Λύσεις κεφ. 4 (σελ. 163-200) – ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις κεφ. 4 (σελ. 163-200) – ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις κεφ. 4

Δέκα αναλυτικές λύσεις για τον περιβάλλοντα χώρο της κατοικίας — η σημασία του υπαίθριου χώρου στο ελληνικό κλίμα και η αυλή ως καρδιά του σπιτιού, ο ορισμός και τα τέσσερα χαρακτηριστικά των εξωτερικών χώρων με τη θεμελιώδη διάκριση θετικού και αρνητικού χώρου, τα τέσσερα είδη τους κατά τη σχέση με τη γη, η αυλή και το αίθριο με την κίνηση ως βασικό του στοιχείο, η βεράντα, το μπαλκόνι και το δώμα με τις διαστάσεις και τα πλεονεκτήματά τους, ο σχεδιασμός με βάση τις δραστηριότητες, η βεράντα ως γέφυρα ιδιωτικού και δημόσιου, και οι κατασκευές με τον κανόνα των υλικών που αντέχουν και εναρμονίζονται με το περιβάλλον.

Η σημασία του υπαίθριου χώρου στην Ελλάδα

Ερώτηση: Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, το ύπαιθρο, ο εξωτερικός χώρος που περιβάλλει την κατοικία είναι -ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα- ιδιαίτερα σημαντικός. Γιατί συμβαίνει αυτό και ποια παραδείγματα δίνει το βιβλίο από το παρελθόν;

Απάντηση:

Η αιτία (§4.1, σελ. 163, αυτούσια): «Κι αυτό, γιατί είναι τέτοιες οι κλιματικές συνθήκες σ' αυτήν, ώστε, για ένα μεγάλο μέρος της ημέρας και για ένα μεγάλο μέρος του έτους, πολλές από τις δραστηριότητες που γίνονται μέσα στην κατοικία μπορούν να επεκταθούν και στον ανοικτό χώρο.»

⚠️ Το επιχείρημα είναι κλιματικό, όχι αισθητικό: ο υπαίθριος χώρος δεν είναι στολίδι, είναι επιπλέον κατοικήσιμη επιφάνεια για μεγάλο μέρος του χρόνου.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 1 — Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική: «Παρόμοια παραδείγματα μπορούμε να δούμε άφθονα στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, στα σπίτια με τις αυλές, όπου ο κλειστός χώρος της κατοικίας ενώνεται και επικοινωνεί με τον ανοιχτό χώρο της αυλής και, μέσω αυτής, πολλές φορές με τον δημόσιο χώρο του δρόμου.»
```
   ΚΛΕΙΣΤΟΣ  ⟷  ΑΥΛΗ  ⟷  ΔΡΟΜΟΣ
   (ιδιωτικός)  (ιδιωτικός   (δημόσιος)
                 υπαίθριος)
   → η αυλή είναι ΤΟ ΦΙΛΤΡΟ, ακριβώς όπως το περιγράφει η §3.5
```
«Η αυλή, περισσότερο ή λιγότερο κλειστή και απομονωμένη από τον δρόμο, υπάρχει από τους αρχαίους χρόνους και αποτελεί πολλές φορές την καρδιά του σπιτιού.»
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 2 — Τα παλιά αθηναϊκά σπίτια: «Το ίδιο και στις αστικές κατοικίες, ειδικά στα παλιά αθηναϊκά σπίτια των αρχών του 20ού αιώνα, όπως τα έζησαν οι παλιοί και όπως τα βλέπουμε σήμερα στις παλιές κινηματογραφικές ταινίες, όπου οι αυλές ήταν ένας χώρος ζωής πολύ σημαντικός για την οργάνωση και τη λειτουργία της κατοικίας.»

⚠️ Η αναφορά στον κινηματογράφο δεν είναι διακοσμητική: δείχνει ότι η αυλή ήταν τόσο κεντρική στην καθημερινή ζωή ώστε έγινε σκηνικό μιας ολόκληρης κινηματογραφικής παράδοσης.
⚠️⚠️ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ — αυτούσια:
«Όσον αφορά τη σημερινή κατάσταση στις μεγάλες πόλεις, όπου το διαμέρισμα της πολυκατοικίας αποτελεί την πλειονότητα στη σύγχρονη κατοικία αλλά και το μοντέλο-πρότυπο για αυτήν, η κατάσταση δεν είναι καθόλου καλή. Οι εξωτερικοί υπαίθριοι χώροι είτε δεν υπάρχουν καν στις κατοικίες των μεγάλων πόλεων είτε, όπου υπάρχουν…» — υποβαθμίζονται.
```
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ / ΠΑΛΙΑ ΑΣΤΙΚΗ     ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ
ΑΥΛΗ = «καρδιά του σπιτιού»    ΑΚΑΛΥΠΤΟΣ = «παραμένει
χώρος ζωής, φίλτρο προς τον    ΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΤΟΣ» (κεφ. 2)
δρόμο                          ΜΠΑΛΚΟΝΙ = «καταλήγει πολλές
φορές να είναι μια ΑΠΟΘΗΚΗ»
```
Η σύνδεση με το κεφ. 3: το κεφάλαιο αυτό αναπτύσσει τη διαπίστωση της §3.5, ότι «πολύ σημαντική στην οργάνωση της κατοικίας και στην ποιότητα ζωής που αυτή παρέχει είναι η επαφή και επικοινωνία με το ύπαιθρο» και ότι «κάθε ενότητα και κάθε χώρος έχει ανάγκη, λιγότερο ή περισσότερο, από άμεση επαφή με το ύπαιθρο».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτό συμβαίνει γιατί είναι τέτοιες οι κλιματικές συνθήκες στην Ελλάδα, ώστε για ένα μεγάλο μέρος της ημέρας και για ένα μεγάλο μέρος του έτους πολλές από τις δραστηριότητες που γίνονται μέσα στην κατοικία μπορούν να επεκταθούν και στον ανοικτό χώρο. Παραδείγματα υπάρχουν άφθονα στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, στα σπίτια με τις αυλές, όπου ο κλειστός χώρος της κατοικίας ενώνεται και επικοινωνεί με τον ανοιχτό χώρο της αυλής και, μέσω αυτής, πολλές φορές με τον δημόσιο χώρο του δρόμου· η αυλή, περισσότερο ή λιγότερο κλειστή και απομονωμένη από τον δρόμο, υπάρχει από τους αρχαίους χρόνους και αποτελεί πολλές φορές την καρδιά του σπιτιού. Το ίδιο ισχύει και στις αστικές κατοικίες, ειδικά στα παλιά αθηναϊκά σπίτια των αρχών του εικοστού αιώνα, όπως τα βλέπουμε στις παλιές κινηματογραφικές ταινίες, όπου οι αυλές ήταν χώρος ζωής πολύ σημαντικός για την οργάνωση και τη λειτουργία της κατοικίας. Αντίθετα, στη σημερινή κατάσταση στις μεγάλες πόλεις, όπου το διαμέρισμα της πολυκατοικίας αποτελεί την πλειονότητα αλλά και το μοντέλο πρότυπο, η κατάσταση δεν είναι καθόλου καλή, αφού οι εξωτερικοί υπαίθριοι χώροι είτε δεν υπάρχουν καν είτε, όπου υπάρχουν, είναι υποβαθμισμένοι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο ορισμός και τα χαρακτηριστικά των εξωτερικών χώρων

Ερώτηση: Ο όρος εξωτερικοί χώροι της κατοικίας περιλαμβάνει όλα τα εξωτερικά τμήματα μιας κατοικίας όπως αυλές, στοές, υπόστεγα, κήπους, μπαλκόνια, βεράντες, δώματα/ταράτσες και, γενικά, όλους τους υπαίθριους, μικρούς ή μεγάλους, χώρους που την περιβάλλουν. Από πού προκύπτουν τα χαρακτηριστικά τους;

Απάντηση:

Οι τέσσερις πηγές των χαρακτηριστικών (§4.2, σελ. 171, αυτούσια): «Οι εξωτερικοί αυτοί χώροι έχουν κάποια χαρακτηριστικά, που προκύπτουν:


   ● «από τη ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟΝ ΚΛΕΙΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ»
   ● «από τις ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ Σ' ΑΥΤΟΥΣ»
   ● «από τη ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΧΩΜΑ»
   ● «από τον ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ, τη ΘΕΑ, τη ΒΛΑΣΤΗΣΗ και,
     γενικότερα, από τις ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ»
```»
⚠️ Η **τρίτη** πηγή — η σχέση με τη **γη και το χώμα** — είναι εκείνη που παράγει την **ταξινόμηση** της §4.3 σε είδη εξωτερικών χώρων.

Η ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — αυτούσια:

«Ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται οι εξωτερικοί χώροι της κατοικίας και από το μέγεθος που έχουν, θα πρέπει να σχεδιαστούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτελέσουν οργανικά στοιχεία του χώρου της κατοικίας.»

Το «ανεξάρτητα από το μέγεθος» είναι σημαντικό: ακόμη και ένα μικρό μπαλκόνι πρέπει να σχεδιαστεί, όχι να προκύψει.

⚠️⚠️ ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ — η κεντρική έννοια:

   ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ
   «Δεν θα πρέπει να είναι ό,τι έχει ΑΠΟΜΕΙΝΕΙ ΜΕΤΑ την
    τοποθέτηση της κατοικίας στο οικόπεδο (ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ),
    γιατί στην περίπτωση αυτή ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ
    (βλ. «ΑΚΑΛΥΠΤΟΣ» ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑΣ)»

   ΘΕΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ
   «Αντίθετα, ένας εξωτερικός χώρος θα πρέπει να έχει ΚΑΘΑΡΟ ΚΑΙ
    ΟΡΙΣΜΕΝΟ ΣΧΗΜΑ, ΟΠΩΣ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΕΝΟΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΧΩΡΟΥ, ένα σχήμα
    που ΘΑ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΘΑ ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ ΜΙΑ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ
    ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ»

   ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ                      ΘΕΤΙΚΟΣ
   ┌──────────────┐               ┌──────────────┐
   │  ▓▓▓▓▓▓▓▓    │               │  ▓▓▓▓▓▓▓▓    │
   │  ▓ΚΤΙΡΙΟ▓  ░ │ ← ό,τι        │  ▓ΚΤΙΡΙΟ▓    │
   │  ▓▓▓▓▓▓▓▓ ░░ │   περίσσεψε   │  ▓▓▓▓▓▓▓▓    │
   │ ░░░  ░░░░░░  │               │ ┌──────────┐ │ ← ΟΡΙΣΜΕΝΟ
   └──────────────┘               │ │  ΑΥΛΗ    │ │   σχήμα, με
                                  │ └──────────┘ │   δραστηριότητα
                                  └──────────────┘

Η σχέση με τον κλειστό χώρο — δύο συγκεκριμένα παραδείγματα:

«Μία υπαίθρια βεράντα με διαστάσεις τουλάχιστον 2,0 × 2,0 μ. θα μπορεί να αποτελέσει συνέχεια ενός κλειστού χώρου φαγητού ή ενός χώρου προετοιμασίας του φαγητού, μιας κουζίνας. Ακόμη, ένας μεγαλύτερος υπαίθριος χώρος με πλακόστρωση, γρασίδι και καθίσματα μπορεί να βρίσκεται δίπλα στην ενότητα που ονομάσαμε «κοινούς χώρους» και η οποία περιλαμβάνει το καθιστικό, τον χώρο φαγητού, τον χώρο προετοιμασίας του φαγητού κτλ.»

⚠️ Δηλαδή ο εξωτερικός χώρος αντιστοιχίζεται στις ενότητες της §3.5 — δεν τοποθετείται τυχαία.
Η επέκταση των δραστηριοτήτων (αυτούσια): «επειδή ο υπαίθριος χώρος της κατοικίας στην Ελλάδα, λόγω του ήπιου κλίματος, θεωρείται ως επέκταση του κλειστού, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δραστηριότητες όπως είναι:
```
   ΤΟ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ · ΤΟ ΦΑΓΗΤΟ · ΟΙ ΔΟΥΛΕΙΕΣ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ ·
   ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ · Η ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ · Ο ΥΠΝΟΣ
   «— με την προϋπόθεση ότι υπάρχει Ο ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η
      ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ —»
   «μπορούν να ΕΠΕΚΤΑΘΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΥΠΑΙΘΡΙΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ»
```
«Θα πρέπει, λοιπόν, κατά τον σχεδιασμό του υπαίθριου χώρου να λάβουμε υπόψη μας τις δραστηριότητες που θα μπορούσαν να γίνουν σ' αυτόν, για να σχεδιάσουμε την κατάλληλη διαμόρφωση.» — δηλαδή η ίδια αλυσίδα δραστηριότητα → χώρος → εξοπλισμός που ισχύει και για τους εσωτερικούς χώρους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χαρακτηριστικά των εξωτερικών χώρων προκύπτουν από τη σχέση τους με τον κλειστό χώρο της κατοικίας, από τις δραστηριότητες που μπορούν να γίνουν σε αυτούς, από τη σχέση τους με τη γη και με το χώμα, και από τον προσανατολισμό, τη θέα, τη βλάστηση και γενικότερα τις συνθήκες του περιβάλλοντος. Ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται και από το μέγεθός τους, θα πρέπει να σχεδιάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελέσουν οργανικά στοιχεία του χώρου της κατοικίας. Δεν θα πρέπει να είναι ό,τι έχει απομείνει μετά την τοποθέτηση της κατοικίας στο οικόπεδο, δηλαδή αρνητικός χώρος, γιατί τότε δεν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν, όπως συμβαίνει με τον ακάλυπτο της πολυκατοικίας· αντίθετα, ένας εξωτερικός χώρος πρέπει να έχει καθαρό και ορισμένο σχήμα, όπως το σχήμα ενός κλειστού χώρου, που θα ορίζεται και θα εξυπηρετεί μία ή περισσότερες δραστηριότητες, δηλαδή να είναι θετικός χώρος. Για να συμβεί αυτό πρέπει να έχουν άμεση σχέση με τον κλειστό χώρο και με τον τρόπο ζωής αυτών που κατοικούν: μια υπαίθρια βεράντα με διαστάσεις τουλάχιστον δύο επί δύο μέτρα μπορεί να αποτελέσει συνέχεια ενός χώρου φαγητού ή μιας κουζίνας, ενώ ένας μεγαλύτερος υπαίθριος χώρος με πλακόστρωση, γρασίδι και καθίσματα μπορεί να βρίσκεται δίπλα στην ενότητα των κοινών χώρων. Επειδή στην Ελλάδα ο υπαίθριος χώρος θεωρείται επέκταση του κλειστού, δραστηριότητες όπως το μαγείρεμα, το φαγητό, οι δουλειές του σπιτιού, το διάβασμα, η διασκέδαση και ο ύπνος μπορούν να επεκταθούν στην αυλή, με την προϋπόθεση ότι υπάρχει ο κατάλληλος χώρος και η απαιτούμενη απομόνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα είδη των εξωτερικών χώρων

Ερώτηση: Από τη θέση και τη σχέση τους με τη γη και με το χώμα προκύπτουν και τα διάφορα είδη εξωτερικών χώρων. Ποια είναι αυτά;

Απάντηση:

Η ταξινόμηση (§4.3, σελ. 181, αυτούσια) — «Έτσι, διακρίνουμε»:

   ① «ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΜΕΝΟΥΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΟΥ
      ΕΔΑΦΟΥΣ, αυτούς που θα λέγαμε με ένα όνομα ΑΥΛΗ»

   ② «ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΜΕΝΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΘΜΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ,
      όπως είναι η ΒΕΡΑΝΤΑ, ΤΟ ΜΠΑΛΚΟΝΙ, ΤΟ ΔΩΜΑ»

   ③ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΜΕ ΧΩΜΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ, όπου
      ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΦΥΤΕΨΕΙΣ ΔΕΝΔΡΑ, ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ κ.ά., όπως είναι
      ο ΚΗΠΟΣ, ΤΑ ΠΑΡΤΕΡΙΑ κτλ.»

   ④ «τέλος, υπάρχουν και ΧΩΡΟΙ ΓΙΑ ΑΘΛΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙ»

Τα δύο κριτήρια της ταξινόμησης — και τα τρία πρώτα είδη προκύπτουν από τον συνδυασμό τους:
```
                  ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΟΥ    ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΘΜΗ
                  ΕΔΑΦΟΥΣ            ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ
   ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΜΕΝΟΣ  ① ΑΥΛΗ            ② ΒΕΡΑΝΤΑ · ΜΠΑΛΚΟΝΙ · ΔΩΜΑ
   ΜΕ ΧΩΜΑ         ③ ΚΗΠΟΣ ·          —
                     ΠΑΡΤΕΡΙΑ
```
⚠️ Το τέταρτο είδος (άθληση και παιχνίδι) δεν προκύπτει από τη σχέση με τη γη αλλά από τη δραστηριότητα — γι' αυτό και το βιβλίο το εισάγει με το «τέλος, υπάρχουν και».
Η σημασία της διάκρισης πλακόστρωσης-χώματος: μόνο στους χώρους με χώμα στο επίπεδο του εδάφους «μπορείς να φυτέψεις δένδρα, λουλούδια». Είναι το πλεονέκτημα της επαφής με τη γη που, όπως λέει ρητά το βιβλίο για το δώμα, «δεν έχουμε, βέβαια, εδώ».
```
   ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗ ΓΗ
   ΚΗΠΟΣ / ΠΑΡΤΕΡΙΑ   ΝΑΙ — δένδρα, λουλούδια, γρασίδι
   ΑΥΛΗ               στο επίπεδο του εδάφους, αλλά
                      ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΜΕΝΗ
   ΒΕΡΑΝΤΑ/ΜΠΑΛΚΟΝΙ/  ΟΧΙ — μόνο γλάστρες
   ΔΩΜΑ
```
Η αντιστοιχία με τη διαβάθμιση της ιδιωτικότητας: η θέση της αυλής «είναι μπροστά ή πίσω, ανάλογα με τον βαθμό ιδιωτικότητας που θέλουμε να έχει» (§4.3.1).

Είναι η ίδια λογική της §3.5: κάθε χώρος τοποθετείται σύμφωνα με το πόσο ιδιωτικός πρέπει να είναι — και αυτό ισχύει και έξω από την κατοικία.
Η αντιστοίχιση των εξωτερικών χώρων με τους εσωτερικούς: «Οι βεράντες και τα μπαλκόνια είναι συνέχεια των αντίστοιχων χώρων: του καθιστικού, της κουζίνας, των υπνοδωματίων κτλ. Η γειτνίαση με τους χώρους αυτούς προσδιορίζει, ως ένα σημείο, τα χαρακτηριστικά τους, τις δραστηριότητες που εξυπηρετούν και τον βαθμό ιδιωτικότητας που πρέπει να έχουν.»
```
   ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ   →   ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ
   ΚΑΘΙΣΤΙΚΟ              βεράντα ξεκούρασης και συζήτησης
   ΚΟΥΖΙΝΑ                βεράντα ≥ 2,0 x 2,0 μ. για φαγητό
   ΥΠΝΟΔΩΜΑΤΙΟ            μπαλκόνι με μεγαλύτερη ιδιωτικότητα
```

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τη θέση και τη σχέση τους με τη γη και με το χώμα διακρίνουμε τέσσερα είδη εξωτερικών χώρων. Πρώτον, πλακοστρωμένους εξωτερικούς χώρους στο επίπεδο του εδάφους, αυτούς που θα λέγαμε με ένα όνομα αυλή. Δεύτερον, πλακοστρωμένους χώρους πάνω από τη στάθμη του εδάφους, όπως είναι η βεράντα, το μπαλκόνι και το δώμα. Τρίτον, εξωτερικούς χώρους με χώμα στο επίπεδο του εδάφους, όπου μπορείς να φυτέψεις δέντρα και λουλούδια, όπως είναι ο κήπος και τα παρτέρια. Τέλος, υπάρχουν και χώροι για άθληση και παιχνίδι. Η ταξινόμηση προκύπτει από τον συνδυασμό δύο κριτηρίων, δηλαδή αν ο χώρος βρίσκεται στο επίπεδο του εδάφους ή πάνω από αυτό και αν είναι πλακοστρωμένος ή έχει χώμα, ενώ το τέταρτο είδος προκύπτει από τη δραστηριότητα. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί μόνο στους χώρους με χώμα στο επίπεδο του εδάφους υπάρχει το πλεονέκτημα της επαφής με τη γη και η δυνατότητα φύτευσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αυλή και το αίθριο

Ερώτηση: Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η αυλή, ως χώρος ζωής που ένωνε τον κλειστό χώρο της κατοικίας με τον ανοικτό ή με το δημόσιο χώρο, δεν υπάρχει στις σύγχρονες κατοικίες. Ποια είναι σήμερα η θέση της και τι είναι το αίθριο;

Απάντηση:

⚠️ Το παράδοξο (§4.3.1, σελ. 181): «Παρ' όλα αυτά εξακολουθεί να είναι η πιο συνηθισμένη μορφή υπαίθριου χώρου της κατοικίας.»

Δηλαδή η αυλή επιβιώνει ως σχήμα αλλά έχει χάσει τον ρόλο της — δεν είναι πια «χώρος ζωής που ένωνε τον κλειστό χώρο με τον ανοικτό ή με τον δημόσιο».
Η θέση της: «Η θέση της ως προς την κατοικία είναι μπροστά ή πίσω, ανάλογα με τον βαθμό ιδιωτικότητας που θέλουμε να έχει.»
```
   ΜΠΡΟΣΤΙΝΗ ΑΥΛΗ   πιο ΔΗΜΟΣΙΑ — φίλτρο προς τον δρόμο,
                    υποδοχή επισκεπτών
   ΠΙΣΩ ΑΥΛΗ        πιο ΙΔΙΩΤΙΚΗ — επέκταση της οικογενειακής
                    ζωής
```
Είναι η ίδια διαβάθμιση ιδιωτικότητας της §3.5, εφαρμοσμένη στον υπαίθριο χώρο.
ΤΟ ΑΙΘΡΙΟ — η εσωτερική κλειστή αυλή (αυτούσια):

«Υπάρχει και ο τύπος της εσωτερικής κλειστής αυλής, του αίθριου· είναι μία μορφή αυλής που γεννήθηκε εδώ και χιλιάδες χρόνια και διατηρήθηκε έως σήμερα, ενώ παράλληλα συναντάται και σε πολλά μέρη του κόσμου σε διάφορους πολιτισμούς.»

⚠️ Είναι το ίδιο αίθριο της αρχαίας ελληνικής κατοικίας (§2.4.1), «η κεντρική αυλή … γύρω από την οποία οργανώνονται οι υπόλοιποι χώροι» και «η κύρια πηγή για τον φωτισμό και τον αερισμό».

⚠️⚠️ ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΟΥ ΑΙΘΡΙΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΚΙΝΗΣΗ — αυτούσια:

«Βασικό στοιχείο για το αίθριο — το οποίο αποτελεί στην κυριολεξία την καρδιά της κατοικίας — είναι η κίνηση. Αυτό πετυχαίνεται:
● «με το να υπάρχουν ΠΟΡΤΕΣ ΣΕ ΔΥΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ, ώστε
να δημιουργούνται ΠΕΡΑΣΜΑΤΑ»
● «όπως επίσης και με το να ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΕΛΩΣ ΚΛΕΙΣΤΟ, με το
να υπάρχει ΜΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΦΥΓΗ, ΕΝΑ ΑΝΟΙΓΜΑ ΣΕ ΑΛΛΟ ΧΩΡΟ»
→ «Έτσι, το αίθριο θα αποκτήσει ζωή, επιτρέποντας να απλώνεται η δράση σε όλη [την έκτασή του].»»
▲ ΦΥΓΗ (άνοιγμα σε άλλο χώρο)
│
┌────┼─────────┐
│    │         │
═════╪═════════   ← ΠΟΡΤΑ
│  ΑΙΘΡΙΟ      │
═════╪═════════   ← ΠΟΡΤΑ στην ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ πλευρά
│    │         │     → δημιουργείται ΠΕΡΑΣΜΑ
└──────────────┘

Γιατί η κίνηση: ένα αίθριο χωρίς περάσματα είναι αδιέξοδο — κανείς δεν το διασχίζει, άρα δεν το ζει. Είναι ακριβώς ο κίνδυνος του «αρνητικού χώρου» της §4.2: χώρος που υπάρχει αλλά «δεν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί».

⚠️ Προσέξτε τη διαφορά από τη διαβάθμιση της ιδιωτικότητας: εδώ το ζητούμενο δεν είναι η απομόνωση αλλά η διαπερατότητα. Το αίθριο είναι κέντρο, όχι καταφύγιο — «στην κυριολεξία η καρδιά της κατοικίας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παρ' όλο που η αυλή, ως χώρος ζωής που ένωνε τον κλειστό χώρο της κατοικίας με τον ανοικτό ή με τον δημόσιο χώρο, δεν υπάρχει στις σύγχρονες κατοικίες, εξακολουθεί να είναι η πιο συνηθισμένη μορφή υπαίθριου χώρου της κατοικίας. Η θέση της ως προς την κατοικία είναι μπροστά ή πίσω, ανάλογα με τον βαθμό ιδιωτικότητας που θέλουμε να έχει. Υπάρχει και ο τύπος της εσωτερικής κλειστής αυλής, του αίθριου: είναι μια μορφή αυλής που γεννήθηκε εδώ και χιλιάδες χρόνια και διατηρήθηκε έως σήμερα, ενώ παράλληλα συναντάται σε πολλά μέρη του κόσμου και σε διάφορους πολιτισμούς. Βασικό στοιχείο για το αίθριο, το οποίο αποτελεί στην κυριολεξία την καρδιά της κατοικίας, είναι η κίνηση. Αυτό πετυχαίνεται με το να υπάρχουν πόρτες σε δύο παράλληλες πλευρές, ώστε να δημιουργούνται περάσματα, καθώς και με το να μην είναι εντελώς κλειστό, να υπάρχει δηλαδή μία τουλάχιστον φυγή, ένα άνοιγμα σε άλλον χώρο. Έτσι το αίθριο θα αποκτήσει ζωή, επιτρέποντας να απλώνεται η δράση σε όλη του την έκταση. Αν λείψουν τα περάσματα, το αίθριο γίνεται αδιέξοδο και κινδυνεύει να καταλήξει αρνητικός χώρος, δηλαδή χώρος που δεν χρησιμοποιείται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βεράντα, το μπαλκόνι και το δώμα

Ερώτηση: Επειδή πολλές φορές η κατοικία αναπτύσσεται και σε άλλες στάθμες, εκτός από αυτήν του εδάφους, υπάρχει ανάγκη για αντίστοιχους εξωτερικούς χώρους, ανοικτούς ή στεγασμένους, που τη συνοδεύουν και τη συμπληρώνουν. Ποιοι είναι αυτοί και ποια η διαφορά τους;

Απάντηση:

Ποιοι είναι (§4.3.2, σελ. 186): «Τέτοιοι χώροι είναι οι βεράντες και τα μπαλκόνια στους ενδιάμεσους ορόφους, και το δώμα, η ταράτσα όπως λέγεται, στην απόληξη του κτιρίου.»
Η αρχή της αντιστοιχίας — αυτούσια:

«Οι βεράντες και τα μπαλκόνια είναι συνέχεια των αντίστοιχων χώρων: του καθιστικού, της κουζίνας, των υπνοδωματίων κτλ. Η γειτνίαση με τους χώρους αυτούς προσδιορίζει, ως ένα σημείο, τα χαρακτηριστικά τους, τις δραστηριότητες που εξυπηρετούν και τον βαθμό ιδιωτικότητας που πρέπει να έχουν.»

«Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τον προορισμό που έχουν οι βεράντες είναι και το σχήμα, οι διαστάσεις και ο εξοπλισμός / επίπλωσή τους.»
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΒΕΡΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΘΙΣΤΙΚΟΥ — αυτούσιο:
«Μία βεράντα, π.χ., που είναι συνέχεια ενός καθιστικού και βρίσκεται προς την πλευρά του δρόμου σε μία χαμηλή στάθμη (π.χ. α΄ όροφος), διαμορφώνεται έτσι, ώστε να είναι κατάλληλη για ξεκούραση, για συζήτηση, για παρατήρηση της ζωής στον δρόμο κτλ., και εξυπηρετεί συμπληρωματικές ανθρώπινες ανάγκες: την οικειότητα του ιδιωτικού «καταφυγίου» και ταυτόχρονα τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή του δρόμου.»
```
ΔΥΟ ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ
ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑ του ιδιωτικού «καταφυγίου»
+
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ στη δημόσια ζωή του δρόμου
→ Η ΧΑΜΗΛΗ ΣΤΑΘΜΗ (α΄ όροφος) είναι το κλειδί: αρκετά ψηλά
για ιδιωτικότητα, αρκετά χαμηλά για επαφή
```
⚠️ Είναι ακριβώς η απαίτηση της §3.5: η κατοικία πρέπει «να διαφυλάσσει την προσωπικότητα του καθενός και ταυτόχρονα να ενθαρρύνει την επικοινωνία».
ΒΕΡΑΝΤΑ vs ΜΠΑΛΚΟΝΙ — αυτούσια:
«Αν για τις βεράντες έχει επικρατήσει να βρίσκονται μέσα στο σώμα του κτιρίου, σε εσοχή, τα μπαλκόνια, αντίθετα, είναι ένας εξωτερικός χώρος της κατοικίας που προβάλλει έξω από το κτίριο. Αυτό τους εξασφαλίζει το πλεονέκτημα να έχουν μια ξεχωριστή θέα στον περιβάλλοντα χώρο. Έχουν, βέβαια, το μειονέκτημα του περιορισμένου πλάτους, συνήθως 1,00 - 1,20 μ., ενώ δεν μπορούν, για λόγους κατασκευαστικούς και μορφολογικούς, να ξεπεράσουν το 1,80-2,0 μ.»
```
ΒΕΡΑΝΤΑ (σε εσοχή)        ΜΠΑΛΚΟΝΙ (προβάλλει)
┌──────┬─────┐            ┌────────────┐
│      │▒▒▒▒▒│            │            │
│ ΚΤΙΡΙΟ│ΒΕΡ.│            │   ΚΤΙΡΙΟ   │
│      │▒▒▒▒▒│            │            │
└──────┴─────┘            └───┬────┬───┘
│▒▒▒▒│  ← 1,00-1,20 μ.
└────┘     (μέγιστο 1,80-2,0)
+ προστασία, ένταξη       + ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΘΕΑ
− ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΠΛΑΤΟΣ
```
⚠️ Το περιορισμένο πλάτος είναι ακριβώς ο λόγος που το μπαλκόνι, κατά το κεφ. 2, «δεν μπορεί να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά της αυλής ή της βεράντας» και «καταλήγει πολλές φορές να είναι μια «αποθήκη»».
ΤΟ ΔΩΜΑ (αυτούσια): «Το δώμα μπορεί να γίνει μια «αυλή» στην απόληξη του κτιρίου για όλη την οικογένεια και τους φίλους της. Άρα, μπορούν να εφαρμοστούν σ' αυτό πολλά από εκείνα που ισχύουν για την αυλή, παρ' όλο που δεν έχουμε, βέβαια, εδώ το πλεονέκτημα της επαφής με τη γη.»
```
   ΔΩΜΑ = ΑΥΛΗ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ
   + μέγεθος και ελευθερία διαμόρφωσης όπως η αυλή
   + για ΟΛΗ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΤΗΣ
   − ΟΧΙ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗ ΓΗ (μόνο γλάστρες, όχι φυτεμένα δέντρα)
   − έκθεση στον ήλιο και στον άνεμο → ανάγκη για ΣΚΙΑΣΤΡΑ
```

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέτοιοι χώροι είναι οι βεράντες και τα μπαλκόνια στους ενδιάμεσους ορόφους και το δώμα, η ταράτσα όπως λέγεται, στην απόληξη του κτιρίου. Οι βεράντες και τα μπαλκόνια είναι συνέχεια των αντίστοιχων χώρων, δηλαδή του καθιστικού, της κουζίνας και των υπνοδωματίων, και η γειτνίαση με αυτούς προσδιορίζει ως ένα σημείο τα χαρακτηριστικά τους, τις δραστηριότητες που εξυπηρετούν και τον βαθμό ιδιωτικότητας που πρέπει να έχουν. Για παράδειγμα, μια βεράντα που είναι συνέχεια ενός καθιστικού και βρίσκεται προς την πλευρά του δρόμου σε χαμηλή στάθμη διαμορφώνεται ώστε να είναι κατάλληλη για ξεκούραση, συζήτηση και παρατήρηση της ζωής στον δρόμο, και εξυπηρετεί συμπληρωματικές ανθρώπινες ανάγκες: την οικειότητα του ιδιωτικού καταφυγίου και ταυτόχρονα τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή του δρόμου. Ως προς τη διαφορά τους, για τις βεράντες έχει επικρατήσει να βρίσκονται μέσα στο σώμα του κτιρίου, σε εσοχή, ενώ τα μπαλκόνια προβάλλουν έξω από το κτίριο, κάτι που τους εξασφαλίζει το πλεονέκτημα της ξεχωριστής θέας αλλά και το μειονέκτημα του περιορισμένου πλάτους, συνήθως ένα έως ένα κόμμα είκοσι μέτρα, χωρίς να μπορούν για κατασκευαστικούς και μορφολογικούς λόγους να ξεπεράσουν το ένα κόμμα ογδόντα με δύο μέτρα. Το δώμα μπορεί να γίνει μια αυλή στην απόληξη του κτιρίου για όλη την οικογένεια και τους φίλους της, ώστε να εφαρμοστούν σε αυτό πολλά από όσα ισχύουν για την αυλή, παρ' όλο που δεν υπάρχει εδώ το πλεονέκτημα της επαφής με τη γη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι κατασκευές και ο εξοπλισμός των εξωτερικών χώρων

Ερώτηση: Για τη διαμόρφωση των εξωτερικών χώρων είναι απαραίτητες κάποιες κατασκευές όπως περίφραξη και είσοδος, επιστρώσεις, μονοπάτια, σκάλες, σκίαστρα κτλ. Ποιος εξοπλισμός απαιτείται και ποιος κανόνας ισχύει για τα υλικά;

Απάντηση:

Ο εξοπλισμός (§4.4, σελ. 190, αυτούσια): «Επίσης, ανάλογα με τις δραστηριότητες που γίνονται στους χώρους αυτούς υπάρχει και ο αντίστοιχος εξοπλισμός, μόνιμος και κινητός, όπως τραπέζια, καθίσματα, πάγκοι, ψησταριά, βρύσες κ.ά.»

   Η ΙΔΙΑ ΑΛΥΣΙΔΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ (§3.2.1)
   ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ  →  ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ  →  ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ
   φαγητό έξω        τραπέζι, καθίσματα, ΨΗΣΤΑΡΙΑ, ΒΡΥΣΗ
   ξεκούραση         πάγκοι, καθίσματα
   κίνηση            ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ, ΣΚΑΛΕΣ
   προστασία         ΣΚΙΑΣΤΡΑ, ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ

⚠️⚠️ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ — αυτούσιος:
«Τα υλικά τους είναι παρόμοια με αυτά των εσωτερικών χώρων (τούβλα, ξύλα κτλ.), πρέπει όμως να επιλέγουν τα κατάλληλα και να κατασκευαστούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να αντέχουν στις συνθήκες του εξωτερικού περιβάλλοντος και να εναρμονίζονται με αυτό.»
```
ΔΥΟ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ, ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ
① ΝΑ ΑΝΤΕΧΟΥΝ ΣΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
(βροχή, ήλιος, παγετός, υγρασία)
② ΝΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΥΤΟ
```
Τα ίδια υλικά, διαφορετική επιλογή και κατασκευή — το βιβλίο δεν ζητά άλλα υλικά, αλλά κατάλληλα και σωστά κατασκευασμένα.
Η περίφραξη ως παράδειγμα σύνθεσης — η λεζάντα της εικ. 199:
«Περίφραξη στη λαϊκή αρχιτεκτονική. Ο τοίχος, παρ' όλο που είναι συμπαγής και ψηλός, επιτρέπει στη βλάστηση να «ξεχειλίζει» και να ομορφαίνει τον δρόμο. Κατοικία στο Λαύριο, Αττική.»
```
Η ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ ΛΥΝΕΙ ΔΥΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ
ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΣΑ   ΣΥΜΠΑΓΗΣ και ΨΗΛΟΣ → ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ
ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΞΩ    η ΒΛΑΣΤΗΣΗ «ΞΕΧΕΙΛΙΖΕΙ» → προσφορά στον
ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ
░░░🌿🌿🌿░░░  ← η βλάστηση ξεπερνά τον τοίχο
███████████  ← συμπαγής, ψηλός τοίχος
ΑΥΛΗ   │  ΔΡΟΜΟΣ
```
⚠️ Είναι η ίδια αρχή με την ορεινή και τη νησιωτική παραδοσιακή κατοικία (κεφ. 2): ψηλοί τοίχοι για προστασία της ιδιωτικής ζωής — αλλά εδώ ο τοίχος δίνει κάτι πίσω στον δρόμο.

Η σύνδεση με τον θετικό χώρο: οι κατασκευές αυτές είναι ακριβώς τα μέσα με τα οποία ένας εξωτερικός χώρος αποκτά «καθαρό και ορισμένο σχήμα, όπως το σχήμα ενός κλειστού χώρου» (§4.2).

   ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ     ορίζει το ΟΡΙΟ — όπως ο τοίχος στον κλειστό χώρο
   ΕΠΙΣΤΡΩΣΕΙΣ   ορίζουν το ΔΑΠΕΔΟ
   ΣΚΙΑΣΤΡΑ      ορίζουν την «ΟΡΟΦΗ»
   ΕΙΣΟΔΟΣ       ορίζει το ΑΝΟΙΓΜΑ
   → τα ίδια τέσσερα δομικά στοιχεία της §3.4.1, σε υπαίθρια
     μορφή

Η σειρά ανάπτυξης στο βιβλίο (από τον πίνακα περιεχομένων): μετά τις γενικές κατασκευές, το κεφάλαιο αναπτύσσει ξεχωριστά τις ΣΚΑΛΕΣ και τα ΣΚΙΑΣΤΡΑ — τα δύο στοιχεία που απαιτούν τη μεγαλύτερη τεχνική προσοχή, το πρώτο για ασφάλεια και το δεύτερο για προστασία από τον ήλιο, που στο ελληνικό κλίμα είναι η βασική προϋπόθεση χρήσης του υπαίθριου χώρου το καλοκαίρι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάλογα με τις δραστηριότητες που γίνονται στους χώρους αυτούς υπάρχει και ο αντίστοιχος εξοπλισμός, μόνιμος και κινητός, όπως τραπέζια, καθίσματα, πάγκοι, ψησταριά και βρύσες. Τα υλικά τους είναι παρόμοια με αυτά των εσωτερικών χώρων, δηλαδή τούβλα και ξύλα, πρέπει όμως να επιλέγονται τα κατάλληλα και να κατασκευάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να αντέχουν στις συνθήκες του εξωτερικού περιβάλλοντος και να εναρμονίζονται με αυτό. Πρόκειται δηλαδή για διπλή απαίτηση, τεχνική και αισθητική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνθεσης δίνει η περίφραξη στη λαϊκή αρχιτεκτονική, όπου ο τοίχος, παρ' όλο που είναι συμπαγής και ψηλός, επιτρέπει στη βλάστηση να ξεχειλίζει και να ομορφαίνει τον δρόμο, εξασφαλίζοντας έτσι ιδιωτικότητα προς τα μέσα και προσφέροντας ταυτόχρονα κάτι στον δημόσιο χώρο. Οι κατασκευές αυτές είναι τα μέσα με τα οποία ο εξωτερικός χώρος αποκτά καθαρό και ορισμένο σχήμα, όπως το σχήμα ενός κλειστού χώρου: η περίφραξη ορίζει το όριο, οι επιστρώσεις το δάπεδο, τα σκίαστρα την οροφή και η είσοδος το άνοιγμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο σχεδιασμός του υπαίθριου χώρου με βάση τις δραστηριότητες

Ερώτηση: Ακόμη, επειδή ο υπαίθριος χώρος της κατοικίας στην Ελλάδα, λόγω του ήπιου κλίματος, θεωρείται ως επέκταση του κλειστού, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δραστηριότητες όπως είναι το μαγείρεμα, το φαγητό, οι δουλειές του σπιτιού, το διάβασμα η διασκέδαση, ο ύπνος -με την προϋπόθεση ότι υπάρχει ο κατάλληλος χώρος και η απαιτούμενη απομόνωση- κ.ά., που γίνονται στον κλειστό χώρο της κατοικίας, μπορούν να επεκταθούν ακόμη και στον υπαίθριο χώρο της αυλής. Τι πρέπει να λάβουμε υπόψη στον σχεδιασμό;

Απάντηση:

Ο κανόνας (§4.2, σελ. 171, αυτούσιος): «Θα πρέπει, λοιπόν, κατά τον σχεδιασμό του υπαίθριου χώρου να λάβουμε υπόψη μας τις δραστηριότητες που θα μπορούσαν να γίνουν σ' αυτόν, για να σχεδιάσουμε την κατάλληλη διαμόρφωση.»

Είναι ακριβώς η ίδια μέθοδος με τον εσωτερικό χώρο (§3.2.1): δραστηριότητα → επιφάνεια + εξοπλισμός. Ο υπαίθριος χώρος δεν σχεδιάζεται αλλιώς — σχεδιάζεται με τον ίδιο τρόπο.
Η προϋπόθεση που τίθεται ρητά: οι δραστηριότητες μπορούν να επεκταθούν «με την προϋπόθεση ότι υπάρχει ο κατάλληλος χώρος και η απαιτούμενη απομόνωση».
```
   ΔΥΟ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ
   ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΧΩΡΟΣ    → επαρκής επιφάνεια και εξοπλισμός
   ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ         → ανάλογη με τον ΒΑΘΜΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
   ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ              που ζητά η δραστηριότητα
```
⚠️ Η απομόνωση είναι κρίσιμη: ο ύπνος στο ύπαιθρο απαιτεί πολύ μεγαλύτερη απομόνωση από το φαγητό. Γι' αυτό και η αυλή τοποθετείται «μπροστά ή πίσω, ανάλογα με τον βαθμό ιδιωτικότητας που θέλουμε να έχει».
Η σχέση με το έδαφος δίνει διαφορετικές δυνατότητες: «Ανάλογα με τη σχέση που έχει ο υπαίθριος χώρος με το έδαφος, αν δηλαδή βρίσκεται στο ισόγειο ή σε όροφο, δίνει και αντίστοιχες δυνατότητες, για να απολαύσει κανείς το πράσινο, να αγναντέψει τη θέα…»
```
   ΙΣΟΓΕΙΟ   → ΠΡΑΣΙΝΟ, επαφή με τη γη, φύτευση δέντρων
   ΟΡΟΦΟΣ    → ΘΕΑ, «να αγναντέψει κανείς»
   ΔΩΜΑ      → και τα δύο περιορισμένα: θέα ΝΑΙ, γη ΟΧΙ
```

Η αντιστοίχιση χώρων — τα δύο παραδείγματα του βιβλίου (σελ. 171):

   ΚΛΕΙΣΤΟΣ ΧΩΡΟΣ            ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΣ ΥΠΑΙΘΡΙΟΣ
   χώρος φαγητού /           ΒΕΡΑΝΤΑ τουλάχιστον 2,0 x 2,0 μ.
   χώρος προετοιμασίας       («θα μπορεί να αποτελέσει
   (κουζίνα)                  ΣΥΝΕΧΕΙΑ» τους)

   ΕΝΟΤΗΤΑ «ΚΟΙΝΩΝ ΧΩΡΩΝ»    ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ υπαίθριος χώρος «με
   (καθιστικό, χώρος         ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΣΗ, ΓΡΑΣΙΔΙ και
   φαγητού, χώρος            ΚΑΘΙΣΜΑΤΑ»
   προετοιμασίας κτλ.)

⚠️ Το «τουλάχιστον 2,0 × 2,0 μ.» είναι η μοναδική ελάχιστη διάσταση που δίνει το κεφάλαιο για βεράντα — και προκύπτει από τον εξοπλισμό: ένα τραπέζι με καθίσματα γύρω του χρειάζεται τουλάχιστον τέσσερα τετραγωνικά.

Γιατί το «οργανικό στοιχείο»: αν ο υπαίθριος χώρος σχεδιαστεί χωρίς τη δραστηριότητα, καταλήγει «ό,τι έχει απομείνει» — αρνητικός χώρος. Το βιβλίο δίνει και το χειρότερο παράδειγμα: ο ακάλυπτος της πολυκατοικίας, που «αντικατέστησε τη ζωντανή αυλή των παλιών μονοκατοικιών» και «παραμένει αχρησιμοποίητος» (κεφ. 2).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά τον σχεδιασμό του υπαίθριου χώρου θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τις δραστηριότητες που θα μπορούσαν να γίνουν σε αυτόν, για να σχεδιάσουμε την κατάλληλη διαμόρφωση. Πρόκειται για την ίδια μέθοδο που ισχύει και για τους εσωτερικούς χώρους, δηλαδή από τη δραστηριότητα προκύπτουν η αναγκαία επιφάνεια και ο εξοπλισμός. Οι δραστηριότητες μπορούν να επεκταθούν στον υπαίθριο χώρο με την προϋπόθεση ότι υπάρχει ο κατάλληλος χώρος και η απαιτούμενη απομόνωση, η οποία διαφέρει ανάλογα με τη δραστηριότητα: ο ύπνος απαιτεί πολύ μεγαλύτερη απομόνωση από το φαγητό. Επίσης, ανάλογα με τη σχέση που έχει ο υπαίθριος χώρος με το έδαφος, δηλαδή αν βρίσκεται στο ισόγειο ή σε όροφο, δίνονται και αντίστοιχες δυνατότητες, για να απολαύσει κανείς το πράσινο ή να αγναντέψει τη θέα. Έτσι, μια υπαίθρια βεράντα με διαστάσεις τουλάχιστον δύο επί δύο μέτρα μπορεί να αποτελέσει συνέχεια ενός κλειστού χώρου φαγητού ή μιας κουζίνας, ενώ ένας μεγαλύτερος υπαίθριος χώρος με πλακόστρωση, γρασίδι και καθίσματα μπορεί να βρίσκεται δίπλα στην ενότητα των κοινών χώρων. Αν ο υπαίθριος χώρος σχεδιαστεί χωρίς αναφορά στη δραστηριότητα, καταλήγει αρνητικός χώρος που δεν χρησιμοποιείται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αυλή ως καρδιά του σπιτιού και η σύγκριση με σήμερα

Ερώτηση: Η αυλή, περισσότερο ή λιγότερο κλειστή και απομονωμένη από το δρόμο, υπάρχει από τους αρχαίους χρόνους και αποτελεί πολλές φορές την καρδιά του σπιτιού. Πώς λειτουργούσε στο παρελθόν και τι έχει αλλάξει στη σύγχρονη πολυκατοικία;

Απάντηση:

Η λειτουργία της στο παρελθόν (§4.1, σελ. 163): «ο κλειστός χώρος της κατοικίας ενώνεται και επικοινωνεί με τον ανοιχτό χώρο της αυλής και, μέσω αυτής, πολλές φορές με τον δημόσιο χώρο του δρόμου».

   Η ΑΥΛΗ ΩΣ ΔΙΠΛΟΣ ΣΥΝΔΕΤΗΣ
   ΚΛΕΙΣΤΟΣ ΧΩΡΟΣ ──► ΑΥΛΗ ──► ΔΡΟΜΟΣ
   (ιδιωτικός)      (ιδιωτικός   (δημόσιος)
                     υπαίθριος)
   «περισσότερο ή λιγότερο ΚΛΕΙΣΤΗ ΚΑΙ ΑΠΟΜΟΝΩΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ»
   → ο βαθμός κλεισίματος ΡΥΘΜΙΖΕΤΑΙ κατά περίπτωση

Τα δύο ιστορικά παραδείγματα:

   ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ — «παραδείγματα ΑΦΘΟΝΑ», τα
     «σπίτια με τις αυλές»· η αυλή «υπάρχει ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ
     ΧΡΟΝΟΥΣ και αποτελεί πολλές φορές ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ»

   ΠΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΣΠΙΤΙΑ των αρχών του 20ού αιώνα — «οι αυλές
     ήταν ΕΝΑΣ ΧΩΡΟΣ ΖΩΗΣ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ για την ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ
     ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ της κατοικίας»

⚠️ Προσέξτε ότι η αυλή δεν ήταν μόνο αγροτικό φαινόμενο: υπήρχε και στην αστική κατοικία της Αθήνας, μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα.

⚠️⚠️ ΤΙ ΑΛΛΑΞΕ — αυτούσια: «Όσον αφορά τη σημερινή κατάσταση στις μεγάλες πόλεις, όπου το διαμέρισμα της πολυκατοικίας αποτελεί την πλειονότητα στη σύγχρονη κατοικία αλλά και το μοντέλο-πρότυπο για αυτήν, η κατάσταση δεν είναι καθόλου καλή. Οι εξωτερικοί υπαίθριοι χώροι είτε δεν υπάρχουν καν στις κατοικίες των μεγάλων πόλεων είτε, όπου υπάρχουν…»
```
   ΤΟΤΕ                          ΤΩΡΑ
   ΑΥΛΗ = «καρδιά του σπιτιού»   ΑΚΑΛΥΠΤΟΣ = «ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ
   χώρος ΖΩΗΣ                    ΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΤΟΣ»
   ΣΥΝΔΕΕΙ ιδιωτικό-δημόσιο      ΜΠΑΛΚΟΝΙ = «ΥΠΑΙΘΡΙΟΣ ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ
   ΕΠΑΦΗ με τη γη                μικρού πλάτους»· «καταλήγει
   ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ τη λειτουργία       πολλές φορές να είναι μια
   της κατοικίας                 «ΑΠΟΘΗΚΗ»»
```
Γιατί το διαμέρισμα είναι «μοντέλο-πρότυπο»: όπως εξήγησε το κεφ. 2, το σύστημα της αντιπαροχής δημιούργησε έναν τύπο που «επηρέασε, γενικά, την οργάνωση και τη μορφή της σύγχρονης ελληνικής κατοικίας στην πόλη ή στην ύπαιθρο».

⚠️ Δηλαδή η απώλεια του υπαίθριου χώρου δεν έμεινε στην πολυκατοικία — εξήχθη και στη μονοκατοικία, μαζί με τον υπόλοιπο κατακερματισμό.
Η απάντηση του βιβλίου: δεν είναι νοσταλγική επιστροφή στην αυλή αλλά αρχή σχεδιασμού — ο εξωτερικός χώρος πρέπει να είναι «θετικός», δηλαδή:
```
   ● να έχει ΚΑΘΑΡΟ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΕΝΟ ΣΧΗΜΑ, «όπως το σχήμα ενός
     ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΧΩΡΟΥ»
   ● να ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ ΜΙΑ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
   ● να αποτελεί ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ του χώρου της κατοικίας,
     «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ από το πού βρίσκεται και από το ΜΕΓΕΘΟΣ που έχει»
```
Το «ανεξάρτητα από το μέγεθος» σημαίνει ότι ακόμη και ένα μπαλκόνι μπορεί να σχεδιαστεί σωστά — αρκεί να αντιμετωπιστεί ως χώρος, όχι ως περίσσευμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο παρελθόν η αυλή λειτουργούσε ως χώρος ζωής που ένωνε τον κλειστό χώρο της κατοικίας με τον ανοικτό και, μέσω αυτής, πολλές φορές με τον δημόσιο χώρο του δρόμου, ενώ ήταν περισσότερο ή λιγότερο κλειστή και απομονωμένη από τον δρόμο ανάλογα με την περίπτωση. Υπάρχει από τους αρχαίους χρόνους και αποτελεί πολλές φορές την καρδιά του σπιτιού. Παραδείγματα υπάρχουν άφθονα στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, στα σπίτια με τις αυλές, αλλά και στις αστικές κατοικίες, ειδικά στα παλιά αθηναϊκά σπίτια των αρχών του εικοστού αιώνα, όπου οι αυλές ήταν χώρος ζωής πολύ σημαντικός για την οργάνωση και τη λειτουργία της κατοικίας. Στη σημερινή κατάσταση των μεγάλων πόλεων, όπου το διαμέρισμα της πολυκατοικίας αποτελεί την πλειονότητα αλλά και το μοντέλο πρότυπο της σύγχρονης κατοικίας, η κατάσταση δεν είναι καθόλου καλή: οι εξωτερικοί υπαίθριοι χώροι είτε δεν υπάρχουν καν είτε, όπου υπάρχουν, είναι υποβαθμισμένοι, όπως ο ακάλυπτος που παραμένει αχρησιμοποίητος και το μπαλκόνι που καταλήγει αποθήκη. Η απάντηση του βιβλίου δεν είναι η επιστροφή στην αυλή αλλά η αρχή ότι ο εξωτερικός χώρος πρέπει να είναι θετικός, δηλαδή να έχει καθαρό και ορισμένο σχήμα και να εξυπηρετεί δραστηριότητες, αποτελώντας οργανικό στοιχείο της κατοικίας ανεξάρτητα από το μέγεθός του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βεράντα ανάμεσα στο ιδιωτικό και στο δημόσιο

Ερώτηση: Μία βεράντα, π.χ., που είναι συνέχεια ενός καθιστικού και βρίσκεται προς την πλευρά του δρόμου σε μία χαμηλή στάθμη (π.χ. α' όροφος), διαμορφώνεται έτσι, ώστε να είναι κατάλληλη για ξεκούραση, για συζήτηση, για παρατήρηση της ζωής στο δρόμο κτλ. Ποιες ανάγκες εξυπηρετεί και πώς προσδιορίζονται τα χαρακτηριστικά της;

Απάντηση:

Οι δύο συμπληρωματικές ανάγκες (§4.3.2, σελ. 186, αυτούσια): η βεράντα «εξυπηρετεί συμπληρωματικές ανθρώπινες ανάγκες: την οικειότητα του ιδιωτικού «καταφυγίου» και ταυτόχρονα τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή του δρόμου».
```
   ΤΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ «ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ»  ⟷  Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ
           ╲                            ╱
            ╲──── Η ΒΕΡΑΝΤΑ ───────────╱
                  (α΄ όροφος)
```
⚠️ Είναι ακριβώς η απαίτηση της §3.5: η κατοικία πρέπει να «διαφυλάσσει την προσωπικότητα του καθενός και ταυτόχρονα να ενθαρρύνει την επικοινωνία» — εδώ όμως η επικοινωνία επεκτείνεται πέρα από την οικογένεια, στην πόλη.

Γιατί η χαμηλή στάθμη: το βιβλίο προσδιορίζει ρητά «π.χ. α΄ όροφος».

   ΙΣΟΓΕΙΟ      πολύ κοντά — ΧΑΝΕΤΑΙ Η ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ
   Α΄ ΟΡΟΦΟΣ    ΙΔΑΝΙΚΟ: βλέπεις και ακούς τον δρόμο, αλλά είσαι
                σε ΔΙΚΟ ΣΟΥ επίπεδο
   ΥΨΗΛΟΙ       πολύ μακριά — ΧΑΝΕΤΑΙ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ, μένει μόνο
   ΟΡΟΦΟΙ       η ΘΕΑ

Οι δραστηριότητες που απαριθμεί το βιβλίο — «ξεκούραση, συζήτηση, παρατήρηση της ζωής στον δρόμο» — απαιτούν ακριβώς αυτή τη μεσαία απόσταση.

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΓΕΙΤΝΙΑΣΗΣ — αυτούσια: «Η γειτνίαση με τους χώρους αυτούς προσδιορίζει, ως ένα σημείο, τα χαρακτηριστικά τους, τις δραστηριότητες που εξυπηρετούν και τον βαθμό ιδιωτικότητας που πρέπει να έχουν.»
```
   ΓΕΙΤΝΙΑΖΕΙ ΜΕ      →  ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΒΕΡΑΝΤΑΣ
   ΚΑΘΙΣΤΙΚΟ             κοινωνική, ημιδημόσια, προς τον δρόμο
   ΚΟΥΖΙΝΑ               χρηστική — φαγητό έξω, δουλειές·
                         ελάχιστο 2,0 x 2,0 μ.
   ΥΠΝΟΔΩΜΑΤΙΟ           ΙΔΙΩΤΙΚΗ — μεγαλύτερη απομόνωση
```
«Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τον προορισμό που έχουν οι βεράντες είναι και το σχήμα, οι διαστάσεις και ο εξοπλισμός / επίπλωσή τους.»

Η αντίθεση με το μπαλκόνι της πολυκατοικίας: η βεράντα του παραδείγματος λειτουργεί επειδή έχει επαρκές πλάτος και συγκεκριμένο προορισμό. Το τυπικό μπαλκόνι της αντιπαροχής έχει «πλάτος συνήθως 1,00 - 1,20 μ.» και είναι «υπαίθριος διάδρομος … που περιβάλλει τις όψεις» — δηλαδή χωρίς προορισμό.

   ΒΕΡΑΝΤΑ ΜΕ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟ        ΜΠΑΛΚΟΝΙ-ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ
   ┌──────────┐                ┌──────────────────────┐
   │  ▣ ▣     │ τραπέζι και    │                      │ 1,10 μ.
   │  ▣ ▣     │ καθίσματα      └──────────────────────┘
   └──────────┘                  δεν χωρά τίποτε —
   ≥ 2,0 x 2,0 μ.                «καταλήγει ΑΠΟΘΗΚΗ»

Το γενικό συμπέρασμα: η βεράντα δείχνει ότι ο υπαίθριος χώρος δεν κρίνεται από το μέγεθος του οικοπέδου αλλά από τον σχεδιασμό. Ακόμη και σε πολυκατοικία, μια βεράντα σε εσοχή, με επαρκές πλάτος, σε σωστή στάθμη και με σαφή προορισμό μπορεί να αποκαταστήσει ένα μέρος από όσα πρόσφερε η παραδοσιακή αυλή: επαφή με τον δρόμο χωρίς απώλεια της ιδιωτικότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βεράντα αυτή εξυπηρετεί συμπληρωματικές ανθρώπινες ανάγκες: την οικειότητα του ιδιωτικού καταφυγίου και ταυτόχρονα τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή του δρόμου. Η χαμηλή στάθμη, όπως ο πρώτος όροφος, είναι το κλειδί, γιατί επιτρέπει να βλέπει και να ακούει κανείς τον δρόμο παραμένοντας σε δικό του επίπεδο· στο ισόγειο θα χανόταν η ιδιωτικότητα, ενώ στους υψηλούς ορόφους θα έμενε μόνο η θέα. Τα χαρακτηριστικά των βεραντών και των μπαλκονιών προσδιορίζονται από τη γειτνίασή τους με τους αντίστοιχους εσωτερικούς χώρους, δηλαδή το καθιστικό, την κουζίνα ή τα υπνοδωμάτια: η γειτνίαση αυτή προσδιορίζει ως ένα σημείο τα χαρακτηριστικά τους, τις δραστηριότητες που εξυπηρετούν και τον βαθμό ιδιωτικότητας που πρέπει να έχουν, ενώ ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τον προορισμό τους διαμορφώνονται το σχήμα, οι διαστάσεις και ο εξοπλισμός τους. Η βεράντα λειτουργεί επειδή έχει επαρκές πλάτος και συγκεκριμένο προορισμό, σε αντίθεση με το τυπικό μπαλκόνι της πολυκατοικίας, που με πλάτος ενός με ενάμισι μέτρου είναι στην ουσία υπαίθριος διάδρομος χωρίς προορισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σκίαση και η προσαρμογή στο εξωτερικό περιβάλλον

Ερώτηση: Τα υλικά τους είναι παρόμοια με αυτά των εσωτερικών χώρων (τούβλα, ξύλα κτλ.), πρέπει όμως να επιλέγουν τα κατάλληλα και να κατασκευαστούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να αντέχουν στις συνθήκες του εξωτερικού περιβάλλοντος και να εναρμονίζονται με αυτό. Ποιες κατασκευές είναι απαραίτητες και γιατί έχουν σημασία τα σκίαστρα;

Απάντηση:

Οι απαραίτητες κατασκευές (§4.4, σελ. 190, αυτούσια): «περίφραξη και είσοδος, επιστρώσεις, μονοπάτια, σκάλες, σκίαστρα κτλ.»
```
   ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΜΕ ΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΧΩΡΟΥ (§3.4.1)
   ΤΟΙΧΟΙ    →  ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ
   ΔΑΠΕΔΟ    →  ΕΠΙΣΤΡΩΣΕΙΣ, ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ
   ΟΡΟΦΗ     →  ΣΚΙΑΣΤΡΑ
   ΑΝΟΙΓΜΑΤΑ →  ΕΙΣΟΔΟΣ
   ΣΚΑΛΕΣ    →  ΣΚΑΛΕΣ
```
Είναι ακριβώς τα μέσα με τα οποία ο υπαίθριος χώρος αποκτά «καθαρό και ορισμένο σχήμα, όπως το σχήμα ενός κλειστού χώρου» (§4.2) — δηλαδή γίνεται θετικός χώρος.
Γιατί τα σκίαστρα είναι κρίσιμα στο ελληνικό κλίμα: όλο το κεφάλαιο στηρίζεται στη διαπίστωση ότι «είναι τέτοιες οι κλιματικές συνθήκες» ώστε οι δραστηριότητες «μπορούν να επεκταθούν και στον ανοικτό χώρο» (§4.1).

⚠️ Το ίδιο κλίμα όμως κάνει τον υπαίθριο χώρο αδύνατο να χρησιμοποιηθεί τις μεσημεριανές ώρες του καλοκαιριού χωρίς σκίαση. Χωρίς σκίαστρο, ο υπαίθριος χώρος χάνει ακριβώς τις ώρες που υποτίθεται ότι κερδίζει.
```
   ΣΚΙΑΣΗ = Η ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΧΡΗΣΗΣ
   ☀☀☀☀☀☀☀☀☀☀☀
   ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬  ← πέργκολα / σκίαστρο
   ░░░░░░░░░░░  ← χρησιμοποιήσιμος υπαίθριος χώρος
```
(Οι σχεδιαστικές ασκήσεις του κεφαλαίου ζητούν και οι δύο σκίαστρο μαζί με τη γωνιά καθιστικού και την ψησταριά — δείχνοντας ότι τα τρία πάνε μαζί.)
Η διπλή απαίτηση για τα υλικά:
```
   ① ΤΕΧΝΙΚΗ — «να ΑΝΤΕΧΟΥΝ ΣΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ
      ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ»: βροχή, ήλιος, υγρασία, παγετός,
      θερμοκρασιακές μεταβολές
   ② ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ — «και να ΕΝΑΡΜΟΝΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΥΤΟ»
```
⚠️ Σημειώστε ότι το βιβλίο δεν ζητά άλλα υλικά: «είναι παρόμοια με αυτά των εσωτερικών χώρων (τούβλα, ξύλα κτλ.)». Ζητά κατάλληλη επιλογή μέσα στα ίδια υλικά και σωστή κατασκευή — π.χ. ξύλο κατάλληλης ποιότητας και σωστά προστατευμένο.
Η εναρμόνιση ως αρχή της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής: η απαίτηση «να εναρμονίζονται με το περιβάλλον» είναι η ίδια που το κεφ. 2 αποδίδει στην παραδοσιακή κατοικία, «υπόδειγμα αρχιτεκτονικού έργου, που εμπεριέχει τις έννοιες της οικολογίας, του σεβασμού και της συνύπαρξης με ό,τι προϋπάρχει στον γύρω χώρο», και που «βασίζεται στα υλικά που βρίσκονται στο άμεσο περιβάλλον της».
Το παράδειγμα της περίφραξης (λεζάντα εικ. 199): «Ο τοίχος, παρ' όλο που είναι συμπαγής και ψηλός, επιτρέπει στη βλάστηση να «ξεχειλίζει» και να ομορφαίνει τον δρόμο.»

Είναι η τέλεια εικόνα και των δύο απαιτήσεων μαζί: τεχνικά ο τοίχος κάνει τη δουλειά του (ιδιωτικότητα, προστασία)· αισθητικά δεν επιβάλλεται στον δρόμο αλλά του προσφέρει — η βλάστηση της ιδιωτικής αυλής γίνεται δώρο στον δημόσιο χώρο.

⚠️ Το ίδιο πνεύμα ζητά και ο εξοπλισμός: μόνιμος και κινητός — τραπέζια, καθίσματα, πάγκοι, ψησταριά, βρύσες — επιλεγμένος «ανάλογα με τις δραστηριότητες που γίνονται στους χώρους αυτούς».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τη διαμόρφωση των εξωτερικών χώρων είναι απαραίτητες κατασκευές όπως περίφραξη και είσοδος, επιστρώσεις, μονοπάτια, σκάλες και σκίαστρα, οι οποίες αντιστοιχούν στα δομικά στοιχεία του κλειστού χώρου: η περίφραξη στους τοίχους, οι επιστρώσεις και τα μονοπάτια στο δάπεδο, τα σκίαστρα στην οροφή και η είσοδος στα ανοίγματα. Με αυτές ο υπαίθριος χώρος αποκτά καθαρό και ορισμένο σχήμα και γίνεται θετικός χώρος. Τα σκίαστρα έχουν ιδιαίτερη σημασία στο ελληνικό κλίμα, γιατί χωρίς σκίαση ο υπαίθριος χώρος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί τις μεσημεριανές ώρες του καλοκαιριού, χάνοντας ακριβώς τις ώρες που υποτίθεται ότι κερδίζει. Ως προς τα υλικά, αυτά είναι παρόμοια με εκείνα των εσωτερικών χώρων, δηλαδή τούβλα και ξύλα, πρέπει όμως να επιλέγονται τα κατάλληλα και να κατασκευάζονται έτσι ώστε να αντέχουν στις συνθήκες του εξωτερικού περιβάλλοντος και να εναρμονίζονται με αυτό, δηλαδή με διπλή απαίτηση, τεχνική και αισθητική. Η απαίτηση της εναρμόνισης είναι η ίδια που χαρακτηρίζει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, η οποία εμπεριέχει τις έννοιες της οικολογίας, του σεβασμού και της συνύπαρξης με ό,τι προϋπάρχει στον γύρω χώρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο