Λύσεις Ασκήσεων — Κεφάλαιο 6: Ηλεκτρικές Εγκαταστάσεις – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Α΄ ΕΠΑΛ

(Πηγή: Βιβλίο Μαθητή, σελ. 204-205. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου· οι λύσεις πρωτότυπες, διασταυρωμένες με το επίσημο Βιβλίο Λύσεων. Οι υπολογισμοί έχουν επαληθευτεί.)

Ερώτηση 1 (σελ. 204)

Σε ποιους χώρους δεν επιτρέπεται η τοποθέτηση του μετρητή ηλεκτρικής ενέργειας;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Οι απαγορευμένοι χώροι έχουν κοινό παρονομαστή: συνθήκες που είτε δημιουργούν κίνδυνο (φωτιά, έκρηξη) είτε καταστρέφουν τον μετρητή (υγρασία, θερμότητα).

Λύση:

1. α) Σε χώρους που κινδυνεύουν από πυρκαγιά (π.χ. γκαράζ).
2. β) Σε χώρους που υπόκεινται σε εκρήξεις (π.χ. αποθήκη χρωμάτων ή καυσίμων).
3. γ) Σε χώρους υγρούς ή βρεγμένους (π.χ. πλυντήρια).
4. δ) Σε χώρους όπου επικρατεί υψηλή θερμοκρασία (π.χ. λεβητοστάσιο).

Ενδεικτική απάντηση: Δεν επιτρέπεται σε χώρους: (α) που κινδυνεύουν από πυρκαγιά (γκαράζ), (β) που υπόκεινται σε εκρήξεις (αποθήκη χρωμάτων ή καυσίμων), (γ) υγρούς ή βρεγμένους (πλυντήρια) και (δ) με υψηλή θερμοκρασία (λεβητοστάσιο).

Πρόσεξε:

• Ο μετρητής περιέχει σημεία υπό τάση: σε χώρο με εύφλεκτα ή εκρηκτικά, ένας σπινθήρας αρκεί για καταστροφή.

Ερώτηση 2 (σελ. 204)

Τι γνωρίζετε για τη μονοφασική και την τριφασική παροχή όσον αφορά τη δυνατότητα ρευματοδότησης μονοφασικών και τριφασικών καταναλώσεων;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το κλειδί είναι ότι η τριφασική παροχή καλύπτει ΚΑΙ τα δύο είδη καταναλώσεων, ενώ η μονοφασική μόνο το ένα. Χρειάζεται και η διάκριση φασικής/πολικής τάσης.

Λύση:

1. Στη ΜΟΝΟΦΑΣΙΚΗ παροχή η τάση ρευματοδότησης είναι 230 V και ονομάζεται φασική τάση (μεταξύ φάσης και ουδετέρου).
2. Στην ΤΡΙΦΑΣΙΚΗ παροχή υπάρχει η δυνατότητα ρευματοδότησης τριφασικών καταναλώσεων (π.χ. ηλεκτροκινητήρες μεγάλης ισχύος), που απαιτούν τρεις φάσεις.
3. Η τάση μεταξύ δύο διαφορετικών φάσεων (π.χ. L1, L2) είναι 380 V και ονομάζεται πολική τάση.
4. Στην τριφασική παροχή τροφοδοτούνται ΚΑΙ μονοφασικές καταναλώσεις (φωτιστικά σημεία, κινητήρες μικρής ισχύος), που απαιτούν μία φάση και τον ουδέτερο.

Ενδεικτική απάντηση: Στη μονοφασική παροχή η τάση είναι 230 V (φασική τάση, φάση–ουδέτερος) και τροφοδοτεί μόνο μονοφασικές καταναλώσεις. Η τριφασική παροχή τροφοδοτεί και τα δύο: τριφασικές καταναλώσεις (κινητήρες μεγάλης ισχύος) με 380 V μεταξύ δύο φάσεων (πολική τάση), αλλά και μονοφασικές (φωτιστικά, μικροί κινητήρες) με μία φάση και ουδέτερο.

Πρόσεξε:

• Δύο διαφορετικές τάσεις στο ίδιο δίκτυο: 230 V φάση–ουδέτερος (φασική) και 380 V φάση–φάση (πολική). Δεν είναι δύο δίκτυα — είναι το ίδιο, μετρημένο αλλιώς.

Ερώτηση 3 (σελ. 204)

Αν ένα συνεργείο έχει μέγιστη ισχύ λειτουργίας 15 KVA, ποιον τύπο παροχής θα εγκαταστήσει η ΔΕΗ και γιατί;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η επιλογή δεν γίνεται «κατά κρίση»: υπάρχει τυποποιημένος πίνακας παροχών της ΔΕΗ, και η ισχύς των 15 KVA μας κατευθύνει σε συγκεκριμένη γραμμή του.

Λύση:

1. Η μέγιστη ισχύς λειτουργίας του συνεργείου είναι 15 KVA.
2. Ανατρέχουμε στον τυποποιημένο πίνακα παροχών της ΔΕΗ.
3. Για την ισχύ αυτή προβλέπεται η τριφασική παροχή Νο 1.

Ενδεικτική απάντηση: Η ΔΕΗ θα εγκαταστήσει τριφασική παροχή Νο 1, γιατί αυτός είναι ο τύπος που ορίζεται από τον τυποποιημένο πίνακα παροχών της ΔΕΗ για μέγιστη ισχύ 15 KVA.

Πρόσεξε:

• Η ισχύς δίνεται σε KVA (φαινόμενη ισχύς) και όχι σε kW — έτσι τυποποιούνται οι παροχές, ανεξάρτητα από τον συντελεστή ισχύος των καταναλώσεων.
• Χρειάζεσαι τον πίνακα παροχών του βιβλίου για να απαντήσεις: δεν προκύπτει από υπολογισμό.

Ερώτηση 4 (σελ. 204)

Ποια είναι τα βασικά στοιχεία μιας ηλεκτρικής εγκατάστασης;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Απαρίθμηση των δομικών μερών, από τη γραμμή τροφοδοσίας μέχρι τα όργανα προστασίας. Ακολουθούμε τη ροή του ρεύματος: από πού μπαίνει, πού διανέμεται, πού καταναλώνεται, πώς προστατεύεται.

Λύση:

1. α) Η κύρια γραμμή τροφοδοσίας.
2. β) Ο γενικός πίνακας και οι υποπίνακες διανομής.
3. γ) Οι μερικές γραμμές τροφοδοσίας.
4. δ) Τα φωτιστικά σημεία, οι ηλεκτρικές συσκευές και μηχανές.
5. ε) Οι διατάξεις γείωσης.
6. στ) Τα όργανα προστασίας και ελέγχου.
7. ζ) Τα υπόλοιπα εξαρτήματα και υλικά της ηλεκτρικής εγκατάστασης.

Ενδεικτική απάντηση: Τα βασικά στοιχεία είναι: (α) η κύρια γραμμή τροφοδοσίας, (β) ο γενικός πίνακας και οι υποπίνακες διανομής, (γ) οι μερικές γραμμές τροφοδοσίας, (δ) τα φωτιστικά σημεία, οι συσκευές και οι μηχανές, (ε) οι διατάξεις γείωσης, (στ) τα όργανα προστασίας και ελέγχου και (ζ) τα υπόλοιπα εξαρτήματα και υλικά.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε ότι η γείωση και τα όργανα προστασίας είναι ΒΑΣΙΚΑ στοιχεία, όχι προαιρετικά πρόσθετα.

Ερώτηση 5 (σελ. 204)

Πώς συνδεσμολογείται ένα απλό ηλεκτρικό κύκλωμα, το οποίο αποτελείται από ένα φωτιστικό σημείο και έναν απλό διακόπτη για το χειρισμό της λειτουργίας του φωτιστικού σημείου;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο κανόνας-κλειδί: ο διακόπτης μπαίνει ΠΑΝΤΑ στη ΦΑΣΗ, ποτέ στον ουδέτερο. Ακολουθούμε τη διαδρομή φάση -> διακόπτης -> επιστροφή -> λυχνιολαβή -> ουδέτερος.

Λύση:

1. Ο αγωγός της φάσης (L) συνδέεται στον διακόπτη.
2. Ο αγωγός σύνδεσης του διακόπτη με τον λαμπτήρα (επιστροφή λαμπτήρα, Εx) συνδέεται από το ένα άκρο στον διακόπτη και από το άλλο στη λυχνιολαβή.
3. Ο ουδέτερος (N) συνδέεται απευθείας στη λυχνιολαβή.
4. Η λυχνιολαβή και ο διακόπτης έχουν από δύο ακροδέκτες σύνδεσης, ώστε να γίνουν οι απαραίτητες συνδέσεις των αγωγών.

Ενδεικτική απάντηση: Ο αγωγός της φάσης (L) συνδέεται στον διακόπτη. Από τον διακόπτη ξεκινά ο αγωγός επιστροφής λαμπτήρα (Εx) που καταλήγει στη λυχνιολαβή. Ο ουδέτερος (N) συνδέεται απευθείας στη λυχνιολαβή. Διακόπτης και λυχνιολαβή έχουν από δύο ακροδέκτες για τις συνδέσεις.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΣΙΜΟ για την ασφάλεια: ο διακόπτης μπαίνει στη ΦΑΣΗ. Αν μπει στον ουδέτερο, το φωτιστικό σβήνει μεν, αλλά η λυχνιολαβή παραμένει υπό τάση — κίνδυνος ηλεκτροπληξίας κατά την αλλαγή λάμπας.
• Δες το σχήμα του βιβλίου για τα σύμβολα και τη διαδρομή των αγωγών.

Ερώτηση 6 (σελ. 204)

Ποια είναι η χρήση των αγωγών και σε ποιους τύπους διακρίνονται;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Πρώτα η χρήση (μία πρόταση), μετά η ταξινόμηση. Τα κριτήρια είναι επτά — και είναι όλα πρακτικά, δηλαδή τα βλέπεις πάνω στο υλικό.

Λύση:

1. Χρήση: οι αγωγοί μεταφέρουν το ηλεκτρικό ρεύμα και τροφοδοτούν τις ηλεκτρικές μηχανές και συσκευές της εγκατάστασης.
2. α) Ανάλογα με το υλικό κατασκευής: χάλκινοι – αλουμινένιοι.
3. β) Ανάλογα με το αν έχουν μόνωση: μονωμένοι – γυμνοί.
4. γ) Ανάλογα με το χρώμα της μόνωσης: μαύρο, μπλε κ.λπ.
5. δ) Ανάλογα με το υλικό της μόνωσης: σιλικόνης – πλαστικού.
6. ε) Ανάλογα με τον αριθμό των πόλων: μονοπολικοί – τριπολικοί.
7. στ) Ανάλογα με τον αριθμό των κλώνων: μονόκλωνοι – πολύκλωνοι.
8. ζ) Ανάλογα με τη διατομή τους: 1,5 mm², 2,5 mm² κ.λπ.

Ενδεικτική απάντηση: Οι αγωγοί μεταφέρουν το ηλεκτρικό ρεύμα και τροφοδοτούν τις συσκευές και μηχανές. Διακρίνονται ανάλογα με: (α) το υλικό (χάλκινοι–αλουμινένιοι), (β) τη μόνωση (μονωμένοι–γυμνοί), (γ) το χρώμα της μόνωσης, (δ) το υλικό της μόνωσης (σιλικόνης–πλαστικού), (ε) τον αριθμό πόλων (μονοπολικοί–τριπολικοί), (στ) τον αριθμό κλώνων (μονόκλωνοι–πολύκλωνοι) και (ζ) τη διατομή (1,5 mm², 2,5 mm² κ.λπ.).

Πρόσεξε:

• Το χρώμα της μόνωσης δεν είναι διακοσμητικό: είναι τυποποιημένο και δηλώνει τον ρόλο του αγωγού (φάση, ουδέτερος, γείωση).

Ερώτηση 7 (σελ. 204)

Ποιες είναι οι διαφορές μιας σειρίδας από ένα καλώδιο;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Και τα δύο μεταφέρουν ρεύμα, αλλά διαφέρουν στην κατασκευή — και η κατασκευή καθορίζει τη χρήση: ευκαμψία vs μηχανική αντοχή.

Λύση:

1. Οι κλώνοι της σειρίδας είναι πολύ λεπτότεροι από τους κλώνους του καλωδίου, συνεπώς οι σειρίδες είναι πιο εύκαμπτες.
2. Η μόνωση της σειρίδας είναι λεπτότερη (και ελαφρότερη) από τη μόνωση του καλωδίου.
3. Το καλώδιο έχει μεγαλύτερη μηχανική αντοχή και προστασία.
4. Έτσι η σειρίδα χρησιμοποιείται σε φορητές συσκευές (όπου χρειάζεται ευκαμψία), ενώ το καλώδιο σε σταθερές εγκαταστάσεις.

Ενδεικτική απάντηση: Η σειρίδα έχει πολύ λεπτότερους κλώνους (άρα είναι πιο εύκαμπτη) και λεπτότερη, ελαφρότερη μόνωση. Το καλώδιο έχει χοντρότερους κλώνους και ισχυρότερη μόνωση, άρα μεγαλύτερη μηχανική αντοχή. Γι' αυτό η σειρίδα χρησιμοποιείται σε φορητές συσκευές και το καλώδιο σε σταθερές εγκαταστάσεις.

Πρόσεξε:

• Η ευκαμψία της σειρίδας οφείλεται στους πολλούς λεπτούς κλώνους: όσο λεπτότερος ο κάθε κλώνος, τόσο ευκολότερα λυγίζει η δέσμη.

Ερώτηση 8 (σελ. 204)

Ποια είναι η χρήση των σωλήνων και σε ποιους τύπους διακρίνονται;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο σωλήνας δεν έχει ηλεκτρικό ρόλο — έχει ΜΗΧΑΝΙΚΟ: προστατεύει τη μόνωση των αγωγών, που από μόνη της είναι αδύναμη.

Λύση:

1. Χρήση: οι μονωμένοι αγωγοί τροφοδοσίας έχουν απλή μόνωση με μικρή μηχανική αντοχή.
2. Γι' αυτό τοποθετούνται μέσα σε σωλήνες, που τους προστατεύουν από μηχανικές ζημιές (π.χ. καταστροφή της μόνωσης από αιχμηρό αντικείμενο).
3. α) Ανάλογα με το υλικό κατασκευής: πλαστικοί – μεταλλικοί.
4. β) Ανάλογα με τη μορφή τους: ευθύγραμμοι – «σπιράλ».
5. γ) Ανάλογα με τη διάμετρό τους: Φ11, Φ13,5 κ.λπ.
6. δ) Ανάλογα με το πάχος τους: ελαφρού τύπου – βαρέος τύπου (η διάκριση αυτή αφορά τους πλαστικούς σωλήνες).

Ενδεικτική απάντηση: Οι σωλήνες προστατεύουν μηχανικά τους αγωγούς, των οποίων η απλή μόνωση έχει μικρή μηχανική αντοχή (π.χ. από αιχμηρά αντικείμενα). Διακρίνονται ανάλογα με: (α) το υλικό (πλαστικοί–μεταλλικοί), (β) τη μορφή (ευθύγραμμοι–σπιράλ), (γ) τη διάμετρο (Φ11, Φ13,5 κ.λπ.) και (δ) το πάχος (ελαφρού–βαρέος τύπου, για τους πλαστικούς).

Πρόσεξε:

• Ο ρόλος του σωλήνα είναι ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ, όχι ηλεκτρικός: δεν αντικαθιστά τη μόνωση, την προστατεύει.

Ερώτηση 9 (σελ. 204)

Τι γνωρίζετε για τα είδη των μεταλλικών σωλήνων;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Δύο κύριοι τύποι, και οι δύο για χώρους με υψηλές μηχανικές καταπονήσεις. Διαφέρουν στην κατασκευή και στην τυπική εφαρμογή.

Λύση:

1. ΤΥΠΟΣ 1 — Μεταλλικοί σωλήνες τύπου σπιράλ με ελικοειδή οπλισμό («φλεξίμπλ»).
2. Χρησιμοποιούνται κυρίως σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, για τη μηχανική προστασία των αγωγών τροφοδοσίας μηχανών, σε χώρους με υψηλές μηχανικές καταπονήσεις.
3. ΤΥΠΟΣ 2 — Μεταλλικοί (χαλύβδινοι) ευθύγραμμοι και «σπιράλ» σωλήνες.
4. Κατασκευάζονται από χάλυβα πάχους τουλάχιστον 1 mm. Στο εσωτερικό τους τοποθετείται δεύτερος σωλήνας από χαρτί ποτισμένο με μονωτικές ουσίες.
5. Ανάλογα με την πορεία των αγωγών (ευθύγραμμη ή μη) χρησιμοποιούνται ευθύγραμμοι ή σπιράλ σωλήνες· τοποθετούνται χωνευτοί ή ορατοί σε χώρους με υψηλές καταπονήσεις.

Ενδεικτική απάντηση: Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι. (1) Σπιράλ με ελικοειδή οπλισμό («φλεξίμπλ») — κυρίως σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, για προστασία των αγωγών των μηχανών. (2) Χαλύβδινοι ευθύγραμμοι και σπιράλ — από χάλυβα πάχους τουλάχιστον 1 mm, με εσωτερικό σωλήνα από χαρτί ποτισμένο με μονωτικές ουσίες· τοποθετούνται χωνευτοί ή ορατοί σε χώρους με υψηλές καταπονήσεις.

Πρόσεξε:

• Το εσωτερικό μονωτικό χαρτί στους χαλύβδινους σωλήνες δεν είναι λεπτομέρεια: ο σωλήνας είναι μεταλλικός, άρα αγώγιμος — χρειάζεται δεύτερο μονωτικό στρώμα για ασφάλεια.

Ερώτηση 10 (σελ. 204)

Ποια είναι η χρήση των διακοπτών και σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο ορισμός του διακόπτη είναι λειτουργικός (τι κάνει), και οι κατηγορίες προκύπτουν από το πού χρησιμοποιείται.

Λύση:

1. Διακόπτης είναι η γενική ονομασία κάθε διάταξης που διακόπτει και αποκαθιστά (ξανασυνδέει) τη συνέχεια του κυκλώματος.
2. α) Διακόπτες φωτισμού.
3. β) Διακόπτες πινάκων.
4. γ) Διακόπτες επαγγελματικής-βιομηχανικής χρήσης.
5. δ) Αυτόματοι διακόπτες.

Ενδεικτική απάντηση: Διακόπτης είναι κάθε διάταξη που διακόπτει και αποκαθιστά τη συνέχεια του κυκλώματος. Διακρίνονται σε: (α) διακόπτες φωτισμού, (β) διακόπτες πινάκων, (γ) διακόπτες επαγγελματικής-βιομηχανικής χρήσης και (δ) αυτόματους διακόπτες.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε ότι ο ορισμός περιλαμβάνει ΚΑΙ τις δύο ενέργειες: διακοπή ΚΑΙ αποκατάσταση. Μια ασφάλεια τήξης διακόπτει, αλλά δεν αποκαθιστά — γι' αυτό δεν είναι διακόπτης.

Ερώτηση 11 (σελ. 204)

Ποια είναι τα είδη διακοπτών φωτισμού και η χρήση τους, ανάλογα με τις δυνατότητες χειρισμού, που παρέχουν για τη λειτουργία των φωτιστικών σημείων;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το κριτήριο είναι διπλό: ΠΟΣΑ φωτιστικά ελέγχει και ΑΠΟ ΠΟΣΕΣ θέσεις. Έτσι ξεχωρίζουν καθαρά οι τρεις τύποι.

Λύση:

1. α) Απλός διακόπτης: για τον χειρισμό ΕΝΟΣ φωτιστικού σημείου από ΜΙΑ θέση.
2. β) Κομμιτατέρ διακόπτης: για τον επιλεκτικό χειρισμό ΔΥΟ φωτιστικών σημείων από ΜΙΑ θέση.
3. γ) Αλλέ-ρετούρ διακόπτης: για τον χειρισμό ΕΝΟΣ φωτιστικού σημείου από ΔΥΟ ή περισσότερες θέσεις.

Ενδεικτική απάντηση: Απλός διακόπτης: ένα φωτιστικό από μία θέση. Κομμιτατέρ: επιλεκτικός χειρισμός δύο φωτιστικών από μία θέση. Αλλέ-ρετούρ: ένα φωτιστικό από δύο ή περισσότερες θέσεις.

Πρόσεξε:

• Μνημονικός κανόνας: κομμιτατέρ = πολλά ΦΩΤΑ, μία θέση. Αλλέ-ρετούρ = ένα φως, πολλές ΘΕΣΕΙΣ (π.χ. σκάλα: ανάβεις κάτω, σβήνεις πάνω).

Ερώτηση 12 (σελ. 204)

Ποια είναι τα είδη διακοπτών πινάκων και η χρήση τους;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το κριτήριο εδώ είναι ο αριθμός των πόλων, δηλαδή πόσους αγωγούς διακόπτει ταυτόχρονα ο διακόπτης.

Λύση:

1. α) Μονοπολικός διακόπτης: για τη διακοπή και επανασύνδεση ΜΙΑΣ φάσης.
2. β) Διπολικός διακόπτης: για τη διακοπή και επανασύνδεση μιας φάσης ΚΑΙ του ουδέτερου.
3. γ) Τριπολικός διακόπτης: για τη διακοπή και επανασύνδεση των ΤΡΙΩΝ φάσεων ταυτόχρονα.
4. δ) Τετραπολικός διακόπτης: για τη διακοπή και επανασύνδεση των τριών φάσεων ΚΑΙ του ουδέτερου ταυτόχρονα.

Ενδεικτική απάντηση: Μονοπολικός: διακόπτει μία φάση. Διπολικός: μία φάση και τον ουδέτερο. Τριπολικός: τις τρεις φάσεις ταυτόχρονα. Τετραπολικός: τις τρεις φάσεις και τον ουδέτερο ταυτόχρονα.

Πρόσεξε:

• Ο αριθμός στο όνομα = πόσους αγωγούς διακόπτει. Το «ταυτόχρονα» είναι κρίσιμο στους τριπολικούς/τετραπολικούς: δεν επιτρέπεται να μείνει μια φάση συνδεδεμένη.

Ερώτηση 13 (σελ. 204)

Ποια είναι η χρήση των ασφαλειών και σε ποια είδη διακρίνονται;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η ασφάλεια προστατεύει από ΔΥΟ κινδύνους: υπερφόρτωση και βραχυκύκλωμα. Τα είδη ταξινομούνται με τρία κριτήρια.

Λύση:

1. Χρήση: οι ασφάλειες τοποθετούνται στον γενικό πίνακα διανομής και προστατεύουν την εγκατάσταση από τις επικίνδυνες εντάσεις υπερφόρτωσης και βραχυκυκλώματος.
2. Α. Ανάλογα με τον τρόπο λειτουργίας: αυτόματες – τήξης.
3. Β. Ανάλογα με τον τρόπο συνδεσμολογίας: μονοφασικές – τριφασικές.
4. Γ. Ανάλογα με την ονομαστική τους ένταση (σε A): 6, 10, 16, 20, 25 κ.λπ.

Ενδεικτική απάντηση: Οι ασφάλειες τοποθετούνται στον γενικό πίνακα διανομής και προστατεύουν την εγκατάσταση από τις επικίνδυνες εντάσεις υπερφόρτωσης και βραχυκυκλώματος. Διακρίνονται: (Α) κατά τρόπο λειτουργίας σε αυτόματες και τήξης, (Β) κατά συνδεσμολογία σε μονοφασικές και τριφασικές, (Γ) κατά ονομαστική ένταση (6 A, 10 A, 16 A, 20 A, 25 A κ.λπ.).

Πρόσεξε:

• Η ασφάλεια προστατεύει την ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (τα καλώδια από υπερθέρμανση), όχι τον άνθρωπο. Τον άνθρωπο τον προστατεύει ο Δ.Δ.Ε. (ρελέ διαφυγής).
• Η ονομαστική ένταση επιλέγεται με βάση τη διατομή του καλωδίου που προστατεύει — όχι με βάση τη συσκευή.

Ερώτηση 14 (σελ. 205)

Ποια είναι η χρήση των ρευματοδοτών-ρευματοληπτών και σε ποια είδη διακρίνονται;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ρευματοδότης = πρίζα, ρευματολήπτης = φις. Ο ρόλος τους είναι η ΣΥΧΝΗ σύνδεση/αποσύνδεση — γι' αυτό δεν χρησιμοποιούμε μόνιμη καλωδίωση.

Λύση:

1. Χρήση: αποτελούν διατάξεις για την τροφοδότηση φωτιστικών σημείων, συσκευών και μηχανών των οποίων απαιτείται ΣΥΧΝΑ η σύνδεση και αποσύνδεση από τη γραμμή τροφοδοσίας.
2. Κάθε τύπος ρευματοδότη (πρίζα) αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο τύπο ρευματολήπτη (φις).
3. α) Ανάλογα με το υλικό κατασκευής: πλαστικοί – μεταλλικοί.
4. β) Ανάλογα με τη στεγανότητα: κοινοί – στεγανοί.
5. γ) Ανάλογα με τον τρόπο τοποθέτησης: χωνευτοί – εξωτερικοί.
6. δ) Ανάλογα με την ονομαστική τους ένταση: 6 A, 10 A, 16 A κ.λπ.
7. ε) Ανάλογα με την ονομαστική τους τάση: 230 V, 380 V, 500 V κ.λπ.

Ενδεικτική απάντηση: Ο ρευματοδότης (πρίζα) και ο ρευματολήπτης (φις) χρησιμεύουν στην τροφοδότηση συσκευών που χρειάζονται συχνή σύνδεση και αποσύνδεση· κάθε τύπος πρίζας αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο τύπο φις. Διακρίνονται ανάλογα με: (α) το υλικό (πλαστικοί–μεταλλικοί), (β) τη στεγανότητα (κοινοί–στεγανοί), (γ) τον τρόπο τοποθέτησης (χωνευτοί–εξωτερικοί), (δ) την ονομαστική ένταση (6 A, 10 A, 16 A) και (ε) την ονομαστική τάση (230 V, 380 V, 500 V).

Πρόσεξε:

• Η αντιστοίχιση πρίζας-φις δεν είναι τυχαία: εμποδίζει να συνδεθεί συσκευή σε λάθος τάση ή σε παροχή με ακατάλληλη ένταση.

Ερώτηση 15 (σελ. 205)

Ποια στοιχεία περιλαμβάνει ο γενικός πίνακας διανομής μιας ηλεκτρικής εγκατάστασης και ποια είναι η χρήση τους;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ο γενικός πίνακας είναι το «κέντρο ελέγχου» της εγκατάστασης: περιέχει προστασία (Δ.Δ.Ε., ασφάλεια), χειρισμό (διακόπτες) και ένδειξη (ενδεικτικά).

Λύση:

1. α) Τον Διακόπτη Διαφυγής Έντασης (Δ.Δ.Ε.) — προστασία των ανθρώπων από ηλεκτροπληξία σε περίπτωση διαρροής.
2. β) Τη γενική ασφάλεια — προστασία της εγκατάστασης από υπερεντάσεις.
3. γ) Τον γενικό διακόπτη — διακοπή ολόκληρης της εγκατάστασης.
4. δ) Το γενικό ενδεικτικό — ένδειξη ότι η εγκατάσταση τροφοδοτείται.
5. ε) Τα μερικά ενδεικτικά — ένδειξη λειτουργίας κάθε γραμμής.
6. στ) Τους μερικούς διακόπτες — χειρισμός κάθε επιμέρους γραμμής χωριστά.

Ενδεικτική απάντηση: Ο γενικός πίνακας περιλαμβάνει: (α) τον Διακόπτη Διαφυγής Έντασης (Δ.Δ.Ε.) για προστασία από ηλεκτροπληξία, (β) τη γενική ασφάλεια για προστασία από υπερεντάσεις, (γ) τον γενικό διακόπτη για διακοπή όλης της εγκατάστασης, (δ) το γενικό ενδεικτικό, (ε) τα μερικά ενδεικτικά και (στ) τους μερικούς διακόπτες για τον χειρισμό κάθε γραμμής χωριστά.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη διπλή προστασία: ο Δ.Δ.Ε. προστατεύει τον ΑΝΘΡΩΠΟ (διαρροή), η ασφάλεια προστατεύει την ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (υπερένταση). Δεν υποκαθιστά ο ένας τον άλλο.

Ερώτηση 16 (σελ. 205)

Σε ποια είδη διακρίνονται οι πίνακες διανομής μιας ηλεκτρικής εγκατάστασης;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Έξι κριτήρια ταξινόμησης — τα ίδια που επανέρχονται σε όλο το κεφάλαιο: υλικό, θέση, τροφοδοσία, τοποθέτηση, χρήση, στεγανότητα.

Λύση:

1. α) Ανάλογα με το υλικό κατασκευής: πλαστικοί – μεταλλικοί.
2. β) Ανάλογα με τη θέση τους στη δομή της εγκατάστασης: γενικοί πίνακες – υποπίνακες.
3. γ) Ανάλογα με το είδος της γενικής γραμμής τροφοδοσίας: μονοφασικοί – τριφασικοί.
4. δ) Ανάλογα με τον τρόπο τοποθέτησης: χωνευτοί – εξωτερικοί (επίτοιχοι).
5. ε) Ανάλογα με το είδος των καταναλώσεων που τροφοδοτούν: κίνησης – φωτισμού.
6. ζ) Ανάλογα με τη στεγανότητά τους: κοινοί – στεγανοί.

Ενδεικτική απάντηση: Διακρίνονται ανάλογα με: (α) το υλικό (πλαστικοί–μεταλλικοί), (β) τη θέση τους (γενικοί–υποπίνακες), (γ) τη γραμμή τροφοδοσίας (μονοφασικοί–τριφασικοί), (δ) τον τρόπο τοποθέτησης (χωνευτοί–εξωτερικοί/επίτοιχοι), (ε) το είδος των καταναλώσεων (κίνησης–φωτισμού) και (ζ) τη στεγανότητα (κοινοί–στεγανοί).

Πρόσεξε:

• Η στεγανότητα επανέρχεται ως κριτήριο και στους ρευματοδότες και στους πίνακες: σε υγρούς ή εξωτερικούς χώρους απαιτείται πάντα στεγανός εξοπλισμός.