Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Επιστήμη και τέχνες τον 19ο αιώνα (σελ. 82) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Επιστήμη και τέχνες τον 19ο αιώνα (σελ. 82)

Ενδεικτικές λύσεις των 2 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 82): τα τεχνικά μέσα ενός ζωγράφου του 1870 και οι αλλαγές στην Αθήνα του 1896.

Τα τεχνικά μέσα ενός ζωγράφου της δεκαετίας του 1870

Ερώτηση: Η πρόοδος των θετικών επιστημών επηρέασε άμεσα την ζωή των ανθρώπων σε όλους τους τομείς. Ένας ζωγράφος, για παράδειγμα, στη δεκαετία του 1870, είχε στη διάθεσή του πολλά τεχνικά μέσα που διευκόλυναν κατά πολύ τη δουλειά του. Να σημειώσετε μερικά από αυτά.

Απάντηση:

• Σελ. 73: η χημεία έδωσε στην καθημερινή ζωή «Χρωστικές ύλες και χρώματα» — άρα ο ζωγράφος είχε έτοιμα, βιομηχανικά παραγόμενα χρώματα.
• Σελ. 78, 79: η φωτογραφία (πρώτη φωτογραφία από τον Ν. Νιέπς το 1826· σελ. 176 χρονολόγιο: 1839 ο Νταγκέρ κατοχυρώνει τη φωτογραφία)· οι εμπρεσιονιστές υιοθέτησαν «τεχνικές από τη νέα τέχνη της φωτογραφίας».
• Σελ. 77-78: οι εμπρεσιονιστές εγκατέλειψαν «το εργαστήριο» και στράφηκαν «στην εργασία στη φύση»· σελ. 71: ο σιδηρόδρομος και το ατμόπλοιο διευκόλυναν τις μετακινήσεις (σελ. 176: 1825 ο ατμοκίνητος σιδηρόδρομος αξιοποιείται εμπορικά).
• Σελ. 78: οι ζωγράφοι του τέλους του αιώνα μελέτησαν «το φως και την επίδρασή του στα χρώματα, επηρεασμένοι σαφέστατα από τις επιστημονικές έρευνες της εποχής» (π.χ. η ηλεκτρομαγνητική θεωρία του φωτός του Μάξγουελ, 1862, σελ. 73).
• Σελ. 79: εφημερίδες και εικονογραφημένα περιοδικά και η τεχνολογία της αναπαραγωγής, που επέτρεπαν να γνωρίσει έργα άλλων και να διαδοθεί το δικό του έργο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: βιομηχανικά παραγόμενα χρώματα και χρωστικές ύλες χάρη στην πρόοδο της χημείας· τη φωτογραφία, ως βοήθημα (για να αποτυπώσει μια σκηνή ή να μελετήσει τη σύνθεση) και ως πηγή νέων τεχνικών· τον σιδηρόδρομο και το ατμόπλοιο, που διευκόλυναν τις μετακινήσεις για να ζωγραφίζει στη φύση· τις επιστημονικές γνώσεις για το φως και τα χρώματα· τις εφημερίδες, τα εικονογραφημένα περιοδικά και την αναπαραγωγή έργων τέχνης, μέσα από τα οποία γνώριζε το έργο άλλων καλλιτεχνών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά «μερικά» μέσα· αποδεκτό κάθε μέσο που συνδέεται με την επιστημονική και τεχνική πρόοδο του κεφαλαίου (χημεία, φωτογραφία, σιδηρόδρομος, γνώσεις για το φως).

Οι αλλαγές που θα έβλεπε ένας χωρικός στην Αθήνα του 1896

Ερώτηση: Το καλοκαίρι του 1896 ένας χωρικός από την ορεινή Στερεά Ελλάδα φτάνει στην Αθήνα, για δεύτερη φορά μετά από 35 χρόνια. Ποιες αλλαγές νομίζετε ότι θα παρατηρούσε γύρω του;

Απάντηση:

• Χρονικό πλαίσιο: η προηγούμενη επίσκεψη ήταν περίπου το 1861 — άρα ο χωρικός βλέπει τις αλλαγές του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα.
• Σελ. 81-82: νεοκλασικά κτίρια κυριαρχούν στην Αθήνα — Πανεπιστήμιο, Ακαδημία, Εθνική Βιβλιοθήκη, Ζάππειο, Αστεροσκοπείο (Χάνσεν), Εθνικό Θέατρο (Τσίλερ), Πολυτεχνείο (Καυταντζόγλου), Δημαρχείο, Βαρβάκειο (Κάλκος)· «Δείγματα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής μπορεί να βρει κανείς σήμερα σε κάθε σχεδόν γωνιά της Ελλάδας».
• Σελ. 71: σε όλο τον κόσμο «πόλεις και μάλιστα με πρωτοφανή αριθμό κατοίκων ξεφύτρωναν παντού», καμινάδες εργοστασίων, σιδηρόδρομος· σελ. 51 (Κεφ. 3): «είχε αρχίσει να αναπτύσσεται και ένα ρεύμα αστυφιλίας. Οι πόλεις μεγάλωναν».
• Σελ. 52 (Κεφ. 3): επί Χαριλάου Τρικούπη «ανοίχτηκε η διώρυγα της Κορίνθου, στρώθηκαν σιδηροδρομικές γραμμές, έγιναν λιμενικά έργα»· σελ. 51: η περιστροφική γέφυρα του Ευρίπου — ο χωρικός θα μπορούσε ίσως να φτάσει με τρένο.
• Σελ. 79: εφημερίδες και εικονογραφημένα περιοδικά, φωτογραφία, μαζική εκπαίδευση, σπορ και αθλητισμός ως νέες μορφές της ζωής στις πόλεις.
• Σελ. 168 (Κεφ. 6): «Η αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων … (1896) αποτέλεσε μια καλή αφετηρία για τη διάδοση των σπορ»· οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες έγιναν στην Αθήνα (την άνοιξη του 1896), άρα το καλοκαίρι ο χωρικός θα άκουγε ακόμη γι' αυτούς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: μια πόλη πολύ μεγαλύτερη και πιο πολυάνθρωπη, λόγω της αστυφιλίας· νέα, μεγαλοπρεπή νεοκλασικά κτίρια (Πανεπιστήμιο, Ακαδημία, Εθνική Βιβλιοθήκη, Ζάππειο, Πολυτεχνείο, Δημαρχείο, Εθνικό Θέατρο)· σιδηρόδρομο και άλλα δημόσια έργα της εποχής Τρικούπη, που έκαναν το ταξίδι ευκολότερο· εφημερίδες, περιοδικά, φωτογραφεία, σχολεία· νέες μορφές διασκέδασης και αθλητισμού. Τη χρονιά εκείνη η Αθήνα είχε μόλις φιλοξενήσει την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων (1896).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά τη γνώμη του μαθητή («νομίζετε»)· η απάντηση πρέπει να στηρίζεται σε στοιχεία του βιβλίου. Το βιβλίο δεν χρονολογεί τα νεοκλασικά κτίρια, ούτε συνδέει ρητά την Αθήνα του 1896 με τις αλλαγές — οι συνδέσεις είναι συμπέρασμα από τις σελ. 51-52, 71, 79, 81-82, 168. Ότι οι Αγώνες του 1896 έγιναν στην Αθήνα δεν το γράφει ρητά το βιβλίο (σελ. 168 αναφέρει μόνο την αναβίωση το 1896).
• Η ερώτηση δεν είναι αριθμημένη στο βιβλίο (σελ. 82)· εδώ αριθμείται ως δεύτερη.