Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 2 (1-46 ανάπτυξης, Α-Ε αντικειμενικού τύπου) (σελ. 77-82) – ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 2 (1-46 ανάπτυξης, Α-Ε αντικειμενικού τύπου) (σελ. 77-82) – ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 2 (1-46 ανάπτυξης, Α-Ε αντικειμενικού τύπου)

Πλήρεις λύσεις των 52 ερωτήσεων του κεφαλαίου 2 — το κάλλος και η χρυσή τομή, τα επτά επαγγέλματα ομορφιάς, τα υλικά ζωικής και ανόργανης προέλευσης, τα εργαλεία καλλωπισμού, ο ιματισμός και τα υποδήματα, η οργάνωση του νεοελληνικού σπα, τα Ασκληπιεία με τον εξαγνισμό και την εγκοίμηση, η σύγχρονη υδροθεραπεία με τις μορφές, τα αποτελέσματα και τις αντενδείξεις της, τα βαλανεία και τα χαμάμ με τις θεραπείες λούσεων, τα μυρέψεια, καθώς και οι ασκήσεις αντιστοίχισης και αναγνώρισης σε εικόνα.

Ερώτηση 1 — Το κάλλος

Ερώτηση: Ορίστε το «κάλλος» σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες.

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 29): οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν μεγάλη βαρύτητα στο κάλλος, δηλαδή στην ομορφιά και τη φροντίδα, που έπρεπε να είναι σε αρμονία με την ψυχή και το σώμα.

Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 76): οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν μεγάλη σημασία στο ανθρώπινο κάλλος, δηλαδή στο αρμονικό σύμπλεγμα των ψυχικών και σωματικών χαρισμάτων του ανθρώπου.

Το πρότυπο (σελ. 29): οι υμνητές της τελειότητας της εποχής θεοποίησαν το σωματικό κάλλος στο πρόσωπο της Αφροδίτης, θεάς του έρωτα και της ομορφιάς, που αποτελεί πρότυπο ομορφιάς έως και σήμερα.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα (σελ. 29): αν και είναι γνωστό ότι πολλές πρακτικές καλλωπισμού εισήχθηκαν στην Ελλάδα από την Αίγυπτο, συντελέσθηκε μια σημαντική διαφοροποίηση στη φιλοσοφία υλοποίησής τους· για τους αρχαίους Έλληνες, η περιποίηση δεν αποτελούσε δείγµα σεβασµού προς τους θεούς, όπως στην Αίγυπτο, αλλά προς τον ίδιο τον άνθρωπο.

Η φιλοσοφική βάση (Εισαγωγή, σελ. 6): σύμφωνα με τον Σωκράτη, η Αισθητική (το καλόν, το κάλλος) και η Ηθική (το αγαθόν) δεν είναι παρά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάλλος για τους αρχαίους Έλληνες ήταν η ομορφιά και η φροντίδα, που έπρεπε να είναι σε αρμονία με την ψυχή και το σώμα, δηλαδή το αρμονικό σύμπλεγμα των ψυχικών και σωματικών χαρισμάτων του ανθρώπου. Οι υμνητές της τελειότητας της εποχής θεοποίησαν το σωματικό κάλλος στο πρόσωπο της Αφροδίτης, θεάς του έρωτα και της ομορφιάς, που αποτελεί πρότυπο ομορφιάς έως και σήμερα. Χαρακτηριστική είναι η ελληνική ιδιαιτερότητα ότι, ενώ πολλές πρακτικές καλλωπισμού εισήχθησαν από την Αίγυπτο, για τους αρχαίους Έλληνες η περιποίηση δεν αποτελούσε δείγμα σεβασμού προς τους θεούς, αλλά προς τον ίδιο τον άνθρωπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Η χρυσή τομή

Ερώτηση: Τι καλούμε χρυσή τομή και ποια ήταν η σημασία της για τους αρχαίους Έλληνες;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 29): η εμμονή στην τελειότητα και η έκφρασή της στις σωστές αναλογίες των αγαλμάτων ανέδειξε την έννοια της χρυσής τομής, που εκφράζει τις ιδανικές αναλογίες του ανθρώπινου σώματος.

Ο κανόνας (σελ. 29): σύμφωνα με αυτή, αν μετρηθεί η απόσταση από την κορυφή του κεφαλιού μέχρι το πάτωμα και διαιρεθεί με την απόσταση από τον αφαλό μέχρι το πάτωμα, προκύπτει πάντα ο ίδιος αριθμός Φ.

Οι άλλες ονομασίες και η σημασία της (σελ. 30): η χρυσή τομή Φ αναφέρεται και ως χρυσός λόγος, χρυσός κανόνας, χρυσή μετριότητα ή θεϊκή αναλογία, διότι πίστευαν ότι μόνο ο θεός μπορούσε να φτιάξει τον κόσμο με τόση αρμονία και μαεστρία· ο Πλάτωνας έλεγε ότι αριθμός αυτός βρίσκεται στον υπερουράνιο τόπο, ενώ ο Ευκλείδης αναφέρει τον όρο ως άκρο και μέσο λόγο.

Η σημασία της συγκεντρωτικά | Πλευρά | Περιεχόμενο | |---|---| | Αισθητική | εκφράζει τις ιδανικές αναλογίες του ανθρώπινου σώματος | | Καλλιτεχνική | η έκφρασή της στις σωστές αναλογίες των αγαλμάτων | | Θρησκευτική-φιλοσοφική | θεϊκή αναλογία… μόνο ο θεός μπορούσε να φτιάξει τον κόσμο με τόση αρμονία και μαεστρία | | Μαθηματική | ο Ευκλείδης αναφέρει τον όρο ως άκρο και μέσο λόγο |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρυσή τομή καλούμε την αναλογία που εκφράζει τις ιδανικές αναλογίες του ανθρώπινου σώματος και αναδείχθηκε από την εμμονή των αρχαίων Ελλήνων στην τελειότητα και στις σωστές αναλογίες των αγαλμάτων. Σύμφωνα με αυτήν, αν μετρηθεί η απόσταση από την κορυφή του κεφαλιού μέχρι το πάτωμα και διαιρεθεί με την απόσταση από τον αφαλό μέχρι το πάτωμα, προκύπτει πάντα ο ίδιος αριθμός Φ. Αναφέρεται και ως χρυσός λόγος, χρυσός κανόνας, χρυσή μετριότητα ή θεϊκή αναλογία, διότι πίστευαν ότι μόνο ο θεός μπορούσε να φτιάξει τον κόσμο με τόση αρμονία και μαεστρία· ο Πλάτων έλεγε ότι ο αριθμός αυτός βρίσκεται στον υπερουράνιο τόπο, ενώ ο Ευκλείδης τον αναφέρει ως άκρο και μέσο λόγο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Τα επαγγέλματα καλλωπισμού

Ερώτηση: Ποια επαγγέλματα αναπτύχθηκαν για την εξυπηρέτηση του καλλωπισμού και της ευεξίας στην αρχαία Ελλάδα;

Απάντηση:

Τα επαγγέλματα (σελ. 31-32, 76) | Επάγγελμα | Αντικείμενο | |---|---| | 1. Οι αρωματοποιοί | τον 7ο π.Χ. αιώνα στην Αθήνα αναπτύχθηκε η τάξη των αρωματοποιών, που ασχολούνταν με την παρασκευή των αρωμάτων | | 2. Οι αλοιφοποιοί | αποτελούν μια ειδική κατηγορία των αρωματοποιών, που εκτός από τα αρώματα παρασκεύαζαν επιπλέον αλοιφές και ψιμύθια | | 3. Οι αλείπτες | ήταν εξειδικευμένα άτομα με έργο να αλείφουν με λάδι το σώμα των νέων και των ανδρών πριν την άθληση | | 4. Οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες | η επιστημονική μάλαξη των μυών του σώματος αποτέλεσε σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προπόνησης· αποτέλεσαν τους βοηθούς του Ιπποκράτη | | 5. Οι βαλανείς ή παραχύτες | ήταν οι νέοι που περιέχυναν με κρύο νερό τους αθλητές μετά την εκγύμναση | | 6. Οι δρωπακιστές | ήταν αυτοί που αποψίλωναν το τρίχωμα και τα νύχια από το ανθρώπινο σώμα | | 7. Οι κουρείς | ήταν υπεύθυνοι για την περιποίηση της κόμης των Αθηναίων |

Η ανακεφαλαίωση (σελ. 76): τα βασικά επαγγέλματα καλλωπισμού στην αρχαία Ελλάδα ήταν οι αρωματοποιοί, οι αλοιφοποιοί, οι αλείπτες, οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες, οι βαλανείς ή παραχύτες και οι δρωπακιστές (κουρείς).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την εξυπηρέτηση του καλλωπισμού και της ευεξίας αναπτύχθηκαν επτά επαγγέλματα. Οι αρωματοποιοί, που ασχολούνταν με την παρασκευή των αρωμάτων και των οποίων η τάξη αναπτύχθηκε στην Αθήνα τον 7ο π.Χ. αιώνα. Οι αλοιφοποιοί, ειδική κατηγορία των αρωματοποιών, που παρασκεύαζαν επιπλέον αλοιφές και ψιμύθια. Οι αλείπτες, που άλειφαν με λάδι το σώμα των νέων και των ανδρών πριν την άθληση. Οι ιατροαλείπτες ή μαλάκτες, που εφάρμοζαν την επιστημονική μάλαξη των μυών και υπήρξαν βοηθοί του Ιπποκράτη. Οι βαλανείς ή παραχύτες, που περιέχυναν με κρύο νερό τους αθλητές μετά την εκγύμναση. Οι δρωπακιστές, που αποψίλωναν το τρίχωμα και τα νύχια. Και οι κουρείς, που ήταν υπεύθυνοι για την περιποίηση της κόμης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Αρωματοποιός και αλοιφοποιός

Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αρωματοποιού και αλοιφοποιού;

Απάντηση:

Η σύγκριση (σελ. 31) | | Αρωματοποιοί | Αλοιφοποιοί | |---|---|---| | Τι παρασκεύαζαν | ασχολούνταν με την παρασκευή των αρωμάτων | αποτελούν μια ειδική κατηγορία των αρωματοποιών, που εκτός από τα αρώματα παρασκεύαζαν επιπλέον αλοιφές και ψιμύθια | | Πρώτες ύλες | το βάλσαµο, η κανέλα, το νάρδο και η σµύρνα, που εισήγαγαν οι Κρήτες | μαντζουράνα, κρίνο, θυµάρι, φασκόµηλο, γλυκάνισο, τριαντάφυλλο και ίριδα | | Τεχνική | παρασκευή αρωμάτων | τις οποίες τοποθετούσαν συνήθως μέσα σε ελαιόλαδο, αµυγδαλέλαιο, καστορέλαιο και λινέλαιο, σχηµατίζοντας με αυτό τον τρόπο παχύρρευστες αλοιφές | | Συσκευασία | — | διατηρούνταν σε µικρά κεραµικά βάζα | | Χρονολόγηση | τον 7ο π.Χ. αιώνα στην Αθήνα αναπτύχθηκε η τάξη των αρωματοποιών | — |

Η ουσία της διαφοράς: οι αλοιφοποιοί είναι ειδική κατηγορία των αρωματοποιών — δηλαδή κάθε αλοιφοποιός είναι και αρωματοποιός, αλλά παρασκευάζει επιπλέον και αλοιφές και ψιμύθια, δηλαδή παχύρρευστα προϊόντα με βάση τα έλαια, ενώ ο αρωματοποιός μόνο αρώματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αρωματοποιοί ασχολούνταν αποκλειστικά με την παρασκευή των αρωμάτων, με βασικές πρώτες ύλες το βάλσαμο, την κανέλα, το νάρδο και τη σμύρνα, που εισήγαγαν οι Κρήτες. Οι αλοιφοποιοί αποτελούν ειδική κατηγορία των αρωματοποιών, οι οποίοι εκτός από τα αρώματα παρασκεύαζαν επιπλέον αλοιφές και ψιμύθια: έπαιρναν πρώτες ύλες όπως μαντζουράνα, κρίνο, θυμάρι, φασκόμηλο, γλυκάνισο, τριαντάφυλλο και ίριδα, τις οποίες τοποθετούσαν συνήθως μέσα σε ελαιόλαδο, αμυγδαλέλαιο, καστορέλαιο και λινέλαιο, σχηματίζοντας παχύρρευστες αλοιφές, που διατηρούνταν σε μικρά κεραμικά βάζα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Οι αλείπτες

Ερώτηση: Τι ήταν οι αλείπτες;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 31): οι αλείπτες ήταν εξειδικευμένα άτομα με έργο να αλείφουν με λάδι το σώμα των νέων και των ανδρών πριν την άθληση.

Τα προσόντα και το έργο τους (σελ. 31): οι αλείπτες ήταν καλοί γνώστες της ανατομίας και της υγιεινής του σώματος, και μαζί με τον γυμναστή και τον παιδοτρίβη περνούσαν πολλές ώρες δίπλα στους αθλητές κάνοντάς τους μάλαξη με χλιαρό ελαιόλαδο. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Έργο | να αλείφουν με λάδι το σώμα των νέων και των ανδρών πριν την άθληση | | Γνώσεις | καλοί γνώστες της ανατομίας και της υγιεινής του σώματος | | Συνεργάτες | ο γυμναστής και ο παιδοτρίβης | | Τεχνική | μάλαξη με χλιαρό ελαιόλαδο |

Η εξέλιξή τους (σελ. 31): από αυτούς προέκυψαν οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες — με την πάροδο του χρόνου παρατηρήθηκε ότι η τεχνική της μάλαξης των μυών είχε ευεργετικά αποτελέσματα τόσο πριν από την εκγύμναση όσο και μετά.

Ο χώρος τους (σελ. 61): το αλειπτήριο, αίθουσα όπου οι αθλητές αλείφονταν με λάδι πρίν την άσκηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αλείπτες ήταν εξειδικευμένα άτομα, με έργο να αλείφουν με λάδι το σώμα των νέων και των ανδρών πριν την άθληση. Ήταν καλοί γνώστες της ανατομίας και της υγιεινής του σώματος και, μαζί με τον γυμναστή και τον παιδοτρίβη, περνούσαν πολλές ώρες δίπλα στους αθλητές κάνοντάς τους μάλαξη με χλιαρό ελαιόλαδο. Ο χώρος όπου εργάζονταν ήταν το αλειπτήριο, ενώ από αυτούς προέκυψαν αργότερα οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες

Ερώτηση: Με τι ασχολούνταν οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες;

Απάντηση:

Η προέλευση του επαγγέλματος (σελ. 31): με την πάροδο του χρόνου παρατηρήθηκε ότι η τεχνική της μάλαξης των μυών είχε ευεργετικά αποτελέσματα τόσο πριν από την εκγύμναση όσο και μετά, κατά την αποθεραπεία και την ξεκούραση του αθλητή· για τον λόγο αυτόν η επιστημονική μάλαξη των μυών του σώματος αποτέλεσε σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προπόνησης.

Η ιατρική τους διάσταση (σελ. 31): οι ιατροαλείπτες αποτέλεσαν τους βοηθούς του Ιπποκράτη κατά την εφαρμογή μάλαξης με αιθέρια έλαια σε συνδυασμό με άσκηση και δίαιτα για θεραπευτικό σκοπό στους ασθενείς. | Πεδίο | Έργο | |---|---| | Αθλητισμός | μάλαξη των μυών… τόσο πριν από την εκγύμναση όσο και μετά, κατά την αποθεραπεία και την ξεκούραση του αθλητή | | Ιατρική | βοηθοί του Ιπποκράτη κατά την εφαρμογή μάλαξης με αιθέρια έλαια σε συνδυασμό με άσκηση και δίαιτα για θεραπευτικό σκοπό στους ασθενείς |

Πού τους συναντάμε (σελ. 48, 61): στα Ασκληπιεία — τους ιερομνήμονες, που ήταν νοσοκόμοι, υδροθεραπευτές, και μαλάκτες· και στα βαλανεία — δεν υπήρχαν ιατροί-ιερείς, αλλά ιατροαλείπτες (μαλάκτες) και βαλανείς (παραχυτές).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ιατροαλείπτες-μαλάκτες ασχολούνταν με την επιστημονική μάλαξη των μυών του σώματος. Καθώς παρατηρήθηκε ότι η μάλαξη είχε ευεργετικά αποτελέσματα τόσο πριν από την εκγύμναση όσο και μετά, κατά την αποθεραπεία και την ξεκούραση του αθλητή, η μάλαξη αποτέλεσε σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προπόνησης. Οι ιατροαλείπτες αποτέλεσαν επίσης τους βοηθούς του Ιπποκράτη κατά την εφαρμογή μάλαξης με αιθέρια έλαια, σε συνδυασμό με άσκηση και δίαιτα, για θεραπευτικό σκοπό στους ασθενείς. Τους συναντάμε τόσο στα Ασκληπιεία, ως ιερομνήμονες, όσο και στα βαλανεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Οι βαλανείς ή παραχύτες

Ερώτηση: Τι ήταν οι βαλανείς ή παραχύτες;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 31): οι βαλανείς ή παραχύτες ήταν οι νέοι που περιέχυναν με κρύο νερό τους αθλητές μετά την εκγύμναση για να ξεπλυθούν και να καθαρίσει η επιδερμίδα.

Η διαδικασία (σελ. 31): πριν από το νερό είχε προηγηθεί ένα δυνατό τρίψιμο της περιοχής, ώστε να απομακρυνθούν καλύτερα η σκόνη, ο ιδρώτας και το λάδι του δέρματος. | Βήμα | Περιεχόμενο | |---|---| | 1. | δυνατό τρίψιμο της περιοχής — με τη στλεγγίδα, το εργαλείο σωματικής υγιεινής… με τη [οποία] απομάκρυναν τη σκόνη, τον ιδρώτα και το λάδι μετά τη μάλαξη (σελ. 36) | | 2. | περιέχυναν με κρύο νερό τους αθλητές μετά την εκγύμναση για να ξεπλυθούν και να καθαρίσει η επιδερμίδα |

Πού εργάζονταν (σελ. 61): στα βαλανεία — δεν υπήρχαν ιατροί-ιερείς, αλλά ιατροαλείπτες (μαλάκτες) και βαλανείς (παραχυτές)· τα ίδια τα λουτρά ονομάστηκαν βαλανεία, ενώ το «βαλανείον» προέρχεται από τη ρίζα του «βαλανεύω» και της «βαλανευτικής», λέξεις που περιγράφουν την τέχνη του μπάνιου (σελ. 61).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βαλανείς ή παραχύτες ήταν οι νέοι που περιέχυναν με κρύο νερό τους αθλητές μετά την εκγύμναση, για να ξεπλυθούν και να καθαρίσει η επιδερμίδα τους. Πριν από το νερό είχε προηγηθεί ένα δυνατό τρίψιμο της περιοχής, ώστε να απομακρυνθούν καλύτερα η σκόνη, ο ιδρώτας και το λάδι του δέρματος. Εργάζονταν στα βαλανεία, τα δημόσια λουτρά, των οποίων το όνομα προέρχεται από τη ρίζα του ρήματος βαλανεύω, που περιγράφει την τέχνη του μπάνιου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Οι δρωπακιστές

Ερώτηση: Ποιες καλλωπιστικές ανάγκες εξυπηρετούσαν οι δρωπακιστές;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 31): οι δρωπακιστές ήταν αυτοί που αποψίλωναν το τρίχωμα και τα νύχια από το ανθρώπινο σώμα· οι αρχαίοι Έλληνες αφαιρούσαν τις τρίχες από το σώμα με διάφορα καλλυντικά σκευάσματα και εργαλεία.

Τα μέσα της αποτρίχωσης (σελ. 35-36, 195) | Μέσο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Λυχνάρια | μέσο φωτισμού αλλά και αποτρίχωσης - καύσης των τριχών | | Ξυράφια | κατασκευάζονταν συνήθως από σκληρό μέταλλο (χαλκό ή οψιδιανό) και αποτελούσαν ένα ευρέως διαδεδομένο αποτριχωτικό εργαλείο | | Τριχολαβές | είναι λαβίδες που χρησιμοποιούνταν για την απομάκρυνση των τριχών | | Ψίλωθρα | ιχθυόκολλα: συστατικό ψιλώθρας (προϊόν αποτρίχωσης) (σελ. 33)· λίθος οστρακίτης: ψίλωθρο γυναικών (=αποτριχωτικό) (σελ. 34) | | Δρώπακας | από αυτόν πήραν το όνομά τους — οι γυναίκες αποτριχώνονταν και στην αρχαιότητα με λυχνάρι, λαβίδα, ξυράφι, καυτή στάχτη, ψίλωθρα ή δρώπακα (σελ. 195) |

Η συγγένεια με τους κουρείς (σελ. 76): στην Ανακεφαλαίωση αναφέρονται ως οι δρωπακιστές (κουρείς) — οι κουρείς ήταν υπεύθυνοι για την περιποίηση της κόμης των Αθηναίων· φρόντιζαν επιμελώς το μήκος των μαλλιών, τα γένια και το μουστάκι των ανδρών καθώς και τη βαφή των μαλλιών (σελ. 31).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι δρωπακιστές αποψίλωναν το τρίχωμα και τα νύχια από το ανθρώπινο σώμα, εξυπηρετώντας δηλαδή τις ανάγκες της αποτρίχωσης και της περιποίησης των νυχιών. Οι αρχαίοι Έλληνες αφαιρούσαν τις τρίχες με διάφορα καλλυντικά σκευάσματα και εργαλεία: με λυχνάρι, δηλαδή με καύση των τριχών, με λαβίδα ή τριχολαβή, με ξυράφι από χαλκό ή οψιδιανό, με καυτή στάχτη, καθώς και με ψίλωθρα ή δρώπακα, από τον οποίο πήραν και το όνομά τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Η προέλευση των πρώτων υλών

Ερώτηση: Οι πρώτες ύλες των καλλυντικών στην αρχαία Ελλάδα τι προέλευση είχαν;

Απάντηση:

Οι τρεις προελεύσεις (σελ. 32): τα καλλυντικά παρασκευάζονταν με βάση φυσικές πρώτες ύλες, όπως φυτικά έλαια, βότανα και αρωματικά φυτά· εκτός από φυτά, οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν και ζωικές δρόγες καθώς και ορυκτά-ανόργανα συστατικά. | Προέλευση | Παραδείγματα | |---|---| | Φυτική | φυτικά έλαια, βότανα και αρωματικά φυτά (4ο Κεφάλαιο) | | Ζωική | γάλα γυναικείο, κερί, πρόπολη, μέλι, ιχθυόκολλα, οίσυπος, σκώληκες, βδέλλες (σελ. 33) | | Ανόργανη - ορυκτή | άλας, άλμη, άμμος, αντιμόνιο, ασβόλη, γη αμπελίτις, γη ερετριάς, γη κιμωλία, γη λημνία, γη μηλία, γη χία, ινδικόν, ιός σιδήρου, κεραμίτις, κιννάβαρι, κοράλλιον, λιθόκολλα, μόλυβδος, στίμμι, στυπτηρία, σώρυ, τρυξ, χαλκός (σελ. 34-35) |

Τι είναι η δρόγη (σελ. 32): δρόγη είναι το μόνο μέρος του φυτικού η ζωικού οργανισμού, π.χ. φύλλα ή φλοιός ή σπέρματα ή άλλο όργανο του φυτού ή ζώου, που χρησιμοποιείται για τη θεραπευτική ή άλλη δράση του.

Η έκταση της χρήσης (σελ. 32): στην αρχαία Ελλάδα ήταν ευρέως διαδεδομένη η χρήση των καλλυντικών προϊόντων για την περιποίηση του προσώπου, του σώματος και των μαλλιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πρώτες ύλες των καλλυντικών στην αρχαία Ελλάδα είχαν τριπλή προέλευση. Ήταν κατ' αρχάς φυτικές, δηλαδή φυτικά έλαια, βότανα και αρωματικά φυτά. Ήταν επίσης ζωικές δρόγες, όπως το γυναικείο γάλα, το κερί, η πρόπολη, το μέλι, η ιχθυόκολλα, ο οίσυπος, οι σκώληκες και οι βδέλλες. Και ήταν, τέλος, ορυκτά ή ανόργανα συστατικά, όπως το άλας, το αντιμόνιο, οι διάφορες άργιλοι, δηλαδή η γη ερετριάς, η γη κιμωλία, η γη λημνία, η γη μηλία και η γη χία, καθώς και η στυπτηρία, το στίμμι και ο χαλκός. Ως δρόγη ορίζεται το μέρος εκείνο του φυτικού ή ζωικού οργανισμού που χρησιμοποιείται για τη θεραπευτική ή άλλη δράση του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Αντικείμενα και εργαλεία καλλωπισμού

Ερώτηση: Αναφέρετε μερικά αντικείμενα ή εργαλεία καλλωπισμού των αρχαίων Ελλήνων.

Απάντηση:

Ενδεικτικά εργαλεία και αντικείμενα (σελ. 35-36) | Εργαλείο | Χρήση | |---|---| | Ανάκλιντρα (κλίναι-κρεβάτια) | σε αυτά ξάπλωναν οι αρχαίοι Έλληνες για να κοιμηθούν, να φάνε ή ακόμα για να τους εφαρμοστεί η μάλαξη | | Αρύβαλλος | μικρό σφαιρικό δοχείο με μικρό στόμιο που περιείχε αρωματικό ελαιόλαδο για την επάλειψη του δέρματος | | Ασάμινθος | η αρχαιοελληνική μπανιέρα | | Γουδί | ήταν συνήθως χάλκινο και χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή καλλωπιστικών ουσιών | | Δίφρος | σκαμνάκι με τέσσερα ορθογώνια πόδια χωρίς πλάτη, το σημερινό σκαμπό | | Καθρέπτες-κάτοπτρα | μεταλλικό εξάρτημα καλλωπισμού· η πολυτέλειά του εξέφραζε την κοινωνική τάξη του ιδιοκτήτη του | | Κλισμός | ελαφριά καρέκλα με πλάτη | | Λυχνάρια | μέσο φωτισμού αλλά και αποτρίχωσης - καύσης των τριχών | | Μεταλλικοί λουτήρες | φορητοί λουτήρες από μέταλλο | | Μυροδοχεία | τα αγγεία στα οποία συσκεύαζαν το έτοιμο καλλυντικό προϊόν· π.χ. πυξίδες | | Ξυράφια | αποτελούσαν ένα ευρέως διαδεδομένο αποτριχωτικό εργαλείο | | Περόνες | εργαλεία που χρησιμοποιούνταν για τη μείξη υγρών και αρωμάτων | | Σπόγγος | φυσικό σφουγγάρι για το τρίψιμο του δέρματος κατά το πλύσιμο | | Στλεγγίδα | με τη στλεγγίδα απομάκρυναν τη σκόνη, τον ιδρώτα και το λάδι μετά τη μάλαξη | | Τριχολαβές | λαβίδες που χρησιμοποιούνταν για την απομάκρυνση των τριχών | | Χριστήρες | ειδικά βουρτσάκια με τα οποία τοποθετούσαν τις αλοιφές και τις κρέμες |

Το «οικιακό εργαστήριο ομορφιάς» (σελ. 30): πολλές γυναίκες είχαν στα διαμερίσματά τους ένα ολόκληρο εργαστήριο φροντίδας ομορφιάς, αποτελούμενο από καθρέφτες, τσιµπιδάκια, καρφίτσες, µπουκαλάκια µε αρώµατα και αρωµατικές ουσίες, καθώς και δοχεία µε κρέµες και αλοιφές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αντικείμενα και τα εργαλεία καλλωπισμού των αρχαίων Ελλήνων ήταν πολλά. Ενδεικτικά αναφέρονται τα ανάκλιντρα, ο αρύβαλλος, δηλαδή το μικρό σφαιρικό δοχείο με αρωματικό ελαιόλαδο, η ασάμινθος, δηλαδή η αρχαιοελληνική μπανιέρα, το γουδί, ο δίφρος και ο κλισμός, οι καθρέπτες ή κάτοπτρα, τα λυχνάρια, οι μεταλλικοί λουτήρες, τα μυροδοχεία, τα ξυράφια, οι περόνες, ο σπόγγος, η στλεγγίδα, με την οποία απομάκρυναν τη σκόνη, τον ιδρώτα και το λάδι μετά τη μάλαξη, οι τριχολαβές και οι χριστήρες, δηλαδή τα ειδικά βουρτσάκια με τα οποία τοποθετούσαν τις αλοιφές και τις κρέμες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Τα ιμάτια

Ερώτηση: Τι ήταν τα ιμάτια; Ποια η χρήση τους; Ποιο ήταν το πιο διαδεδομένο ιμάτιο;

Απάντηση:

Τι ήταν και ποια η χρήση τους (σελ. 39): τα ρούχα ή ιμάτια στην αρχαία Ελλάδα ήταν χειροποίητα, φτιαγμένα στο σπίτι, και χρησιμοποιούνταν και ως κλινοσκεπάσματα ή στρωσίδια· τα ενδύματα αυτά ράβονταν και φοριούνταν πολύ εύκολα, διότι αποτελούνταν από ένα τετράγωνο κομμάτι υφάσματος, που δεν απαιτούσε ιδιαίτερη εργασία για την κατασκευή του.

Το πιο διαδεδομένο (σελ. 39): το συνηθέστερο ένδυμα που φορούσαν τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες έμοιαζε με μακριά πουκαμίσα και λεγόταν πέπλος ή χιτώνας. | Ερώτημα | Απάντηση | |---|---| | Τι ήταν | τα ρούχα, χειροποίητα, φτιαγμένα στο σπίτι, από ένα τετράγωνο κομμάτι υφάσματος | | Χρήση | ένδυση· και ως κλινοσκεπάσματα ή στρωσίδια | | Πιο διαδεδομένο | ο πέπλος ή χιτώνας, που έμοιαζε με μακριά πουκαμίσα |

Το χρώμα τους (σελ. 40): αν και η κυρίαρχη αντίληψη είναι πως τα ρούχα τους είχαν λευκό χρώμα, στην πραγματικότητα οι αρχαίοι Έλληνες τα έβαφαν και τα στόλιζαν με έντονα χρώματα και περίτεχνα σχέδια.

Στο νεοελληνικό σπα (σελ. 44): δεν χρησιμοποιούνται μπουρνούζια ή χνουδωτές πετσέτες, αλλά ιμάτια, τετράγωνα υφασμάτινα πανιά που τυλίγονται γύρω από τη μέση ή το σώμα και απορροφούν το νερό και τον ιδρώτα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ιμάτια ήταν τα ρούχα στην αρχαία Ελλάδα: χειροποίητα, φτιαγμένα στο σπίτι, από ένα τετράγωνο κομμάτι υφάσματος, που δεν απαιτούσε ιδιαίτερη εργασία για την κατασκευή του. Χρησιμοποιούνταν και ως κλινοσκεπάσματα ή στρωσίδια. Το πιο διαδεδομένο ένδυμα, που φορούσαν τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες, έμοιαζε με μακριά πουκαμίσα και λεγόταν πέπλος ή χιτώνας. Σημειώνεται ότι, αν και η κυρίαρχη αντίληψη είναι πως τα ρούχα τους ήταν λευκά, στην πραγματικότητα τα έβαφαν και τα στόλιζαν με έντονα χρώματα και περίτεχνα σχέδια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Τα παραπετάσματα

Ερώτηση: Τι ήταν τα παραπετάσματα;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 41): παραπετάσματα. Είναι οι σημερινές κουρτίνες· σε ορισμένες περιπτώσεις παραπετάσματα χρησιμοποιούνταν και αντί για πόρτες στα ανοίγματα των δωματίων.

Πού ανήκουν (σελ. 40): στον ιματισμό — στον ιματισμό όμως κατατάσσεται και η κλινοστρωμνή ή αλλιώς τα «λευκά είδη» που χρησιμοποιούνται για οικιακή χρήση, δηλαδή: | Είδος | Περιγραφή | |---|---| | Μαξιλάρια και καλύμματα | τις περισσότερες φορές κοσμούνται με γραμμικά σχέδια· συχνά χρησιμοποιούνται δύο σειρές μαξιλαριών, για να σηκώνουν ψηλά την πλάτη των συμποσιαστών | | Καλύμματα κλινών | οι κλίνες παρουσιάζονται… να καλύπτονται από υφάσματα (σεντόνια ή κουβέρτες) τα οποία κρέμονται κάτω από το όριο του σκελετού τους | | Παραπετάσματα | είναι οι σημερινές κουρτίνες | | Θόλος – Σκιάς | είναι υφασμάτινες τέντες που κάλυπταν τις κλίνες και χρησίμευαν κυρίως ως σκίαστρα |

Η φήμη τους (σελ. 40): περίφημα με βάση τις πηγές ήταν τα στρώματα από τη Μίλητο… τα χαλάκια από τις Σάρδεις… και τα παραπετάσματα από τη Φοινίκη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα παραπετάσματα ήταν οι σημερινές κουρτίνες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνταν και αντί για πόρτες στα ανοίγματα των δωματίων. Ανήκουν στην κλινοστρωμνή, δηλαδή στα λευκά είδη οικιακής χρήσης, μαζί με τα μαξιλάρια και τα καλύμματα, τα καλύμματα των κλινών και τον θόλο ή σκιάδα, τις υφασμάτινες τέντες που κάλυπταν τις κλίνες ως σκίαστρα. Σύμφωνα με τις πηγές, περίφημα ήταν τα παραπετάσματα από τη Φοινίκη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 13 — Υλικά ενδυμάτων και υποδημάτων

Ερώτηση: Ποια υλικά χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες για την κατασκευή ενδυμάτων και υποδημάτων;

Απάντηση:

Για τα ενδύματα (σελ. 41): τα αρχαία υφάσματα κατασκευάζονταν από βασικές πρώτες ύλες, ζωικές, φυτικές ή και μεταλλικές, με κύρια πρώτη ύλη το μαλλί, το λινάρι ή το μετάξι.

Η κατασκευή τους (σελ. 41): για την ύφανσή τους χρησιμοποιούνταν ο κάθετος αργαλειός με βάρη· τα υφάσματα που προέκυπταν… ράβονταν με ραφίδες ή βελόνες, χάλκινες, σιδερένιες ή οστέινες· από την αρχαϊκή εποχή και εξής τα ενδύματα είχαν ως βάση τους ένα ύφασμα σε ορθογώνιο σχήμα, έτσι όπως έβγαινε από τον αργαλειό.

Για τα υποδήματα (σελ. 42): για το σύνολο των αρχαίων υποδημάτων κυρίαρχη πρώτη ύλη υπήρξε το δέρμα· γνωρίζουμε σχετικά ότι συχνά το δέρμα ήταν εισαγόμενο προϊόν, όπως μάλιστα κατά περιπτώσεις και τα ίδια τα υποδήματα.

Συγκεντρωτικά | | Υλικά | |---|---| | Ενδύματα | ζωικές, φυτικές ή και μεταλλικές πρώτες ύλες· κύρια πρώτη ύλη το μαλλί, το λινάρι ή το μετάξι | | Υποδήματα | κυρίαρχη πρώτη ύλη υπήρξε το δέρμα |

Τα ιδιαίτερα υφάσματα (σελ. 41): κατά τους μινωικούς χρόνους ξεχωριστή κατηγορία υφασμάτων αποτελούσαν τα πολύ λεπτά υφάσματα (αραχνοΰφαντα)· στη Θήρα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή τα φλοκωτά υφάσματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τα ενδύματα οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν βασικές πρώτες ύλες ζωικές, φυτικές ή και μεταλλικές, με κύρια πρώτη ύλη το μαλλί, το λινάρι ή το μετάξι· για την ύφανση χρησιμοποιούσαν τον κάθετο αργαλειό με βάρη, ενώ τα υφάσματα ράβονταν με ραφίδες ή βελόνες χάλκινες, σιδερένιες ή οστέινες. Για τα υποδήματα, κυρίαρχη πρώτη ύλη υπήρξε το δέρμα, το οποίο συχνά ήταν εισαγόμενο προϊόν, όπως κατά περιπτώσεις και τα ίδια τα υποδήματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 14 — Τα είδη υποδημάτων

Ερώτηση: Ποια ήταν τα βασικά είδη υποδημάτων των αρχαίων Ελλήνων;

Απάντηση:

Τα τρία βασικά είδη (σελ. 42): χονδρικά, τα βασικά είδη υποδημάτων της αρχαιότητας ήταν: | Είδος | Περιγραφή | |---|---| | Τα σανδάλια | αποτελούμενα από τη σόλα, η οποία συγκρατούνταν με ιμάντες στο πόδι | | Τα καθαυτό υποδήματα | που κάλυπταν το πόδι μέχρι τον αστράγαλο | | Οι μπότες | που κάλυπταν το πόδι μαζί με την κνήμη | Και η ποικιλία (σελ. 42): ανάμεσα σε αυτούς τους βασικούς τύπους υπήρχαν ενδιάμεσα σχέδια σε μεγάλη ποικιλία.

Οι πηγές μας (σελ. 42): η αρχαία αγγειογραφία, καθώς και οι σχετικές πηγές, μας παρέχει ένα πλήθος πληροφοριών σχετικά με τα υποδήματα των αρχαίων Ελλήνων· η ποικιλία μάλιστα των αρχαίων υποδημάτων φανερώνει τις ποικίλες τεχνικές γνώσεις που προφανώς κατείχαν οι αρχαίοι υποδηματοποιοί για την κατασκευή τους.

Το υλικό τους (σελ. 42): για το σύνολο των αρχαίων υποδημάτων κυρίαρχη πρώτη ύλη υπήρξε το δέρμα.

Στο νεοελληνικό σπα (σελ. 44): αντί για παντόφλες χρησιμοποιούνται σανδάλια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βασικά είδη υποδημάτων των αρχαίων Ελλήνων ήταν τρία: τα σανδάλια, που αποτελούνταν από τη σόλα, η οποία συγκρατούνταν με ιμάντες στο πόδι· τα καθαυτό υποδήματα, που κάλυπταν το πόδι μέχρι τον αστράγαλο· και οι μπότες, που κάλυπταν το πόδι μαζί με την κνήμη. Ανάμεσα σε αυτούς τους βασικούς τύπους υπήρχαν ενδιάμεσα σχέδια σε μεγάλη ποικιλία, ενώ κυρίαρχη πρώτη ύλη ήταν το δέρμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 15 — Υλικά και χρώματα στο νεοελληνικό σπα

Ερώτηση: Ποια υλικά και ποια χρώματα ενδείκνυνται στο νεοελληνικό σπα;

Απάντηση:

Η αρχή (σελ. 43): το νεοελληνικό κέντρο ευεξίας (σπα) πρέπει να έχει ελληνική ταυτότητα· τόσο ο εξοπλισμός του όσο και οι εργαζόμενοι πρέπει να συνδυάζουν όλα τα χαρακτηριστικά της αυθεντικής ελληνικής κουλτούρας, φιλοξενίας, αισθητικής και ευεξίας.

Το ύφος και τα υλικά (σελ. 44): το νεοελληνικό σπα χαρακτηρίζεται από λιτότητα (μινιμαλισμό)· δεν υπάρχουν υπερβολές με αρχαίες κολόνες και αγάλματα όπως στη ρωμαϊκή εποχή· κυριαρχούν υλικά που βρίσκονται στη φύση, όπως το νερό, το ξύλο, το σίδερο, ο πηλός, η πέτρα, το ύφασμα, το φυσικό δέρμα καθώς και ελάχιστα γυάλινα αντικείμενα· δεν υπάρχουν πλαστικά ή άλλα σύγχρονα υλικά.

Ο εξοπλισμός (σελ. 44): στις καμπίνες περιποίησης αντί για τα τυπικά κρεβάτια αισθητικής προσώπου-σώματος υπάρχουν ανάκλιντρα· υπάρχουν επίσης κλισμοί ή διφροί, αρχαιοελληνικές τράπεζες για τοποθέτηση καλλυντικών και τέλος χαμηλός φωτισμός δωματίου, κεριά ή λύχνοι.

Ο ρουχισμός (σελ. 44): δεν χρησιμοποιούνται μπουρνούζια ή χνουδωτές πετσέτες, αλλά ιμάτια, τετράγωνα υφασμάτινα πανιά· αντί για παντόφλες χρησιμοποιούνται σανδάλια και για την κλινοστρωμνή λευκά σεντόνια και μαξιλάρια, που αλλάζονται σε κάθε πελάτη.

Τα χρώματα: κυριαρχούν τα φυσικά χρώματα των υλικών — του ξύλου, του πηλού, της πέτρας και του σίδερου — και το λευκό των σεντονιών και των ιματίων· η επιλογή αυτή υπηρετεί τη λιτότητα (μινιμαλισμό) που χαρακτηρίζει το νεοελληνικό σπα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το νεοελληνικό σπα πρέπει να έχει ελληνική ταυτότητα και χαρακτηρίζεται από λιτότητα, δηλαδή μινιμαλισμό, χωρίς υπερβολές με αρχαίες κολόνες και αγάλματα, όπως στη ρωμαϊκή εποχή. Κυριαρχούν υλικά που βρίσκονται στη φύση, όπως το νερό, το ξύλο, το σίδερο, ο πηλός, η πέτρα, το ύφασμα και το φυσικό δέρμα, καθώς και ελάχιστα γυάλινα αντικείμενα, ενώ δεν υπάρχουν πλαστικά ή άλλα σύγχρονα υλικά. Αντίστοιχα, κυριαρχούν τα φυσικά χρώματα των υλικών αυτών και το λευκό των σεντονιών και των ιματίων, ενώ ο φωτισμός του δωματίου είναι χαμηλός, με κεριά ή λύχνους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 16 — Οργάνωση χώρου και προετοιμασία αισθητικού

Ερώτηση: Πώς οργανώνει τον χώρο και πώς προετοιμάζεται η αισθητικός στο νεοελληνικό σπα για την εφαρμογή μάλαξης;

Απάντηση:

Η συνεργασία (σελ. 43): για να επιτευχθεί αυτός ο σκοπός, είναι πολύ σημαντική η συνεργασία του αισθητικού με τον επιχειρηματία αλλά και τον αρχιτέκτονα ή διακοσμητή που θα αναλάβουν τη διαμόρφωση του σπα.

Η οργάνωση του χώρου (σελ. 44) | Στοιχείο | Επιλογή | |---|---| | Υλικά | κυριαρχούν υλικά που βρίσκονται στη φύση, όπως το νερό, το ξύλο, το σίδερο, ο πηλός, η πέτρα, το ύφασμα, το φυσικό δέρμα· δεν υπάρχουν πλαστικά | | Κρεβάτι | αντί για τα τυπικά κρεβάτια αισθητικής προσώπου-σώματος υπάρχουν ανάκλιντρα | | Κάθισμα | υπάρχουν επίσης κλισμοί ή διφροί | | Επιφάνειες | αρχαιοελληνικές τράπεζες για τοποθέτηση καλλυντικών | | Φωτισμός | χαμηλός φωτισμός δωματίου, κεριά ή λύχνοι |

Ο ρουχισμός (σελ. 44): δεν χρησιμοποιούνται μπουρνούζια ή χνουδωτές πετσέτες, αλλά ιμάτια, τετράγωνα υφασμάτινα πανιά που τυλίγονται γύρω από τη μέση ή το σώμα και απορροφούν το νερό και τον ιδρώτα· αντί για παντόφλες χρησιμοποιούνται σανδάλια και για την κλινοστρωμνή λευκά σεντόνια και μαξιλάρια, που αλλάζονται σε κάθε πελάτη.

Η προετοιμασία της αισθητικού (σελ. 44): η στολή των εργαζομένων στο ελληνικό σπα πρέπει να έχει στοιχεία από την αρχαία Ελλάδα ή την τοπική υφαντική· πρέπει να είναι άνετη και να καθαρίζεται εύκολα και να συνδυάζεται με τα αντίστοιχα αρχαιοελληνικά αξεσουάρ, όπως σανδάλια και κοσμήματα.

Και η γνώση (σελ. 45): είναι πολύ σημαντικό ο/η αισθητικός να γνωρίζει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για την κατασκευή των ενδυμάτων που φοράει ή γενικότερα των υλικών που υπάρχουν στον χώρο, για να ενημερώνει σωστά τον πελάτη στην περίπτωση που θέλει να τα αγοράσει από το κατάστημα λιανικής του σπα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αισθητικός οργανώνει τον χώρο με λιτότητα και με υλικά που βρίσκονται στη φύση, δηλαδή νερό, ξύλο, σίδερο, πηλό, πέτρα, ύφασμα και φυσικό δέρμα, αποφεύγοντας τα πλαστικά. Αντί για τα τυπικά κρεβάτια αισθητικής τοποθετεί ανάκλιντρα, αντί για καρέκλα ή σκαμπό κλισμούς ή δίφρους, ενώ χρησιμοποιεί αρχαιοελληνικές τράπεζες για τα καλλυντικά και χαμηλό φωτισμό με κεριά ή λύχνους. Στον ρουχισμό δεν χρησιμοποιεί μπουρνούζια ή χνουδωτές πετσέτες, αλλά ιμάτια, σανδάλια και λευκά σεντόνια και μαξιλάρια, που αλλάζονται σε κάθε πελάτη. Η ίδια φοράει στολή με στοιχεία από την αρχαία Ελλάδα ή την τοπική υφαντική, άνετη και εύκολη στον καθαρισμό, συνδυασμένη με αρχαιοελληνικά αξεσουάρ, όπως σανδάλια και κοσμήματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 17 — Τα Ασκληπιεία

Ερώτηση: Τι ήταν τα Ασκληπιεία;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 48): τα Ασκληπιεία ήταν ιερά και τόποι λατρείας του ήρωα, ιερού ιατρού και θεραπευτή θεού Ασκληπιού, χτισμένα σε διαλεγμένες περιοχές υψηλού κάλλους και με καλό κλίμα.

Η ίδρυσή τους (σελ. 48): τον 5ο αιώνα π.Χ. ιδρύονται τα Ασκληπιεία, που κτίζονται κοντά σε ιαματικές πηγές και χρησιμοποιούν το νερό για διάφορους θεραπευτικούς σκοπούς.

Η σημασία τους (σελ. 48): αποτέλεσαν τα πρώτα συγκροτήματα κτηρίων υγείας και ευεξίας όχι μόνο του ελληνικού χώρου αλλά και όλου του δυτικού πολιτισμού· οι θεραπείες που προσέφεραν ήταν ένας συνδυασμός ψυχολογικής, φυσικής και σωματικής αγωγής.

Οι εγκαταστάσεις τους (σελ. 48): τα σημαντικότερα Ασκληπιεία, όπως της Επιδαύρου, περιλάμβαναν γυμναστήρια, λουτρά, θέατρα και χώρους διαβίωσης για τους πολυάριθμους ασθενείς.

Η ανθρωπολογική τους αντίληψη (σελ. 48): εκεί ο άνθρωπος (ασθενής και ικέτης) αντιμετωπιζόταν με ιερό σεβασμό, ως ολοκληρωμένο ον με αδιαχώριστα και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, πνευματικά, ψυχικά, συναισθηματικά, κοινωνικά, ηθικά, φυσικά κ.ά.

Και η θεραπευτική τους πρακτική (σελ. 49): σε όλα τα Ασκληπιεία η ύπνωση παρέμεινε βασικό στοιχείο της θεραπευτικής πρακτικής· ο μυητικός ύπνος γινόταν δίπλα σε πηγές, ποτάμια και γενικά τρεχούμενα νερά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα Ασκληπιεία ήταν ιερά και τόποι λατρείας του ήρωα, ιερού ιατρού και θεραπευτή θεού Ασκληπιού, χτισμένα σε διαλεγμένες περιοχές υψηλού κάλλους και με καλό κλίμα. Ιδρύθηκαν τον 5ο αιώνα π.Χ. κοντά σε ιαματικές πηγές και χρησιμοποιούσαν το νερό για διάφορους θεραπευτικούς σκοπούς. Αποτέλεσαν τα πρώτα συγκροτήματα κτηρίων υγείας και ευεξίας όχι μόνο του ελληνικού χώρου αλλά και όλου του δυτικού πολιτισμού, ενώ οι θεραπείες που προσέφεραν ήταν συνδυασμός ψυχολογικής, φυσικής και σωματικής αγωγής. Τα σημαντικότερα, όπως της Επιδαύρου, περιλάμβαναν γυμναστήρια, λουτρά, θέατρα και χώρους διαβίωσης για τους πολυάριθμους ασθενείς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 18 — Το προσωπικό των Ασκληπιείων

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το προσωπικό που υπηρετούσε στα Ασκληπιεία;

Απάντηση:

Η σύνθεσή του (σελ. 48-49): στα Ασκληπιεία το προσωπικό αποτελούνταν από: | Μέλος | Έργο | |---|---| | Τον πρώτο ιερέα (Ζάκορα) | που διεύθυνε τον ιερό ναό, εξέταζε ο ίδιος τους ασθενείς και καθόριζε τη θεραπεία | | Τους ιερομνήμονες | που ήταν νοσοκόμοι, υδροθεραπευτές, και μαλάκτες | | Τους ιερείς της τάξης των νεοκόρων | που έσβηναν τους λύχνους τη νύχτα και έδιναν την εντολή στους ασθενείς να κοιμηθούν και να παραμείνουν ήσυχοι ακόμη και αν ακούσουν θόρυβο στον ναό | | Τα ιερά ζώα | μεταξύ των οποίων οι ιεροί όφεις του Ασκληπιού |

Το απόρρητο της γνώσης (σελ. 49): μόνον οι πρεσβύτεροι του προσωπικού γνώριζαν τα μυστικά της ιατρικής τέχνης, αλλά διατηρούσαν αυστηρότατα το απόρρητο των γνώσεών τους που κληρονομικά έπαιρναν από τους πατέρες τους.

Ο ρόλος τους στην εγκοίμηση (σελ. 50): ο ιερός θεραπευτής ή αλλιώς Ζάκορας άρχιζε να ψέλνει λόγια ακατανόητα και να χειρονομεί υψώνοντας τα χέρια προς το άγαλμα του θεού· οι παραστάτες, το βοηθητικό προσωπικό του ναού, άνοιγαν αθόρυβα τις πόρτες και έμπαιναν μέσα οι ειδικευμένοι ιερείς-θεραπευτές· μαζί τους έμπαιναν… οι παρειές, τα εκπαιδευμένα ιερά φίδια, που επικουρούσαν το θεραπευτικό έργο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα Ασκληπιεία το προσωπικό αποτελούνταν από τον πρώτο ιερέα, τον Ζάκορα, που διεύθυνε τον ιερό ναό, εξέταζε ο ίδιος τους ασθενείς και καθόριζε τη θεραπεία· από τους ιερομνήμονες, που ήταν νοσοκόμοι, υδροθεραπευτές και μαλάκτες· από τους ιερείς της τάξης των νεοκόρων, που έσβηναν τους λύχνους τη νύχτα και έδιναν στους ασθενείς την εντολή να κοιμηθούν και να παραμείνουν ήσυχοι ακόμη και αν ακούσουν θόρυβο στον ναό· και από τα ιερά ζώα, μεταξύ των οποίων οι ιεροί όφεις του Ασκληπιού. Μόνο οι πρεσβύτεροι του προσωπικού γνώριζαν τα μυστικά της ιατρικής τέχνης και διατηρούσαν αυστηρότατα το απόρρητο των γνώσεων που έπαιρναν κληρονομικά από τους πατέρες τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 19 — Το στάδιο του εξαγνισμού

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει το στάδιο «εξαγνισμού» ως θεραπευτικό στάδιο;

Απάντηση:

Πότε γίνεται (σελ. 49): πριν φτάσει ο ασθενής στην τελευταία φάση, της εγκοίμησης… για δυο με τρεις ημέρες ακολουθούσε ένα τυπικό εξαγνιστικών τελετουργιών· αυτό περιλάμβανε τα εξής: | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Τα καθαρτήρια λουτρά | ήταν ιδιαιτέρως σημαντικά, διότι εκτός από τη συμβολική ψυχική κάθαρση έθεσαν τους πρώτους κανόνες υγιεινής, αντισηψίας-αποστείρωσης καθώς τους κανόνες της σύγχρονης οργανωμένης υδροθεραπείας | | Ιστορικό | μετά το λουτρό πήγαιναν στον ξενώνα, όπου έδιναν πλήρες ιστορικό υγείας, το οποίο ο Ιπποκράτης το μετέτρεψε σε λογική και ανθρωποκεντρική επιστήμη | | Θεραπείες | κατακλιντήριο θεατρική αγωγή, μουσική, υδροθεραπεία, μασάζ, ψυχολογική υποστήριξη, χρήση φυτών και φαρμάκων | | Δίαιτα | αυστηρή νηστεία ή συγκεκριμένους διαιτητικούς περιορισμούς, ανάλογα με την περίπτωση | | Ψυχολογική υποβολή | θεατρικές τραγωδίες, μουσικά ακούσματα, προσφορές στον θεό Ασκληπιό και γενικά έντονη ψυχολογική υποβολή | | Φιλοσοφία | φιλοσοφία και προσανατολισμό σκέψης, ανασκόπηση της ημέρας που πέρασε και τι πρέπει να κάνουν ή να διορθώσουν την επόμενη μέρα | | Πρωτοβάθμια περίθαλψη | χειρουργικές επεμβάσεις, ψηλαφίσεις (ψαύσεις), διάνοιξη αποστημάτων, ανατάξεις σπασμένων μελών, μυών ή νεύρων, καθαρισμούς πληγών, έμπλαστρα, εντριβές, πλύσεις εσωτερικές και εξωτερικές |

Η θεολογική τους αποτίμηση (σελ. 50): όλα αυτά όμως σε καμιά περίπτωση δεν θεωρούνταν η αιτία για την ίαση των ασθενειών· την ίαση τη δώριζε αποκλειστικά η «επιφάνεια» του Ασκληπιού μέσω του θεραπευτικού ονείρου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το στάδιο του εξαγνισμού διαρκούσε δύο με τρεις ημέρες πριν από την εγκοίμηση και περιλάμβανε τα καθαρτήρια λουτρά, τα οποία, εκτός από τη συμβολική ψυχική κάθαρση, έθεσαν τους πρώτους κανόνες υγιεινής, αντισηψίας και αποστείρωσης, καθώς και τους κανόνες της σύγχρονης οργανωμένης υδροθεραπείας. Μετά το λουτρό οι ασθενείς πήγαιναν στον ξενώνα, όπου έδιναν πλήρες ιστορικό υγείας. Ακολουθούσαν κατακλιντήριο θεατρική αγωγή, μουσική, υδροθεραπεία, μασάζ, ψυχολογική υποστήριξη και χρήση φυτών και φαρμάκων, αυστηρή νηστεία ή διαιτητικοί περιορισμοί, θεατρικές τραγωδίες και προσφορές στον θεό, φιλοσοφία και προσανατολισμός σκέψης, καθώς και εκτεταμένη πρωτοβάθμια περίθαλψη. Όλα αυτά όμως δεν θεωρούνταν η αιτία της ίασης, την οποία δώριζε αποκλειστικά η επιφάνεια του Ασκληπιού μέσω του θεραπευτικού ονείρου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 20 — Το στάδιο της εγκοίμησης

Ερώτηση: Περιγράψτε το στάδιο της «εγκοίμησης» ως τελικό θεραπευτικό στάδιο στα Ασκληπιεία.

Απάντηση:

Τι είναι (σελ. 49): η τελευταία φάση, της εγκοίμησης, [είναι] ο ύπνος στον καθαγιασμένο χώρο (άβατο), μπροστά στο υποβλητικό χρυσελεφάντινο άγαλμα του θεού, στο άβατο του Ασκληπιείου.

Η φιλοσοφία του ύπνου (σελ. 49): σε όλα τα Ασκληπιεία η ύπνωση παρέμεινε βασικό στοιχείο της θεραπευτικής πρακτικής· ο ύπνος ήταν ένα είδος συμβολικού προσωρινού θανάτου, όπου, κατά τη διάρκεια του ονείρου, ο μυούμενος βίωνε σημαντικές εμπειρίες και μετά επέστρεφε ανανεωμένος, ξαναγεννημένος.

Η τελετουργία (σελ. 50) | Βήμα | Περιεχόμενο | |---|---| | 1. | όταν οι ασθενείς είχαν ολοκληρώσει την προκαταρτική διαδικασία, ξάπλωναν στις στιβάδες (στρώματα) μέσα στον άβατο | | 2. | περίμεναν με αγωνία τον γεροντότερο ιερέα να μπει από την είσοδο της ανατολής και να φωνάξει τρεις φορές: «Ασκληπιέ θαυματουργέ, σε περιμένουμε» | | 3. | ακολουθούσε ομαδική ψαλμωδία, με ύμνους προς τον πανθεραπευτή Ασκληπιό και επικλήσεις να τους επισκεφτεί την ώρα του ύπνου | | 4. | ο ιερός θεραπευτής ή αλλιώς Ζάκορας άρχιζε να ψέλνει λόγια ακατανόητα και να χειρονομεί | | 5. | μόλις οι λύχνοι έσβηναν, έμεναν μόνο τα μάτια του θεού να λάμπουν· καθώς ακουγόταν ο απόμακρος ήχος ενός αυλού και κάποιου κρουστού σε έναν όλο και πιο αργό, υπνωτιστικό ρυθμό, βυθίζονταν αργά σε ένα βαθύ στάδιο χαλάρωσης | | 6. | σε μια περίπου ώρα μετά το σβήσιμο των λύχνων… έμπαιναν μέσα οι ειδικευμένοι ιερείς-θεραπευτές· μαζί τους έμπαιναν… οι παρειές, τα εκπαιδευμένα ιερά φίδια, που επικουρούσαν το θεραπευτικό έργο |

Η φύση της διαδικασίας (σελ. 50): όλη αυτή η διαδικασία ήταν μια τελετουργική υποβολή, μια επαγωγή σε ομαδική ύπνωση, που δεν αργούσε να ρίξει σε ύπνο τους ασθενείς, κάποιοι από τους οποίους είχαν από πριν πιει συγκεκριμένα σκευάσματα που τους είχαν δοθεί.

Το θεραπευτικό όνειρο (σελ. 49): ο πάσχων κοιμόταν τη νύχτα μέσα σε ιερό και καθορισμένο χώρο, «άβατο» υπνοθεραπευτήριο… και εκεί περίμενε να του υποδείξει ο Ασκληπιός μέσα από το όνειρο τον τρόπο θεραπείας· αν το αναμενόμενο όνειρο δεν εμφανιζόταν, η υπνοθεραπεία επαναλαμβανόταν πολλές συνεχόμενες νύχτες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εγκοίμηση ήταν η τελευταία φάση της θεραπείας, δηλαδή ο ύπνος στον καθαγιασμένο χώρο, το άβατο, μπροστά στο υποβλητικό χρυσελεφάντινο άγαλμα του θεού. Ο ύπνος θεωρούνταν είδος συμβολικού προσωρινού θανάτου, όπου κατά τη διάρκεια του ονείρου ο μυούμενος βίωνε σημαντικές εμπειρίες και επέστρεφε ανανεωμένος, ξαναγεννημένος. Οι ασθενείς ξάπλωναν στις στιβάδες, ο γεροντότερος ιερέας φώναζε τρεις φορές «Ασκληπιέ θαυματουργέ, σε περιμένουμε», ακολουθούσε ομαδική ψαλμωδία και ο Ζάκορας έψελνε λόγια ακατανόητα. Μόλις έσβηναν οι λύχνοι και ακουγόταν ο ήχος αυλού και κρουστού σε αργό, υπνωτιστικό ρυθμό, βυθίζονταν σε βαθιά χαλάρωση. Επρόκειτο για τελετουργική υποβολή, δηλαδή επαγωγή σε ομαδική ύπνωση, ενώ ο ασθενής περίμενε να του υποδείξει ο Ασκληπιός μέσα από το όνειρο τον τρόπο θεραπείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 21 — Σύγχρονη υδροθεραπεία και Ασκληπιεία

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ομοιότητες και ποιες οι διαφορές μεταξύ της σύγχρονης υδροθεραπείας και των Ασκληπιείων;

Απάντηση:

Οι ομοιότητες | Κοινό στοιχείο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Το νερό ως θεραπευτικό μέσο | κτίζονται κοντά σε ιαματικές πηγές και χρησιμοποιούν το νερό για διάφορους θεραπευτικούς σκοπούς (σελ. 48) / μια σειρά θεραπευτικών εφαρμογών και μεθόδων, που βασίζονται στη θεραπευτική χρήση του νερού (σελ. 53) | | Ολιστική προσέγγιση | ο άνθρωπος… αντιμετωπιζόταν… ως ολοκληρωμένο ον (σελ. 48) / ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ατόμου, που είναι μοναδικό, με ιδιαίτερες ανάγκες και απαιτήσεις (σελ. 53) | | Καταγωγή των κανόνων | τα καθαρτήρια λουτρά… έθεσαν τους πρώτους κανόνες υγιεινής, αντισηψίας-αποστείρωσης καθώς τους κανόνες της σύγχρονης οργανωμένης υδροθεραπείας (σελ. 49) | | Συνδυασμός θεραπειών | υδροθεραπεία, μασάζ, ψυχολογική υποστήριξη, χρήση φυτών (σελ. 50) / επικουρεί τις υπάρχουσες ειδικές θεραπευτικές ασκήσεις (σελ. 53) |

Οι διαφορές | | Ασκληπιεία | Σύγχρονη υδροθεραπεία | |---|---|---| | Χαρακτήρας | ιερά και τόποι λατρείας… του θεραπευτή θεού Ασκληπιού (σελ. 48) | κατατάσσεται στη συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική (σελ. 51) | | Αιτία της ίασης | την ίαση τη δώριζε αποκλειστικά η «επιφάνεια» του Ασκληπιού μέσω του θεραπευτικού ονείρου (σελ. 50) | οι βιολογικές επιδράσεις των ιαματικών νερών (σελ. 56) | | Βασικό μέσο | η ύπνωση παρέμεινε βασικό στοιχείο της θεραπευτικής πρακτικής (σελ. 49) | ειδικά διαμορφωμένες πισίνες, στις οποίες υπάρχει δυνατότητα ελέγχου… της θερμοκρασίας, της πίεσης και της κίνησης του νερού (σελ. 53) | | Προετοιμασία | αυστηρή νηστεία ή συγκεκριμένους διαιτητικούς περιορισμούς (σελ. 50) | συνιστάται να πραγματοποιείται μετά από ολοκληρωμένη πέψη (σελ. 56) | | Διάρκεια | δυο με τρεις ημέρες εξαγνισμού + εγκοίμηση (σελ. 49) | η διάρκεια του λουτρού είναι 20-30 λεπτά της ώρας (σελ. 53) |

Η σημερινή θέση (σελ. 51): σήμερα η φαρμακευτική ιατρική και η χειρουργική έχουν επικρατήσει σε σχέση με την αρχαιότατη θεραπευτική μέθοδο της υδροθεραπείας, που εφαρμοζόταν στα Ασκληπιεία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομοιότητες είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις το νερό αποτελεί το βασικό θεραπευτικό μέσο, ότι ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ολιστικά και εξατομικευμένα, ότι η υδροθεραπεία συνδυάζεται με άλλες θεραπείες όπως το μασάζ, και μάλιστα ότι τα καθαρτήρια λουτρά των Ασκληπιείων έθεσαν τους κανόνες της σύγχρονης οργανωμένης υδροθεραπείας. Διαφορές είναι ότι τα Ασκληπιεία ήταν ιερά και τόποι λατρείας, ενώ η σύγχρονη υδροθεραπεία κατατάσσεται στη συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική· ότι εκεί την ίαση τη δώριζε αποκλειστικά η επιφάνεια του Ασκληπιού μέσω του θεραπευτικού ονείρου, ενώ σήμερα αποδίδεται στις βιολογικές επιδράσεις των ιαματικών νερών· ότι εκεί βασικό μέσο ήταν η ύπνωση, ενώ σήμερα οι ειδικά διαμορφωμένες πισίνες με έλεγχο θερμοκρασίας, πίεσης και κίνησης του νερού· και ότι η αρχαία διαδικασία διαρκούσε ημέρες, ενώ σήμερα το λουτρό διαρκεί είκοσι με τριάντα λεπτά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 22 — Οι ιδιότητες του ιαματικού νερού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ιδιότητες του ιαματικού νερού;

Απάντηση:

Η διάκριση (σελ. 52): το νερό των φυσικών πηγών διακρίνεται σε μεταλλικό νερό και σε κοινό πόσιμο νερό με βάση τις φυσικές του ιδιότητες (π.χ. θερμοκρασία μέχρι 60ο C, οξύτητα - όξινο, αλκαλικό, ουδέτερο, ραδιενέργεια) και την παρουσία ή μη διάφορων στοιχείων.

Τα στοιχεία και τα αέρια (σελ. 52): όπως νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο, ράδιο, σίδηρο, ιώδιο, φώσφορο, χαλκός, θείο κ.ά.· ή αερίων (όπως διοξείδιο του άνθρακα, υδρόθειο, άζωτο, οξυγόνο και υδρογόνο).

Οι τύποι των πηγών (σελ. 52): ανάλογα με το νερό, συχνά ακούμε ότι μια πηγή είναι «θειούχος αλκαλική», «χλωρονατριούχος», «όξινη πηγή», «ραδιούχος»· αυτό σημαίνει ότι στην πηγή αυτή υπερισχύει ένα συστατικό ή χαρακτηριστικό περισσότερο από τα άλλα.

Η δράση ανάλογα με τη θερμοκρασία (σελ. 52) | Νερό | Δράση | |---|---| | Κρύο | δρα ευεργετικά στον μυϊκό τόνο και συσφίγγει το σώμα | | Ζεστό | δρα θετικά στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, στο αγγειακό σύστημα και στη λειτουργία της καρδιάς | | Σε θερμοκρασία σώματος (37ο C) | δρα χαλαρωτικά και διευκολύνει την απορρόφηση των αλάτων και των μεταλλικών στοιχείων | | Με φυσαλίδες (υδρομασάζ) | επιδρούν θετικά στο λεμφικό και κυκλοφορικό σύστημα, ενώ ταυτόχρονα ανακουφίζουν τοπικά περιοχές με μυϊκούς τραυματισμούς | | Με όζον | ενισχύει τις παραπάνω δράσεις και προσφέρει αντιβακτηριακή προστασία για το δέρμα |

Ο κανόνας της εγγύτητας (σελ. 52): έχει παρατηρηθεί ότι η δράση των περισσότερων ιαματικών πηγών είναι μεγαλύτερη στην περιοχή από όπου πηγάζει το νερό, γεγονός που επιβάλλει τη δημιουργία των λουτρικών εγκαταστάσεων κοντά σε αυτές.

Ο ελληνικός πλούτος (σελ. 51): στη χώρα μας υπάρχουν 752 διασκορπισμένες ιαματικές πηγές -τόσες δεν υπάρχουν πουθενά παγκοσμίως.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το νερό των φυσικών πηγών διακρίνεται σε μεταλλικό και σε κοινό πόσιμο, με βάση τις φυσικές του ιδιότητες, δηλαδή τη θερμοκρασία μέχρι εξήντα βαθμούς Κελσίου, την οξύτητα, αν είναι δηλαδή όξινο, αλκαλικό ή ουδέτερο, και τη ραδιενέργεια, καθώς και με βάση την παρουσία στοιχείων όπως το νάτριο, το κάλιο, το ασβέστιο, το μαγνήσιο, το ράδιο, ο σίδηρος, το ιώδιο, ο φώσφορος, ο χαλκός και το θείο, ή αερίων όπως το διοξείδιο του άνθρακα, το υδρόθειο, το άζωτο, το οξυγόνο και το υδρογόνο. Έτσι μια πηγή χαρακτηρίζεται θειούχος αλκαλική, χλωρονατριούχος, όξινη ή ραδιούχος, ανάλογα με το συστατικό που υπερισχύει. Ως προς τη δράση, το κρύο νερό δρα ευεργετικά στον μυϊκό τόνο και συσφίγγει το σώμα, το ζεστό ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση και ωφελεί το αγγειακό σύστημα και την καρδιά, ενώ το νερό σε θερμοκρασία σώματος δρα χαλαρωτικά και διευκολύνει την απορρόφηση των αλάτων και των μεταλλικών στοιχείων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 23 — Τα αποτελέσματα της υδροθεραπείας

Ερώτηση: Ποια είναι τα αποτελέσματα της υδροθεραπείας;

Απάντηση:

Τα αποτελέσματα (σελ. 53): τα αποτελέσματα της εφαρμογής υδροθεραπείας είναι τα εξής: | | Αποτέλεσμα | |---|---| | 1. | μειώνει τις βαρυτικές δυνάμεις (αρχική κινητοποίηση) | | 2. | προάγει τη μυϊκή χαλάρωση | | 3. | βελτιώνει την περιφερική και λεμφική κυκλοφορία, συμβάλλοντας στην απορρόφηση οιδημάτων και αιματωμάτων | | 4. | μειώνει την ευαισθησία στον πόνο | | 5. | μειώνει τους μυϊκούς σπασμούς | | 6. | αυξάνει την ευκολία κίνησης των αρθρώσεων βελτιώνοντας και διατηρώντας την τροχιά των δύσκαμπτων αρθρώσεων | | 7. | αυξάνει τη μυϊκή δύναμη σε περιπτώσεις υπερβολικής αδυναμίας | | 8. | βελτιώνει την κιναισθησία του σώματος και τη σταθερότητα του κορμού | | 9. | επικουρεί τις υπάρχουσες ειδικές θεραπευτικές ασκήσεις, επισπεύδοντας τον χρόνο αποκατάστασης και προλαμβάνοντας τυχόν επιπλοκές | | 10. | βοηθά στην απόκτηση ισορροπίας και βελτιώνει τη νευρομυϊκή συναρμογή, διευκολύνοντας τη λειτουργική αποκατάσταση και ανεξαρτητοποίηση του ασθενούς | | 11. | ενισχύει την αυτοπεποίθηση του ασθενούς |

Πώς επιτυγχάνονται (σελ. 53): εφαρμόζεται σε ειδικά διαμορφωμένες πισίνες, στις οποίες υπάρχει δυνατότητα ελέγχου σημαντικών παραμέτρων, όπως είναι η θερμοκρασία, η πίεση και η κίνηση του νερού· ο έλεγχος αυτός επιτρέπει τη ρύθμισή τους, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ατόμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η υδροθεραπεία μειώνει τις βαρυτικές δυνάμεις, προάγει τη μυϊκή χαλάρωση, βελτιώνει την περιφερική και λεμφική κυκλοφορία συμβάλλοντας στην απορρόφηση οιδημάτων και αιματωμάτων, μειώνει την ευαισθησία στον πόνο και τους μυϊκούς σπασμούς, αυξάνει την ευκολία κίνησης των αρθρώσεων, αυξάνει τη μυϊκή δύναμη σε περιπτώσεις υπερβολικής αδυναμίας, βελτιώνει την κιναισθησία του σώματος και τη σταθερότητα του κορμού, επικουρεί τις ειδικές θεραπευτικές ασκήσεις επισπεύδοντας τον χρόνο αποκατάστασης, βοηθά στην απόκτηση ισορροπίας και βελτιώνει τη νευρομυϊκή συναρμογή, και τέλος ενισχύει την αυτοπεποίθηση του ασθενούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 24 — Οι αντενδείξεις της υδροθεραπείας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές αντενδείξεις της υδροθεραπείας;

Απάντηση:

Ο γενικός κανόνας (σελ. 54): πρέπει να ακολουθούνται αυστηρά οι συμβουλές θεραπείας που δίνονται από τον γιατρό μετά από ιατρική εξέταση· αντενδείκνυται σε όλες τις βαριές παθολογικές καταστάσεις και συγκεκριμένα στις εξής: | | Αντένδειξη | |---|---| | 1. | οξείες και εμπύρετες καταστάσεις | | 2. | φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων (απαγορεύονται τα λουτρά σε πολύ ζεστά νερά) | | 3. | αιμορραγικές καταστάσεις | | 4. | νεοπλασίες | | 5. | σακχαρώδη διαβήτη | | 6. | μεταδοτικά νοσήματα | | 7. | βαριές καρδιολογικές παθήσεις | | 8. | βαριές αναπνευστικές παθήσεις | | 9. | βαριές ηπατικές παθήσεις | | 10. | φυματικές καταστάσεις | | 11. | νεφρική, ηπατική ανεπάρκεια | | 12. | έμφραγμα του μυοκαρδίου (για 3 μήνες τουλάχιστον μετά) | | 13. | εγκυμοσύνη, κυρίως όταν πρόκειται για πολύ θερμές πηγές (άνω των 32 βαθμών Κελσίου) ή πλούσιες σε ραδόνιο | | 14. | παιδιά κάτω των 7 ετών |

Και η πρακτική οδηγία (σελ. 56): συνιστάται να πραγματοποιείται μετά από ολοκληρωμένη πέψη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η υδροθεραπεία αντενδείκνυται σε όλες τις βαριές παθολογικές καταστάσεις. Συγκεκριμένα, σε οξείες και εμπύρετες καταστάσεις, σε φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων, όπου απαγορεύονται τα λουτρά σε πολύ ζεστά νερά, σε αιμορραγικές καταστάσεις, σε νεοπλασίες, σε σακχαρώδη διαβήτη, σε μεταδοτικά νοσήματα, σε βαριές καρδιολογικές, αναπνευστικές και ηπατικές παθήσεις, σε φυματικές καταστάσεις, σε νεφρική και ηπατική ανεπάρκεια, σε έμφραγμα του μυοκαρδίου για τουλάχιστον τρεις μήνες μετά, στην εγκυμοσύνη, κυρίως όταν πρόκειται για πολύ θερμές πηγές άνω των τριάντα δύο βαθμών Κελσίου ή πλούσιες σε ραδόνιο, καθώς και σε παιδιά κάτω των επτά ετών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 25 — Οι μορφές της υδροθεραπείας

Ερώτηση: Με ποιες μορφές εφαρμόζεται η υδροθεραπεία;

Απάντηση:

Οι τέσσερις μορφές (σελ. 54, 76): η υδροθεραπεία περιλαμβάνει τις εξής μορφές: | Εσωτερική υδροθεραπεία | Εξωτερική υδροθεραπεία | Πηλοθεραπεία (Λασπόλουτρα) | Θαλασσοθεραπεία | |---|---|---|---| | Ποσιθεραπεία | Λουτροθεραπεία | Εμβάπτιση σώματος σε μπάνια λάσπης | Μπάνια σε θαλασσινό νερό | | Εισπνοθεραπεία | Υδροκινησιοθεραπεία | Τοπικές ή ολικές επαλείψεις με λάσπη | Τοπικές ή ολικές επαλείψεις ή τρίψεις με προϊόντα θάλασσας | | Υδροθεραπεία παχέος εντέρου (κλύσμα) | Υδρομαλάξεις | Περιτυλίξεις με κουβέρτες ή μηχάνημα | Περιτυλίξεις με κουβέρτες ή μηχάνημα |

Ο ορισμός της υδροθεραπείας (σελ. 53): με τον όρο υδροθεραπεία εννοούμε μια σειρά θεραπευτικών εφαρμογών και μεθόδων, που βασίζονται στη θεραπευτική χρήση του νερού.

Οι επιμέρους ορισμοί | Μορφή | Ορισμός | |---|---| | Ποσιθεραπεία | είναι η εισαγωγή υγρών στο πεπτικό σύστημα με πόση, για θεραπευτικούς σκοπούς (σελ. 55) | | Λουτροθεραπεία | γίνεται με την εμβάπτιση του σώματος σε ατομικό λουτήρα ή πισίνα με ιαματικό νερό (σελ. 56) | | Πηλοθεραπεία | βασίζεται στη χρήση «ώριμου» πηλού (σελ. 58) | | Θαλασσοθεραπεία | είναι η θεραπεία που χρησιμοποιεί ως θεραπευτικό μέσο το θαλασσινό νερό (σελ. 59) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η υδροθεραπεία εφαρμόζεται με τέσσερις μορφές. Πρώτον, η εσωτερική υδροθεραπεία, που περιλαμβάνει την ποσιθεραπεία, την εισπνοθεραπεία και την υδροθεραπεία του παχέος εντέρου, δηλαδή το κλύσμα. Δεύτερον, η εξωτερική υδροθεραπεία, που περιλαμβάνει τη λουτροθεραπεία, την υδροκινησιοθεραπεία και τις υδρομαλάξεις. Τρίτον, η πηλοθεραπεία ή λασπόλουτρα, με εμβάπτιση του σώματος σε μπάνια λάσπης, τοπικές ή ολικές επαλείψεις με λάσπη και περιτυλίξεις με κουβέρτες ή μηχάνημα. Και τέταρτον, η θαλασσοθεραπεία, με μπάνια σε θαλασσινό νερό, τοπικές ή ολικές επαλείψεις ή τρίψεις με προϊόντα θάλασσας και περιτυλίξεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 26 — Η εσωτερική υδροθεραπεία

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την εσωτερική υδροθεραπεία;

Απάντηση:

Οι τρεις μορφές της (σελ. 54-56) | Μορφή | Περιεχόμενο | |---|---| | 1. Ποσιθεραπεία | είναι η εισαγωγή υγρών στο πεπτικό σύστημα με πόση, για θεραπευτικούς σκοπούς· η επίδραση των ιαματικών νερών οφείλεται στα μεταλλικά στοιχεία, στα κολλοειδή και στα άλατα, τα οποία με την κυκλοφορία φτάνουν στα διάφορα όργανα του οργανισμού όπου ασκούν φαρμακοδυναμική και βιολογική επίδραση· τα ποτήρια ποσιοθεραπείας… διαφέρουν στο χερούλι, από το οποίο οι θεραπευόμενοι αναρροφούν αργά και σε μικρές ποσότητες το ιαματικό νερό | | 2. Εισπνοθεραπεία | τα νερά που έχουν μελετηθεί και έχουν χρησιμοποιηθεί περισσότερο για τη θεραπεία αυτών των άτυπων βρογχοπνευμονοπαθειών είναι τα θειούχα, τα διττανθρακικά, τα χλωριούχα, τα ανθρακικά, τα αρσενικούχα και ραδιενεργά· τα μεταλλικά αυτά νερά επιδρούν στις νόσους των αναπνευστικών οδών με μηχανισμούς συνδεδεμένους τόσο με τις χημικές όσο και με τις φυσικές ιδιότητες | | 3. Υδροθεραπεία παχέος εντέρου | είναι ένα σύστημα καθαρισμού που εκχύνει καθαρό φιλτραρισμένο χλιαρό νερό μέσα στο παχύ έντερο χωρίς καμία φαρμακευτική ή χημική ουσία· πλένει όλο το παχύ έντερο και μετακινεί τις άχρηστες ουσίες από τα τοιχώματά του προάγοντας τη φυσιολογική απέκκριση |

Η διαφορά από το κλύσμα (σελ. 56): η διαφορά ενός κλύσματος και της υδροθεραπείας του παχέος εντέρου είναι ότι το κλύσμα καθαρίζει μόνο το κατιόν κόλο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εσωτερική υδροθεραπεία περιλαμβάνει τρεις μορφές. Την ποσιθεραπεία, δηλαδή την εισαγωγή υγρών στο πεπτικό σύστημα με πόση για θεραπευτικούς σκοπούς, όπου η επίδραση των ιαματικών νερών οφείλεται στα μεταλλικά στοιχεία, στα κολλοειδή και στα άλατα, που με την κυκλοφορία φτάνουν στα διάφορα όργανα και ασκούν φαρμακοδυναμική και βιολογική επίδραση. Την εισπνοθεραπεία, όπου χρησιμοποιούνται κυρίως θειούχα, διττανθρακικά, χλωριούχα, ανθρακικά, αρσενικούχα και ραδιενεργά νερά για τη θεραπεία των άτυπων βρογχοπνευμονοπαθειών. Και την υδροθεραπεία του παχέος εντέρου, ένα σύστημα καθαρισμού που εκχύνει καθαρό φιλτραρισμένο χλιαρό νερό μέσα στο παχύ έντερο χωρίς καμία φαρμακευτική ή χημική ουσία· διαφέρει από το κλύσμα, γιατί εκείνο καθαρίζει μόνο το κατιόν κόλο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 27 — Η εξωτερική υδροθεραπεία

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την εξωτερική υδροθεραπεία;

Απάντηση:

Οι μορφές της (σελ. 56-57) | Μορφή | Περιεχόμενο | |---|---| | 1) Λουτροθεραπεία | γίνεται με την εμβάπτιση του σώματος σε ατομικό λουτήρα ή πισίνα με ιαματικό νερό ή σε εξωτερικούς χώρους όπου αναβλύζουν ιαματικά νερά· συνιστάται να πραγματοποιείται μετά από ολοκληρωμένη πέψη· ένας κύκλος θεραπείας διαρκεί συνήθως δύο εβδομάδες με ένα λουτρό ανά ημέρα· μετά το λουτρό ακολουθεί ανάπαυση των λουομένων για 30 περίπου λεπτά | | 2) Υδροκινησιοθεραπεία | εκτιμάται ιδιαίτερα για την πρόληψη μόνιμων βλαβών αλλά και για την αποκατάσταση αυτών όσο είναι εφικτό· πρόκειται για ατομικά προγράμματα κινήσεων εντός νερού που πραγματοποιούνται από εξειδικευμένο θεραπευτή | | Υδρομαλάξεις | στηρίζονται στην εφαρμογή πίεσης στο ανθρώπινο σώμα ενώ αυτό βρίσκεται μέσα στο ιαματικό νερό· ενδείκνυνται σε περιπτώσεις μετατραυματικής θεραπείας, καταγμάτων και κακώσεων, αρθροπαθειών, οσφυαλγίας, ισχαιμίας, σπονδυλοαρθρίτιδας και σπαστικών παραλύσεων |

Η βάση της δράσης (σελ. 56): τα λουτρά ασκούν βιολογικές επιδράσεις μέσω των διάφορων χαρακτηριστικών των ιαματικών νερών.

Η διάρκεια (σελ. 53): η διάρκεια του λουτρού είναι 20-30 λεπτά της ώρας· πολλές φορές όμως και ανάλογα με την περίπτωση, η διάρκεια αυτή μπορεί να είναι μικρότερη ή μεγαλύτερη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εξωτερική υδροθεραπεία περιλαμβάνει τη λουτροθεραπεία, την υδροκινησιοθεραπεία και τις υδρομαλάξεις. Η λουτροθεραπεία γίνεται με την εμβάπτιση του σώματος σε ατομικό λουτήρα ή πισίνα με ιαματικό νερό ή σε εξωτερικούς χώρους όπου αναβλύζουν ιαματικά νερά· συνιστάται μετά από ολοκληρωμένη πέψη, ενώ ένας κύκλος θεραπείας διαρκεί συνήθως δύο εβδομάδες με ένα λουτρό την ημέρα και ακολουθεί ανάπαυση τριάντα περίπου λεπτών. Η υδροκινησιοθεραπεία εκτιμάται ιδιαίτερα για την πρόληψη και την αποκατάσταση μόνιμων βλαβών και συνίσταται σε ατομικά προγράμματα κινήσεων εντός νερού από εξειδικευμένο θεραπευτή. Οι υδρομαλάξεις στηρίζονται στην εφαρμογή πίεσης στο σώμα ενώ αυτό βρίσκεται μέσα στο ιαματικό νερό και ενδείκνυνται σε μετατραυματική θεραπεία, κατάγματα και κακώσεις, αρθροπάθειες, οσφυαλγία, ισχαιμία, σπονδυλοαρθρίτιδα και σπαστικές παραλύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 28 — Η πηλοθεραπεία

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την πηλοθεραπεία (λασποθεραπεία);

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 58): Γ. Πηλοθεραπεία ή ιλυοθεραπεία ή κοινώς λασπόλουτρα· βασίζεται στη χρήση «ώριμου» πηλού· η εφαρμογή του πηλού είναι δυνατόν να είναι ολική ή μερική, με εμβάπτιση του σώματος σε αυτόν ή με επάλειψη.

Οι τρεις τεχνικές (σελ. 54, 76) | Τεχνική | Περιεχόμενο | |---|---| | Εμβάπτιση σώματος σε μπάνια λάσπης | ολική εφαρμογή σε ατομική μπανιέρα λασποθεραπείας | | Τοπικές ή ολικές επαλείψεις με λάσπη | η αισθητικός μεταφέρει ιαματική λάσπη από εξωτερικό κάδο στο λασπόλουτρο του πελάτη και με αυτή κάνει επάλειψη στο σώμα του (σελ. 58) | | Περιτυλίξεις με κουβέρτες ή μηχάνημα | επάλειψη ιαματικής λάσπης, περιτύλιξη με σελοφάν και κουβέρτα (σελ. 58) |

Πού εντάσσεται (σελ. 54): αποτελεί την τρίτη από τις τέσσερις μορφές της υδροθεραπείας, μαζί με την εσωτερική, την εξωτερική και τη θαλασσοθεραπεία.

Και η σύγχρονη πρακτική (σελ. 58): μετά την επάλειψη ακολουθεί τοποθέτηση σε κρεβάτι βροχής για την απομάκρυνση της λάσπης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πηλοθεραπεία, γνωστή και ως ιλυοθεραπεία ή κοινώς λασπόλουτρα, βασίζεται στη χρήση ώριμου πηλού. Η εφαρμογή του πηλού μπορεί να είναι ολική ή μερική, με εμβάπτιση του σώματος σε αυτόν ή με επάλειψη. Στην πράξη περιλαμβάνει την εμβάπτιση σε μπάνια λάσπης, τις τοπικές ή ολικές επαλείψεις με λάσπη, όπου η αισθητικός μεταφέρει ιαματική λάσπη από εξωτερικό κάδο και επαλείφει το σώμα του πελάτη, καθώς και τις περιτυλίξεις με κουβέρτες ή μηχάνημα, όπου μετά την επάλειψη ακολουθεί περιτύλιξη με σελοφάν και κουβέρτα. Αποτελεί την τρίτη μορφή υδροθεραπείας, μαζί με την εσωτερική, την εξωτερική και τη θαλασσοθεραπεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 29 — Θεραπείες με ζεστό θαλασσινό νερό

Ερώτηση: Αναφέρετε τις πιο δημοφιλείς θεραπείες που βασίζονται στο ζεστό θαλασσινό νερό.

Απάντηση:

Οι θεραπείες (σελ. 59-60): μερικές από τις θεραπείες που βασίζονται στο ζεστό θαλασσινό νερό είναι οι παρακάτω: | Θεραπεία | Περιγραφή | Διάρκεια | |---|---|---| | Πισίνα | η πισίνα με θερμαινόμενο θαλασσινό νερό και υδρομασάζ αποτελεί μια οικονομική λύση στην οποία ο πελάτης απολαμβάνει ένα έντονο υδρομασάζ σε όλο το σώμα | 15-30 λεπτά | | Ατομικές υδρομπανιέρες | ο πελάτης εισέρχεται στην ατομική υδρομπανιέρα και χαλαρώνει, ενώ από τα διάφορα στόμια που υπάρχουν περιμετρικά μέσα στην μπανιέρα εκτοξεύεται με πίεση θαλασσινό νερό στον κορμό και στα άκρα | 30 λεπτά περίπου | | Ντους ψιλής βροχής (Vichy shower) | αποτελείται από ένα μεταλλικό βραχίονα με 5 ή 7 ντους… και ένα κρεβάτι θεραπείας· ο λουόμενος ξαπλώνει μπρούμυτα… ενώ το ζεστό θαλασσινό νερό με τη μορφή βροχής πέφτει στην πλάτη και στα πέλματα· μπορεί να συνοδεύεται ταυτόχρονα με μασάζ | 15 – 30 λεπτά | | Εκτοξευτήρες νερού με πίεση | ο πελάτης είναι όρθιος μέσα σε ειδικό δωμάτιο σώματος… ο/η αισθητικός ανοίγει τον εκτοξευτήρα νερού και ρίχνει με πίεση ψυχρό νερό σε όλο το σώμα του πελάτη | 5 ως 10 λεπτά |

Γιατί το θαλασσινό νερό (σελ. 59): το θαλασσινό νερό περιέχει σχεδόν την ίδια συγκέντρωση σε μέταλλα και ιχνοστοιχεία με το ανθρώπινο πλάσμα αίματος· είναι, επίσης, πλούσιο σε ζωντανούς μικροοργανισμούς οι οποίοι παράγουν ευεργετικά αντιβιοτικά, αντιμικροβιακές και αντιβακτηριακές ουσίες· το μαγνήσιο, το λίθιο και το βρώμιο… έχουν την ικανότητα να σταθεροποιούν τα επίπεδα σεροτονίνης, μελατονίνης και τρυπταμίνης στον εγκέφαλο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο δημοφιλείς θεραπείες με ζεστό θαλασσινό νερό είναι η πισίνα με θερμαινόμενο θαλασσινό νερό και υδρομασάζ, όπου ο πελάτης απολαμβάνει έντονο υδρομασάζ σε όλο το σώμα για δεκαπέντε έως τριάντα λεπτά· οι ατομικές υδρομπανιέρες, όπου από τα στόμια εκτοξεύεται με πίεση θαλασσινό νερό στον κορμό και στα άκρα για τριάντα περίπου λεπτά· το ντους ψιλής βροχής ή Vichy shower, με μεταλλικό βραχίονα πέντε ή επτά ντους και κρεβάτι θεραπείας, όπου το ζεστό θαλασσινό νερό πέφτει σαν βροχή στην πλάτη και στα πέλματα και μπορεί να συνοδεύεται από μασάζ· και οι εκτοξευτήρες νερού με πίεση, όπου ο πελάτης στέκεται όρθιος σε ειδικό δωμάτιο και δέχεται ψυχρό νερό με πίεση για πέντε έως δέκα λεπτά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 30 — Θεραπεία περιτύλιξης με φύκια

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη θεραπεία περιτύλιξης με φύκια ή άλλα άλγη;

Απάντηση:

Τα είδη των φυκιών (σελ. 60): τα είδη των φυκιών τα οποία χρησιμοποιούνται στην αισθητική έχουν επιλεγεί για τις ιδιότητές τους και χρησιμοποιούνται στα διάφορα προϊόντα περιποίησης, είναι τα εξής: | Φύκια | Ιδιότητα | |---|---| | τα καφέ φύκια | για εφίδρωση και προσφορά μετάλλων | | τα κόκκινα φύκια | για αποσυμφόρηση | | τα μπλε φύκια | για σύσφιξη και αναδόμηση |

Η διαδικασία (σελ. 60): για τις θεραπείες περιτύλιξης τα φύκια χρησιμοποιούνται συνήθως σε μορφή σκόνης, η οποία αναμειγνύεται με νερό· κατόπιν απλώνεται στην πάσχουσα περιοχή ή σε όλο το σώμα και στη συνέχεια τυλίγεται το σώμα με λινό ή νάιλον σεντόνι· ο/η ασθενής παραμένει για 30 λεπτά περίπου και στη συνέχεια η σκόνη αφαιρείται με χλιαρό νερό.

Πού εντάσσεται (σελ. 59): στη θαλασσοθεραπεία — θαλασσοθεραπεία είναι η θεραπεία που χρησιμοποιεί ως θεραπευτικό μέσο το θαλασσινό νερό, αλλά και παρασκευάσματα τα οποία περιέχουν θαλάσσιους οργανισμούς (φύκια. λάσπη θάλασσας, αλάτι κ.ά.) προσφέροντας τις ευεργετικές τους ιδιότητες στον ανθρώπινο οργανισμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη θεραπεία περιτύλιξης χρησιμοποιούνται τρία είδη φυκιών, επιλεγμένα για τις ιδιότητές τους: τα καφέ φύκια για εφίδρωση και προσφορά μετάλλων, τα κόκκινα για αποσυμφόρηση και τα μπλε για σύσφιξη και αναδόμηση. Τα φύκια χρησιμοποιούνται συνήθως σε μορφή σκόνης, η οποία αναμειγνύεται με νερό, απλώνεται στην πάσχουσα περιοχή ή σε όλο το σώμα και στη συνέχεια το σώμα τυλίγεται με λινό ή νάιλον σεντόνι. Ο ασθενής παραμένει έτσι για τριάντα περίπου λεπτά και κατόπιν η σκόνη αφαιρείται με χλιαρό νερό. Η θεραπεία εντάσσεται στη θαλασσοθεραπεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 31 — Τα βαλανεία

Ερώτηση: Τι ήταν τα βαλανεία;

Απάντηση:

Η προέλευσή τους (σελ. 61): οι χώροι άθλησης στην αρχαία Ελλάδα ήταν κατά κανόνα υπαίθριοι· μόλις τον 5ο π.Χ. αιώνα αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα κτήρια γυμνασίων (γυμναστήρια) τα οποία διέθεταν εγκαταστάσεις λουτρών, που ονομάστηκαν βαλανεία.

Η θέση τους (σελ. 61): αυτά χωροθετούνταν αρχικά κοντά σε παραποτάμιες ή θαλάσσιες περιοχές, για να μπορούν οι αθλητές να παίρνουν εύκολα τα λουτρό τους· αργότερα, όταν βελτιώθηκε η γνώση των αρχαίων Ελλήνων στα υδροαποχετευτικά συστήματα, αναπτύχθηκαν και εντός των αστικών κέντρων και πολλές φορές εκτός των γυμνασίων.

Η ονομασία (σελ. 61): το «βαλανείον» προέρχεται από τη ρίζα του «βαλανεύω» και της «βαλανευτικής», λέξεις που περιγράφουν την τέχνη του μπάνιου· ο Ιπποκράτης, οποίος θεωρείται πατέρας της λουτροθεραπείας, αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο από το έργο «Περί αέρων, τόπων και υδάτων» για τη διαδικασία της υδροθεραπείας.

Η χρήση τους (σελ. 61): χρησιμοποιούνταν κυρίως από υγιή άτομα για τόνωση, ευεξία αλλά και για ατομική υγιεινή-καθαριότητα· λειτουργούσαν απο τις 8-9 το πρωί μέχρι τη δύση του ηλίου και οι θαμώνες πλήρωναν ένα μικρό χρηματικό ποσό για τη συμμετοχή τους σε αυτό.

Η ανακεφαλαίωση (σελ. 76): τα βαλανεία (5ος αι. π.Χ.) είναι λουτρά δημόσιας χρήσης που χτίζονταν δίπλα στα γυμναστήρια· εκεί εκμεταλλεύονταν τις ιδιότητες του νερού σε διαφορετικές θερμοκρασίες· με την αίθουσα του πυριατηρίου έχουμε την επίσημη εμφάνιση των πρώτων ατμόλουτρων (χαμάμ).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βαλανεία ήταν οι εγκαταστάσεις λουτρών των πρώτων κτηρίων γυμνασίων, που άρχισαν να εμφανίζονται μόλις τον 5ο π.Χ. αιώνα. Χωροθετούνταν αρχικά κοντά σε παραποτάμιες ή θαλάσσιες περιοχές, ώστε οι αθλητές να παίρνουν εύκολα το λουτρό τους, ενώ αργότερα, με τη βελτίωση της γνώσης των υδροαποχετευτικών συστημάτων, αναπτύχθηκαν και εντός των αστικών κέντρων. Η ονομασία τους προέρχεται από τη ρίζα του ρήματος βαλανεύω, που περιγράφει την τέχνη του μπάνιου. Χρησιμοποιούνταν κυρίως από υγιή άτομα για τόνωση, ευεξία και ατομική υγιεινή, λειτουργούσαν από τις οκτώ ή εννέα το πρωί μέχρι τη δύση του ηλίου, ενώ οι θαμώνες πλήρωναν ένα μικρό χρηματικό ποσό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 32 — Ασκληπιεία και βαλανεία

Ερώτηση: Προσδιορίστε τις διαφορές μεταξύ των Ασκληπιείων και των βαλανείων ως προς τον σκοπό τους και τη λειτουργία τους.

Απάντηση:

Η διαπίστωση (σελ. 61): αν και αντίστοιχες εγκαταστάσεις λουτρών υπήρχαν και στα Ασκληπιεία, τα βαλανεία ήταν τελείως διαφορετικά, διότι: | Διαφορά στα βαλανεία | Το αντίστοιχο στα Ασκληπιεία | |---|---| | δεν ήταν αφιερωμένα σε κάποιον θεό | ιερά και τόποι λατρείας του… θεραπευτή θεού Ασκληπιού (σελ. 48) | | δεν κατέφευγαν σε αυτά βαριά ασθενείς για θεραπεία | χώροι διαβίωσης για τους πολυάριθμους ασθενείς (σελ. 48) | | δεν υπήρχε ύπνωση, νηστεία, ειδικό διαιτολόγιο και εσωτερική αυτοκάθαρση | η ύπνωση παρέμεινε βασικό στοιχείο της θεραπευτικής πρακτικής (σελ. 49)· αυστηρή νηστεία (σελ. 50) | | δεν υπήρχαν ιατροί-ιερείς, αλλά ιατροαλείπτες (μαλάκτες) και βαλανείς (παραχυτές) | τον πρώτο ιερέα (Ζάκορα)… τους ιερομνήμονες… τους ιερείς της τάξης των νεοκόρων (σελ. 48-49) | | χρησιμοποιούνταν κυρίως από υγιή άτομα για τόνωση, ευεξία αλλά και για ατομική υγιεινή-καθαριότητα | θεραπεία ασθενών | | λειτουργούσαν απο τις 8-9 το πρωί μέχρι τη δύση του ηλίου και οι θαμώνες πλήρωναν ένα μικρό χρηματικό ποσό | στα Ασκληπειία η βασική θεραπεία γινόταν κατά τη διάρκεια του ύπνου και ό ασθενής-ικέτης προσέφερε πολύτιμα δώρα στον θεό ή έκανε θυσίες |

Συνοπτικά: τα Ασκληπιεία ήταν θρησκευτικά θεραπευτήρια για ασθενείς, με νυχτερινή θεραπεία μέσω της εγκοίμησης· τα βαλανεία ήταν κοσμικά λουτρά δημόσιας χρήσης για υγιείς, με ημερήσια λειτουργία και εισιτήριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βαλανεία ήταν τελείως διαφορετικά από τα Ασκληπιεία. Δεν ήταν αφιερωμένα σε κάποιον θεό, δεν κατέφευγαν σε αυτά βαριά ασθενείς για θεραπεία, δεν υπήρχε ύπνωση, νηστεία, ειδικό διαιτολόγιο και εσωτερική αυτοκάθαρση, και δεν υπήρχαν ιατροί-ιερείς, αλλά ιατροαλείπτες, δηλαδή μαλάκτες, και βαλανείς ή παραχύτες. Χρησιμοποιούνταν κυρίως από υγιή άτομα για τόνωση, ευεξία και ατομική υγιεινή, ενώ λειτουργούσαν από τις οκτώ ή εννέα το πρωί μέχρι τη δύση του ηλίου και οι θαμώνες πλήρωναν ένα μικρό χρηματικό ποσό. Αντίθετα, στα Ασκληπιεία η βασική θεραπεία γινόταν κατά τη διάρκεια του ύπνου και ο ασθενής-ικέτης προσέφερε πολύτιμα δώρα στον θεό ή έκανε θυσίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 33 — Οι χώροι των βαλανείων

Ερώτηση: Ποιοι ήταν οι κύριοι χώροι των βαλανείων;

Απάντηση:

Οι κύριες αίθουσες (σελ. 61): οι κύριες αίθουσες ήταν το αποδυτήριο, το πυριατήριο, το αλειπτήριο, αίθουσα όπου οι αθλητές αλείφονταν με λάδι πρίν την άσκηση. | Χώρος | Λειτουργία | |---|---| | Το αποδυτήριο | ο χώρος όπου οι λουόμενοι άφηναν τα ρούχα τους — οι λουόμενοι καθαρίζονταν και τρίβονταν μόνοι τους στα αποδυτήρια (ντουζ) (σελ. 64) | | Το πυριατήριο | το ατμόλουτρο — με την αίθουσα του πυριατηρίου έχουμε την επίσημη εμφάνιση των πρώτων ατμόλουτρων (χαμάμ) (σελ. 76) | | Το αλειπτήριο | αίθουσα όπου οι αθλητές αλείφονταν με λάδι πρίν την άσκηση |

Η διαδικασία μετά την άθληση (σελ. 61): μετά την εκγύμναση των αθλητών στα γυμναστήρια, ήταν απαραίτητο ένα λουτρό εφίδρωσης και στη συνέχεια ένα γερό τρίψιμο με στλεγγίδες για να καθαρίσει η επιδερμίδα· χρησιμοποιούσαν επίσης ειδικά λάδια, ρύμμα και αλισίβα.

Τα τρία βασικά στοιχεία των δημόσιων λουτρών (σελ. 62) | Χώρος | Περιγραφή | |---|---| | 1ος | ένας μικρός ορθογώνιος χώρος με μία τετράγωνη δεξαμενή νερού, που χρησιμοποιούνταν για τα ψυχρά λουτρά | | 2ος | ένας δεύτερος κυκλικός χώρος με έναν ενδιάμεσο χάλκινο λέβητα αποτελούσε τον χώρο των χλιαρών λουτρών | | 3ος | ο τρίτος χώρος ήταν το «θερμόν», το δωμάτιο με τα ζεστά λουτρά |

Η διαδρομή (σελ. 62): οι λουόμενοι μετακινούνταν κυκλικά στον χώρο ως εξης: ψυχρό → χλιαρό → ζεστό → ψυχρό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες αίθουσες των βαλανείων ήταν το αποδυτήριο, το πυριατήριο και το αλειπτήριο, δηλαδή η αίθουσα όπου οι αθλητές αλείφονταν με λάδι πριν την άσκηση. Τα ίδια τα λουτρά δημόσιας χρήσης παρουσίαζαν τρία βασικά στοιχεία: έναν μικρό ορθογώνιο χώρο με τετράγωνη δεξαμενή νερού για τα ψυχρά λουτρά, έναν δεύτερο κυκλικό χώρο με ενδιάμεσο χάλκινο λέβητα για τα χλιαρά λουτρά, και τον τρίτο χώρο, το θερμόν, δηλαδή το δωμάτιο με τα ζεστά λουτρά. Οι λουόμενοι μετακινούνταν κυκλικά από το ψυχρό στο χλιαρό, μετά στο ζεστό και πάλι στο ψυχρό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 34 — Τα χαρακτηριστικά των βαλανείων λουτρών

Ερώτηση: Αναφέρετε τα χαρακτηριστικά των βαλανείων λουτρών.

Απάντηση:

Τα τρία βασικά στοιχεία (σελ. 62): τα βαλανεία λουτρά δημόσιας χρήσης παρουσιάζουν τρία βασικά στοιχεία· αυτά είναι: | Χώρος | Περιγραφή | |---|---| | Ψυχρά λουτρά | ένας μικρός ορθογώνιος χώρος με μία τετράγωνη δεξαμενή νερού | | Χλιαρά λουτρά | ένας δεύτερος κυκλικός χώρος με έναν ενδιάμεσο χάλκινο λέβητα | | Ζεστά λουτρά | ο τρίτος χώρος ήταν το «θερμόν», το δωμάτιο με τα ζεστά λουτρά | Η κυκλική διαδρομή (σελ. 62): οι λουόμενοι μετακινούνταν κυκλικά στον χώρο ως εξης: ψυχρό → χλιαρό → ζεστό → ψυχρό.

Η αρχιτεκτονική τους (σελ. 62): στην αρχιτεκτονική των ελληνιστικών λουτρών επικρατούσαν οι κυκλικοί χώροι, με κωνική στέγη και οπαίο, κάτι το οποίο διατηρήθηκε και στα σημερινά χαμάμ· κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η αρχιτεκτονική των λουτρικών εγκαταστάσεων αναπτύχθηκε σημαντικά και τα λουτρά ονομάστηκαν θέρμες.

Η κοινωνική τους λειτουργία (σελ. 63): ο ανδρικός πληθυσμός της εκάστοτε πόλης επισκεπτόταν πολύ συχνά ένα βαλανείο, αφού αποτελούσε και χώρο κοινωνικής συναναστροφής· πολλοί συγγραφείς των κλασικών χρόνων θεωρούσαν τα βαλανεία ανήθικους τόπους… αυτός είναι ο κύριος λόγος που τα «βαλανεία» δεν γνώρισαν μεγάλη διάδοση παρά μόνο στα ελληνιστικά χρόνια.

Τα υλικά τους (σελ. 65): χρησιμοποιούνται κυρίως ελαιόλαδο, στλεγγίδες, ρύμμα για απολέπιση, αργιλικές λάσπες, βότανα κ.ά.

Πού έχουν βρεθεί (σελ. 61): εγκαταστάσεις των «βαλανείων» έχουν βρεθεί στην Πριήνη, στον Πειραιά, στους Δελφούς, στην Ερέτρια, στην Ελευσίνα, στις Φθιώτιδες Θήβες και πρόσφατα στην Πέλλα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βαλανεία λουτρά δημόσιας χρήσης παρουσιάζουν τρία βασικά στοιχεία: έναν μικρό ορθογώνιο χώρο με τετράγωνη δεξαμενή νερού για τα ψυχρά λουτρά, έναν δεύτερο κυκλικό χώρο με ενδιάμεσο χάλκινο λέβητα για τα χλιαρά, και το θερμόν, το δωμάτιο με τα ζεστά λουτρά. Οι λουόμενοι μετακινούνταν κυκλικά, από το ψυχρό στο χλιαρό, μετά στο ζεστό και πάλι στο ψυχρό. Στην αρχιτεκτονική των ελληνιστικών λουτρών επικρατούσαν οι κυκλικοί χώροι με κωνική στέγη και οπαίο, στοιχείο που διατηρήθηκε και στα σημερινά χαμάμ, ενώ κατά τη ρωμαϊκή εποχή τα λουτρά ονομάστηκαν θέρμες. Χρησιμοποιούσαν κυρίως ελαιόλαδο, στλεγγίδες, ρύμμα για απολέπιση, αργιλικές λάσπες και βότανα, ενώ αποτελούσαν και χώρο κοινωνικής συναναστροφής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 35 — Το χαμάμ

Ερώτηση: Τι είναι το χαμάμ;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 63): χαμάμ (hammam) στα αραβικά σημαίνει ζεστό λουτρό - ατμόλουτρο.

Η καταγωγή του (σελ. 63): τα συγκεκριμένα λουτρά [τα βαλανεία] με το πέρασμα των χρόνων απλοποιήθηκαν για οικονομικούς λόγους, αλλά και λόγω έλλεψης νερού στις ασιατικές περιοχές· σιγά σιγά μετατράπηκαν στα γνωστά ανατολικά λουτρά τύπου χαμάμ (Turkish bath ή Moroccan Bath), που διατηρούνται μέχρι και σήμερα· παρόλο που αποτελεί μια τροποποιημένη και πιο σύγχρονη εκδοχή βαλανείου λουτρού, το τουρκικό χαμάμ (Turkish bath) έχει διατηρηθεί στον ελληνικό χώρο και ως όνομα και ως τεχνική λούσεων από την εποχή της Τουρκοκρατίας.

Το αρχαιότερο (σελ. 63): το αρχαιότερο σε λειτουργία βρίσκεται στην Πάτρα και χρονολογείται από το 1400 μ.Χ.

Το αραβικό χαμάμ (σελ. 64): το αραβικό χαμάμ (Moroccan Bath) έχει περισσότερες ομοιότητες με τα βαλανεία λουτρά, διότι οι Άραβες ακολούθησαν παραπλήσιες τεχνικές κατασκευής μετά την κατάληψη της Αλεξάνδρειας.

Η διαφορά από τη σάουνα (σελ. 63): η σάουνα δεν είναι ισοδύναμη με το χαμάμ (ή ατμόλουτρο)· το ατμόλουτρο είναι θάλαμος γεμάτος υδρατμούς· η θερμοκρασία διατηρείται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από της σάουνα· στο ατμόλουτρο η θερμοκρασία του αέρα δεν φθάνει περισσότερο από περ. 55°C· στη σάουνα η θερμοκρασία είναι περίπου 80°C και μπορεί να φθάσει και στους 100°C.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χαμάμ, ή hammam, στα αραβικά σημαίνει ζεστό λουτρό ή ατμόλουτρο. Προέκυψε από τα βαλανεία, τα οποία με το πέρασμα των χρόνων απλοποιήθηκαν για οικονομικούς λόγους αλλά και λόγω έλλειψης νερού στις ασιατικές περιοχές, και μετατράπηκαν στα ανατολικά λουτρά τύπου χαμάμ, δηλαδή στο τουρκικό και στο μαροκινό λουτρό. Το τουρκικό χαμάμ διατηρήθηκε στον ελληνικό χώρο και ως όνομα και ως τεχνική λούσεων από την εποχή της Τουρκοκρατίας, ενώ το αρχαιότερο σε λειτουργία βρίσκεται στην Πάτρα και χρονολογείται από το 1400 μ.Χ. Σημειώνεται ότι η σάουνα δεν είναι ισοδύναμη με το χαμάμ: στο ατμόλουτρο η θερμοκρασία του αέρα δεν ξεπερνά τους 55 βαθμούς Κελσίου, ενώ στη σάουνα φτάνει περίπου τους 80 και μπορεί να φτάσει και τους 100.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 36 — Διαφορές χαμάμ και βαλανείων

Ερώτηση: Αναφέρατε τις βασικές διαφορές μεταξύ των ανατολικών ατμόλουτρων (χαμάμ) και των Βαλανείων.

Απάντηση:

Ο πίνακας των διαφορών (σελ. 64-65) | Στοιχείο | Βαλανεία / Θέρμες | Αραβικά λουτρά (Moroccan Bath) | Τουρκικά λουτρά (Turkish Bath) | |---|---|---|---| | Χώροι | 3 Χώροι διαφορετικών θερμοκρασιών, στους οποίους μετακινείται κυκλικά ο/η λουομενος/η | ο κύριος χώρος είναι θολωτός με θερμαινόμενα ατομικά καθίσματα | υπάρχει μόνο ένας κεντρικός θολωτός θερμός χώρος, αρκετά μεγάλος για να χωράει πολλά άτομα | | Ψυχρό λουτρό | δεξαμενή (πισίνα) που λειτουργεί ως ψυχρό λουτρό | δεξαμενή (πισίνα)… αλλά και βρύσες όπου ξεπλένουν απευθείας το σώμα τους οι λουόμενοι/-ες | βρύσες με κρύο νερό που βρίσκονται κυκλικά στον χώρο· ο λουόμενος… με ειδικό μεταλλικό δοχείο ρίχνει δροσερό νερό πάνω του | | Πλύσεις | το αλειπτήριο και οι πλύσεις σώματος είναι εκτός του θερμού χώρου, σε χλιαρότερο χώρο· υπήρχε ιδιωτικότητα μεταξύ θεραπευτή και λουόμενου/-ης | οι λουόμενοι/-ες αλείφονται μόνοι τους με λάσπες εντός του κοινόχρηστου θερμού χώρου | οι πλύσεις σώματος ενσωματώνονται εντός του θερμού χώρου πάνω στη μαρμάρινη κυκλική τραπέζα μπροστά σε όλα τα άτομα που παρευρίσκονται στον χώρο | | Μάλαξη | η μάλαξη είναι βασική θεραπεία σε ξεχωριστό χώρο | η μάλαξη είναι προαιρετική | η μάλαξη είναι προαιρετική | | Υλικά | χρησιμοποιούνται κυρίως ελαιόλαδο, στλεγγίδες, ρύμμα για απολέπιση, αργιλικές λάσπες, βότανα κ.ά. | χρησιμοποιούνται κυρίως λάσπες (rashul), ρευστό σαπούνι και φυτικά βούτυρα | χρησιμοποιούνται κυρίως, σκληρό σαπούνι, απολεπιστικό γάντι (κετσέ), λούφα κ.ά. |

Η κύρια διαφορά συνοπτικά: στα βαλανεία υπάρχουν τρεις χώροι διαφορετικών θερμοκρασιών, οι πλύσεις γίνονται εκτός του θερμού χώρου με ιδιωτικότητα και η μάλαξη είναι βασική θεραπεία, ενώ στα χαμάμ ο θερμός χώρος είναι ένας και κοινόχρηστος, οι πλύσεις γίνονται μέσα σε αυτόν και η μάλαξη είναι προαιρετική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βασικές διαφορές είναι τέσσερις. Πρώτον, στα βαλανεία υπάρχουν τρεις χώροι διαφορετικών θερμοκρασιών, στους οποίους ο λουόμενος μετακινείται κυκλικά, ενώ στα αραβικά λουτρά ο κύριος χώρος είναι θολωτός με θερμαινόμενα ατομικά καθίσματα και στα τουρκικά υπάρχει μόνο ένας κεντρικός θολωτός θερμός χώρος. Δεύτερον, στα βαλανεία υπάρχει δεξαμενή που λειτουργεί ως ψυχρό λουτρό, ενώ στα τουρκικά υπάρχουν μόνο βρύσες με κρύο νερό. Τρίτον, στα βαλανεία το αλειπτήριο και οι πλύσεις σώματος γίνονται εκτός του θερμού χώρου, με ιδιωτικότητα, ενώ στα χαμάμ γίνονται εντός του κοινόχρηστου θερμού χώρου. Και τέταρτον, στα βαλανεία η μάλαξη είναι βασική θεραπεία σε ξεχωριστό χώρο, ενώ στα χαμάμ είναι προαιρετική. Διαφέρουν επίσης τα υλικά: ελαιόλαδο, στλεγγίδες και ρύμμα στα βαλανεία, λάσπες και ρευστό σαπούνι στα αραβικά, σκληρό σαπούνι και γάντι κετσέ στα τουρκικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 37 — Ομοιότητες χαμάμ και βαλανείων

Ερώτηση: Αναφέρετε τις ομοιότητες μεταξύ ανατολικών ατμόλουτρων και βαλανείων.

Απάντηση:

Η καταγωγή (σελ. 63): τα συγκεκριμένα λουτρά με το πέρασμα των χρόνων απλοποιήθηκαν… σιγά σιγά μετατράπηκαν στα γνωστά ανατολικά λουτρά τύπου χαμάμ — δηλαδή τα χαμάμ είναι τροποποιημένη και πιο σύγχρονη εκδοχή βαλανείου λουτρού.

Οι ομοιότητες | Κοινό στοιχείο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Ο θερμός χώρος - ατμόλουτρο | με την αίθουσα του πυριατηρίου έχουμε την επίσημη εμφάνιση των πρώτων ατμόλουτρων (χαμάμ) (σελ. 76) | | Η αρχιτεκτονική | στην αρχιτεκτονική των ελληνιστικών λουτρών επικρατούσαν οι κυκλικοί χώροι, με κωνική στέγη και οπαίο, κάτι το οποίο διατηρήθηκε και στα σημερινά χαμάμ (σελ. 62) | | Η ψύξη του σώματος | και στα δύο υπάρχει δεξαμενή (πισίνα) που λειτουργεί ως ψυχρό λουτρό ή βρύσες με κρύο νερό (σελ. 64) | | Η απολέπιση | ρύμμα για απολέπιση στα βαλανεία / απολεπιστικό γάντι (κετσέ), λούφα στα τουρκικά / λάσπες στα αραβικά (σελ. 65) | | Η μάλαξη | υπάρχει και στα δύο — βασική θεραπεία στα βαλανεία, προαιρετική στα χαμάμ (σελ. 65) | | Ο σκοπός | τόνωση, ευεξία αλλά και… ατομική υγιεινή-καθαριότητα (σελ. 61) |

Η ιδιαίτερη συγγένεια με το αραβικό (σελ. 64): το αραβικό χαμάμ (Moroccan Bath) έχει περισσότερες ομοιότητες με τα βαλανεία λουτρά, διότι οι Άραβες ακολούθησαν παραπλήσιες τεχνικές κατασκευής μετά την κατάληψη της Αλεξάνδρειας· λόγω των ομοιοτήτων με τα βαλανεία λουτρά δεν είναι λίγοι που προωθούν σήμερα τα ανατολικά ατμόλουτρα ως ελληνικές θεραπείες λούσεων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ομοιότητες είναι σημαντικές, αφού τα χαμάμ αποτελούν τροποποιημένη και πιο σύγχρονη εκδοχή του βαλανείου λουτρού. Και στα δύο υπάρχει ο θερμός χώρος, δηλαδή το ατμόλουτρο, που ξεκίνησε από την αίθουσα του πυριατηρίου· διατηρείται η αρχιτεκτονική των ελληνιστικών λουτρών με τους κυκλικούς χώρους, την κωνική στέγη και το οπαίο· υπάρχει τρόπος ψύξης του σώματος, είτε με δεξαμενή είτε με βρύσες κρύου νερού· γίνεται απολέπιση, με ρύμμα στα βαλανεία και με κετσέ ή λάσπες στα χαμάμ· και προσφέρεται μάλαξη. Κοινός είναι και ο σκοπός, δηλαδή η τόνωση, η ευεξία και η ατομική υγιεινή. Ιδιαίτερα το αραβικό χαμάμ έχει περισσότερες ομοιότητες με τα βαλανεία, γιατί οι Άραβες ακολούθησαν παραπλήσιες τεχνικές κατασκευής μετά την κατάληψη της Αλεξάνδρειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 38 — Θεραπείες εντός και εκτός των ατμόλουτρων

Ερώτηση: Ποιες θεραπείες προσφέρονται εντός και εκτός των ατμόλουτρων;

Απάντηση:

Οι θεραπείες (σελ. 66) | Εντός των ατμόλουτρων | Εκτός των ατμόλουτρων | |---|---| | 1. Παραδοσιακή λούση χαμάμ | 1. Μάλαξη προσώπου σώματος | | 2. Απολέπιση με γάντι κετσέ (τσόχινο γάντι) και λούση με αφρό σαπουνιού | 2. Ποδόλουτρα | | 3. Λούση και περιποίηση με λάσπες και μαύρο σαπούνι ή αλλιώς μαροκινό χαμάμ | 3. Καταπλάσματα | | 4. Ρασούλ (Rasul) | |

Η προϋπόθεση (σελ. 66): πριν από την είσοδο στο ατμόλουτρο/χαμάμ επιβάλλεται ένα λουτρό (ή ντους) καθαριότητας.

Η προφύλαξη των θεραπευτών (σελ. 67): ΠΡΟΣΟΧΗ: οι θεραπευτές δεν κάνουν συνεχόμενες θεραπείες σε πελάτες αλλά εναλλάσσονται συνεχώς μεταξύ τους, επειδή ό οργανισμός τους δεν θα αντέξει τις υψηλές θερμοκρασίες επί πολλή ώρα.

Και η αρχαία αντιστοιχία (σελ. 76): μέσα στα ατμόλουτρα πραγματοποιούνται οι παραδοσιακές πλύσεις, απολεπίσεις με γάντι κετσέ, λασποθεραπείες, περιποιήσεις με μαύρο σαπούνι κ.ά.· εκτός του θερμού χώρου πραγματοποιούνταν μόνο η μάλαξη, τα ποδόλουτρα και τα καταπλάσματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εντός των ατμόλουτρων προσφέρονται η παραδοσιακή λούση χαμάμ, η απολέπιση με γάντι κετσέ, δηλαδή τσόχινο γάντι, και λούση με αφρό σαπουνιού, η λούση και περιποίηση με λάσπες και μαύρο σαπούνι ή αλλιώς μαροκινό χαμάμ, καθώς και το ρασούλ. Εκτός των ατμόλουτρων προσφέρονται η μάλαξη προσώπου και σώματος, τα ποδόλουτρα και τα καταπλάσματα. Σημειώνεται ότι πριν από την είσοδο στο ατμόλουτρο επιβάλλεται λουτρό ή ντους καθαριότητας, ενώ οι θεραπευτές δεν κάνουν συνεχόμενες θεραπείες αλλά εναλλάσσονται μεταξύ τους, επειδή ο οργανισμός τους δεν αντέχει τις υψηλές θερμοκρασίες επί πολλή ώρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 39 — Η παραδοσιακή λούση χαμάμ

Ερώτηση: Περιγράψτε την παραδοσιακή λούση χαμάμ.

Απάντηση:

Η διαδικασία (σελ. 67): στην παραδοσιακή λούση δίνονται στον πελάτη, μαζί με το τάσι, το ειδικό σφουγγάρι από λούφα και το σαπούνι· ο πελάτης τρίβει, περιποιείται και ξεπλένει μόνος του το σώμα του στον θερμό χώρο του χαμάμ για μιάμιση ώρα περίπου. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Υλικά | το τάσι, το ειδικό σφουγγάρι από λούφα και το σαπούνι | | Ποιος εκτελεί | ο πελάτης… μόνος του | | Χώρος | στον θερμό χώρο του χαμάμ | | Διάρκεια | μιάμιση ώρα περίπου |

Η αποθεραπεία (σελ. 67): όταν ολοκληρώσει τη θεραπεία του, περνάει στο καθιστικό (relax room) για να πιει υγρά ή τσάι και να φάει αλμυρό ή γλυκό που θα επαναφέρουν την πίεσή του· στα ελληνικά παραδοσιακά χαμάμ προσφέρονται παραδοσιακά λουκούμια ή φρούτα.

Η προϋπόθεση (σελ. 66): πριν από την είσοδο στο ατμόλουτρο/χαμάμ επιβάλλεται ένα λουτρό (ή ντους) καθαριότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην παραδοσιακή λούση χαμάμ δίνονται στον πελάτη, μαζί με το τάσι, το ειδικό σφουγγάρι από λούφα και το σαπούνι. Ο πελάτης τρίβει, περιποιείται και ξεπλένει μόνος του το σώμα του στον θερμό χώρο του χαμάμ, για μιάμιση ώρα περίπου. Όταν ολοκληρώσει τη θεραπεία του, περνάει στο καθιστικό, το relax room, για να πιει υγρά ή τσάι και να φάει κάτι αλμυρό ή γλυκό, που θα επαναφέρει την πίεσή του· στα ελληνικά παραδοσιακά χαμάμ προσφέρονται παραδοσιακά λουκούμια ή φρούτα. Προϋπόθεση για την είσοδο στο χαμάμ είναι ένα λουτρό ή ντους καθαριότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 40 — Η λούση με αφρό σαπουνιού

Ερώτηση: Περιγράψτε τη λούση με αφρό σαπουνιού στο χαμάμ.

Απάντηση:

Η διάρκεια (σελ. 67): η απολέπιση, το μασάζ και το λούσιμο διαρκούν μισή ώρα, ενώ η όλη διαδικασία του λουτρού μπορεί να διαρκέσει από μία έως μιάμιση ώρα· πριν ξεκινήσει η θεραπεία, ο πελάτης πρέπει να έχει καθίσει στο χαμάμ για 30 λεπτά περίπου.

Τα βήματα (σελ. 67-68): στη συνέχεια ο θεραπευτής/η θεραπεύτρια: | Βήμα | Ενέργεια | |---|---| | 1. | ξαπλώνει τον πελάτη στη στρογγυλή θερμαινόμενη πλάκα-κρεβάτι που είναι στο κέντρο του χαμάμ, αφού στρώσει την πετσέτα του, και βρέχει το σώμα του φέρνοντας νερό με το τάσι | | 2. | πραγματοποιεί βαθιά απολέπιση με μιας χρήσης κετσέ σε όλο το σώμα του πελάτη | | 3. | προετοιμάζει τη σαπουνάδα μέσα στον ειδικό μεταλλικό κάδο και βουτάει ειδικό λεπτό κυλινδρικό ύφασμα με κλειστό το ένα άκρο | | 4. | κρατάει την ανοικτή πλευρά του υφάσματος και το αιωρεί δεξιά και αριστερά για να γεμίσει αέρα η σακούλα του υφάσματος | | 5. | τοποθετείται η σακούλα φουσκωμένη πάνω στο σώμα του πελάτη· την πιέζει στα διάφορα σημεία του σώματος κυρίως για να βγάλει πολύ αφρό | | 6. | συνεχίζουν με ένα ανακουφιστικό μασάζ σε όλο το σώμα, με τον λιπαρό αφρό από φυσικό σαπούνι ελιάς | | 7. | ολοκληρώνουν τη θεραπεία με λούσιμο και μασάζ του κεφαλιού και ο πελάτης περνάει στο relax room για να ηρεμήσει, να πιει πολλά υγρά και να δοκιμάσει παραδοσιακά γλυκά, π.χ. λουκούμια ή μαστίχα |

Τι είναι ο κετσές (σελ. 67): κετσές είναι ένα λεπτό ύφασμα φτιαγμένο από πρόβειο μαλλί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πριν ξεκινήσει η θεραπεία, ο πελάτης πρέπει να έχει καθίσει στο χαμάμ για τριάντα λεπτά περίπου· η απολέπιση, το μασάζ και το λούσιμο διαρκούν μισή ώρα, ενώ η όλη διαδικασία του λουτρού από μία έως μιάμιση ώρα. Ο θεραπευτής ξαπλώνει τον πελάτη στη στρογγυλή θερμαινόμενη πλάκα-κρεβάτι στο κέντρο του χαμάμ και βρέχει το σώμα του με το τάσι. Έπειτα κάνει βαθιά απολέπιση με κετσέ μιας χρήσης σε όλο το σώμα. Προετοιμάζει τη σαπουνάδα σε ειδικό μεταλλικό κάδο και βουτάει ειδικό λεπτό κυλινδρικό ύφασμα με κλειστό το ένα άκρο, το οποίο αιωρεί δεξιά και αριστερά για να γεμίσει αέρα, και το τοποθετεί φουσκωμένο πάνω στο σώμα του πελάτη, πιέζοντάς το για να βγάλει πολύ αφρό. Ακολουθεί ανακουφιστικό μασάζ σε όλο το σώμα με τον λιπαρό αφρό από φυσικό σαπούνι ελιάς και η θεραπεία ολοκληρώνεται με λούσιμο και μασάζ του κεφαλιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 41 — Το μαροκινό χαμάμ

Ερώτηση: Περιγράψτε τα στάδια του μαροκινού χαμάμ με μαύρο σαπούνι.

Απάντηση:

Τι περιλαμβάνει (σελ. 69): το μαροκινό χαμάμ περιλαμβάνει: επάλειψη με savon noir (μαύρο σαπούνι) σε πρόσωπο και σώμα, επάλειψη με καθαριστικές και αντιοξειδωτικές μάσκες διάφορων τύπων αργίλου, απολέπιση του σώματος και του προσώπου με κετσέ και μεταξωτό κετσέ αντίστοιχα (μαροκινό gommage) και μάσκα σε πρόσωπο και σώμα με βούτυρο καριτέ, μέλι και άργιλο, συστατικά πλούσια σε βιταμίνες και μέταλλα· η υπηρεσία ολοκληρώνεται με λούσιμο και μασάζ του κεφαλιού.

Τα οκτώ στάδια (σελ. 70-72) | Στάδιο | Ενέργεια | |---|---| | 1. | ο πελάτης ξαπλώνει πάνω στη πετσέτα και ο θεραπευτής/η θεραπεύτρια τον βρέχει με νερό· περνάει σε όλο το σώμα το μαύρο σαπούνι και αρχίζει να τον τρίβει με ελαφρές κινήσεις μασάζ | | 2. | στη συνέχεια τοποθετεί την κατάλληλη αργιλώδη μάσκα κάνοντας μασάζ κατά την τοποθέτησή της· την αφαιρεί λίγο πριν στεγνώσει με μια ειδική κοραλένια σπάτουλα που λειτουργεί και απολεπιστικά | | 3. | τρίψιμο πατούσας με ειδικό ξύλινο τρίφτη ποδιών | | 4. | εφαρμογή μαύρου σαπουνιού στο πρόσωπο και αφαίρεση | | 5. | ακολουθεί μασάζ προσώπου με βούτυρο καριτέ | | 6. | ξέπλυμα σώματος και απολέπιση σε όλο το σώμα με μιας χρήσης κετσέ | | 7. | μασάζ και λούσιμο κεφαλής | | 8. | σκούπισμα σώματος και τοποθέτηση ενυδατικής κρέμας σώματος σε όλο το σώμα |

Η διάρκεια (σελ. 69): η υπηρεσία διαρκεί μισή ώρα, ενώ η όλη διαδικασία του λουτρού μπορεί να διαρκέσει από μία έως μιάμιση ώρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μαροκινό χαμάμ περιλαμβάνει επάλειψη με savon noir, δηλαδή μαύρο σαπούνι, σε πρόσωπο και σώμα, επάλειψη με καθαριστικές και αντιοξειδωτικές μάσκες διάφορων τύπων αργίλου, απολέπιση σώματος και προσώπου με κετσέ και μεταξωτό κετσέ αντίστοιχα, και μάσκα με βούτυρο καριτέ, μέλι και άργιλο. Τα στάδια είναι οκτώ: ο πελάτης ξαπλώνει και βρέχεται, περνιέται το μαύρο σαπούνι με ελαφρές κινήσεις μασάζ· τοποθετείται η αργιλώδης μάσκα και αφαιρείται λίγο πριν στεγνώσει με ειδική κοραλένια σπάτουλα· γίνεται τρίψιμο της πατούσας με ειδικό ξύλινο τρίφτη· εφαρμόζεται και αφαιρείται μαύρο σαπούνι στο πρόσωπο· ακολουθεί μασάζ προσώπου με βούτυρο καριτέ· έπειτα ξέπλυμα και απολέπιση όλου του σώματος με κετσέ μιας χρήσης· μασάζ και λούσιμο κεφαλής· και τέλος σκούπισμα και τοποθέτηση ενυδατικής κρέμας σε όλο το σώμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 42 — Το ρασούλ

Ερώτηση: Τι είναι το μαροκινό ατμόλουτρο ρασούλ;

Απάντηση:

Τι είναι (σελ. 73): το ατμόλουτρο rasul αποτελεί θεραπευτικό συνδυασμό περιποίησης της επιδερμίδας, αποτοξίνωσης και ανανέωσης του οργανισμού.

Η τεχνική (σελ. 73): διαφορετικοί τύποι λάσπης εφαρμόζονται στο πρόσωπο, το στήθος, την πλάτη και τους μηρούς, και έτσι απορροφώνται αργά από το δέρμα, καθώς αυξάνεται η θερμότητα μέσω του ατμόλουτρου.

Η διαφορά από το μαροκινό χαμάμ (σελ. 73): στην πράξη, η περιποίηση ρασούλ μοιάζει με την περιποίηση του μαροκινού χαμάμ, η διαφορά όμως είναι ότι τα προϊόντα τα εφαρμόζει ο ίδιος ο πελάτης και όχι ο θεραπευτής / η θεραπεύτρια.

Ο χώρος (σελ. 73): η καμπίνα rasul μοιάζει με το χαμάμ, αλλά είναι πολύ μικρότερη· οι πελάτες δεν είναι ξαπλωμένοι αλλά καθιστοί σε ειδικές χτιστές θερμαινόμενες πολυθρόνες.

Οι προσθήκες (σελ. 73): στο rasul συνηθίζεται να τοποθετούνται αιθέρια έλαια ή βότανα για καλύτερη διέγερση και ευεξία του οργανισμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μαροκινό ατμόλουτρο ρασούλ αποτελεί θεραπευτικό συνδυασμό περιποίησης της επιδερμίδας, αποτοξίνωσης και ανανέωσης του οργανισμού. Διαφορετικοί τύποι λάσπης εφαρμόζονται στο πρόσωπο, το στήθος, την πλάτη και τους μηρούς, και απορροφώνται αργά από το δέρμα, καθώς αυξάνεται η θερμότητα μέσω του ατμόλουτρου. Μοιάζει με την περιποίηση του μαροκινού χαμάμ, με τη διαφορά ότι τα προϊόντα τα εφαρμόζει ο ίδιος ο πελάτης και όχι ο θεραπευτής. Η καμπίνα rasul μοιάζει με το χαμάμ, αλλά είναι πολύ μικρότερη, ενώ οι πελάτες δεν είναι ξαπλωμένοι αλλά καθιστοί σε ειδικές χτιστές θερμαινόμενες πολυθρόνες· συνηθίζεται επίσης να τοποθετούνται αιθέρια έλαια ή βότανα για καλύτερη διέγερση και ευεξία του οργανισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 43 — Τα μυρέψεια

Ερώτηση: Τι είναι τα μυρέψεια;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 74): στον Μινωικό και στον Μυκηναϊκό πολιτισμό υπήρχαν πολλά μυρεψεία, χώροι παρασκευής προϊόντων καλλωπισμού, αλοιφών και αρωμάτων.

Πού έχουν βρεθεί (σελ. 74): σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, οργανωμένα εργαστήρια παρασκευής αρωμάτων έχουν εντοπιστεί στο ανάκτορο της Ζάκρου, στο ανάκτορο της Πύλου και στις Μυκήνες, όπου βρέθηκαν, εκτός από πιθάρια, εγκατάσταση θέρμανσης, κατάλογοι με αρωματικά φυτά και ψευδόστομοι αμφορείς, αγγεία για τη φύλαξη και τη μεταφορά αρωμάτων στο εξωτερικό.

Τα σκεύη τους (σελ. 75): γουδιά και τριπτήρες… λεκάνες… ασάμινθος, η μπανιέρα δηλαδή… χύτρες… μυροδοχεία… θυμιατήρια, τα λεγόμενα πύραυνα ή πυριατήρια… ηθμοί (σουρωτήρια)… τριποδικές χύτρες… μαχαίρια, περόνες και σπάτουλες… πήλινες σχάρες.

Οι μέθοδοί τους (σελ. 74): η απόσταξη με τη σημερινή της έννοια δεν ήταν γνωστή στην αρχαιότητα· οι μέθοδοι για την εξαγωγή αρώματος ήταν η εξαγωγή αρώματος από λουλούδια με εμποτισμό και η έκθλιψη - στύψη.

Η σημασία τους (σελ. 76): η εμμονή των αρχαίων Ελλήνων για το κάλλος ενισχύεται και με τη δημιουργία των χώρων παρασκευής καλλωπιστικών προϊόντων, των μυρεψείων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μυρέψεια ήταν οι χώροι παρασκευής προϊόντων καλλωπισμού, αλοιφών και αρωμάτων, που υπήρχαν σε μεγάλο αριθμό στον Μινωικό και στον Μυκηναϊκό πολιτισμό. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, οργανωμένα εργαστήρια παρασκευής αρωμάτων έχουν εντοπιστεί στο ανάκτορο της Ζάκρου, στο ανάκτορο της Πύλου και στις Μυκήνες, όπου βρέθηκαν, εκτός από πιθάρια, εγκατάσταση θέρμανσης, κατάλογοι με αρωματικά φυτά και ψευδόστομοι αμφορείς, δηλαδή αγγεία για τη φύλαξη και τη μεταφορά αρωμάτων στο εξωτερικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 44 — Τα κέντρα παραγωγής αρωμάτων

Ερώτηση: Ποια ήταν τα σημαντικότερα κέντρα παραγωγής αρωμάτων και αλοιφών στην αρχαία Ελλάδα;

Απάντηση:

Τα κέντρα (σελ. 74) | Κέντρο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Το ανάκτορο της Ζάκρου | οργανωμένα εργαστήρια παρασκευής αρωμάτων έχουν εντοπιστεί στο ανάκτορο της Ζάκρου | | Το ανάκτορο της Πύλου | στο ανάκτορο της Πύλου | | Οι Μυκήνες | και στις Μυκήνες, όπου βρέθηκαν, εκτός από πιθάρια, εγκατάσταση θέρμανσης, κατάλογοι με αρωματικά φυτά και ψευδόστομοι αμφορείς | | Η Κόρινθος | άλλα κέντρα παρασκευής αρωμάτων ήταν η Κόρινθος | | Η Χαιρώνεια | και η Χαιρώνεια, διάσημη για την κρύα αλοιφή από κρίνο | | Η Αλεξάνδρεια | από την ελληνιστική περίοδο και μετά η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ήταν το σημαντικότερο κέντρο του ελληνικού κόσμου για την παραγωγή καλλυντικών, αλοιφών και αρωμάτων |

Το εμπόριο (σελ. 74): οι Μινωίτες γνωρίζουμε πως εισήγαγαν κανέλα, βάλσαμο, μύρο, χέννα, νάρδο, βάλανα από την Αίγυπτο, τη Συρία, την Κύπρο και τον Λίβανο, ενώ εξήγαγαν πρώτες ύλες, όπως ξύλα κυπαρισσιού, αλλά και έτοιμα προϊόντα, όπως λάδι ελιάς, αμυγδάλου και λαδάνου· πολλά μινωικά βάλσαμα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή στην Αίγυπτο και αναφέρονται σε πολλά κείμενα της 18ης και 19ης Δυναστείας των Φαραώ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σημαντικότερα κέντρα ήταν το ανάκτορο της Ζάκρου, το ανάκτορο της Πύλου και οι Μυκήνες, όπου εντοπίστηκαν οργανωμένα εργαστήρια παρασκευής αρωμάτων με πιθάρια, εγκατάσταση θέρμανσης, καταλόγους με αρωματικά φυτά και ψευδόστομους αμφορείς. Άλλα κέντρα παρασκευής αρωμάτων ήταν η Κόρινθος και η Χαιρώνεια, διάσημη για την κρύα αλοιφή από κρίνο. Από την ελληνιστική περίοδο και μετά, η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ήταν το σημαντικότερο κέντρο του ελληνικού κόσμου για την παραγωγή καλλυντικών, αλοιφών και αρωμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 45 — Μέθοδοι και πρώτες ύλες των Μινωιτών

Ερώτηση: Αναφέρετε τις μεθόδους και τις πρώτες ύλες με τις οποίες παρήγαγαν τα αρώματα και τις αλοιφές οι Μινωίτες.

Απάντηση:

Η βασική διαπίστωση (σελ. 74): η απόσταξη με τη σημερινή της έννοια δεν ήταν γνωστή στην αρχαιότητα· οι μέθοδοι για την εξαγωγή αρώματος ήταν η εξαγωγή αρώματος από λουλούδια με εμποτισμό και η έκθλιψη - στύψη. | Μέθοδος | Περιγραφή | |---|---| | Εμποτισμός | τα πέταλα των λουλουδιών απλώνονταν σε ζωικό λίπος ή λάδι και αντικαθίσταντο με νέα μέχρι το λίπος να κορεστεί από το άρωμά τους· μέσα σ' αυτό το λάδι ή το λίπος, που πιθανόν να ήταν ζεστό, τα λουλούδια θα έπρεπε να παραμείνουν για να μουλιάσουν· από αυτή τη διαδικασία προέκυπτε έπειτα μία μυραλοιφή στην οποία έδιναν σχήμα σφαίρας ή κώνου | | Έκθλιψη ή στύψη | τα άνθη ή οι σπόροι τοποθετούνταν σε λινά υφάσματα υπό μορφή σάκου με θηλιές στις δύο απολήξεις, οι οποίες στρέφονταν αντιθετικά ή ακολουθούσαν την ίδια διαδικασία του πιεστηρίου, όπως για την παρασκευή του κρασιού και του λαδιού |

Οι πρώτες ύλες (σελ. 74) | Κατηγορία | Υλικά | |---|---| | Εισαγόμενα | κανέλα, βάλσαμο, μύρο, χέννα, νάρδο, βάλανα από την Αίγυπτο, τη Συρία, την Κύπρο και τον Λίβανο | | Ρητίνες | η ρητίνη του λαδάνου, του στύρακος, της μαστίχας, του κέδρου και του πεύκου | | Έλαια / λίπη | ζωικό λίπος ή λάδι· τα εξαγόμενα λάδι ελιάς, αμυγδάλου και λαδάνου | | Χρωστικές | στο μείγμα θα προσθέτονταν και μία ορυκτή χρωστική ουσία |

Η τεχνική λεπτομέρεια (σελ. 74): τα υλικά πρέπει να ανακατεύονταν στις κατάλληλες ποσότητες, στη σωστή σειρά και θερμοκρασία· τις αλοιφές θα πρέπει να τις έβραζαν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η απόσταξη με τη σημερινή της έννοια δεν ήταν γνωστή στην αρχαιότητα. Οι μέθοδοι για την εξαγωγή αρώματος ήταν δύο: ο εμποτισμός, όπου τα πέταλα των λουλουδιών απλώνονταν σε ζωικό λίπος ή λάδι και αντικαθίσταντο με νέα μέχρι το λίπος να κορεστεί από το άρωμά τους, οπότε προέκυπτε μυραλοιφή σε σχήμα σφαίρας ή κώνου· και η έκθλιψη ή στύψη, όπου τα άνθη ή οι σπόροι τοποθετούνταν σε λινά υφάσματα υπό μορφή σάκου με θηλιές, οι οποίες στρέφονταν αντιθετικά, ή ακολουθούσαν τη διαδικασία του πιεστηρίου. Ως πρώτες ύλες οι Μινωίτες εισήγαγαν κανέλα, βάλσαμο, μύρο, χέννα, νάρδο και βάλανα από την Αίγυπτο, τη Συρία, την Κύπρο και τον Λίβανο, ενώ χρησιμοποιούσαν και ρητίνες λαδάνου, στύρακος, μαστίχας, κέδρου και πεύκου, καθώς και ορυκτές χρωστικές ουσίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 46 — Τα σκεύη των Μινωιτών

Ερώτηση: Ποια σκεύη χρησιμοποιούσαν οι Μινωίτες για την παραγωγή αρωμάτων;

Απάντηση:

Τα σκεύη (σελ. 75): γενικά, τα σκεύη που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή καλλυντικών προϊόντων και αρωμάτων ήταν: | Σκεύος | Χρήση | |---|---| | Γουδιά και τριπτήρες | για το κομμάτιασμα ή το άλεσμα του καρπού ή για την επεξεργασία άλλων υλών, όπως το θρυμμάτισμα των ανόργανων υλικών για τα χρώματα | | Λεκάνες | για την παραγωγή του κρασιού ή του λαδιού | | Ασάμινθος | η μπανιέρα δηλαδή, για το μούλιασμα των λουλουδιών μέσα σε νερό, λάδι ή λίπος για την εξαγωγή του αρώματός τους | | Χύτρες | για το βράσιμο του λαδιού με σκοπό την παρασκευή του αρώματος | | Μυροδοχεία | τα αγγεία στα οποία συσκεύαζαν το έτοιμο προϊόν, τα οποία είχαν διάφορα σχήματα, ονόματα, αλλά και διακόσμηση | | Θυμιατήρια | τα λεγόμενα πύραυνα ή πυριατήρια | | Ηθμοί | (σουρωτήρια) | | Τριποδικές χύτρες | για βρασμό-ζέσταμα των πρώτων υλών | | Μαχαίρια, περόνες και σπάτουλες | για τον τεμαχισμό και την ανάμειξη των πρώτων υλών | | Πήλινες σχάρες | για τη θέρμανση |

Η σύγχρονη αντιστοιχία (σελ. 75): για την παρασκευή των καλλυντικών σκευασμάτων στο 4ο Κεφάλαιο θα χρησιμοποιηθούν σύγχρονα σκεύη και εργαλεία κοσμετολογίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την παραγωγή καλλυντικών προϊόντων και αρωμάτων χρησιμοποιούσαν γουδιά και τριπτήρες, για το κομμάτιασμα ή το άλεσμα του καρπού και για την επεξεργασία άλλων υλών· λεκάνες, για την παραγωγή του κρασιού ή του λαδιού· την ασάμινθο, δηλαδή τη μπανιέρα, για το μούλιασμα των λουλουδιών μέσα σε νερό, λάδι ή λίπος· χύτρες, για το βράσιμο του λαδιού· μυροδοχεία, τα αγγεία στα οποία συσκεύαζαν το έτοιμο προϊόν· θυμιατήρια, τα λεγόμενα πύραυνα ή πυριατήρια· ηθμούς, δηλαδή σουρωτήρια· τριποδικές χύτρες· μαχαίρια, περόνες και σπάτουλες, για τον τεμαχισμό και την ανάμειξη των πρώτων υλών· και πήλινες σχάρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α (αντικειμενικού τύπου) — Ζευγάρωμα ζωικών πρώτων υλών

Ερώτηση: Ζευγαρώστε τις πιο κάτω πρώτες ύλες ζωικής προέλευσης με τη χρήση τους.

Απάντηση:

Τα ζευγάρια (σελ. 33) | Πρώτη ύλη ζωικής προέλευσης | → | Χρήση | |---|---|---| | Βδέλλες | → | Τόνωση/αποτοξίνωση δέρματος — για αφαιμάξεις· τόνωση – αποτοξίνωση δέρματος· μείωση οιδήματος γύρω από τα μάτια | | Ιχθυόκολλα | → | Αποτρίχωση — σε έμπλαστρα, σε «τετάνωθρα» (μάσκα) προσώπου, συστατικό ψιλώθρας (προϊόν αποτρίχωσης) | | Πρόπολη | → | Αντισηπτικό τραυμάτων — αραιωμένη με αλκοόλη ως αντισηπτικό μέσο στα τραύματα | | Μέλι | → | Διαιτητικό/θεραπευτικό — χρησιμοποιούνταν ως διαιτητικό / θεραπευτικό μέσο καθώς και ως καλλυντικό προϊόν για τη φροντίδα του δέρματος | | Κερί | → | Μαλακτικό — σε αλοιφές και πομάδες | | Γυναικείο γάλα | → | Φροντίδα προσώπου/σώματος — για φροντίδα προσώπου και σώματος | | Σκώληκες | → | Παρασκευή αλοιφών — παρασκεύαζαν αλοιφή σε συνδυασμό με λίπος από χήνα ή έλαιο | | Οίσυπος | → | Σύγχρονη λανολίνη — είναι η σύγχρονη λανολίνη, ζωικό κερί (wool wax)… η οποία εκκρίνεται από τους σμηγματογόνους αδένες των ζώων που παράγουν μαλλί |

Το πλαίσιο (σελ. 32): εκτός από φυτά, οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν και ζωικές δρόγες καθώς και ορυκτά-ανόργανα συστατικά· δρόγη είναι το μόνο μέρος του φυτικού η ζωικού οργανισμού… που χρησιμοποιείται για τη θεραπευτική ή άλλη δράση του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βδέλλες αντιστοιχούν στην τόνωση και αποτοξίνωση του δέρματος, αφού χρησιμοποιούνταν για αφαιμάξεις και για τη μείωση του οιδήματος γύρω από τα μάτια. Η ιχθυόκολλα στην αποτρίχωση, ως συστατικό της ψιλώθρας. Η πρόπολη στο αντισηπτικό τραυμάτων, αραιωμένη με αλκοόλη. Το μέλι στο διαιτητικό και θεραπευτικό μέσο. Το κερί στο μαλακτικό, αφού χρησιμοποιούνταν σε αλοιφές και πομάδες. Το γυναικείο γάλα στη φροντίδα προσώπου και σώματος. Οι σκώληκες στην παρασκευή αλοιφών, σε συνδυασμό με λίπος από χήνα ή έλαιο. Και ο οίσυπος στη σύγχρονη λανολίνη, δηλαδή στο ζωικό κερί που εκκρίνεται από τους σμηγματογόνους αδένες των ζώων που παράγουν μαλλί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β (αντικειμενικού τύπου) — Αντιστοίχιση σκευών μυρεψείου

Ερώτηση: Αντιστοιχίστε τo περιεχόμενo του πίνακα Α με αυτό του πίνακα Β

Απάντηση:

Οι αντιστοιχίσεις (σελ. 75) | Α | → | Β | |---|---|---| | 1. Μυροδοχεία | → | IV. Τα αγγεία στα οποία συσκεύαζαν το έτοιμο προϊόν | | 2. Γουδιά και τριπτήρες | → | I. Για το κομμάτιασμα ή το άλεσμα του καρπού ή για την επεξεργασία άλλων υλών | | 3. Ηθμοί | → | III. Για να σουρώνουν τις πρώτες ύλες | | 4. Ασάμινθος, η μπανιέρα | → | VI. Για το μούλιασμα των λουλουδιών μέσα σε νερό, λάδι ή λίπος | | 5. Μαχαίρια, περόνες και σπάτουλες | → | V. Για τον τεμαχισμό και την ανάμειξη των πρώτων υλών | | 6. Τριποδικές χύτρες | → | VII. Για βρασμό – ζέσταμα των πρώτων υλών |

Η πρόταση που περισσεύει: II. Για την παραγωγή του κρασιού ή του λαδιού — αντιστοιχεί στις λεκάνες (σελ. 75), που δεν περιλαμβάνονται στη στήλη Α.

Η τεκμηρίωση (σελ. 75): τα σκεύη που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή καλλυντικών προϊόντων και αρωμάτων ήταν: γουδιά και τριπτήρες, για το κομμάτιασμα ή το άλεσμα του καρπού ή για την επεξεργασία άλλων υλών… λεκάνες, για την παραγωγή του κρασιού ή του λαδιού· ασάμινθος, η μπανιέρα δηλαδή, για το μούλιασμα των λουλουδιών μέσα σε νερό, λάδι ή λίπος για την εξαγωγή του αρώματός τους· χύτρες, για το βράσιμο του λαδιού… μυροδοχεία, τα αγγεία στα οποία συσκεύαζαν το έτοιμο προϊόν… ηθμοί (σουρωτήρια)· τριποδικές χύτρες· μαχαίρια, περόνες και σπάτουλες για τον τεμαχισμό και την ανάμειξη των πρώτων υλών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μυροδοχεία αντιστοιχούν στο τέταρτο, δηλαδή στα αγγεία στα οποία συσκεύαζαν το έτοιμο προϊόν. Τα γουδιά και οι τριπτήρες στο πρώτο, δηλαδή στο κομμάτιασμα ή το άλεσμα του καρπού και στην επεξεργασία άλλων υλών. Οι ηθμοί στο τρίτο, δηλαδή στο σούρωμα των πρώτων υλών. Η ασάμινθος στο έκτο, δηλαδή στο μούλιασμα των λουλουδιών μέσα σε νερό, λάδι ή λίπος. Τα μαχαίρια, οι περόνες και οι σπάτουλες στο πέμπτο, δηλαδή στον τεμαχισμό και την ανάμειξη των πρώτων υλών. Και οι τριποδικές χύτρες στο έβδομο, δηλαδή στον βρασμό και το ζέσταμα των πρώτων υλών. Περισσεύει το δεύτερο, η παραγωγή του κρασιού ή του λαδιού, που αντιστοιχεί στις λεκάνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Γ (αντικειμενικού τύπου) — Αναγνώριση στην εικόνα

Ερώτηση: Στην παρακάτω εικόνα αναγνωρίστε επαγγέλματα, εργαλεία, αντικείμενα, ενδύματα, αξεσουάρ μόδας και φροντίδες καλλωπισμού στην αρχαία Ελλάδα.

Απάντηση:

Η εικόνα: παριστάνει σκηνή γυναικείου καλλωπισμού — αριστερά μια γυναίκα σκύβει και λούζει τα μαλλιά της πάνω από λουτήρα σε βάθρο· στο κέντρο μια γυναίκα κάθεται σε κλισμό κάτω από σκιάδα και δέχεται περιποίηση· δεξιά μια γυναίκα αλείφεται από αγγείο, μια οκλαδόν λούζεται και μια άλλη κρατά κάτοπτρο· γύρω εικονίζονται ριπίδια (βεντάλιες), ταινίες, περιδέραια και πυξίδες.

Ενδεικτική αναγνώριση | Ζητούμενο | Αναγνώριση | Τεκμηρίωση | |---|---|---| | 1. Επαγγέλματα | θεράπαινες-βοηθοί καλλωπισμού, κουρείς (κόμμωση-λούσιμο), αλοιφοποιοί/αρωματοποιοί (τα μύρα των αγγείων), βαλανείς/παραχύτες (η περίχυση με νερό) | οι κουρείς ήταν υπεύθυνοι για την περιποίηση της κόμης (σελ. 31)· οι βαλανείς ή παραχύτες… περιέχυναν με κρύο νερό (σελ. 31) | | 2. Εργαλεία | κάτοπτρο, κτένα, χριστήρες, περόνες, σπόγγος, στλεγγίδα | καθρέπτες-κάτοπτρα, περόνες, σπόγγος, στλεγγίδα, χριστήρες (σελ. 35-36) | | 3. Αντικείμενα | λουτήρας / κυκλική λεκάνη, κλισμός, υποπόδιο, σκιάδα, αρύβαλλος - αλάβαστρο, μυροδοχεία - πυξίδες, καλάθια | κάδοι ή κυκλικές λεκάνες, κλισμός: ελαφριά καρέκλα με πλάτη, υποπόδιο, αρύβαλλος, μυροδοχεία… π.χ. πυξίδες, καλάθια (σελ. 35-36)· θόλος – Σκιάς… υφασμάτινες τέντες (σελ. 41) | | 4. Ενδύματα | χιτώνες, πέπλοι, ιμάτια, υποδήματα - σανδάλια | το συνηθέστερο ένδυμα… λεγόταν πέπλος ή χιτώνας (σελ. 39)· τα βασικά είδη υποδημάτων… ήταν τα σανδάλια (σελ. 42) | | 5. Αξεσουάρ μόδας | διαδήματα - στεφάνες, περιδέραια, ταινίες - ζώνες, βραχιόλια, ριπίδια (βεντάλιες) | οι γυναίκες κατείχαν μεγάλη ποικιλία κοσμημάτων, τα οποία έδειχναν τον πλούτο και την κοινωνική τους θέση (σελ. 43) | | 6. Καλλωπιστικές φροντίδες | λούσιμο κόμης, κόμμωση - χτένισμα, λουτρό καθαριότητας, επάλειψη με αρωματικά έλαια και αλοιφές, περιποίηση προσώπου με κάτοπτρο | περιποιούνταν το δέρμα τους, έβαφαν το πρόσωπο, τα χείλη και τα μάτια τους (σελ. 30)· τριβή σώµατος µε ελαιώδεις αρωµατικές ουσίες (σελ. 30) |

Το πλαίσιο (σελ. 30): πολλές γυναίκες είχαν στα διαμερίσματά τους ένα ολόκληρο εργαστήριο φροντίδας ομορφιάς, αποτελούμενο από καθρέφτες, τσιµπιδάκια, καρφίτσες, µπουκαλάκια µε αρώµατα και αρωµατικές ουσίες, καθώς και δοχεία µε κρέµες και αλοιφές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην εικόνα αναγνωρίζουμε τα εξής. Επαγγέλματα: τις θεράπαινες-βοηθούς του καλλωπισμού, τους κουρείς για την περιποίηση της κόμης, τους αρωματοποιούς και αλοιφοποιούς για τα μύρα και τις αλοιφές των αγγείων, καθώς και τους βαλανείς ή παραχύτες για την περίχυση με νερό. Εργαλεία: το κάτοπτρο, την κτένα, τους χριστήρες, τις περόνες, τον σπόγγο και τη στλεγγίδα. Αντικείμενα: τον λουτήρα και την κυκλική λεκάνη, τον κλισμό, το υποπόδιο, τη σκιάδα, τον αρύβαλλο ή αλάβαστρο, τα μυροδοχεία και τις πυξίδες, καθώς και τα καλάθια. Ενδύματα: χιτώνες, πέπλους, ιμάτια και σανδάλια. Αξεσουάρ μόδας: διαδήματα ή στεφάνες, περιδέραια, ταινίες και ζώνες, βραχιόλια και ριπίδια, δηλαδή βεντάλιες. Και καλλωπιστικές φροντίδες: το λούσιμο της κόμης, την κόμμωση, το λουτρό καθαριότητας, την επάλειψη με αρωματικά έλαια και αλοιφές και την περιποίηση του προσώπου με τη βοήθεια του κατόπτρου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Δ (αντικειμενικού τύπου) — Η σωστή λεζάντα

Ερώτηση: Κυκλώστε τη σωστή λεζάντα στην παρακάτω φωτογραφία:

Απάντηση:

Οι επιλογές (σελ. 80): Βαλανείο, Ασκληπιείο, Πυριατήριο.

Η σωστή λεζάντα: Ασκληπιείο.

Η τεκμηρίωση από την ίδια την εικόνα: στη φωτογραφία εικονίζονται φίδια που σέρνονται στο δάπεδο μπροστά από δύο μορφές, καθώς και θυμιατήριο από το οποίο ανεβαίνει καπνός μέσα σε ιερό χώρο με επιγραφή. | Ένδειξη | Τεκμηρίωση | |---|---| | Τα φίδια | τα ιερά ζώα, μεταξύ των οποίων οι ιεροί όφεις του Ασκληπιού (σελ. 49)· μαζί τους έμπαιναν στην τεράστια αίθουσα οι παρειές, τα εκπαιδευμένα ιερά φίδια, που επικουρούσαν το θεραπευτικό έργο· σέρνονταν ανάμεσα στις στιβάδες και πάνω στα σώματα των ασθενών (σελ. 50) | | Ο ιερός χώρος με το θυμιατήριο | ο ύπνος στον καθαγιασμένο χώρο (άβατο), μπροστά στο υποβλητικό χρυσελεφάντινο άγαλμα του θεού (σελ. 49) | | Οι ιερείς | ο ιερός θεραπευτής ή αλλιώς Ζάκορας και οι ειδικευμένοι ιερείς-θεραπευτές (σελ. 50) |

Γιατί όχι οι άλλες δύο επιλογές | Επιλογή | Γιατί αποκλείεται | |---|---| | Βαλανείο | δεν ήταν αφιερωμένα σε κάποιον θεό· δεν υπήρχαν ιατροί-ιερείς, αλλά ιατροαλείπτες (μαλάκτες) και βαλανείς (παραχυτές) (σελ. 61) — άρα ούτε ιερά φίδια ούτε τελετουργία | | Πυριατήριο | είναι απλώς μία από τις κύριες αίθουσες των βαλανείων (σελ. 61), ο χώρος του ατμού — δεν αποτελεί ιερό χώρο λατρείας |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σωστή λεζάντα είναι Ασκληπιείο. Στη φωτογραφία εικονίζονται φίδια που σέρνονται στο δάπεδο και θυμιατήριο μέσα σε ιερό χώρο, στοιχεία που παραπέμπουν στα ιερά ζώα, δηλαδή στους ιερούς όφεις του Ασκληπιού, και στην τελετουργία της εγκοίμησης, όπου τα εκπαιδευμένα ιερά φίδια σέρνονταν ανάμεσα στις στιβάδες και πάνω στα σώματα των ασθενών. Δεν πρόκειται για βαλανείο, γιατί εκείνα δεν ήταν αφιερωμένα σε κάποιον θεό και δεν είχαν ιερείς αλλά ιατροαλείπτες και βαλανείς, ούτε για πυριατήριο, που ήταν απλώς μία από τις αίθουσες των βαλανείων, ο χώρος του ατμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Ε (αντικειμενικού τύπου) — Αντιστοίχιση εικονιζόμενων επαγγελμάτων

Ερώτηση: Αντιστοιχίστε τα εικονιζόμενα επαγγέλματα με το αρχαίο ελληνικό τους όνομα

Απάντηση:

Οι αντιστοιχίσεις (με τη σειρά που εμφανίζονται οι εικόνες, σελ. 81) | Εικόνα | → | Επάγγελμα | Τεκμηρίωση | |---|---|---|---| | 1η — δύο μορφές μπροστά σε κάθετο αργαλειό | → | Υφάντριες | για την ύφανσή τους χρησιμοποιούνταν ο κάθετος αργαλειός με βάρη (σελ. 41)· γυναίκα στη μινωική εποχή υφαίνει σε κάθετο αργαλειό (σελ. 42) | | 2η — όρθιος γυμνός αθλητής και μικρή γονατιστή μορφή που εργάζεται στα σκέλη του | → | Δρωπακιστής | οι δρωπακιστές ήταν αυτοί που αποψίλωναν το τρίχωμα και τα νύχια από το ανθρώπινο σώμα (σελ. 31) | | 3η — σκηνή παλαίστρας με μορφή ξαπλωμένη και άλλη σκυμμένη πάνω της | → | Μαλάκτης | η επιστημονική μάλαξη των μυών του σώματος αποτέλεσε σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προπόνησης (σελ. 31) | | 4η — όρθια ενδεδυμένη μορφή με το πόδι σε λεκάνη και γονατιστός βοηθός που το πλένει | → | Παραχύτης | οι βαλανείς ή παραχύτες ήταν οι νέοι που περιέχυναν με κρύο νερό τους αθλητές μετά την εκγύμναση για να ξεπλυθούν και να καθαρίσει η επιδερμίδα (σελ. 31) |

Τα διακριτικά κριτήρια | Επάγγελμα | Τι δείχνει η εικόνα | |---|---| | Υφάντριες | ο αργαλειός — ανήκουν στην υφαντική, όχι στον καλλωπισμό | | Δρωπακιστής | η εργασία στα σκέλη του αθλητή — αποψίλωση τριχώματος | | Μαλάκτης | το ξαπλωμένο σώμα που δέχεται πίεση — μάλαξη | | Παραχύτης | το νερό και η λεκάνη — περίχυση και ξέπλυμα |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρώτη εικόνα, με τις δύο μορφές μπροστά στον κάθετο αργαλειό, αντιστοιχεί στις υφάντριες. Η δεύτερη, με τον όρθιο γυμνό αθλητή και τη μικρή γονατιστή μορφή που εργάζεται στα σκέλη του, αντιστοιχεί στον δρωπακιστή, που αποψίλωνε το τρίχωμα από το ανθρώπινο σώμα. Η τρίτη, με τη σκηνή παλαίστρας όπου μια μορφή είναι ξαπλωμένη και μια άλλη σκύβει πάνω της, αντιστοιχεί στον μαλάκτη. Και η τέταρτη, με την όρθια ενδεδυμένη μορφή που έχει το πόδι της σε λεκάνη και τον γονατιστό βοηθό που το πλένει, αντιστοιχεί στον παραχύτη, δηλαδή σε εκείνον που περιέχυνε με νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Ε (δεύτερη, αντικειμενικού τύπου) — Η σύγχρονη εκδοχή των αρχαίων εργαλείων

Ερώτηση: Βρείτε τη σύγχρονη εκδοχή των πιο κάτω αρχαίων ελληνικών εργαλείων και αντικειμένων καλλωπισμού.

Απάντηση:

Οι αντιστοιχίες (σελ. 35-36, 44) | Αρχαίο | → | Σύγχρονη εκδοχή | Τεκμηρίωση | |---|---|---|---| | Ανάκλιντρο | → | το κρεβάτι αισθητικής προσώπου-σώματος | στις καμπίνες περιποίησης αντί για τα τυπικά κρεβάτια αισθητικής προσώπου-σώματος υπάρχουν ανάκλιντρα (σελ. 44) | | Αρύβαλλος | → | το μπουκαλάκι με το λάδι μάλαξης | μικρό σφαιρικό δοχείο με μικρό στόμιο που περιείχε αρωματικό ελαιόλαδο για την επάλειψη του δέρματος (σελ. 35) | | Ασάμινθος | → | η μπανιέρα | η αρχαιοελληνική μπανιέρα (σελ. 35) | | Δίφρος | → | το σκαμπό | σκαμνάκι με τέσσερα ορθογώνια πόδια χωρίς πλάτη, το σημερινό σκαμπό (σελ. 35) | | Κάτοπτρο | → | ο καθρέφτης | καθρέπτες-κάτοπτρα· μεταλλικό εξάρτημα καλλωπισμού (σελ. 35) | | Κλισμός | → | η καρέκλα με πλάτη — το κάθισμα του αισθητικού | ελαφριά καρέκλα με πλάτη (σελ. 36)· αντί για καρέκλα ή σκαμπό αισθητικού… υπάρχουν επίσης κλισμοί ή διφροί (σελ. 44) | | Ξυράφια | → | το σύγχρονο ξυραφάκι αποτρίχωσης | αποτελούσαν ένα ευρέως διαδεδομένο αποτριχωτικό εργαλείο (σελ. 36) | | Σπόγγος | → | το σφουγγάρι καθαρισμού | φυσικό σφουγγάρι για το τρίψιμο του δέρματος κατά το πλύσιμο (σελ. 36) | | Μεταλλ. Λουτήρας | → | ο νιπτήρας / η λεκάνη ποδόλουτρου | φορητούς λουτήρες από μέταλλο, που χρησιμοποιούσαν στα διαμερίσματά τους για να λούσουν… το σώµα και τα µαλλιά τους (σελ. 36) | | Λυχνάρια | → | τα κεριά και ο χαμηλός φωτισμός του χώρου | μέσο φωτισμού αλλά και αποτρίχωσης - καύσης των τριχών (σελ. 36)· χαμηλός φωτισμός δωματίου, κεριά ή λύχνοι (σελ. 44) |

Η αρχή που τις διέπει (σελ. 44): το νεοελληνικό σπα χαρακτηρίζεται από λιτότητα (μινιμαλισμό)· κυριαρχούν υλικά που βρίσκονται στη φύση… δεν υπάρχουν πλαστικά ή άλλα σύγχρονα υλικά — γι' αυτό τα αρχαία αντικείμενα αντικαθιστούν και δεν απλώς αντιστοιχούν στα σύγχρονα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ανάκλιντρο αντιστοιχεί στο σημερινό κρεβάτι αισθητικής προσώπου-σώματος. Ο αρύβαλλος στο μπουκαλάκι με το λάδι μάλαξης. Η ασάμινθος στη μπανιέρα. Ο δίφρος στο σκαμπό. Το κάτοπτρο στον καθρέφτη. Ο κλισμός στην καρέκλα με πλάτη, δηλαδή στο κάθισμα του αισθητικού. Τα ξυράφια στο σύγχρονο ξυραφάκι αποτρίχωσης. Ο σπόγγος στο σφουγγάρι καθαρισμού. Ο μεταλλικός λουτήρας στον νιπτήρα ή στη λεκάνη του ποδόλουτρου. Και τα λυχνάρια στα κεριά και στον χαμηλό φωτισμό του χώρου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο