο χρονικό διάστημα είναι μύθοι».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά συμπεράσματα, με βάση όσα αναφέρει το βιβλίο: (1) Η αύξηση των υπέρβαρων ατόμων οδήγησε σε υπέρμετρη ανάπτυξη της βιομηχανίας αδυνατίσματος, που διαφημίζεται έντονα. (2) Οι διαφημίσεις υπόσχονται γρήγορη και θεαματική απώλεια βάρους με δελεαστικούς τίτλους («Το θαύμα των 7 ημερών», «Υπέροχο σώμα σε 2 εβδομάδες»), χρησιμοποιούν δημοφιλή πρόσωπα και μαρτυρίες διάσημων και έντονη επικοινωνιακή πειθώ· συχνά προβάλλουν «τοπική» απώλεια, συμπληρώματα ή σκευάσματα. (3) Συνδέουν το αδύνατο σώμα με την επιτυχία και την αποδοχή, ενισχύοντας τα αισθητικά πρότυπα που ταυτίζουν το υπερβολικά αδύνατο με το ωραίο — κάτι που συμβάλλει και στις διατροφικές διαταραχές. (4) Τα υπέρβαρα άτομα παραπλανώνται, πληρώνουν υπέρογκα ποσά και συχνά δεν χάνουν το αναμενόμενο βάρος ή το ξαναπαίρνουν γρήγορα· ενδεικτικά, το 1999 τα παράπονα για τα κέντρα αδυνατίσματος ήταν το 7% όλων των παραπόνων καταναλωτών (ΙΝΚΑ). (5) Οι «θαυματουργές» μέθοδοι είναι μύθοι· η ασφαλής απώλεια είναι 1/2 - 1 κιλό την εβδομάδα με σωστό πρόγραμμα. Συμπέρασμα: απέναντι στη διαφήμιση χρειάζεται κριτική στάση, διατροφική αγωγή και ενημέρωση από ειδικούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ερώτηση προϋποθέτει δική σας αναζήτηση πληροφοριών· εδώ δίνονται τα συμπεράσματα που στηρίζονται στο ίδιο το βιβλίο. Γίνονται δεκτά και επιπλέον τεκμηριωμένα παραδείγματα από την έρευνα του μαθητή.

4.5 Ερ. 1 (σελ. 154): Τα οφέλη της άσκησης

Ερώτηση: Ποια τα οφέλη της άσκησης στον άνθρωπο;

Απάντηση:

Πίνακας 4.12 (σελ. 151): «Μείωση και διατήρηση σωματικού βάρους. Βελτίωση σύστασης σώματος και μείωση λιπώδους ιστού. Ανθεκτικότητα σε ασθένειες (κρυολογήματα). Μείωση κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. Βελτίωση ψυχικής διάθεσης (μείωση άγχους). Εύκολος και βαθύς ύπνος. Αύξηση αντοχής και μυϊκής δύναμης. Βελτίωση εξωτερικής εμφάνισης και αύξηση αυτοπεποίθησης. Βελτίωση ποιότητας ζωής και ανάπτυξη κοινωνικότητας και διαπροσωπικών σχέσεων».
Αυτούσιο (σελ. 149): «η τακτική σωματική άσκηση βοηθά στη διατήρηση της υγείας, στην αποτροπή των ασθενειών και χαρίζει ενέργεια και ευεξία. Έρευνες απέδειξαν ότι η άσκηση συνδέεται με την αύξηση του μέσου όρου ζωής».
Αυτούσιο (σελ. 150): «Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό μυϊκής μάζας στο σώμα, τόσο αυξάνονται οι απαιτήσεις του οργανισμού σε ενέργεια, δηλαδή αυξάνεται ο Βασικός Μεταβολικός Ρυθμός. Ακόμα η άσκηση βοηθά και στον έλεγχο της όρεξης».

Σύνοψη: Η τακτική άσκηση διατηρεί την υγεία, προλαμβάνει ασθένειες, χαρίζει ενέργεια και ευεξία και συνδέεται με αύξηση του μέσου όρου ζωής. Ειδικότερα (πίνακας 4.12): μειώνει και διατηρεί το σωματικό βάρος· βελτιώνει τη σύσταση του σώματος και μειώνει τον λιπώδη ιστό· αυξάνει την ανθεκτικότητα στις ασθένειες (κρυολογήματα)· μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων· βελτιώνει την ψυχική διάθεση (μείωση άγχους)· χαρίζει εύκολο και βαθύ ύπνο· αυξάνει την αντοχή και τη μυϊκή δύναμη· βελτιώνει την εξωτερική εμφάνιση και την αυτοπεποίθηση· βελτιώνει την ποιότητα ζωής και αναπτύσσει την κοινωνικότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Επιπλέον, αυξάνοντας τη μυϊκή μάζα αυξάνει τον Βασικό Μεταβολικό Ρυθμό και βοηθά στον έλεγχο της όρεξης, ενώ διευκολύνει το αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

4.5 Ερ. 2 (σελ. 154): Η περίπτωση της Νίκης

Ερώτηση: Η Νίκη δουλεύει ως γραμματέας για 10 ώρες την ημέρα. Κάνει δίαιτα αδυνατίσματος, αλλά δε βλέπει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Τι θα τη συμβούλευες;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 149): «Ο σύγχρονος τρόπος ζωής χαρακτηρίζεται ως καθιστικός. Καθώς απαιτείται ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας, είναι πολύ εύκολο να υπάρξει συσσώρευση λίπους και ατροφία των μυών».
Αυτούσιο (σελ. 123): «Ο συνδυασμός δίαιτας και φυσικής άσκησης είναι συνήθως η αποτελεσματικότερη και ασφαλέστερη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας».
Αυτούσιο (σελ. 151): «Άνθρωποι κάθε φύλου και ηλικίας μπορούν να ωφεληθούν από την άσκηση εντάσσοντας στο πρόγραμμά τους 30 λεπτά ήπιας άσκησης τρεις φορές την εβδομάδα. [...] είναι εύκολο να ενταχθεί η φυσική δραστηριότητα στο καθημερινό πρόγραμμα, αρκεί να αντικατασταθούν κάποιες «καθιστικές» συνήθειες, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης, με άλλες πιο ενεργητικές, όπως πλύσιμο αυτοκινήτου, περπάτημα, οικιακές εργασίες, χορός κ.ά.».
Αυτούσιο (σελ. 150): «Για τον έλεγχο του σωματικού βάρους πιο αποδοτικές είναι οι αερόβιες ασκήσεις».
Πίνακας 2.5 (σελ. 37): κάθισμα 89 Kcal/ώρα, περπάτημα αργό 204, περπάτημα γρήγορο 299 Kcal/ώρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η Νίκη κάνει καθιστική εργασία 10 ωρών, άρα ξοδεύει πολύ λίγη ενέργεια (το κάθισμα αντιστοιχεί περίπου σε 89 Kcal/ώρα, ενώ το γρήγορο περπάτημα σε 299 Kcal/ώρα — πίνακας 2.5). Γι' αυτό μόνο με τη δίαιτα δύσκολα πετυχαίνει αρνητικό ισοζύγιο. Θα τη συμβούλευα: (1) να συνδυάσει τη δίαιτα με τακτική φυσική δραστηριότητα, που είναι η αποτελεσματικότερη και ασφαλέστερη λύση (Τρίγωνο Απώλειας Βάρους)· (2) να ξεκινήσει με τουλάχιστον 30 λεπτά ήπιας άσκησης τρεις φορές την εβδομάδα, προτιμώντας αερόβιες ασκήσεις (γρήγορο περπάτημα, ποδηλασία, κολύμπι), που καίνε αποθηκευμένο λίπος· (3) να βάλει κίνηση στην καθημερινότητα: να πηγαίνει με τα πόδια στη δουλειά ή να κατεβαίνει νωρίτερα από το λεωφορείο, να κάνει μικρά διαλείμματα κίνησης, να αντικαταστήσει την τηλεόραση με περπάτημα ή χορό· (4) να διαλέξει δραστηριότητα που την ευχαριστεί, ίσως μαζί με μια φίλη, ώστε να έχει συνέχεια, και να κάνει πρώτα ιατρική εξέταση· (5) να ελέγξει με διαιτολόγο ότι η δίαιτά της είναι σωστή (όχι κάτω από 1200 θερμίδες, ισορροπημένη, απώλεια 1/2 - 1 κιλό την εβδομάδα) και να έχει υπομονή, γιατί μετά την αρχική απώλεια γλυκογόνου η απώλεια λίπους είναι πιο αργή. Η άσκηση θα αυξήσει τη μυϊκή μάζα και τον Βασικό Μεταβολικό Ρυθμό και θα τη βοηθήσει να ελέγχει την όρεξή της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πρόβλημα εφαρμογής: γίνεται δεκτή κάθε τεκμηριωμένη συμβουλή· κεντρικό σημείο είναι ότι η καθιστική ζωή απαιτεί συνδυασμό δίαιτας και άσκησης.
Τα στοιχεία κατανάλωσης ενέργειας του πίνακα 2.5 αφορούν άτομο περίπου 68 κιλών.

4.5 Ερ. 3 (σελ. 154): Κριτήρια επιλογής της φυσικής δραστηριότητας

Ερώτηση: Με ποια κριτήρια θα πρέπει να επιλέξει κάποιος τη φυσική δραστηριότητα με την οποία θα ασχοληθεί;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 152): «Ξεκινώντας κάποια φυσική άσκηση με απώτερο στόχο την πραγματοποίησή της σε όλη τη διάρκεια της ζωής πρέπει να επιλέγονται δραστηριότητες και αθλήματα που ευχαριστούν το άτομο και είναι πρόθυμο να τις εκτελεί συχνά. Αν επιλεγούν δραστηριότητες που προκαλούν πλήξη, είναι πολύ πιθανόν να μην έχουν συνέχεια. Στοιχεία που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι: Η συμμετοχή σε ομαδικά σπορ δίνει την ευκαιρία για ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων. Σημαντική παρακίνηση για άθληση αποτελεί και η συνεργασία με κάποιο φίλο ή συγγενή».
Αυτούσιο (σελ. 152): «δεν έχει σημασία τι είδους φυσική δραστηριότητα θα επιλεγεί, αλλά το σημαντικότερο είναι να ικανοποιεί το άτομο και να γίνεται τακτικά».
Αυτούσιο (σελ. 152): «Στις περιπτώσεις ύπαρξης παχυσαρκίας η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας στις ενασχολήσεις της καθημερινής ζωής φαίνεται να είναι η αποτελεσματικότερη λύση [...] Η συμμετοχή του παχύσαρκου, εντούτοις, σε έντονη άσκηση ή ομαδικά αθλήματα μπορεί να είναι αρνητική εμπειρία».
Πίνακας 4.13 (σελ. 152): «Η ιατρική εξέταση είναι απαραίτητη πριν την ενασχόληση με οποιοδήποτε σπορ. Το πρόγραμμα εκγύμνασης πρέπει να είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες κάθε ατόμου και να γίνεται από ειδικούς».

Σύνοψη: Κριτήρια: (1) Η δραστηριότητα να ευχαριστεί το άτομο και να είναι πρόθυμο να την κάνει συχνά, ώστε να συνεχιστεί σε όλη τη ζωή· όσες προκαλούν πλήξη δεν έχουν συνέχεια. (2) Να μπορεί να γίνεται τακτικά — το είδος έχει μικρότερη σημασία από την ικανοποίηση και την τακτικότητα (π.χ. 30 λεπτά τρεις φορές την εβδομάδα). (3) Η κοινωνική διάσταση: τα ομαδικά σπορ αναπτύσσουν κοινωνικές σχέσεις, και η συνεργασία με φίλο ή συγγενή δίνει παρακίνηση. (4) Η κατάσταση του ατόμου: για τον παχύσαρκο προτιμάται η αύξηση της κίνησης στις καθημερινές ασχολίες, γιατί η έντονη άσκηση ή τα ομαδικά αθλήματα μπορεί να είναι αρνητική εμπειρία. (5) Η ασφάλεια (πίνακας 4.13): ιατρική εξέταση πριν από κάθε σπορ, πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις ανάγκες του ατόμου από ειδικούς, αρμονική εκγύμναση όλου του σώματος, αποφυγή υπερβολών και προγραμμάτων που υπόσχονται «θαύματα». Για τον έλεγχο του βάρους πιο αποδοτικές είναι οι αερόβιες ασκήσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φύλλο Αξιολόγησης Α (σελ. 156): Συμπλήρωση κενών

Ερώτηση: Α. Συμπληρώστε τα κενά με τη σωστή λέξη: (10 βαθμοί) 1. Η αντιμετώπιση τόσο της ψυχογενούς ανορεξίας όσο και της βουλιμίας πρέπει να είναι ………… και ………… 2. Ο τύπος της παχυσαρκίας, όπου το σωματικό λίπος συγκεντρώνεται από τη μέση και κάτω και δίνει στο σώμα σχήμα «αχλαδιού», ονομάζεται ………… 3. Η βιταμίνη D, για να συντεθεί στον οργανισμό, χρειάζεται ………… 4. Αναφέρετε δύο μεθόδους διάγνωσης της παχυσαρκίας ………… (4 λέξεις) ………… (3 λέξεις) 5. Ένα σωστό πρόγραμμα απώλειας βάρους δε θα πρέπει να αποδίδει λιγότερες από ………… θερμίδες, για να μη θέτει σε κίνδυνο την υγεία. 6. Ένα αίτιο της παχυσαρκίας είναι οι κακές διατροφικές συνήθειες της ………… 7. Όσο πιο ………… η απώλεια βάρους, τόσο πιο ………… είναι τα αποτελέσματα. 8. Η ζάχαρη που περιλαμβάνεται στα αναψυκτικά και σε άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως το κέτσαπ, λέγεται ………… 9. Για να διατηρήσει κανείς το βάρος του σταθερό, αρκεί να ακολουθήσει μια ………… διατροφή που να βασίζεται στη ………… 10. Το τρίγωνο απώλειας βάρους αποτελείται από: I) ………… II) ………… III) …………

Απάντηση:

1. Αυτούσιο (σελ. 155): «η θεραπεία τους είναι διαιτητική και ψυχολογική»· (σελ. 129) «είναι αναγκαία η συλλογική αντιμετώπιση».
1. Αυτούσιο (σελ. 116): «Γυναικοειδής παχυσαρκία: Όταν το λίπος συγκεντρώνεται κυρίως από τη μέση και κάτω (μηροί και γλουτοί) [...] Το σώμα αποκτά σχήμα «αχλαδιού»».
1. Αυτούσιο (σελ. 105, πίνακας 4.1): «Μπορεί να συντεθεί και από τον οργανισμό με την επίδραση του ηλιακού φωτός».
1. Αυτούσιο (σελ. 118-119): «I. Μέτρηση Πάχους Δερματικών Πτυχών» (4 λέξεις)· «II. Αναλογία Μέσης - Περιφέρειας» (3 λέξεις).
1. Αυτούσιο (σελ. 146, πίνακας 4.10): «Όχι λιγότερες από 1200 θερμίδες».
1. Αυτούσιο (σελ. 114): «όταν και το οικογενειακό περιβάλλον διαμορφώνει κακές διατροφικές συνήθειες [...] τότε είναι σίγουρο ότι θα εμφανισθεί η παχυσαρκία»· (σελ. 116) «Διατροφικές συνήθειες της οικογένειας».
1. Αυτούσιο (σελ. 122): «όσο πιο γρήγορη είναι η απώλεια των επιπλέον κιλών τόσο πιο σύντομη και σίγουρη η επαναπόκτησή τους»· (σελ. 123) «Η απώλεια βάρους, για να είναι μόνιμη, απαιτεί αργή και σταθερή τροποποίηση».
1. Αυτούσιο (σελ. 142): «Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην «κρυφή» ζάχαρη, που περιλαμβάνεται σε κάποια επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως έτοιμες σάλτσες ή αναψυκτικά».
1. Αυτούσιο (σελ. 138): «Όταν κάποιος θέλει απλά να διατηρήσει το βάρος του σταθερό [...] αρκεί να κάνει μια ισορροπημένη διατροφή»· (σελ. 143) «θα πρέπει να επιλέγονται τρόφιμα από όλες τις ομάδες τροφίμων»· (σελ. 46) «Η ισορροπημένη διατροφή εξασφαλίζεται με την εφαρμογή της Μεσογειακής Πυραμίδας τροφίμων, όπου τονίζεται η σημασία της ποικιλίας τροφίμων και του μέτρου».
1. Σχήμα 4.3 (σελ. 122): «ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΒΑΡΟΥΣ: Δίαιτα — Τακτική φυσική Δραστηριότητα — Αλλαγή διατροφικών συνηθειών και τρόπου ζωής».

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. διαιτητική και ψυχολογική (συλλογική: οικογένεια και ομάδα ειδικών). 2. γυναικοειδής παχυσαρκία. 3. (την επίδραση του) ηλιακό φως. 4. Μέτρηση πάχους δερματικών πτυχών (4 λέξεις)· Αναλογία μέσης - περιφέρειας (3 λέξεις). 5. 1200. 6. οικογένειας. 7. Όσο πιο αργή (σταδιακή) η απώλεια βάρους, τόσο πιο μόνιμα (σταθερά) είναι τα αποτελέσματα. 8. «κρυφή» ζάχαρη. 9. ισορροπημένη διατροφή που να βασίζεται στην ποικιλία τροφίμων (από όλες τις ομάδες τροφίμων, σύμφωνα με τη Μεσογειακή Πυραμίδα). 10. I) Δίαιτα, II) Τακτική φυσική δραστηριότητα, III) Αλλαγή διατροφικών συνηθειών και τρόπου ζωής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στο 1 γίνεται δεκτό και «συλλογική» (οικογένεια και ειδικοί)· η Ανακεφαλαίωση (σελ. 155) δίνει αυτολεξεί «διαιτητική και ψυχολογική».
Στο 4 οι υποδείξεις «4 λέξεις / 3 λέξεις» ταιριάζουν στις μεθόδους I και II του βιβλίου· γίνεται δεκτή και η «Χρήση ηλεκτρικής αντίστασης» (3 λέξεις).
Στο 9 το βιβλίο δεν δίνει αυτολεξεί τη φράση· δεκτές οι απαντήσεις «ποικιλία τροφίμων» ή «Μεσογειακή Πυραμίδα/Δίαιτα».
Στο 7 δεκτές συνώνυμες λέξεις (αργή/σταδιακή — μόνιμα/σταθερά/διαρκή).

Φύλλο Αξιολόγησης Β (σελ. 157): Αντιστοίχιση χαρακτηριστικών με βουλιμία και ανορεξία

Ερώτηση: Β. Αντιστοιχίστε τα κατάλληλα χαρακτηριστικά στις δύο γνωστές διατροφικές διαταραχές βάζοντας βέλη: (10 βαθμοί) Διαταραχές: Βουλιμία, Ανορεξία. Χαρακτηριστικά: Αποχή από το φαγητό. Επίγνωση της προβληματικής συμπεριφοράς. Χάλασμα δοντιών. Κρίση βουλιμίας. Διαταραγμένη εικόνα σώματος. Πανικός στην απόκτηση βάρους. Χρήση καθαρτικών μεθόδων. Αμηνόρροια. Δραματική απώλεια βάρους. Αίσθημα ντροπής και ενοχής. Κανονικό βάρος. Άγνοια της προβληματικής συμπεριφοράς.

Απάντηση:

Πίνακας 4.4 (σελ. 133): ανορεξικό — «Πολύ αδύνατο», «Αποχή από το φαγητό», «Άγνοια της προβληματικής συμπεριφοράς», «Αίσθημα πανικού στην παραμικρή απόκτηση βάρους»· βουλιμικό — «Κανονικό βάρος ή λίγο υπέρβαρο», «Επίγνωση της προβληματικής συμπεριφοράς», «Υποκύπτουν συστηματικά σε επεισόδια αδηφαγίας και χρήση καθαρτικών».
Αυτούσιο (σελ. 127): ψυχογενής ανορεξία — «άρνηση διατήρησης του κατώτερου φυσιολογικού σωματικού βάρους, έντονο φόβο για πρόσληψη βάρους και διαταραγμένη εικόνα σώματος»· (σελ. 129) «Αμηνόρροια (τρόπος διάγνωσης της νόσου)»· (σελ. 155) «Η ανορεξία χαρακτηρίζεται από ελαχιστοποίηση της διατροφικής πρόσληψης και δραματική απώλεια βάρους».
Αυτούσιο (σελ. 132): βουλιμία — «Τερηδόνα δοντιών (από τα οξέα του στομάχου)»· (σελ. 131) «κατακλύζεται από συναισθήματα ενοχής και κατάθλιψης»· «Δεν είναι περήφανη για τη συμπεριφορά της»· (σελ. 130) «αδηφαγικό επεισόδιο ή κρίση βουλιμίας».

Σύνοψη: Ανορεξία: Αποχή από το φαγητό· Διαταραγμένη εικόνα σώματος· Πανικός στην απόκτηση βάρους· Αμηνόρροια· Δραματική απώλεια βάρους· Άγνοια της προβληματικής συμπεριφοράς. Βουλιμία: Επίγνωση της προβληματικής συμπεριφοράς· Χάλασμα δοντιών (τερηδόνα από τα οξέα του στομάχου λόγω εμετών)· Κρίση βουλιμίας· Χρήση καθαρτικών μεθόδων· Αίσθημα ντροπής και ενοχής· Κανονικό βάρος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Από τα 12 χαρακτηριστικά, 6 αντιστοιχούν στην ανορεξία και 6 στη βουλιμία.
Παγίδα: η «διαταραγμένη εικόνα σώματος» ανήκει στον ορισμό της ανορεξίας (σελ. 127), ενώ το «χάλασμα δοντιών» στη βουλιμία (εμετοί).

Φύλλο Αξιολόγησης Γ (σελ. 158): Σωστό ή Λάθος

Ερώτηση: Γ. Σημειώστε σωστό / λάθος (10 βαθμοί) 1. Όταν γυμναζόμαστε συστηματικά, αυξάνεται ο λιπώδης ιστός και η όρεξη. 2. Οι διατροφικές συνήθειες αλλάζουν εύκολα και γρήγορα, αρκεί να υπάρχει σωστή ενημέρωση. 3. Ο καθένας μπορεί μόνος του να σχεδιάσει και να ακολουθήσει ένα πρόγραμμα απώλειας βάρους. 4. Όταν κάποιος παίζει βόλεϊ τρεις φορές την εβδομάδα για 1 ώρα και 30’, καταναλώνει 1560 θερμίδες. (Συμβουλέψου τον πίνακα 2.5.) 5. Μια υποθερμιδική δίαιτα θα πρέπει να περιέχει περιορισμένα λίπη, αλλά να είναι εμπλουτισμένη σε πρωτεΐνες. 6. Το λίπος είναι εντελώς περιττό στον οργανισμό, άρα δε θα πρέπει να το καταναλώνουμε. 7. Στην παιδική παχυσαρκία μπορεί να γίνεται δραστική μείωση της θερμιδικής πρόσληψης. 8. Ένα σωστό πρόγραμμα απώλειας βάρους θα πρέπει να οδηγεί σε απώλεια 1/2 ως 1 κιλό βάρους την εβδομάδα. 9. Το κυριότερο σύμπτωμα της ψυχογενούς ανορεξίας είναι το χάλασμα των δοντιών. 10. Λόγω υπερβολικού σωματικού βάρους και μείωσης της ευκινησίας τα παχύσαρκα άτομα υποφέρουν από παθήσεις των οστών και είναι επιρρεπή σε ατυχήματα.

Απάντηση:

1. Αυτούσιο (σελ. 150): «περιορίζεται ο λιπώδης ιστός» και «η άσκηση βοηθά και στον έλεγχο της όρεξης. Μετά από έντονη φυσική δραστηριότητα το άτομο αισθάνεται περισσότερο διψασμένο και κουρασμένο παρά πεινασμένο».
1. Αυτούσιο (σελ. 138-139): «Η τροποποίηση της συμπεριφοράς χρειάζεται προσπάθεια και χρόνο [...] Μόνο όταν αργά και σταθερά οι μικρές αλλαγές γίνουν τρόπος ζωής».
1. Αυτούσιο (σελ. 140-141): «Είναι προτιμότερο [...] να απευθύνεται κανείς σε έναν ειδικό και ο σχεδιασμός της υποθερμιδικής δίαιτας να γίνεται κατά περίπτωση»· (σελ. 122) «να απευθύνεται κανείς μόνο σε ειδικούς».
1. Πίνακας 2.5 (σελ. 37), «Κατανάλωση Ενέργειας / Ώρα [...] για Άτομο που Ζυγίζει Περίπου 68 κιλά»: περιέχει περπάτημα, τρέξιμο, οδήγηση, ποδηλασία (659), ποδόσφαιρο (476), αερόμπικ (340), κολύμπι (299), τένις (414) — ΔΕΝ περιέχει βόλεϊ. Συνολικός χρόνος \(3 \times 1{,}5 = 4{,}5\) ώρες· τα 1560 θερμίδες αντιστοιχούν σε \(1560 : 4{,}5 \approx 347\) Kcal/ώρα.
1. Αυτούσιο (σελ. 141): «ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ: Το πρόγραμμα δίαιτας θα πρέπει να είναι εμπλουτισμένο με πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας [...] ΛΙΠΗ: Τα λίπη είναι προφανές ότι θα πρέπει να περιορίζονται δραστικά».
1. Αυτούσιο (σελ. 141): «για να υπάρχει διατροφική ισορροπία, να γίνεται σωστά η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και να εφοδιάζεται το σώμα με τις λιποδιαλυτές βιταμίνες και τα απαραίτητα λιπαρά οξέα, χρειάζεται μικρή ποσότητα λίπους».
1. Αυτούσιο (σελ. 116-117): «Δεν μπορούμε να μιλάμε για απώλεια βάρους, αφού βρίσκονται τα παιδιά αυτά σε φάση ανάπτυξης. Συνεπώς, επιδιώκεται η μείωση της αύξησης του βάρους [...] Σε ορισμένες μόνο ακραίες περιπτώσεις συστήνεται μείωση του σωματικού βάρους»· (σελ. 117) «Η δραστική μείωση της θερμιδικής πρόληψης μπορεί να επιφέρει μείωση ανάπτυξης».
1. Αυτούσιο (σελ. 141): «Οι ειδικοί συστήνουν να υπάρχει απώλεια 1/2 - 1 κιλού / εβδομάδα».
1. Αυτούσιο (σελ. 132): στις επιπτώσεις της ψυχογενούς βουλιμίας «Τερηδόνα δοντιών (από τα οξέα του στομάχου)»· (σελ. 129) για την ανορεξία «Αμηνόρροια (τρόπος διάγνωσης της νόσου)».
1. Πίνακας 4.3 (σελ. 120): «5. Αρθροπάθειες — Το υπερβολικό βάρος επιβαρύνει τη λειτουργία των αρθρώσεων» και «10. Αυξημένοι κίνδυνοι ατυχημάτων λόγω μείωσης ευκινησίας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Λάθος — με τη συστηματική άσκηση ο λιπώδης ιστός μειώνεται και η όρεξη ελέγχεται καλύτερα. 2. Λάθος — η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών χρειάζεται προσπάθεια και χρόνο και γίνεται αργά και σταδιακά. 3. Λάθος — ο σχεδιασμός πρέπει να γίνεται κατά περίπτωση από ειδικό (ιστορικό, εξετάσεις, κατάλληλο ισοζύγιο). 4. Δεν επαληθεύεται από το βιβλίο — ο πίνακας 2.5 δεν περιλαμβάνει βόλεϊ· 3 × 1,5 = 4,5 ώρες, άρα η πρόταση προϋποθέτει περίπου 347 Kcal/ώρα (κοντά στο αερόμπικ, 340 Kcal/ώρα, που θα έδινε 1530 θερμίδες). 5. Σωστό. 6. Λάθος — χρειάζεται μικρή ποσότητα λίπους για τις λιποδιαλυτές βιταμίνες, τα απαραίτητα λιπαρά οξέα και τη σωστή απορρόφηση. 7. Λάθος — στα παιδιά επιδιώκεται μείωση της αύξησης του βάρους, όχι δραστική μείωση θερμίδων, που μπορεί να επιφέρει μείωση ανάπτυξης. 8. Σωστό. 9. Λάθος — το χάλασμα των δοντιών (τερηδόνα) είναι επίπτωση της ψυχογενούς βουλιμίας (εμετοί)· στην ανορεξία χαρακτηριστική είναι π.χ. η αμηνόρροια και η δραματική απώλεια βάρους. 10. Σωστό — αρθροπάθειες και αυξημένοι κίνδυνοι ατυχημάτων λόγω μειωμένης ευκινησίας (πίνακας 4.3).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η πρόταση 4 παραπέμπει στον πίνακα 2.5, που στην τρέχουσα έκδοση του βιβλίου δεν έχει γραμμή για βόλεϊ· ο εκπαιδευτικός κρίνει την απάντηση με βάση τη μέθοδο (συνολικές ώρες × Kcal/ώρα), όχι με μονολεκτικό Σωστό/Λάθος.
Στο 8 ο πίνακας 4.10 αναφέρει «1/2 κιλού την εβδομάδα» και η σελ. 141 «1/2 - 1 κιλού / εβδομάδα» → Σωστό.
Στο 10 το βιβλίο μιλά για «αρθροπάθειες» (αρθρώσεις)· η πρόταση κρίνεται Σωστή.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο