Λύσεις κεφ. 3 (σελ. 65-150) – ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις κεφ. 3
Δέκα αναπτυγμένες λύσεις για το κεφάλαιο 3: η κατοικία ως αποτύπωση των ανθρώπινων σχέσεων με τις παραμέτρους και τα τρία στάδια σχεδιασμού, η αλυσίδα ανάγκη - λειτουργία - δραστηριότητα - χώρος και εξοπλισμός με το παράδειγμα της διατροφής, ο κάναβος με τον εμβάτη και τα τρία είδη του, τα δομικά στοιχεία και η τρίτη διάσταση των τοίχων, ο λειτουργικός και ψυχολογικός ρόλος του χρώματος, οι τέσσερις απαιτήσεις της κατοικίας για τις ανθρώπινες σχέσεις με τη διαβάθμιση της ιδιωτικότητας, οι μεταβατικοί χώροι ως φίλτρα, η ενότητα των ιδιωτικών χώρων και ο χώρος φιλοξενίας. Περιλαμβάνεται λυμένο και το υποερώτημα 1.2 της σελ. 150, η σύγκριση της μετάβασης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό χώρο σε μονοκατοικία και πολυκατοικία· οι υπόλοιπες σχεδιαστικές ασκήσεις δεν περιλαμβάνονται.
Τι είναι η κατοικία και ποιες παράμετροι επηρεάζουν τον σχεδιασμό της
Ερώτηση: Η κατοικία είναι, πάνω απ' όλα, αποτύπωση στο χώρο των ανθρώπινων σχέσεων. Ποιες παραμέτρους εξετάζει το κεφάλαιο αυτό και ποια είναι τα στάδια σχεδιασμού;
Απάντηση:
- ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΟ (§3.1, σελ. 65): «Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο γίνεται αυτό δεν είναι τόσο απλός όσο, ίσως, φαίνεται. Είναι συνδυασμός πολλών παραγόντων και παραμέτρων, που επηρεάζουν τον σχεδιασμό της κατοικίας.» Το βιβλίο υπενθυμίζει ότι «ήδη, σε προηγούμενα κεφάλαια, έγινε αναφορά στους κοινωνικούς και στους πολιτιστικούς παράγοντες… καθώς και σε κανονισμούς (ΓΟΚ) και στο νομοθετικό πλαίσιο».
- ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΝΕΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ — «το ίδιο βασικές με τις προηγούμενες»:
● ΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ τις οποίες η κατοικία ΚΑΛΕΙΤΑΙ ΝΑ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΕΙ ● ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΥ ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΝ — «προσανατολισμός, φωτισμός, μικροκλίμα» ● ΤΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΘΕΑ - ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — «πολύ σύντομα και περιληπτικά»:
① ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ «όσον αφορά ΤΟ ΟΙΚΟΠΕΔΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΜΕΣΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ, ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ (ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ) ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΤΟΥΣ, καθώς και ΤΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (όρους δόμησης, ΓΟΚ)» ② ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΟΛΩΝ ΑΥΤΩΝ «για την ΕΞΑΓΩΓΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ» ③ ΙΕΡΑΡΧΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ «με σκοπό τη ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ» - ⚠️ Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑΣ: τα τρία στάδια δεν είναι σχεδιαστικά αλλά γνωστικά. Πρώτα μαζεύεις (χωρίς να κρίνεις), μετά επεξεργάζεσαι (βγάζεις συμπεράσματα), και μόνο στο τέλος ιεραρχείς — γιατί οι απαιτήσεις συγκρούονται μεταξύ τους (π.χ. ο καλύτερος προσανατολισμός μπορεί να αντιστρατεύεται τη θέα ή το ανάγλυφο). Η πρόταση είναι το αποτέλεσμα αυτής της ιεράρχησης, όχι της απλής άθροισης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατοικία είναι πάνω απ' όλα αποτύπωση στον χώρο των ανθρώπινων σχέσεων, ο τρόπος όμως με τον οποίο γίνεται αυτό δεν είναι τόσο απλός όσο φαίνεται, αλλά συνδυασμός πολλών παραγόντων και παραμέτρων. Πέρα από τους κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες και τους κανονισμούς που εξετάστηκαν σε προηγούμενα κεφάλαια, το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τρεις άλλες, εξίσου βασικές παραμέτρους: τις λειτουργίες τις οποίες η κατοικία καλείται να εξυπηρετήσει, τις φυσικές συνθήκες και τις συνθήκες περιβάλλοντος που επικρατούν, δηλαδή προσανατολισμό, φωτισμό και μικροκλίμα, και το ανάγλυφο του εδάφους και τη θέα. Τα στάδια σχεδιασμού είναι τρία: η συγκέντρωση και καταγραφή παραμέτρων και δεδομένων όσον αφορά το οικόπεδο και το άμεσο φυσικό περιβάλλον του, τους χρήστες, δηλαδή την οικογένεια, και τον τρόπο ζωής τους, καθώς και το νομοθετικό πλαίσιο· η ταξινόμηση και επεξεργασία όλων αυτών για την εξαγωγή συμπερασμάτων και αποφάσεων· και η ιεράρχηση των αποφάσεων με σκοπό τη διατύπωση της πρότασης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η αλυσίδα ανάγκη - λειτουργία - δραστηριότητα - χώρος και εξοπλισμός
Ερώτηση: Πολλές από αυτές τις λειτουργίες καλείται να στεγάσει η κατοικία. Πώς αντιμετωπίζονται στο πρώτο στάδιο του σχεδιασμού και ποιες ανάγκες αντιστοιχούν σε ποιες λειτουργίες;
Απάντηση:
-
Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (§3.2.1, σελ. 67), αυτούσια: «Έτσι, στο πρώτο στάδιο του σχεδιασμού μιας κατοικίας κάθε λειτουργία αναλύεται σε δραστηριότητες, οι οποίες, για να πραγματοποιηθούν, έχουν ανάγκη από την αντίστοιχη επιφάνεια (χώρο) και από τον ανάλογο εξοπλισμό.»
ΑΝΑΓΚΗ → ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ → ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ → ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ + ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ -
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥΣ: «Ο άνθρωπος, έτσι όπως είναι πλασμένος από τη φύση, έχει ανάγκες βιολογικές και πνευματικές-ψυχικές. Ακόμη, επειδή ζει σε μια κοινωνία μαζί με άλλους ανθρώπους, έχει ανάγκες που απορρέουν από το γεγονός αυτό, τις λεγόμενες κοινωνικές ανάγκες.»
ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ «με τη ΔΙΑΤΡΟΦΗ, τον ΥΠΝΟ, την ΥΓΙΕΙΝΗ, την ΑΘΛΗΣΗ κ.ά.» ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ-ΨΥΧΙΚΕΣ «με την ΑΝΑΠΑΥΣΗ, το ΔΙΑΒΑΣΜΑ και την ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗ ΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ, ΜΕ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ, με τις αγαπημένες ασχολίες, δηλαδή με τα ΧΟΜΠΙ (hobbies) κ.ά.» ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ «με την ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, τη ΣΥΝΑΝΑΣΤΡΟΦΗ, τη ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ, τις ΓΙΟΡΤΕΣ κ.ά.» -
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ (σελ. 68) — το βιβλίο το δίνει «για να γίνει το θέμα πιο κατανοητό»:
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ «ΦΑΓΗΤΟ» «ένα ΤΡΑΠΕΖΙ με τα αντίστοιχα ΚΑΘΙΣΜΑΤΑ, τα οποία ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΟΝ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ ΧΩΡΟ, ΝΤΟΥΛΑΠΙΑ Ή ΡΑΦΙΑ για την αποθήκευση ή εναπόθεση των σχετικών σκευών και αντικειμένων, ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ κτλ.» ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ «ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΓΗΤΟΥ» «βασικά στοιχεία του εξοπλισμού είναι ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ Ή ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΨΥΓΕΙΟ, ΝΕΡΟΧΥΤΗΣ, ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ, καθώς και μια σειρά από ΕΙΔΙΚΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΑ ΜΟΝΙΜΑ ΕΠΙΠΛΑ όπως πάγκοι…»⚠️ Παρατηρήστε ότι μία λειτουργία (διατροφή) δίνει δύο διαφορετικές δραστηριότητες, με διαφορετικό εξοπλισμό και άρα διαφορετικές απαιτήσεις χώρου — εξ ου και η διάκριση τραπεζαρίας και κουζίνας ως χωριστών χώρων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο πρώτο στάδιο του σχεδιασμού μιας κατοικίας κάθε λειτουργία αναλύεται σε δραστηριότητες, οι οποίες για να πραγματοποιηθούν έχουν ανάγκη από την αντίστοιχη επιφάνεια, δηλαδή τον χώρο, και από τον ανάλογο εξοπλισμό. Ο άνθρωπος έχει ανάγκες βιολογικές και πνευματικές-ψυχικές, και επειδή ζει σε κοινωνία μαζί με άλλους ανθρώπους έχει και κοινωνικές ανάγκες. Οι βιολογικές ικανοποιούνται με τη διατροφή, τον ύπνο, την υγιεινή και την άθληση, οι πνευματικές και ψυχικές με την ανάπαυση, το διάβασμα και την ενασχόληση με τη μουσική, τις τέχνες και τα χόμπι, και οι κοινωνικές με την επικοινωνία, τη συναναστροφή, τη διασκέδαση και τις γιορτές. Για παράδειγμα, στη λειτουργία της διατροφής η δραστηριότητα του φαγητού απαιτεί τραπέζι με τα αντίστοιχα καθίσματα, που καταλαμβάνουν τον αντίστοιχο χώρο, ντουλάπια ή ράφια για την αποθήκευση των σκευών και κεντρικό φωτισμό, ενώ η δραστηριότητα της προετοιμασίας του φαγητού απαιτεί τις τρεις οικιακές συσκευές ή εγκαταστάσεις, δηλαδή ψυγείο, νεροχύτη και ηλεκτρική κουζίνα, καθώς και μια σειρά από ειδικά κατασκευασμένα μόνιμα έπιπλα, όπως πάγκους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο κάναβος και ο εμβάτης
Ερώτηση: Ο κάναβος είναι ένα πλέγμα που βασίζεται σε ένα σύστημα αξόνων, οι οποίοι, συνήθως, τέμνονται μεταξύ τους κάθετα. Ποια είδη κανάβου υπάρχουν και από τι καθορίζεται το μέγεθος του εμβάτη;
Απάντηση:
-
ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ (§3.3, σελ. 77): «Σε κάθε κτίριο, και πολύ περισσότερο σε ένα κτίριο κατοικίας — στο οποίο υπάρχουν πολλές και ποικίλες λειτουργίες που πρέπει να ικανοποιηθούν — είναι απαραίτητο να υπάρχει ένας τρόπος οργάνωσης της λειτουργίας και, στη συνέχεια, της κατασκευής. Ένα εργαλείο που βοηθά πολύ σημαντικά στην περίπτωση αυτή είναι ο κάναβος.»
-
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΚΑΝΑΒΟΥ — «το πλέγμα αυτό μπορεί να απλώνεται στις δύο ή και στις τρεις διαστάσεις»:
Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΑΒΟΥ ΛΕΓΕΤΑΙ Ε Μ Β Α Τ Η Σ αν οι άξονες τέμνονται ΚΑΘΕΤΑ: ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟΣ ο εμβάτης είναι «ΙΔΙΟΣ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΟ ΠΛΕΥΡΕΣ» ΟΡΘΟΓΩΝΙΚΟΣ ο εμβάτης ΔΕΝ είναι ίδιος «Υπάρχουν και περιπτώσεις με ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΡΙΩΝ ΑΞΟΝΩΝ»: ΤΡΙΓΩΝΙΚΟΣ ΚΑΝΑΒΟΣ ┌───┬───┬───┐ ┌─────┬─────┐ ╱╲ ╱╲ ├───┼───┼───┤ ├─────┼─────┤ ╱ ╲╱ ╲ ├───┼───┼───┤ ├─────┼─────┤ ╲ ╱╲ ╱ └───┴───┴───┘ └─────┴─────┘ ╲╱ ╲╱ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΓΩΝΙΚΟΣ ΤΡΙΓΩΝΙΚΟΣ -
ΠΩΣ ΚΑΘΟΡΙΖΕΤΑΙ Ο ΕΜΒΑΤΗΣ, αυτούσια: «Το μέγεθος του εμβάτη καθορίζεται βασικά από το είδος της δραστηριότητας που πραγματοποιείται σε έναν χώρο. Άρα, όπως είναι φυσικό, ο αντίστοιχος εξοπλισμός θα παίξει αποφασιστικό ρόλο στο να οριστεί με ακρίβεια η τελική διάσταση του εμβάτη, που μπορεί να είναι το κοινό πολλαπλάσιο ή ο ελάχιστος κοινός διαιρέτης των αντίστοιχων μεγεθών.» ⚠️ Ο κάναβος δηλαδή δεν επιβάλλεται αυθαίρετα στο κτίριο: προκύπτει από τη λειτουργία. Η αλυσίδα της §3.2.1 (δραστηριότητα → εξοπλισμός → χώρος) παράγει τον εμβάτη.
-
Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΚΑ (σελ. 78): «οι μετρικές σχέσεις που αναπτύσσονται στα επιμέρους στοιχεία του χώρου ορίζονται από τις δραστηριότητες που κάνει ο άνθρωπος, από τον ίδιο, δηλαδή, τον άνθρωπο για τον οποίο σχεδιάζεται ο χώρος». Γι' αυτό χρειάζεται να ξέρουμε πόσο χώρο καταλαμβάνει «όταν κινείται, όταν κάθεται, όταν κοιμάται, όταν εργάζεται», ώστε να προσδιορίζουμε «το ύψος ενός καθίσματος, ενός τραπεζιού, τις ελάχιστες διαστάσεις ενός κρεβατιού, το πλάτος ενός γραφείου, το ύψος ενός διαδρόμου».
«Η συσχέτιση των μεγεθών αυτών με τον άνθρωπο είναι αυτή που δίνει κλίμακα στον χώρο και τον κάνει πιο φιλικό, πιο εύκολα κατανοητό, πιο οικείο.» Γι' αυτό και ο Le Corbusier «προσπάθησε να εφαρμόσει στην αρχιτεκτονική του το Modulor, ένα σύστημα που βασίζεται σε μετρήσεις του ανθρώπινου σώματος και των δραστηριοτήτων του ανθρώπου».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κάναβος είναι πλέγμα που βασίζεται σε σύστημα αξόνων οι οποίοι συνήθως τέμνονται κάθετα και μπορεί να απλώνεται στις δύο ή και στις τρεις διαστάσεις. Η διάστασή του λέγεται εμβάτης και, όταν οι άξονες τέμνονται κάθετα, ο κάναβος είναι τετραγωνικός αν ο εμβάτης είναι ίδιος και στις δύο πλευρές ή ορθογωνικός αν δεν είναι, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις με σύστημα τριών αξόνων, δηλαδή τριγωνικός κάναβος. Το μέγεθος του εμβάτη καθορίζεται βασικά από το είδος της δραστηριότητας που πραγματοποιείται σε έναν χώρο, οπότε ο αντίστοιχος εξοπλισμός παίζει αποφασιστικό ρόλο στο να οριστεί με ακρίβεια η τελική διάσταση του εμβάτη, η οποία μπορεί να είναι το κοινό πολλαπλάσιο ή ο ελάχιστος κοινός διαιρέτης των αντίστοιχων μεγεθών. Οι μετρικές σχέσεις ορίζονται τελικά από τις δραστηριότητες του ίδιου του ανθρώπου για τον οποίο σχεδιάζεται ο χώρος, και η συσχέτιση των μεγεθών με τον άνθρωπο είναι αυτή που δίνει κλίμακα στον χώρο και τον κάνει πιο φιλικό, πιο εύκολα κατανοητό και πιο οικείο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα δομικά στοιχεία που ορίζουν την κατοικία
Ερώτηση: Ένα κτίριο όπως η κατοικία ορίζεται από κάποια δομικά στοιχεία, όπως είναι οι τοίχοι, το δάπεδο, και η οροφή. Ποιον ρόλο παίζουν και τι ιδιαίτερο έχουν οι τοίχοι;
Απάντηση:
- ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ (§3.4.1, σελ. 81), αυτούσια: τοίχοι, δάπεδο και οροφή «αποτελούν το περίβλημα του κτιρίου και τα όρια ανάμεσα στον κλειστό και στον ανοικτό χώρο. Ακόμη, υπάρχουν τα ανοίγματα (πόρτες, παράθυρα) και οι σκάλες, αν υπάρχουν περισσότερες από μία στάθμες στην κατοικία.»
- ΟΙ ΤΟΙΧΟΙ — ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: «Οι τοίχοι, τα κατακόρυφα επίπεδα που ορίζουν τους χώρους της κατοικίας, ως επιφάνειες που είναι, έχουν ανεπτυγμένες τις δύο διαστάσεις, μήκος και ύψος, δεν παύουν όμως να έχουν και μία τρίτη διάσταση, το πάχος, το οποίο μπορεί να παίξει μερικές φορές σημαντικό ρόλο στη θερμομόνωση, στον εξοπλισμό του χώρου και αλλού.»
τομή τοίχου — το ΠΑΧΟΣ ως χρήσιμος χώρος ┌────────────────┐ │ ┌──────────┐ │ ← ΘΥΡΙΔΑ / ΡΑΦΙ μέσα στο πάχος │ │ │ │ για ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ, │ └──────────┘ │ «που θα δώσουν μια ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ στον χώρο» │ │ └────────────────┘ ◄─── ΠΑΧΟΣ ────► θερμομόνωση + εξοπλισμός - Η ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΤΟΙΧΩΝ: «Οι τοίχοι έχουν, τελικά, να πουν μια ιστορία για τους ανθρώπους που κατοικούν τον χώρο και αφήνουν τα σημάδια τους πάνω σ' αυτούς.» ⚠️ Είναι το ίδιο επιχείρημα με τη §3.1: αν η κατοικία είναι «αποτύπωση στον χώρο των ανθρώπινων σχέσεων», τότε τα υλικά της φέρουν τα ίχνη αυτών των σχέσεων. Η θυρίδα με τα προσωπικά αντικείμενα δεν είναι διακόσμηση — είναι ταυτότητα.
- Η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ: «Η επιφάνεια των τοίχων μπορεί να είναι ουδέτερη και αδιάφορη ή να ζωντανέψει από την υφή του υλικού και από το χρώμα, από τις σκιές που μπορεί να δημιουργούνται επάνω τους, από ένα άνοιγμα.» Τα παραδείγματα του βιβλίου καλύπτουν και τις δύο επιλογές: πέτρινος τοίχος με σοβά και χρώμα (εικ. 61, Σφεντούρι Αίγινας) και τοίχος από τούβλο εμφανές, όπου «διακρίνεται ο σκελετός από μπετόν αρμέ» (εικ. 62, Φιλοθέη Αθήνας).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα κτίριο όπως η κατοικία ορίζεται από δομικά στοιχεία, δηλαδή τους τοίχους, το δάπεδο και την οροφή, τα οποία αποτελούν το περίβλημα του κτιρίου και τα όρια ανάμεσα στον κλειστό και στον ανοικτό χώρο, ενώ υπάρχουν ακόμη τα ανοίγματα, δηλαδή πόρτες και παράθυρα, και οι σκάλες, αν υπάρχουν περισσότερες από μία στάθμες. Οι τοίχοι είναι τα κατακόρυφα επίπεδα που ορίζουν τους χώρους και, ως επιφάνειες, έχουν ανεπτυγμένες τις δύο διαστάσεις, το μήκος και το ύψος, δεν παύουν όμως να έχουν και μια τρίτη διάσταση, το πάχος, το οποίο μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη θερμομόνωση και στον εξοπλισμό του χώρου. Στο πάχος αυτό μπορούν να δημιουργηθούν θυρίδες και ράφια, όπου τοποθετούνται προσωπικά αντικείμενα που δίνουν ταυτότητα στον χώρο, και έτσι οι τοίχοι έχουν τελικά να πουν μια ιστορία για τους ανθρώπους που κατοικούν τον χώρο και αφήνουν τα σημάδια τους πάνω τους. Η επιφάνειά τους μπορεί να είναι ουδέτερη και αδιάφορη ή να ζωντανέψει από την υφή του υλικού, από το χρώμα, από τις σκιές και από ένα άνοιγμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο ρόλος του χρώματος στον χώρο
Ερώτηση: Το χρώμα είναι για τον άνθρωπο μια ζωτική ανάγκη όπως το νερό και η φωτιά. Ποιος είναι ο ρόλος του στον χώρο και τι μπορεί να πετύχει;
Απάντηση:
- Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ (§3.4.2, σελ. 91), αυτούσια: «Σε κάθε περίοδο της ιστορίας του ο άνθρωπος συντρόφευε τις χαρές του και γενικά τις πράξεις του με το χρώμα. Το αίσθημα της χαράς, της δύναμης, της δράσης τονώνεται και διευρύνεται με το χρώμα.»
⚠️ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «Άρα, ο ρόλος του χρώματος δεν είναι απλώς διακοσμητικός, είναι λειτουργικός, ψυχολογικός.»
- Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ: «Από την άλλη μεριά, το χρώμα είναι ένα στοιχείο «φινιρίσματος» του χώρου και των αντικειμένων, του μόνιμου εξοπλισμού της κατοικίας.»
- ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕΙ — «Είναι κάτι που μπορεί:
● να ΑΝΑΔΕΙΞΕΙ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ● να «ΔΙΟΡΘΩΣΕΙ» ΚΑΠΟΙΕΣ ΑΤΕΛΕΙΕΣ ΤΟΥ ● να ΤΟΝΙΣΕΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ● να τον κάνει ΠΙΟ «ΕΥΑΝΑΓΝΩΣΤΟ» ΚΑΙ ΠΙΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟ Σ' ΑΥΤΟΝ ΠΟΥ ΤΟΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ» - ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΒΑΘΟΥΣ: «Με το χρώμα είναι δυνατό να κάνουμε έναν τοίχο να φαίνεται ότι «βγαίνει» εμπρός» — και, κατά τη λεζάντα της εικ. 79, «ο τοίχος μοιάζει να «βγαίνει» εμπρός με το μαύρο χρώμα, ενώ «απομακρύνεται» με το ανοικτό μπλε».
ΣΚΟΥΡΑ / ΘΕΡΜΑ ΧΡΩΜΑΤΑ → η επιφάνεια «ΠΛΗΣΙΑΖΕΙ» → ο χώρος φαίνεται ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΣ ΑΝΟΙΚΤΑ / ΨΥΧΡΑ ΧΡΩΜΑΤΑ → η επιφάνεια «ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΤΑΙ» → ο χώρος φαίνεται ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣΆρα το χρώμα είναι εργαλείο διόρθωσης αναλογιών — ένας στενόμακρος χώρος «διορθώνεται» αν η απομακρυσμένη στενή πλευρά βαφεί σκούρα, ώστε να «πλησιάσει». Σε αυτό ακριβώς αναφέρεται το «να «διορθώσει» κάποιες ατέλειές του».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το χρώμα είναι για τον άνθρωπο ζωτική ανάγκη όπως το νερό και η φωτιά, αφού σε κάθε περίοδο της ιστορίας του συντρόφευε τις χαρές και τις πράξεις του, ενώ το αίσθημα της χαράς, της δύναμης και της δράσης τονώνεται και διευρύνεται με το χρώμα. Άρα ο ρόλος του δεν είναι απλώς διακοσμητικός, αλλά λειτουργικός και ψυχολογικός. Από την άλλη μεριά, το χρώμα είναι στοιχείο φινιρίσματος του χώρου και των αντικειμένων, δηλαδή του μόνιμου εξοπλισμού της κατοικίας. Μπορεί να αναδείξει τον χώρο, να διορθώσει κάποιες ατέλειές του, να τονίσει τα χαρακτηριστικά του και να τον κάνει πιο ευανάγνωστο και πιο ευχάριστο σε αυτόν που τον χρησιμοποιεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι με το χρώμα ένας τοίχος μπορεί να φαίνεται ότι βγαίνει εμπρός με το μαύρο χρώμα, ενώ απομακρύνεται με το ανοικτό μπλε, γεγονός που καθιστά το χρώμα εργαλείο διόρθωσης των αναλογιών ενός χώρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τι οφείλει να κάνει η κατοικία για τις ανθρώπινες σχέσεις
Ερώτηση: Η κατοικία πρέπει να είναι έτσι φτιαγμένη, ώστε να διευκολύνει τις ανθρώπινες σχέσεις. Ποιες ακριβώς απαιτήσεις θέτει το βιβλίο και πώς τις θεμελιώνει;
Απάντηση:
-
ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ (§3.5, σελ. 97), αυτούσια — η κατοικία πρέπει:
● «να ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΕΙ ΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» ● «να ΑΜΒΛΥΝΕΙ ΚΑΙ ΕΚΤΟΝΩΝΕΙ ΤΙΣ ΕΝΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας» ● «να ΔΙΑΦΥΛΑΣΣΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΘΕΝΟΣ» ● «και ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ να ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ανάμεσά τους»⚠️ Οι δύο τελευταίες φαίνονται αντιφατικές — και ακριβώς αυτή η ένταση είναι το θέμα του κεφαλαίου.
-
Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ: ««Για να μπορεί κανείς να είναι καλά με τους άλλους, πρέπει να μπορεί να είναι μόνος του», γράφει σε κάποιο βιβλίο του ο αρχιτέκτονας Christofer Alexander.» ⚠️ Η φράση λύνει τη φαινομενική αντίφαση: η ιδιωτικότητα δεν αντιστρατεύεται την επικοινωνία — την καθιστά δυνατή. ⚠️ Το βιβλίο τυπώνει «Christofer»· η καθιερωμένη γραφή είναι Christopher Alexander.
-
ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ: «Είναι σημαντικό, επομένως, να δούμε την κατοικία ως μια σειρά από περιοχές με διαφορετικό βαθμό ιδιωτικότητας.»
ΠΙΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ──────────────────────────────────────► ΠΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟ Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΓΩΝΙΑ «η ΠΙΟ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ» κάποιου μέλους Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΩΝ «ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΙΔΙΩΤΙΚΗ» ΠΑΙΔΙΩΝ Ο ΚΟΙΝΟΣ ΧΩΡΟΣ, «ΑΡΚΕΤΑ ΔΗΜΟΣΙΟΣ» ΤΟ ΚΑΘΙΣΤΙΚΟ Η ΕΙΣΟΔΟΣ «ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΣ» στην κατοικία -
ΟΙ ΕΝΟΤΗΤΕΣ - ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΖΩΗΣ: «σε μια σωστά οργανωμένη κατοικία θα μπορούσε κανείς να διακρίνει, όσον αφορά την οργάνωση των λειτουργιών και τη διαβάθμιση της ιδιωτικότητας, ενότητες - περιοχές ζωής, όπως: την ενότητα των κοινών χώρων, όπου ζει και κινείται όλη η οικογένεια», την ενότητα των γονιών και την ενότητα των παιδιών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατοικία πρέπει να είναι έτσι φτιαγμένη ώστε να διευκολύνει τις ανθρώπινες σχέσεις, να αμβλύνει και να εκτονώνει τις εντάσεις και τις κρίσεις ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας, να διαφυλάσσει την προσωπικότητα του καθενός και ταυτόχρονα να ενθαρρύνει την επικοινωνία ανάμεσά τους. Τη φαινομενική αντίφαση ανάμεσα στις δύο τελευταίες απαιτήσεις λύνει η φράση του αρχιτέκτονα Christofer Alexander που παραθέτει το βιβλίο: για να μπορεί κανείς να είναι καλά με τους άλλους, πρέπει να μπορεί να είναι μόνος του. Είναι σημαντικό επομένως να δούμε την κατοικία ως μια σειρά από περιοχές με διαφορετικό βαθμό ιδιωτικότητας: η προσωπική γωνιά κάποιου μέλους της οικογένειας είναι η πιο ιδιωτική περιοχή, η περιοχή των παιδιών είναι λιγότερο ιδιωτική, ο κοινός χώρος, το καθιστικό, είναι αρκετά δημόσιος και η είσοδος στην κατοικία ακόμη πιο δημόσιος. Έτσι, σε μια σωστά οργανωμένη κατοικία διακρίνονται ενότητες-περιοχές ζωής: η ενότητα των κοινών χώρων, όπου ζει και κινείται όλη η οικογένεια, η ενότητα των γονιών και η ενότητα των παιδιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι μεταβατικοί χώροι ως φίλτρα
Ερώτηση: Απαραίτητη είναι η ύπαρξη ανάμεσα στις περιοχές αυτές κάποιων ενδιάμεσων, μεταβατικών χώρων, οι οποίοι θα παίζουν το ρόλο φίλτρων από τη μία περιοχή στην άλλη. Ποιος είναι ο προορισμός τους και ποια είδη τους αναφέρει το βιβλίο;
Απάντηση:
-
Ο ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ (σελ. 98), αυτούσια: «Προορισμός των χώρων αυτών είναι η ομαλή, όχι απότομη, μετάβαση από τη μία περιοχή στην άλλη.» ⚠️ Το βιβλίο τυπώνει εδώ «είναι ή ομαλή» με δασυνόμενο τύπο αντί για το άρθρο «η» — τυπογραφικό λάθος.
-
ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΔΗ:
α) ΧΩΡΟΙ ΚΙΝΗΣΗΣ (ΔΙΑΔΡΟΜΟΙ) «ΔΙΕΥΡΥΜΕΝΟΙ με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να ΠΕΡΙΛΑΒΟΥΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ· να έχουν, π.χ., ΝΤΟΥΛΑΠΙΑ (για αποθήκευση), αλλά και ΠΑΓΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (για σιδέρωμα κ.ά.) κτλ.» β) ΧΩΡΟΙ ΣΤΑΣΗΣ (ΚΑΘΙΣΤΙΚΑ) «όπου μπορούν να γίνονται και διάφορα άλλα πράγματα όπως ΣΥΖΗΤΗΣΗ, ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ, ΜΕΛΕΤΗ, ΠΑΙΧΝΙΔΙ κτλ.»⚠️ Και τα δύο είδη ορίζονται από την ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΧΡΗΣΗ. Ένας διάδρομος που μόνο συνδέει είναι σπατάλη· ένας διευρυμένος διάδρομος με ντουλάπια και πάγκο κερδίζει τον χώρο που καταλαμβάνει.
-
Η ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦ. 2 — εκεί περιγράφεται ακριβώς η απουσία των φίλτρων:
ΣΩΣΤΑ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΥΠΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ (§2.4.4) διάδρομοι ΔΙΕΥΡΥΜΕΝΟΙ, με «Οι διάδρομοι είναι ΣΤΕΝΟΙ και ΧΩΡΙΣ πρόσθετες χρήσεις ΦΥΣΙΚΟ ΦΩΤΙΣΜΟ» είσοδος ως ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΦΙΛΤΡΟ «Η είσοδος ΤΑΥΤΙΖΕΤΑΙ συνήθως με ΕΝΑ προς τον κοινό χώρο ΜΙΚΡΟ ΧΩΡΟ ΧΩΡΙΣ ΦΥΣΙΚΟ ΦΩΤΙΣΜΟ, που ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΕΙ ΜΕ ΤΟ ΣΑΛΟΝΙ»Δηλαδή στο τυπικό διαμέρισμα η μετάβαση είναι απότομη: από τον δημόσιο διάδρομο της πολυκατοικίας κατευθείαν στον κοινό χώρο της οικογένειας.
-
ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ ΦΙΛΤΡΟ ΣΤΟΥΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ (§3.5.2, σελ. 131): «Καλό είναι να υπάρχει ένας ενδιάμεσος / μεταβατικός χώρος ανάμεσα στην περιοχή του ζευγαριού και στην περιοχή των παιδιών, που θα κάνει πιο διακριτές τις δύο ενότητες, ενώ παράλληλα θα αποκαθιστά το ενιαίο της σχέσης που τις ενώνει.» Και όταν οι ιδιωτικοί χώροι είναι σε άλλη στάθμη, «είναι σκόπιμη η ύπαρξη ενός μικρού ιδιωτικού καθιστικού στη στάθμη αυτή, συνήθως στην απόληξη της σκάλας».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προορισμός των μεταβατικών χώρων είναι η ομαλή, όχι απότομη, μετάβαση από τη μία περιοχή στην άλλη, δηλαδή να παίζουν τον ρόλο φίλτρων ανάμεσα σε περιοχές με διαφορετικό βαθμό ιδιωτικότητας. Τέτοιοι χώροι μπορεί να είναι, πρώτον, χώροι κίνησης, δηλαδή διάδρομοι διευρυμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να περιλάβουν και άλλες χρήσεις, να έχουν για παράδειγμα ντουλάπια για αποθήκευση αλλά και πάγκους εργασίας για σιδέρωμα, και δεύτερον, χώροι στάσης, δηλαδή καθιστικά, όπου μπορούν να γίνονται και διάφορα άλλα πράγματα όπως συζήτηση, εργασίες του σπιτιού, μελέτη και παιχνίδι. Αντίστοιχα, στους ιδιωτικούς χώρους καλό είναι να υπάρχει ένας ενδιάμεσος μεταβατικός χώρος ανάμεσα στην περιοχή του ζευγαριού και στην περιοχή των παιδιών, που θα κάνει πιο διακριτές τις δύο ενότητες αποκαθιστώντας παράλληλα το ενιαίο της σχέσης που τις ενώνει, ενώ όταν οι ιδιωτικοί χώροι βρίσκονται σε άλλη στάθμη είναι σκόπιμη η ύπαρξη μικρού ιδιωτικού καθιστικού, συνήθως στην απόληξη της σκάλας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η ενότητα των ιδιωτικών χώρων
Ερώτηση: Η ενότητα των ιδιωτικών χώρων στη κατοικία περιλαμβάνει: α) το χώρο του ζευγαριού και β) το χώρο των παιδιών. Τι προτείνεται για τη σχέση των δύο αυτών περιοχών;
Απάντηση:
- Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ (§3.5.2, σελ. 131), αυτούσια: «Εκτός από την ενότητα των κοινών χώρων σε μία κατοικία διακρίνουμε και τους ατομικούς / προσωπικούς χώρους κάθε μέλους της οικογένειας.» ⚠️ Στο σημείο αυτό το βιβλίο τυπώνει «στη κατοικία» χωρίς το τελικό ν — τυπογραφικό.
- Ο ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΤΟΥΣ — η κεντρική πρόταση: «Καλό είναι να υπάρχει ένας ενδιάμεσος / μεταβατικός χώρος ανάμεσα στην περιοχή του ζευγαριού και στην περιοχή των παιδιών, που θα κάνει πιο διακριτές τις δύο ενότητες, ενώ παράλληλα θα αποκαθιστά το ενιαίο της σχέσης που τις ενώνει.»
┌──────────────┐ ┌─────────────┐ ┌──────────────┐ │ ΠΕΡΙΟΧΗ │ │ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΣ │ │ ΠΕΡΙΟΧΗ │ │ ΖΕΥΓΑΡΙΟΥ │◄──┤ ΧΩΡΟΣ ├──►│ ΠΑΙΔΙΩΝ │ └──────────────┘ │ (φίλτρο) │ └──────────────┘ └─────────────┘ ΔΙΑΚΡΙΝΕΙ τις δύο ενότητες ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΣ αποκαθιστά ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ που τις ενώνει⚠️ Η διπλή λειτουργία — να χωρίζει και να ενώνει — είναι ακριβώς ο ορισμός του φίλτρου της §3.5: «ομαλή, όχι απότομη, μετάβαση».
- Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΣΤΑΘΜΩΝ: «Στην περίπτωση που οι ιδιωτικοί χώροι βρίσκονται σε άλλη στάθμη, είναι σκόπιμη η ύπαρξη ενός μικρού ιδιωτικού καθιστικού στη στάθμη αυτή, συνήθως στην απόληξη της σκάλας, το οποίο μπορεί να παίξει και τον ρόλο του μεταβατικού χώρου, που αναφέρθηκε πιο πάνω.» ⚠️ Δύο οφέλη σε έναν χώρο: η σκάλα δεν εκβάλλει κατευθείαν σε υπνοδωμάτιο, και η ιδιωτική ζώνη αποκτά δικό της κοινόχρηστο πυρήνα, ανεξάρτητο από το κεντρικό καθιστικό.
- Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (§3.5, σελ. 97): η προσωπική γωνιά κάποιου μέλους είναι «η πιο ιδιωτική περιοχή», ενώ η περιοχή των παιδιών είναι «λιγότερο ιδιωτική» — δηλαδή και μέσα στην ιδιωτική ενότητα υπάρχει διαβάθμιση. Γι' αυτό και δεν αρκεί ένας γενικός διαχωρισμός «ιδιωτικά / κοινόχρηστα»: απαιτείται κλιμάκωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκτός από την ενότητα των κοινών χώρων, σε μια κατοικία διακρίνουμε και τους ατομικούς ή προσωπικούς χώρους κάθε μέλους της οικογένειας. Η ενότητα των ιδιωτικών χώρων περιλαμβάνει τον χώρο του ζευγαριού και τον χώρο των παιδιών. Καλό είναι να υπάρχει ένας ενδιάμεσος, μεταβατικός χώρος ανάμεσα στην περιοχή του ζευγαριού και στην περιοχή των παιδιών, ο οποίος θα κάνει πιο διακριτές τις δύο ενότητες, ενώ παράλληλα θα αποκαθιστά το ενιαίο της σχέσης που τις ενώνει. Στην περίπτωση που οι ιδιωτικοί χώροι βρίσκονται σε άλλη στάθμη, είναι σκόπιμη η ύπαρξη ενός μικρού ιδιωτικού καθιστικού στη στάθμη αυτή, συνήθως στην απόληξη της σκάλας, το οποίο μπορεί να παίξει και τον ρόλο του μεταβατικού χώρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο χώρος φιλοξενίας
Ερώτηση: Το αίσθημα της φιλοξενίας, ειδικά για τους κατοίκους της πόλης, είναι κάτι που σήμερα απουσιάζει, κάτι που τείνει να καταργηθεί εντελώς εξαιτίας του σύγχρονου τρόπου ζωής. Γιατί παρ' όλα αυτά πρέπει να προβλέπεται χώρος φιλοξενίας και από τι εξαρτάται η μορφή του;
Απάντηση:
- ΓΙΑΤΙ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΑΝΑΓΚΗ (§3.5.3, σελ. 143), αυτούσια: «Ως κοινωνική και ψυχολογική, όμως, ανάγκη των ανθρώπων δεν έπαψε να υφίσταται και να παίζει έναν θεμελιώδη ρόλο στη ζωή της οικογένειας. Γι' αυτό θα πρέπει η κατοικία να δίνει τη δυνατότητα να καλύπτεται αυτή η ανάγκη, όποτε χρειαστεί.»
- ΤΙ ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ: «Έτσι, μπορεί να ικανοποιηθούν απρόβλεπτες καταστάσεις, που δημιουργούνται με την παρουσία στο σπίτι ενός τρίτου, ως προς τα μέλη της οικογένειας, προσώπου:
● ενός ΣΥΓΓΕΝΟΥΣ (παππούς, γιαγιά κτλ.) ● ή ενός ΦΙΛΟΥ (των παιδιών ή των γονιών) ```» ⚠️ Η διατύπωση «**απρόβλεπτες καταστάσεις**» είναι κρίσιμη: ο χώρος φιλοξενίας **δεν σχεδιάζεται για προγραμματισμένη χρήση** αλλά ως **εφεδρεία** — γι' αυτό και συνήθως **δεν μένει αδρανής**, αλλά έχει **διπλή λειτουργία** στην καθημερινότητα. - ΑΠΟ ΤΙ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ: «Ο χώρος φιλοξενίας ποικίλλει ως προς τη μορφή, τη θέση και τον εξοπλισμό του, και είναι ανάλογος με το είδος της φιλοξενίας και με το πρόσωπο για το οποίο προορίζεται. Μπορεί, φυσικά, να είναι ένας αυτόνομος χώρος» — όπως ο ανεξάρτητος ξενώνας της εικ. 153 (κατοικία στην Πεντέλη Αττικής).
ΕΙΔΟΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ ΠΙΘΑΝΗ ΛΥΣΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ (συγγενής που ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΞΕΝΩΝΑΣ, κατά προτίμηση με μένει μόνιμα ή για μεγάλο δικό του λουτρό και ανεξάρτητη πρόσβαση διάστημα) ΠΕΡΙΣΤΑΣΙΑΚΗ (φίλος για ΧΩΡΟΣ ΔΙΠΛΗΣ ΧΡΗΣΗΣ — γραφείο, δωμάτιο μία ή δύο νύχτες) εργασίας ή καθιστικό με καναπέ-κρεβάτι - Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ο φιλοξενούμενος είναι «τρίτο» πρόσωπο ως προς την οικογένεια, άρα ο χώρος του πρέπει να τοποθετηθεί έτσι ώστε η πρόσβασή του να μη διασχίζει την ιδιωτική ενότητα. Ιδανικά συνδέεται με την ενότητα των κοινών χώρων ή έχει δική του μεταβατική ζώνη — αλλιώς η φιλοξενία, αντί να ενισχύει τις σχέσεις, παραβιάζει την ιδιωτικότητα που η §3.5 ζητά να διαφυλάσσεται. ⚠️ Το βιβλίο σημειώνει και την κοινωνική διάσταση: η φιλοξενία «στη ζωή της οικογένειας» ήταν ανέκαθεν θεσμός — στο κεφ. 2 (§2.2) αναφέρεται ότι «στην κατοικία της ελληνικής οικογένειας υπήρχε πάντα μια θέση για την υποδοχή των ξένων και των επισκεπτών».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αίσθημα της φιλοξενίας τείνει σήμερα να καταργηθεί εξαιτίας του σύγχρονου τρόπου ζωής, ως κοινωνική όμως και ψυχολογική ανάγκη των ανθρώπων δεν έπαψε να υφίσταται και να παίζει θεμελιώδη ρόλο στη ζωή της οικογένειας. Γι' αυτό θα πρέπει η κατοικία να δίνει τη δυνατότητα να καλύπτεται αυτή η ανάγκη όποτε χρειαστεί, ώστε να ικανοποιούνται απρόβλεπτες καταστάσεις που δημιουργούνται με την παρουσία στο σπίτι ενός τρίτου, ως προς τα μέλη της οικογένειας, προσώπου, δηλαδή ενός συγγενούς, όπως ο παππούς ή η γιαγιά, ή ενός φίλου των παιδιών ή των γονιών. Ο χώρος φιλοξενίας ποικίλλει ως προς τη μορφή, τη θέση και τον εξοπλισμό του και είναι ανάλογος με το είδος της φιλοξενίας και με το πρόσωπο για το οποίο προορίζεται· μπορεί να είναι ένας αυτόνομος χώρος, δηλαδή ανεξάρτητος ξενώνας, ή χώρος διπλής χρήσης για περιστασιακή φιλοξενία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άσκηση 1.2: η μετάβαση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό χώρο
Ερώτηση: Να γίνουν παρατηρήσεις και συγκρίσεις ως προς τη μετάβαση από το δημόσιο εξωτερικό χώρο (δρόμος) στον ιδιωτικό εσωτερικό χώρο της κατοικίας στις δύο περιπτώσεις κατοικιών που αναφέρονται στην άσκηση 1.1.
Απάντηση:
-
⚠️ ΓΙΑΤΙ ΛΥΝΕΤΑΙ ΑΥΤΗ Η ΑΣΚΗΣΗ: από τις οκτώ ασκήσεις του κεφαλαίου, όλες οι υπόλοιπες είναι σχεδιαστικές («να σχεδιαστεί με μελάνι σε κλίμακα 1:20»). Το υποερώτημα 1.2 όμως ζητά παρατηρήσεις και συγκρίσεις και απαντάται πλήρως από τη θεωρία της §3.5 — γι' αυτό περιλαμβάνεται στις λύσεις.
-
ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ 1.1 (σελ. 150), αυτούσια από το βιβλίο:
Α. ΙΣΟΓΕΙΑ ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ (σχ. 1.1.Α) — «τα ΔΙΑΔΟΧΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗΣ στο εσωτερικό της»: α) ΔΡΟΜΟ β) ΠΟΡΤΑ ΚΗΠΟΥ γ) ΚΗΠΟ δ) ΑΥΛΗ ε) ΒΕΡΑΝΤΑ ΥΠΕΡΥΨΩΜΕΝΗ στ) ΕΞΩΠΟΡΤΑ ζ) ΧΩΡΟ ΕΙΣΟΔΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΙΚΙΑ → ΕΠΤΑ ΣΤΑΔΙΑ Β. ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ (σχ. 1.1.Β) — «τα ΔΙΑΔΟΧΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗΣ σε ένα ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ της»: α) ΔΡΟΜΟ β) ΠΕΖΟΔΡΟΜΙΟ γ) ΕΞΩΠΟΡΤΑ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑΣ δ) ΧΩΡΟ ΕΙΣΟΔΟΥ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ε) ΕΞΩΠΟΡΤΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΟΣ στ) ΧΩΡΟ ΕΙΣΟΔΟΥ (ΑΒΓΔ) ΜΕΣΑ ΣΕ ΕΝΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ → ΕΞΙ ΣΤΑΔΙΑ -
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ 1 — Η ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΜΕΣΩΝ ΣΤΑΔΙΩΝ
ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ τα ενδιάμεσα στάδια είναι τα ενδιάμεσα στάδια είναι ΥΠΑΙΘΡΙΟΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΙ ή ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ (κήπος, αυλή, βεράντα) — (πεζοδρόμιο, είσοδος πολυκατοικίας) — ανήκουν ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΔΕΝ ανήκουν σε κανέναν χρήστη ξεχωριστάΣτη μονοκατοικία η διαδρομή περνά μέσα από χώρους που ήδη είναι «σπίτι» — ο κήπος και η αυλή είναι προέκταση της κατοικίας, όπως ακριβώς η αυλή της νησιωτικής κατοικίας (§2.4.2). Στην πολυκατοικία, αντίθετα, η μετάβαση από το δημόσιο στο ιδιωτικό γίνεται σε ένα και μόνο σημείο: την εξώπορτα του διαμερίσματος.
-
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ 2 — Η ΒΑΘΜΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ «ΦΙΛΤΡΑ». Η §3.5 ζητά «ομαλή, όχι απότομη, μετάβαση» μέσω φίλτρων:
ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ — ΣΥΝΕΧΗΣ ΒΑΘΜΙΔΩΣΗ δρόμος ──πόρτα──► κήπος ──► αυλή ──► βεράντα ──εξώπορτα──► είσοδος ΔΗΜΟΣΙΟ ημι-ιδιωτικό ιδιωτικό ημι-στεγασμένο ΙΔΙΩΤΙΚΟ υπαίθριο υπαίθριο κατώφλι → ΤΕΣΣΕΡΑ διαδοχικά «φίλτρα», με ΣΤΑΔΙΑΚΗ αλλαγή βαθμού ιδιωτικότητας και ΣΥΓΧΡΟΝΗ αλλαγή στάθμης (η ΥΠΕΡΥΨΩΜΕΝΗ βεράντα) ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ — ΑΠΟΤΟΜΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ δρόμος ──► πεζοδρόμιο ──εξώπορτα──► είσοδος πολυκ. ──εξώπορτα──► είσοδος ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ → ΚΑΝΕΝΑ ημι-ιδιωτικό στάδιο· η αλλαγή γίνεται ΑΚΑΡΙΑΙΑ στην πόρτα⚠️ Η υπερυψωμένη βεράντα της μονοκατοικίας λειτουργεί ως κατώφλι: η αλλαγή στάθμης σηματοδοτεί σωματικά το πέρασμα από το «έξω» στο «μέσα», πριν καν ανοίξει η εξώπορτα.
-
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ 3 — Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΕΙΣΟΔΟΥ. Στη μονοκατοικία ο χώρος εισόδου δέχεται τον επισκέπτη που έχει ήδη διανύσει τη διαδρομή — μπορεί να είναι μικρός, γιατί τα φίλτρα προηγήθηκαν. Στο διαμέρισμα, αντίθετα, το βιβλίο διαπιστώνει (§2.4.4) ότι «η είσοδος ταυτίζεται συνήθως με έναν μικρό χώρο χωρίς φυσικό φωτισμό, που επικοινωνεί με το σαλόνι» — δηλαδή ένα μοναδικό, ανεπαρκές φίλτρο ανάμεσα στο ακόμη πιο δημόσιο και στον αρκετά δημόσιο κοινό χώρο της οικογένειας.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: με τα κριτήρια της §3.5, η μονοκατοικία πραγματοποιεί τη βαθμιδωτή μετάβαση που το βιβλίο θεωρεί «απαραίτητη», ενώ η πολυκατοικία τη συμπιέζει σε ένα σημείο. Η αντιστάθμιση για το διαμέρισμα είναι ο σχεδιασμός του χώρου εισόδου ως πραγματικού φίλτρου — με φυσικό φωτισμό αν είναι δυνατόν, με οπτικό διαχωρισμό από το σαλόνι και με πρόσθετες χρήσεις (ιματιοθήκη, αποθήκευση), κατά τη λογική των διευρυμένων χώρων κίνησης της σελ. 98.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην ισόγεια μονοκατοικία τα διαδοχικά στάδια προσπέλασης είναι επτά: δρόμος, πόρτα κήπου, κήπος, αυλή, υπερυψωμένη βεράντα, εξώπορτα και χώρος εισόδου μέσα στην κατοικία. Στην πολυκατοικία είναι έξι: δρόμος, πεζοδρόμιο, εξώπορτα πολυκατοικίας, χώρος εισόδου στο εσωτερικό της πολυκατοικίας, εξώπορτα διαμερίσματος και χώρος εισόδου μέσα στο διαμέρισμα. Η βασική διαφορά είναι η φύση των ενδιάμεσων σταδίων: στη μονοκατοικία είναι υπαίθριοι ιδιωτικοί χώροι, ο κήπος, η αυλή και η βεράντα, που ανήκουν στην οικογένεια και αποτελούν προέκταση της κατοικίας, ενώ στην πολυκατοικία είναι δημόσιοι ή κοινόχρηστοι, το πεζοδρόμιο και η είσοδος της πολυκατοικίας, που δεν ανήκουν σε κανέναν χρήστη ξεχωριστά. Έτσι, στη μονοκατοικία η μετάβαση από τον δημόσιο εξωτερικό χώρο στον ιδιωτικό εσωτερικό είναι βαθμιδωτή, με τέσσερα διαδοχικά φίλτρα και σταδιακή αλλαγή του βαθμού ιδιωτικότητας, ενώ η υπερυψωμένη βεράντα λειτουργεί και ως κατώφλι, σηματοδοτώντας με την αλλαγή στάθμης το πέρασμα από το έξω στο μέσα. Αντίθετα, στην πολυκατοικία δεν υπάρχει κανένα ημι-ιδιωτικό στάδιο και η μετάβαση γίνεται ακαριαία, σε ένα μόνο σημείο, την εξώπορτα του διαμερίσματος. Σύμφωνα με την αρχή του βιβλίου ότι απαραίτητη είναι η ύπαρξη μεταβατικών χώρων που παίζουν ρόλο φίλτρων για ομαλή, όχι απότομη μετάβαση, η μονοκατοικία πραγματοποιεί αυτή τη βαθμιδωτή μετάβαση, ενώ η πολυκατοικία τη συμπιέζει. Αντιστάθμισμα για το διαμέρισμα είναι ο σχεδιασμός του χώρου εισόδου ως πραγματικού φίλτρου, με φυσικό φωτισμό όπου είναι δυνατόν, οπτικό διαχωρισμό από το σαλόνι και πρόσθετες χρήσεις, όπως ιματιοθήκη και αποθήκευση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
