Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-12) (σελ. 39-40) – ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-12)

Πλήρεις λύσεις των 12 ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 — τουρκικό εφίππιο και ραφές του κρανίου, τι απεικονίζεται και τι όχι στην Ο-Π, στην πλάγια και στην πωγωνορινική προβολή κρανίου, τα ευρήματα της πλάγιας Α.Μ.Σ.Σ. και της πλάγιας Ο.Μ.Σ.Σ., τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου, οι παραρρίνιοι κόλποι και οι προβολές του σφηνοειδούς κόλπου, τα μόρια της μετωπορινικής προβολής, τα μέρη του σπονδύλου και η ακτινοανατομία της Π-Ο προβολής ώμου.

Ερώτηση 1 — Το τουρκικό εφίππιο

Ερώτηση: Το τουρκικό εφίππιο ανήκει στο ... οστό.

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Ινιακό — Β. Κροταφικό — Γ. Σφηνοειδές — Δ. Ηθμοειδές.

  Σωστή απάντηση: Γ. Σφηνοειδές.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 13): στη μεσότητα της βάσης του κρανίου βρίσκεται το τουρκικό εφίππιο, που ανήκει στο σφηνοειδές οστό και αποτελείται από τις πρόσθιες και οπίσθιες κλινοειδείς αποφύσεις, τη βάση και τη ράχη· στο μέσο του σχηματίζεται μια κοιλότητα, που ονομάζεται βόθρος της υπόφυσης και φιλοξενεί έναν πολύ σημαντικό αδένα, την υπόφυση.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • Α. Ινιακό: βρίσκεται στο οπίσθιο τμήμα του εγκεφαλικού κρανίου και φέρει το έξω ινιακό όγκωμα· αρθρώνεται με τα βρεγματικά μέσω της λαβδοειδούς ραφής.
  • Β. Κροταφικό: τα δύο κροταφικά φέρουν το λιθοειδές, τους έξω ακουστικούς πόρους και τις μαστοειδείς κυψέλες.
  • Δ. Ηθμοειδές: σχετίζεται με τις ηθμοειδείς κυψέλες, έναν από τους παραρρίνιους κόλπους.

  Ακτινολογικά: στην πλάγια προβολή κρανίου το τουρκικό εφίππιο απεικονίζεται ως μια γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα «U», όπου αναγνωρίζονται ο βόθρος της υπόφυσης, η πρόσθια και η οπίσθια κλινοειδής απόφυση, ενώ κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή, που αντιστοιχεί στον σφηνοειδή κόλπο (σελ. 18).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γ. Σφηνοειδές. Στη μεσότητα της βάσης του κρανίου βρίσκεται το τουρκικό εφίππιο, που ανήκει στο σφηνοειδές οστό και αποτελείται από τις πρόσθιες και οπίσθιες κλινοειδείς αποφύσεις, τη βάση και τη ράχη, ενώ στο μέσο του σχηματίζεται ο βόθρος της υπόφυσης, που φιλοξενεί την υπόφυση. Ακτινολογικά απεικονίζεται στην πλάγια προβολή κρανίου ως γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα «U».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Η ραφή μεταξύ βρεγματικών και μετωπιαίου

Ερώτηση: Τα βρεγματικά οστά αρθρώνονται με το μετωπιαίο οστό με τη ... ραφή.

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Στεφανιαία — Β. Λεπιδοειδή — Γ. Οβελιαία — Δ. Λαβδοειδή.

  Σωστή απάντηση: Α. Στεφανιαία.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 13): στην εξωτερική επιφάνεια του θόλου διακρίνονται οι ραφές του κρανίου, οι οποίες είναι:

  • Η στεφανιαία ραφή μεταξύ μετωπιαίου και βρεγματικών οστών.
  • Η οβελιαία ραφή ανάμεσα στα δύο βρεγματικά.
  • Η λαβδοειδής ραφή μεταξύ βρεγματικών και ινιακού οστού.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • Γ. Οβελιαία: συνδέει τα δύο βρεγματικά μεταξύ τους — απεικονίζεται στην Ο-Π προβολή κρανίου.
  • Δ. Λαβδοειδής: συνδέει τα βρεγματικά με το ινιακό οστό — απεικονίζεται τόσο στην Ο-Π όσο και στην πλάγια προβολή.
  • Β. Λεπιδοειδής: δεν περιλαμβάνεται στις τρεις ραφές που αναφέρει το βιβλίο.

  Ακτινολογικά: στην πλάγια ακτινογραφία κρανίου από τις οστέινες ραφές απεικονίζονται η στεφανιαία, ανάμεσα στο μετωπιαίο οστό και τα βρεγματικά, και η λαβδοειδής ραφή ανάμεσα στα βρεγματικά και το ινιακό οστό (σελ. 18).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Α. Στεφανιαία. Οι ραφές του κρανίου είναι τρεις: η στεφανιαία μεταξύ μετωπιαίου και βρεγματικών οστών, η οβελιαία ανάμεσα στα δύο βρεγματικά και η λαβδοειδής μεταξύ βρεγματικών και ινιακού οστού. Ακτινολογικά, στην πλάγια ακτινογραφία κρανίου απεικονίζονται η στεφανιαία και η λαβδοειδής ραφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Τι δεν απεικονίζεται στην Ο-Π κρανίου

Ερώτηση: Στην ο-π α/α κρανίου δεν απεικονίζεται ...

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Η κάτω γνάθος — Β. Το τουρκικό εφίππιο — Γ. Η στεφανιαία ραφή — Δ. Το ρινικό διάφραγμα.

  Σωστή απάντηση: Β. Το τουρκικό εφίππιο.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 17): στην περιγραφή της Ο-Π προβολής κρανίου αναφέρονται ως απεικονιζόμενα:

  • Ο θόλος του κρανίου — κυρίως τα βρεγματικά οστά αλλά και το μετωπιαίο και το ινιακό οστό, που στο μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται.
  • Η οβελιαία ραφή και η λαβδοειδής ραφή.
  • Τα λιθοειδή οστά και οι έσω ακουστικοί πόροι, που προβάλλουν μέσα στους οφθαλμικούς κόγχους.
  • Οι μετωπιαίοι κόλποι και, ανάμεσά τους, ο σφηνοειδής κόλπος.
  • Η ρινική κοιλότητα και το ρινικό διάφραγμα (απάντηση Δ — απεικονίζεται).
  • Τα ιγμόρεια άντρα σαν τριγωνικές διαυγάσεις.
  • Οι μαστοειδείς κυψέλες.
  • Η κάτω γνάθος (σώμα, γωνία και κλάδοι) με το γένειο (απάντηση Α — απεικονίζεται· στην Εικόνα 1.6 σημειώνεται η γωνία κάτω γνάθου).

  Γιατί δεν απεικονίζεται το τουρκικό εφίππιο: βρίσκεται στη μεσότητα της βάσης του κρανίου και, σε κατά μέτωπο λήψη, συμπροβάλλεται με τα οστά της βάσης και του προσωπικού κρανίου — γι' αυτό αναδεικνύεται χαρακτηριστικά στην πλάγια προβολή, όπου απεικονίζεται ως γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα «U» με τον βόθρο της υπόφυσης και τις κλινοειδείς αποφύσεις.

  Σημείωση για το Γ: η στεφανιαία ραφή περιγράφεται ρητά στην πλάγια προβολή· στην Ο-Π το βιβλίο κατονομάζει την οβελιαία και τη λαβδοειδή. Το χαρακτηριστικό μόριο όμως που λείπει εντελώς από την κατά μέτωπο λήψη και αποτελεί σήμα κατατεθέν της πλάγιας είναι το τουρκικό εφίππιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Β. Το τουρκικό εφίππιο. Στην Ο-Π προβολή κρανίου απεικονίζονται ο θόλος με τα βρεγματικά, το μετωπιαίο και το ινιακό οστό, η οβελιαία και η λαβδοειδής ραφή, τα λιθοειδή και οι έσω ακουστικοί πόροι μέσα στους κόγχους, οι μετωπιαίοι κόλποι και ο σφηνοειδής κόλπος, η ρινική κοιλότητα με το ρινικό διάφραγμα, τα ιγμόρεια άντρα, οι μαστοειδείς κυψέλες και η κάτω γνάθος με το γένειο. Το τουρκικό εφίππιο, που βρίσκεται στη μεσότητα της βάσης του κρανίου, συμπροβάλλεται στην κατά μέτωπο λήψη και αναδεικνύεται χαρακτηριστικά μόνο στην πλάγια προβολή, ως γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα «U».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Τι αναδεικνύεται στην πλάγια κρανίου

Ερώτηση: Στην πλάγια α/α κρανίου αναδεικνύεται ...

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Ο σφηνοειδής κόλπος — Β. Το ρινικό διάφραγμα — Γ. Οι οφθαλμικοί κόγχοι — Δ. Τα λιθοειδή οστά.

  Σωστή απάντηση: Α. Ο σφηνοειδής κόλπος.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 18): στην πλάγια προβολή κρανίου — το σφηνοειδές οστό περιλαμβάνει το τουρκικό εφίππιο, που απεικονίζεται ως μια γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα «U»· εδώ αναγνωρίζονται επίσης ο βόθρος της υπόφυσης, η πρόσθια και η οπίσθια κλινοειδής απόφυση· κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή, που αντιστοιχεί στον σφηνοειδή κόλπο.

  Τι άλλο απεικονίζεται στην πλάγια: ο θόλος του κρανίου (μετωπιαίο, βρεγματικά που συμπροβάλλονται μεταξύ τους, ινιακό με το έξω ινιακό όγκωμα), η διπλόη, η στεφανιαία και η λαβδοειδής ραφή, οι οροφές των οφθαλμικών κόγχων, οι συμπροβαλλόμενοι μετωπιαίοι κόλποι, οι έξω ακουστικοί πόροι και οι μαστοειδείς κυψέλες, το ζυγωματικό οστό και τα συμπροβαλλόμενα ιγμόρεια άντρα.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • Β. Το ρινικό διάφραγμα: φέρεται κάθετα και χωρίζει τη ρινική κοιλότητα σε δύο μέρη — αναδεικνύεται στην Ο-Π (και στην πωγωνορινική) προβολή, όχι στην πλάγια, όπου οι δύο πλευρές συμπροβάλλονται.
  • Γ. Οι οφθαλμικοί κόγχοι: στην πλάγια αναγνωρίζονται μόνο οι οροφές τους, καθώς οι δύο κόγχοι επιπροβάλλονται — δεν αναδεικνύονται ως χωριστές κοιλότητες.
  • Δ. Τα λιθοειδή οστά: στην πλάγια συμπροβάλλονται· στην Ο-Π προβολή προβάλλουν μέσα στους οφθαλμικούς κόγχους, ενώ τα άνω χείλη τους φαίνονται στην πωγωνορινική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Α. Ο σφηνοειδής κόλπος. Στην πλάγια ακτινογραφία κρανίου το σφηνοειδές οστό περιλαμβάνει το τουρκικό εφίππιο, που απεικονίζεται ως γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα «U» με τον βόθρο της υπόφυσης και τις κλινοειδείς αποφύσεις, και κάτω από αυτό αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή, που αντιστοιχεί στον σφηνοειδή κόλπο. Αντίθετα, το ρινικό διάφραγμα αναδεικνύεται στην κατά μέτωπο και στην πωγωνορινική προβολή, οι οφθαλμικοί κόγχοι επιπροβάλλονται (αναγνωρίζονται μόνο οι οροφές τους) και τα λιθοειδή οστά συμπροβάλλονται στην πλάγια, ενώ στην Ο-Π προβάλλουν μέσα στους κόγχους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Ο σφηνοειδής κόλπος στην πωγωνορινική

Ερώτηση: Στην πωγωνορινική α/α κρανίου ο σφηνοειδής κόλπος απεικονίζεται ...

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Κάτω από το τουρκικό εφίππιο — Β. Κάτω από τους μετωπιαίους κόλπους — Γ. Μέσα από το ανοιχτό στόμα — Δ. Πάνω από το ανοιχτό στόμα.

  Σωστή απάντηση: Γ. Μέσα από το ανοιχτό στόμα.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 19): στην πωγωνορινική προβολή κρανίου (κατά Waters) — εξετάζονται κατά κύριο λόγο οι παραρρίνιοι κόλποι (μετωπιαίοι κόλποι, ιγμόρεια άντρα, σφηνοειδής κόλπος), οι οποίοι απεικονίζονται στην ακτινογραφία σαν διαυγάσεις, γιατί είναι κοιλότητες που περιέχουν αέρα· ο σφηνοειδής κόλπος αναδεικνύεται μέσα από το ανοικτό στόμα.

  Η διάταξη των υπόλοιπων μορίων στην πωγωνορινική

  • Οι μετωπιαίοι κόλποι (συνηθέστερα δύο) φαίνονται καλά πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους.
  • Κάτω από αυτούς βρίσκονται τα ιγμόρεια άντρα, που απεικονίζονται σαν τριγωνικές διαυγάσεις.
  • Στο κάτω μέρος των ιγμόρειων άντρων διακρίνονται τα φατνιακά κολπώματα των άνω γνάθων, ενώ τα άνω χείλη των λιθοειδών οστών προβάλλουν κάτω από τα ιγμόρεια.
  • Στα πλάγια των οφθαλμικών κόγχων αναδεικνύεται μια γραμμώδης σκίαση, η ανώνυμη γραμμή.
  • Στο κέντρο απεικονίζεται η ρινική κοιλότητα με τα ρινικά οστά και το ρινικό διάφραγμα, ενώ στο κατώτερο μέρος φαίνονται οι γωνίες της κάτω γνάθου και το γένειο.

  Γιατί όχι οι άλλες: η θέση «κάτω από το τουρκικό εφίππιο» περιγράφει τον σφηνοειδή κόλπο στην πλάγια προβολή (σελ. 18), ενώ η θέση «ανάμεσα στους μετωπιαίους κόλπους» τον περιγράφει στην Ο-Π προβολή (σελ. 17) — στην πωγωνορινική η προβολή γίνεται με ανοικτό στόμα ακριβώς για να αναδειχθεί ο κόλπος μέσα από αυτό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γ. Μέσα από το ανοιχτό στόμα. Στην πωγωνορινική προβολή (κατά Waters) εξετάζονται κατά κύριο λόγο οι παραρρίνιοι κόλποι, που απεικονίζονται ως διαυγάσεις επειδή περιέχουν αέρα: οι μετωπιαίοι κόλποι πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους, τα ιγμόρεια άντρα κάτω από αυτούς ως τριγωνικές διαυγάσεις και ο σφηνοειδής κόλπος μέσα από το ανοικτό στόμα. Αντίθετα, «κάτω από το τουρκικό εφίππιο» περιγράφεται ο σφηνοειδής κόλπος στην πλάγια προβολή και «ανάμεσα στους μετωπιαίους κόλπους» στην Ο-Π.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Τι απεικονίζεται στην πλάγια Α.Μ.Σ.Σ.

Ερώτηση: Σε μια πλάγια α/α Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται ικανοποιητικά ...

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Τα σπονδυλικά τρήματα — Β. Οι εγκάρσιες αποφύσεις — Γ. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα — Δ. Οι ακανθώδεις αποφύσεις.

  Σωστή απάντηση: Δ. Οι ακανθώδεις αποφύσεις.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 21): στην πλάγια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. — απεικονίζονται και οι επτά αυχενικοί σπόνδυλοι· τα σπονδυλικά σώματα αναδεικνύονται σε πλάγια θέση και τα μεσοσπονδύλια διαστήματα φαίνονται ανοιχτά ανάμεσά τους· πίσω από αυτά απεικονίζεται η άνω και η κάτω αρθρική απόφυση κάθε σπονδύλου και ανάμεσά τους σχηματίζεται η μεσοσπονδυλική διάρθρωση· οι εγκάρσιες αποφύσεις συμπροβάλλονται με τα σώματα των σπονδύλων και απεικονίζονται ως σκιάσεις πάνω σ' αυτά· οι ακανθώδεις αποφύσεις αναγνωρίζονται στο πίσω μέρος των σπονδύλων με μεγαλύτερη αυτήν του Α7.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • Β. Οι εγκάρσιες αποφύσεις: ρητά συμπροβάλλονται με τα σώματα — δεν αναδεικνύονται ικανοποιητικά.
  • Γ. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα: στην αυχενική μοίρα τα μεσοσπονδύλια τρήματα απεικονίζονται στις λοξές προβολές, όχι στην πλάγια (πρβ. κεφ. 6, όπου τα δεξιά μεσοσπονδύλια τρήματα της Α.Μ.Σ.Σ. αναδεικνύονται στην αριστερή οπίσθια λοξή ακτινογραφία)· στην πλάγια Ο.Ι.Μ.Σ.Σ., αντίθετα, τα μεσοσπονδύλια τρήματα απεικονίζονται ως ωοειδείς διαυγάσεις.
  • Α. Τα σπονδυλικά τρήματα: αποτελούν τμήμα του σπονδύλου που περιβάλλει τον νωτιαίο μυελό και δεν αναδεικνύονται στην απλή ακτινογραφία — απεικονίζονται στην αξονική τομογραφία σε εγκάρσιες τομές.

  Χρήσιμη λεπτομέρεια: στο πάνω μέρος της Α.Μ.Σ.Σ. και κάτω από τη βάση του κρανίου διακρίνονται το πρόσθιο τόξο του άτλαντα και το περίγραμμα του οδόντα, ενώ στο πρόσθιο τμήμα της ακτινογραφίας απεικονίζεται μια διαυγαστική περιοχή που αντιστοιχεί στην τραχεία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δ. Οι ακανθώδεις αποφύσεις. Στην πλάγια ακτινογραφία της αυχενικής μοίρας απεικονίζονται και οι επτά αυχενικοί σπόνδυλοι με τα σώματά τους σε πλάγια θέση και τα μεσοσπονδύλια διαστήματα ανοιχτά, ενώ οι ακανθώδεις αποφύσεις αναγνωρίζονται στο πίσω μέρος των σπονδύλων, με μεγαλύτερη αυτήν του Α7. Οι εγκάρσιες αποφύσεις συμπροβάλλονται με τα σώματα και απεικονίζονται μόνο ως σκιάσεις πάνω σε αυτά, τα μεσοσπονδύλια τρήματα της αυχενικής μοίρας αναδεικνύονται στις λοξές προβολές και τα σπονδυλικά τρήματα φαίνονται στην αξονική τομογραφία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Τι αναγνωρίζεται στην πλάγια Ο.Μ.Σ.Σ.

Ερώτηση: Με την πλάγια α/α Ο.Μ.Σ.Σ. αναγνωρίζονται ...

Απάντηση:

• Οι επιλογές: Α. Τα σπονδυλικά τρήματα — Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα — Γ. Οι μεσοσπονδυλικές αρθρώσεις — Δ. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι.

  Σωστή απάντηση: Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 24): στην πλάγια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ. — απεικονίζεται η σπονδυλική στήλη από τον Θ12 μέχρι το ιερό οστό και τον κόκκυγα σε πλάγια θέση· τα σπονδυλικά σώματα (Ο1-Ο5) διακρίνονται καθαρά, χωρίς συμπροβολές, το ένα πάνω από το άλλο και τα μεταξύ τους μεσοσπονδύλια διαστήματα φαίνονται ανοικτά· πίσω από τα σπονδυλικά σώματα απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα ως ωοειδείς διαυγάσεις· οι ακανθώδεις αποφύσεις διακρίνονται προς τα πίσω, ενώ οι εγκάρσιες συμπροβάλλονται με τα τόξα των σπονδύλων.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • Α. Τα σπονδυλικά τρήματα: δεν αναδεικνύονται στην απλή ακτινογραφία — απεικονίζονται στην αξονική τομογραφία σε εγκάρσιο επίπεδο (πρβ. Εικόνα 1.28, CT Ο.Μ.Σ.Σ. — εγκάρσιο επίπεδο, όπου σημειώνεται το σπονδυλικό τρήμα).
  • Δ. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι: είναι μαλακά μόρια και δεν απεικονίζονται στην απλή ακτινογραφία — φαίνεται μόνο το μεσοσπονδύλιο διάστημα που καταλαμβάνουν· η προβολή του μεσοσπονδυλίου δίσκου αναδεικνύεται με αξονική ή μαγνητική τομογραφία.
  • Γ. Οι μεσοσπονδυλικές αρθρώσεις: βλέπουμε τις άνω και κάτω αρθρικές αποφύσεις και τις μεταξύ τους αρθρώσεις, το χαρακτηριστικό όμως εύρημα της πλάγιας οσφυϊκής προβολής είναι τα μεσοσπονδύλια τρήματα ως ωοειδείς διαυγάσεις.

  Η αντίθεση με την αυχενική μοίρα: στην Α.Μ.Σ.Σ. τα μεσοσπονδύλια τρήματα απαιτούν λοξές προβολές, ενώ στην Ο.Μ.Σ.Σ. αναδεικνύονται στην πλάγια — διαφορά που οφείλεται στον διαφορετικό προσανατολισμό των τρημάτων στις δύο μοίρες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα. Στην πλάγια προβολή της οσφυοϊεράς μοίρας τα σπονδυλικά σώματα Ο1-Ο5 διακρίνονται καθαρά, χωρίς συμπροβολές, με ανοιχτά τα μεσοσπονδύλια διαστήματα, και πίσω από αυτά απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα ως ωοειδείς διαυγάσεις. Τα σπονδυλικά τρήματα δεν αναδεικνύονται στην απλή ακτινογραφία αλλά στην αξονική τομογραφία, ενώ οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι, ως μαλακά μόρια, δεν απεικονίζονται — φαίνεται μόνο το μεσοσπονδύλιο διάστημα. Σε αντίθεση με την αυχενική μοίρα, όπου τα τρήματα απαιτούν λοξές προβολές, στην οσφυϊκή αναδεικνύονται στην πλάγια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου

Ερώτηση: Από ποια οστά αποτελείται το εγκεφαλικό κρανίο;

Απάντηση:

• Η απάντηση (σελ. 13): ο σκελετός της κεφαλής ή κρανίο διαιρείται στο εγκεφαλικό και το προσωπικό κρανίο· το εγκεφαλικό κρανίο αποτελείται από οκτώ οστά:

  1. Το μετωπιαίο.
  2. Τα δύο βρεγματικά.
  3. Τα δύο κροταφικά.
  4. Το ινιακό.
  5. Το σφηνοειδές.
  6. Το ηθμοειδές.

  Η διάρθρωσή του: χωρίζεται στον θόλο και τη βάση.

  • Στην εξωτερική επιφάνεια του θόλου διακρίνονται οι ραφές του κρανίου: η στεφανιαία ραφή μεταξύ μετωπιαίου και βρεγματικών οστών, η οβελιαία ραφή ανάμεσα στα δύο βρεγματικά και η λαβδοειδής ραφή μεταξύ βρεγματικών και ινιακού οστού.
  • Στη μεσότητα της βάσης του κρανίου βρίσκεται το τουρκικό εφίππιο, που ανήκει στο σφηνοειδές οστό και αποτελείται από τις πρόσθιες και οπίσθιες κλινοειδείς αποφύσεις, τη βάση και τη ράχη· στο μέσο του σχηματίζεται μια κοιλότητα, που ονομάζεται βόθρος της υπόφυσης και φιλοξενεί έναν πολύ σημαντικό αδένα, την υπόφυση.

  Για σύγκριση — το προσωπικό κρανίο: αποτελείται από 14 οστά: τα δύο ρινικά οστά, οι δύο κάτω ρινικές κόγχες, τα δύο δακρυϊκά οστά, η ύνιδα, τα δύο ζυγωματικά, τα δύο υπερώια, η άνω γνάθος και η κάτω γνάθος· τα οστά του προσωπικού κρανίου μαζί με οστά της βάσης του κρανίου σχηματίζουν οστέινες κοιλότητες, που είναι: οι δύο οφθαλμικοί κόγχοι, η ρινική κοιλότητα και η στοματική κοιλότητα.

  Ακτινολογική σημασία: στην Ο-Π προβολή απεικονίζονται κυρίως τα βρεγματικά οστά αλλά και το μετωπιαίο και το ινιακό, που στο μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται, ενώ στην πλάγια προβολή αναδεικνύονται το μετωπιαίο, τα βρεγματικά (συμπροβαλλόμενα μεταξύ τους) και το ινιακό με το έξω ινιακό όγκωμα, καθώς και η διπλόη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το εγκεφαλικό κρανίο αποτελείται από οκτώ οστά: το μετωπιαίο, τα δύο βρεγματικά, τα δύο κροταφικά, το ινιακό, το σφηνοειδές και το ηθμοειδές. Χωρίζεται στον θόλο και τη βάση: στην εξωτερική επιφάνεια του θόλου διακρίνονται η στεφανιαία ραφή (μετωπιαίο-βρεγματικά), η οβελιαία (ανάμεσα στα δύο βρεγματικά) και η λαβδοειδής (βρεγματικά-ινιακό), ενώ στη μεσότητα της βάσης βρίσκεται το τουρκικό εφίππιο, που ανήκει στο σφηνοειδές οστό και φιλοξενεί στον βόθρο του την υπόφυση. Το προσωπικό κρανίο, αντίθετα, αποτελείται από 14 οστά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Οι παραρρίνιοι κόλποι και ο σφηνοειδής κόλπος

Ερώτηση: Να αναφέρετε τους παραρρίνιους κόλπους. Σε ποιες ακτινολογικές προβολές απεικονίζεται ο σφηνοειδής κόλπος;

Απάντηση:

• Α. Οι παραρρίνιοι κόλποι (σελ. 13): είναι αεροφόρες κοιλότητες που βρίσκονται γύρω απ' τη ρινική κοιλότητα. Αυτοί είναι:

  1. Οι μετωπιαίοι κόλποι.
  2. Τα ιγμόρεια άντρα.
  3. Οι ηθμοειδείς κυψέλες.
  4. Ο σφηνοειδής κόλπος. Ακτινολογικά: απεικονίζονται στην ακτινογραφία σαν διαυγάσεις, γιατί είναι κοιλότητες που περιέχουν αέρα (σελ. 19).

  Β. Οι προβολές στις οποίες απεικονίζεται ο σφηνοειδής κόλπος

  1. Ο-Π προβολή κρανίου (σελ. 17): πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους διαυγάζουν οι μετωπιαίοι κόλποι, ενώ ανάμεσά τους βρίσκεται ο σφηνοειδής κόλπος.
  2. Πλάγια προβολή κρανίου (σελ. 18): κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή, που αντιστοιχεί στον σφηνοειδή κόλπο.
  3. Πωγωνορινική προβολή κρανίου (κατά Waters) (σελ. 19): εξετάζονται κατά κύριο λόγο οι παραρρίνιοι κόλποι (μετωπιαίοι κόλποι, ιγμόρεια άντρα, σφηνοειδής κόλπος) και ο σφηνοειδής κόλπος αναδεικνύεται μέσα από το ανοικτό στόμα.

  Σύνοψη της θέσης του κόλπου ανά προβολή | Προβολή | Πού απεικονίζεται ο σφηνοειδής κόλπος | |---|---| | Ο-Π κρανίου | ανάμεσα στους μετωπιαίους κόλπους | | Πλάγια κρανίου | κάτω από το τουρκικό εφίππιο, ως διαυγαστική περιοχή | | Πωγωνορινική (Waters) | μέσα από το ανοικτό στόμα |

  Οι υπόλοιποι κόλποι στην πωγωνορινική: οι μετωπιαίοι κόλποι (συνηθέστερα δύο) φαίνονται καλά πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους, ενώ κάτω από αυτούς βρίσκονται τα ιγμόρεια άντρα, που απεικονίζονται σαν τριγωνικές διαυγάσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι παραρρίνιοι κόλποι είναι αεροφόρες κοιλότητες γύρω από τη ρινική κοιλότητα και είναι τέσσερις: οι μετωπιαίοι κόλποι, τα ιγμόρεια άντρα, οι ηθμοειδείς κυψέλες και ο σφηνοειδής κόλπος· ακτινολογικά απεικονίζονται ως διαυγάσεις, γιατί περιέχουν αέρα. Ο σφηνοειδής κόλπος απεικονίζεται σε τρεις προβολές: στην Ο-Π κρανίου ανάμεσα στους μετωπιαίους κόλπους, στην πλάγια κρανίου ως διαυγαστική περιοχή κάτω από το τουρκικό εφίππιο, και στην πωγωνορινική (κατά Waters) μέσα από το ανοικτό στόμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Ανατομικά μόρια στη μετωπορινική α/α κρανίου

Ερώτηση: Να αναφέρετε πέντε ανατομικά μόρια που απεικονίζονται στη μετωπορινική α/α κρανίου.

Απάντηση:

• Η μετωπορινική (κατά μέτωπο, Ο-Π) ακτινογραφία κρανίου περιγράφεται στο βιβλίο ως Ο-Π προβολή κρανίου (σελ. 17) και στην Εικόνα 1.6. Πέντε (και περισσότερα) ανατομικά μόρια που απεικονίζονται:

  1. Ο θόλος του κρανίου — κυρίως τα βρεγματικά οστά, αλλά και το μετωπιαίο και το ινιακό οστό, που στο μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται.
  2. Η οβελιαία ραφή, που συνδέει τα δύο βρεγματικά οστά.
  3. Η λαβδοειδής ραφή, που συνδέει τα βρεγματικά με το ινιακό οστό.
  4. Οι μετωπιαίοι κόλποι, που διαυγάζουν πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους.
  5. Ο σφηνοειδής κόλπος, ανάμεσα στους μετωπιαίους κόλπους.
  6. Η ρινική κοιλότητα και το ρινικό διάφραγμα, που φέρεται κάθετα και τη χωρίζει σε δύο μέρη.
  7. Τα ιγμόρεια άντρα, δεξιά και αριστερά από τη ρινική κοιλότητα, σαν τριγωνικές διαυγάσεις.
  8. Τα λιθοειδή οστά και οι έσω ακουστικοί πόροι, που όταν η προβολή γίνεται χωρίς να δοθεί κλίση στη λυχνία, προβάλλουν μέσα στους οφθαλμικούς κόγχους.
  9. Οι μαστοειδείς κυψέλες, που διαυγάζουν στην περιφέρεια.
  10. Η κάτω γνάθος (σώμα, γωνία και κλάδοι) και, στο κέντρο της, το γένειο.
  11. Η οροφή του οφθαλμικού κόγχου και η ανώνυμη γραμμή (Εικόνα 1.6).

  Ενδεικτική πεντάδα για την απάντηση: οβελιαία ραφή, λαβδοειδής ραφή, μετωπιαίοι κόλποι, ρινικό διάφραγμα και ιγμόρεια άντρα — όλα σαφώς αναγνωρίσιμα στην κατά μέτωπο λήψη.

  Τι δεν αναδεικνύεται: το τουρκικό εφίππιο, που βρίσκεται στη μεσότητα της βάσης του κρανίου και συμπροβάλλεται — αναδεικνύεται στην πλάγια προβολή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη μετωπορινική (κατά μέτωπο, Ο-Π) ακτινογραφία κρανίου απεικονίζονται, ενδεικτικά: ο θόλος του κρανίου με τα βρεγματικά, το μετωπιαίο και το ινιακό οστό (τα δύο τελευταία σε μεγάλο βαθμό συμπροβαλλόμενα), η οβελιαία ραφή ανάμεσα στα βρεγματικά, η λαβδοειδής ραφή ανάμεσα στα βρεγματικά και το ινιακό, οι μετωπιαίοι κόλποι πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους, ο σφηνοειδής κόλπος ανάμεσά τους, η ρινική κοιλότητα με το ρινικό διάφραγμα, τα ιγμόρεια άντρα ως τριγωνικές διαυγάσεις, τα λιθοειδή και οι έσω ακουστικοί πόροι μέσα στους κόγχους, οι μαστοειδείς κυψέλες και η κάτω γνάθος με το γένειο. Το τουρκικό εφίππιο δεν αναδεικνύεται, γιατί συμπροβάλλεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Τα μέρη ενός σπονδύλου

Ερώτηση: Από τι αποτελείται ένας σπόνδυλος;

Απάντηση:

• Η απάντηση (σελ. 14): κάθε σπόνδυλος αποτελείται από:

  1. Το σπονδυλικό σώμα.
  2. Το σπονδυλικό τρήμα.
  3. Το σπονδυλικό τόξο.
  4. Τις αποφύσεις των σπονδύλων, που εκφύονται από το σπονδυλικό τόξο και είναι επτά: τρεις μυϊκές (μια ακανθώδης και δύο εγκάρσιες) και τέσσερις αρθρικές (δύο άνω και δύο κάτω).

  Πλαίσιο: η σπονδυλική στήλη βρίσκεται στο πίσω μέρος του μέσου οβελιαίου επιπέδου του σώματος και αποτελεί τον κύριο στηρικτικό άξονα του σώματος· στο εσωτερικό της φιλοξενείται ο νωτιαίος μυελός, ο οποίος έτσι προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό. Αποτελείται από 33-34 βραχέα οστά, τους σπονδύλους, οι οποίοι τοποθετούνται ο ένας πάνω στον άλλο και χωρίζονται μεταξύ τους με τους μεσοσπονδύλιους δίσκους. Εμφανίζει 5 μοίρες: την αυχενική (7 σπόνδυλοι), τη θωρακική (12), την οσφυϊκή (5), την ιερή (5) και την κοκκυγική (3-4). Οι σπόνδυλοι, εκτός από τα κοινά γνωρίσματα που έχουν, παρουσιάζουν και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με τα οποία διακρίνονται οι σπόνδυλοι κάθε μοίρας της Σ.Σ.

  Ακτινολογική αναγνώριση των μερών | Μέρος | Πού φαίνεται | |---|---| | Σώμα | σε όλες τις προβολές· στην πλάγια χωρίς συμπροβολές | | Ακανθώδης απόφυση | στην Π-Ο ως δακρυοειδής σκίαση στο μέσο του σώματος· στην πλάγια προς τα πίσω | | Εγκάρσιες αποφύσεις | στην Π-Ο δεξιά και αριστερά από τα σώματα· στην πλάγια συμπροβάλλονται | | Αρθρικές αποφύσεις | στην πλάγια, με τη μεσοσπονδυλική διάρθρωση ανάμεσά τους | | Σπονδυλικό τρήμα | στην αξονική τομογραφία, σε εγκάρσιο επίπεδο | | Σπονδυλικό τόξο | ο αυχένας του φαίνεται ως στρογγυλή σκίαση στα πλάγια των σωμάτων |

  Χρήσιμα σημεία αρίθμησης: ο Θ12 ξεχωρίζει από τους οσφυϊκούς σπονδύλους λόγω της άρθρωσής του με τη 12η πλευρά και οι θωρακικοί σπόνδυλοι ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους λόγω της άρθρωσής τους με τις πλευρές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθε σπόνδυλος αποτελείται από το σπονδυλικό σώμα, το σπονδυλικό τρήμα, το σπονδυλικό τόξο και τις αποφύσεις, που εκφύονται από το σπονδυλικό τόξο και είναι επτά: τρεις μυϊκές (μία ακανθώδης και δύο εγκάρσιες) και τέσσερις αρθρικές (δύο άνω και δύο κάτω). Οι σπόνδυλοι τοποθετούνται ο ένας πάνω στον άλλο και χωρίζονται με τους μεσοσπονδύλιους δίσκους, σχηματίζοντας πέντε μοίρες, ενώ κάθε μοίρα έχει και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την αναγνώρισή της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Ανατομικά μόρια στην Π-Ο ακτινογραφία ώμου

Ερώτηση: Περιγράψτε τα ανατομικά μόρια που αναδεικνύονται σε μια π-ο α/α ώμου.

Απάντηση:

• Η περιγραφή (σελ. 26): σε μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία ώμου απεικονίζεται η άρθρωση του ώμου, που σχηματίζεται από την ωμογλήνη της ωμοπλάτης και την κεφαλή του βραχιονίου οστού.

  Τα επιμέρους μόρια

  1. Η ωμογλήνη: απεικονίζεται ως ωοειδής σκίαση αλλά δεν διακρίνεται καθαρά, γιατί ένα μέρος της συμπροβάλλεται με την κεφαλή του βραχιονίου οστού.
  2. Το ακρωμιακό άκρο της κλείδας, το ακρώμιο της ωμοπλάτης και η ακρωμιοκλειδική διάρθρωση: αναδεικνύονται πάνω από την ωμογλήνη.
  3. Η κορακοειδής απόφυση: βρίσκεται προς τα άνω και έσω από την ωμογλήνη.
  4. Η ωμοπλάτη: το μεγαλύτερο μέρος της συμπροβάλλεται με το ανώτερο τμήμα του θώρακα και των πλευρών, διακρίνονται όμως οι γωνίες και τα χείλη της (άνω γωνία, έσω και έξω χείλος — Εικόνα 1.15).
  5. Το άνω τριτημόριο του βραχιονίου οστού: προς τα πάνω προβάλλει η κεφαλή, ενώ το στενότερο τμήμα κάτω από αυτή, που φαίνεται ως σκιερή γραμμή, είναι ο ανατομικός αυχένας του βραχιονίου οστού.
  6. Τα βραχιόνια ογκώματα: όταν το άνω άκρο τοποθετείται σε θέση έξω στροφής, προβάλλει προς τα έξω το μεγάλο βραχιόνιο όγκωμα, ενώ το μικρό βραχιόνιο όγκωμα συμπροβάλλεται με το βραχιόνιο οστό.
  7. Ο χειρουργικός αυχένας: το στενό τμήμα κάτω από τα δύο ογκώματα, και αμέσως μετά συνεχίζει το ανώτερο τμήμα του σώματος του βραχιονίου οστού.
  8. Η κλείδα (Εικόνα 1.15), που βρίσκεται πάνω από την πρώτη πλευρά και αρθρώνεται με το στέρνο και με το ακρώμιο της ωμοπλάτης.

  Ανατομική υπενθύμιση (σελ. 15): η ωμοπλάτη έχει σχήμα τριγωνικό, τρία χείλη (έξω, έσω και άνω) και τρεις γωνίες (έξω, έσω και κάτω)· η έξω γωνία της έχει μια κοίλη αρθρική επιφάνεια, την ωμογλήνη, για την άρθρωση με το βραχιόνιο οστό· το άνω χείλος παρουσιάζει προς τα έξω μια προεξοχή, την κορακοειδή απόφυση, ενώ στην οπίσθια επιφάνεια βρίσκεται η ωμοπλατιαία άκανθα, η οποία προς τα έξω αποπλατύνεται και σχηματίζει το ακρώμιο.

  Πρακτική σημασία: η προβολή αυτή αναδεικνύει τη γληνοβραχιόνια και την ακρωμιοκλειδική άρθρωση και χρησιμεύει στον έλεγχο καταγμάτων και εξαρθρημάτων της περιοχής· η θέση έσω ή έξω στροφής του άκρου αλλάζει την προβολή των ογκωμάτων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην Π-Ο ακτινογραφία ώμου απεικονίζεται η άρθρωση του ώμου, που σχηματίζεται από την ωμογλήνη της ωμοπλάτης και την κεφαλή του βραχιονίου οστού. Η ωμογλήνη φαίνεται ως ωοειδής σκίαση, αλλά όχι καθαρά, γιατί μέρος της συμπροβάλλεται με την κεφαλή του βραχιονίου. Πάνω από αυτήν αναδεικνύονται το ακρωμιακό άκρο της κλείδας, το ακρώμιο και η ακρωμιοκλειδική διάρθρωση, ενώ η κορακοειδής απόφυση βρίσκεται άνω και έσω από την ωμογλήνη. Η ωμοπλάτη συμπροβάλλεται κατά το μεγαλύτερο μέρος της με τον θώρακα και τις πλευρές, διακρίνονται όμως οι γωνίες και τα χείλη της. Από το βραχιόνιο απεικονίζεται το άνω τριτημόριο με την κεφαλή, τον ανατομικό αυχένα, το μεγάλο βραχιόνιο όγκωμα (σε έξω στροφή) και τον χειρουργικό αυχένα.

Κριτήρια αξιολόγησης: