Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 3 (1-12 ανάπτυξης, 1-2 αντικειμενικού τύπου) (σελ. 98) – ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 3 (1-12 ανάπτυξης, 1-2 αντικειμενικού τύπου)

Πλήρεις λύσεις των 14 ερωτήσεων του κεφαλαίου 3 — η σημασία και οι χώροι της μάλαξης, η ανάτριψη κατά τον Ιπποκράτη, η ισονομία ζεστού-κρύου, οι διαφορές από την κλασική μάλαξη, τα έλαια και οι σκόνες, η στλεγγίδα με τον αρύβαλλο, οι βούρτσες και οι βεντούζες, τα αποτελέσματα και η σημασία της για το ελληνικό σπα, καθώς και η συμπλήρωση κενών και οι προτάσεις Σωστού-Λάθους.

Ερώτηση 1 — Η σημασία της μάλαξης

Ερώτηση: Γιατί ήταν σημαντική η μάλαξη στην αρχαία Ελλάδα;

Απάντηση:

• Ο βασικός λόγος (σελ. 85): σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς, όπως και τον ελληνικό, συναντάμε διάφορες τεχνικές μάλαξης· στην αρχαία Ελλάδα, όμως, η τέχνη της μάλαξης ήταν μέσο άσκησης της ιατρικής τέχνης και γι' αυτό γνώρισε ιδιαίτερη ακμή.

  Η επιστημονική της αναγνώριση (σελ. 85): οι αρχαίοι Έλληνες αναγνώρισαν, εκτίμησαν και κατέγραψαν τα οφέλη της στο κυκλοφορικό, στο νευρικό και στο μυϊκό σύστημα· σημαντικοί Έλληνες ιατροί της εποχής, όπως ο Γερόδικος και ο Ιπποκράτης, περιέγραψαν τις ευεργετικές επιδράσεις της μάλαξης εισάγοντάς την στις εργασίες τους.

  Η μαρτυρία του Ιπποκράτη (σελ. 86): «ο ιατρός πρέπει να γνωρίζει πολλά πράγματα και, ανάμεσα στα άλλα, να γνωρίζει τρίψεις (μασάζ), μολονότι η λέξη είναι η ίδια, το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι διαφορετικό: με τις τρίψεις, μια άρθρωση πολύ χαλαρή σφίγγει και μια άρθρωση πολύ δύσκαμπτη χαλαρώνεται» (Περί Άρθρων, 9).

  Και η δεύτερη (σελ. 86): «οι εντριβές μπορούν να χαλαρώσουν ή να αυξήσουν τον τόνο των μαλακών μορίων και να αναπτύξουν τη σαρκοφυΐα ή να τα αδυνατίσουν· μια σκληρή εντριβή αυξάνει τον τόνο, μια μαλακή εντριβή χαλαρώνει, μια συχνή εντριβή αδυνατίζει, μια μέτρια εντριβή παχαίνει τα μαλακά μόρια» (Κατ' ἰητρεῖον, 17).

  Η θέση της στην προπόνηση (κεφ. 2, σελ. 31): η επιστημονική μάλαξη των μυών του σώματος αποτέλεσε σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προπόνησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μάλαξη ήταν σημαντική στην αρχαία Ελλάδα, γιατί η τέχνη της αποτελούσε μέσο άσκησης της ιατρικής τέχνης και γι' αυτό γνώρισε ιδιαίτερη ακμή. Οι αρχαίοι Έλληνες αναγνώρισαν, εκτίμησαν και κατέγραψαν τα οφέλη της στο κυκλοφορικό, στο νευρικό και στο μυϊκό σύστημα, ενώ σημαντικοί ιατροί της εποχής, όπως ο Γερόδικος και ο Ιπποκράτης, περιέγραψαν τις ευεργετικές επιδράσεις της και τις εισήγαγαν στις εργασίες τους. Χαρακτηριστικά ο Ιπποκράτης έγραφε ότι ο ιατρός πρέπει να γνωρίζει και τις τρίψεις, αφού με αυτές μια άρθρωση πολύ χαλαρή σφίγγει και μια πολύ δύσκαμπτη χαλαρώνει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οι χώροι της μάλαξης

Ερώτηση: Σε ποιους χώρους εφάρμοζαν οι αρχαίοι μάλαξη και γιατί;

Απάντηση:

• Οι χώροι (σελ. 87): η αρχαία ελληνική μάλαξη βασίζεται στις μεθόδους του Ιπποκράτη, που λάμβαναν χώρα στην Αρχαία Ελλάδα μέσα στα σχολεία πάλης, τα γυμνάσια, τους ασθενείς και τα Ασκληπιεία. | Χώρος | Γιατί | |---|---| | Τα σχολεία πάλης και τα γυμνάσια | η επιστημονική μάλαξη των μυών του σώματος αποτέλεσε σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της προπόνησης (σελ. 31)· η τεχνική της μάλαξης των μυών είχε ευεργετικά αποτελέσματα τόσο πριν από την εκγύμναση όσο και μετά, κατά την αποθεραπεία και την ξεκούραση του αθλητή | | Τα Ασκληπιεία | οι ιερομνήμονες… ήταν νοσοκόμοι, υδροθεραπευτές, και μαλάκτες (σελ. 48-49)· στο στάδιο του εξαγνισμού περιλαμβανόταν υδροθεραπεία, μασάζ, ψυχολογική υποστήριξη (σελ. 50) | | Τα βαλανεία | η μάλαξη είναι βασική θεραπεία σε ξεχωριστό χώρο (σελ. 65)· δεν υπήρχαν ιατροί-ιερείς, αλλά ιατροαλείπτες (μαλάκτες) (σελ. 61) |

  Και η προϋπόθεση του θερμού χώρου (σελ. 87): [ο Ιπποκράτης] θεωρούσε δε πολύ σημαντικό η μάλαξη να λαμβάνει χώρα μέσα σε θερμά λουτρά, διότι μεγιστοποιούνταν τα αποτελέσματα της.

  Η μαρτυρία των επών (σελ. 87): στην Ιλιάδα… αναφέρεται ότι οι Αχαιοί καθαρίστηκαν στη θάλασσα από τη σκόνη και τον ιδρώτα και στη συνέχεια μπήκαν σε θερμό λουτρό, όπου αλείφθηκαν καλά με λάδι αναμειγμένο με αρωματικά έλαια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αρχαίοι εφάρμοζαν μάλαξη μέσα στα σχολεία πάλης και στα γυμνάσια, στους ασθενείς και στα Ασκληπιεία, καθώς και στα βαλανεία. Στα γυμναστήρια, γιατί η μάλαξη των μυών είχε ευεργετικά αποτελέσματα τόσο πριν από την εκγύμναση όσο και μετά, κατά την αποθεραπεία και την ξεκούραση του αθλητή· στα Ασκληπιεία, γιατί το μασάζ αποτελούσε μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας και οι ιερομνήμονες ήταν και μαλάκτες· και στα βαλανεία, όπου η μάλαξη ήταν βασική θεραπεία σε ξεχωριστό χώρο. Ο Ιπποκράτης θεωρούσε μάλιστα πολύ σημαντικό η μάλαξη να λαμβάνει χώρα μέσα σε θερμά λουτρά, διότι έτσι μεγιστοποιούνταν τα αποτελέσματά της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Η ανάτριψη κατά τον Ιπποκράτη

Ερώτηση: Τι προκαλεί η ανάτριψη-εντριβή σύμφωνα με τον Ιπποκράτη;

Απάντηση:

• Το πρώτο απόσπασμα (σελ. 86, Περί Άρθρων 9): «ο ιατρός πρέπει να γνωρίζει πολλά πράγματα και, ανάμεσα στα άλλα, να γνωρίζει τρίψεις (μασάζ), μολονότι η λέξη είναι η ίδια, το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι διαφορετικό: με τις τρίψεις, μια άρθρωση πολύ χαλαρή σφίγγει και μια άρθρωση πολύ δύσκαμπτη χαλαρώνεται.»

  Το δεύτερο απόσπασμα (σελ. 86, Κατ' ἰητρεῖον 17): «οι εντριβές μπορούν να χαλαρώσουν ή να αυξήσουν τον τόνο των μαλακών μορίων και να αναπτύξουν τη σαρκοφυΐα ή να τα αδυνατίσουν, μια σκληρή εντριβή αυξάνει τον τόνο, μια μαλακή εντριβή χαλαρώνει, μια συχνή εντριβή αδυνατίζει, μια μέτρια εντριβή παχαίνει τα μαλακά μόρια». | Είδος εντριβής | Αποτέλεσμα | |---|---| | σκληρή | αυξάνει τον τόνο (δῆσαι) | | μαλακή | χαλαρώνει (λῦσαι) | | συχνή / πολλή | αδυνατίζει (μινυθῆσαι) | | μέτρια | παχαίνει τα μαλακά μόρια (παχῦναι) |

  Το αρχαίο κείμενο (σελ. 86): «Ἀνάτριψις δύναται λῦσαι, δῆσαι, σαρκῶσαι, μινυθῆσαι· ἡ σκληρὴ, δῆσαι· ἡ μαλακὴ, λῦσαι· ἡ πολλὴ, μινυθῆσαι· ἡ μετρίη, παχῦναι.»

  Το συμπέρασμα: η ίδια τεχνική δίνει αντίθετα αποτελέσματα ανάλογα με την ένταση και τη συχνότητα — γι' αυτό ο ιατρός πρέπει… να γνωρίζει τρίψεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, οι εντριβές μπορούν να χαλαρώσουν ή να αυξήσουν τον τόνο των μαλακών μορίων και να αναπτύξουν τη σαρκοφυΐα ή να τα αδυνατίσουν. Συγκεκριμένα, μια σκληρή εντριβή αυξάνει τον τόνο, μια μαλακή εντριβή χαλαρώνει, μια συχνή εντριβή αδυνατίζει και μια μέτρια εντριβή παχαίνει τα μαλακά μόρια. Αντίστοιχα, με τις τρίψεις μια άρθρωση πολύ χαλαρή σφίγγει και μια άρθρωση πολύ δύσκαμπτη χαλαρώνει· η ίδια δηλαδή τεχνική δίνει αντίθετα αποτελέσματα ανάλογα με την ένταση και τη συχνότητά της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Η ισονομία ζεστού - κρύου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την ισονομία του ζεστού - κρύου στον ανθρώπινο οργανισμό; Με ποιο τρόπο εφαρμόζεται στην αρχαία ελληνική μάλαξη;

Απάντηση:

• Η αρχή (σελ. 87): η ισονομία του «ζεστού – κρύου» (λάδι – σκόνη) ως θεραπευτικό μέσο στον ανθρώπινο οργανισμό ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τους αρχαίους Έλληνες.

  Η θεμελίωσή της (σελ. 87): ο Ιπποκράτης πρώτος από όλους υποστήριξε ότι οι χρήσεις των δυο αυτών ουσιών είναι διαφορετικές, διότι η σκόνη είναι κρύα ενώ το λάδι ζεστό. | Συστατικό | Ιδιότητα | Στάδιο εφαρμογής | |---|---|---| | Σκόνη (πούδρα) | κρύα | 2ο Στάδιο: «Βούρτσα με πούδρα» — στο στάδιο αυτό χρησιμοποιείται το ψυχρό συστατικό της μάλαξης, η πούδρα (σελ. 92) | | Λάδι (έλαιο) | ζεστό | 3ο, 4ο και 6ο Στάδιο — στο στάδιο αυτό χρησιμοποιείται το ζεστό συστατικό της μάλαξης, το έλαιο (σελ. 93-96) |

  Η πρακτική της σημασία στον αθλητισμό (σελ. 87): αυτή την ανάγκη εξυπηρετεί και η έντονη χρήση σκόνης στους αθλητικούς χώρους και τις παλαίστρες, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, οπότε αυξάνονταν η ζέστη και εφίδρωση των σωμάτων· με αυτό τον τρόπο οι μύες διατηρούσαν την υγρασία τους, δεν αφυδατώνονταν και το σώμα «κρύωνε» σε φυσιολογικά πλαίσια.

  Η διαγνωστική της εφαρμογή (σελ. 91): είναι σημαντικό να εντοπιστούν τα θερμά ή ψυχρά σημεία του σώματος, όπως υγρασία (ιδρώτας)· ο εντοπισμός αυτών των σημείων υποδεικνύει συχνά ότι υπάρχει πρόβλημα στα εσωτερικά όργανα που βρίσκονται κάτω από αυτό το σημείο, καθώς και διαταραχή του βασικού κανόνα της ισονομίας «ζεστό-κρύο»· ο Ιπποκράτης έλεγε πως «η περιοχή που έχει υγρασία (ιδρώτα) θα νοσήσει».

  Και στις βεντούζες (σελ. 90): ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε κέρατα ζώων (κέρας) ως βεντούζες· τις θέρμαινε με φωτιά και τις τοποθετούσε στα ψυχρά μέλη του σώματος· θεωρούσε ότι το ψυχρό σημείο νοσεί και πρέπει να θερμανθεί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ισονομία του ζεστού και του κρύου, δηλαδή του λαδιού και της σκόνης, ως θεραπευτικό μέσο στον ανθρώπινο οργανισμό ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τους αρχαίους Έλληνες. Ο Ιπποκράτης πρώτος υποστήριξε ότι οι χρήσεις των δύο αυτών ουσιών είναι διαφορετικές, διότι η σκόνη είναι κρύα ενώ το λάδι ζεστό. Στην αρχαία ελληνική μάλαξη η αρχή αυτή εφαρμόζεται με το ψυχρό συστατικό, την πούδρα, στο δεύτερο στάδιο, με τη βούρτσα στην πλάτη, και με το ζεστό συστατικό, το έλαιο, στο τρίτο, στο τέταρτο και στο έκτο στάδιο. Επιπλέον, στο πρώτο στάδιο εντοπίζονται με τα χέρια τα θερμά ή ψυχρά σημεία του σώματος, αφού η διαταραχή της ισονομίας υποδεικνύει πρόβλημα, ενώ ο Ιπποκράτης έλεγε πως η περιοχή που έχει υγρασία θα νοσήσει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Η μάλαξη σε θερμούς χώρους

Ερώτηση: Τι προκαλεί η μάλαξη σε θερμούς χώρους σύμφωνα με τον Ιπποκράτη;

Απάντηση:

• Η απάντηση (σελ. 87): [ο Ιπποκράτης] θεωρούσε δε πολύ σημαντικό η μάλαξη να λαμβάνει χώρα μέσα σε θερμά λουτρά, διότι μεγιστοποιούνταν τα αποτελέσματα της.

  Τι πρότεινε (σελ. 87): για τη μυϊκή χαλάρωση και την ευεξία, ιδιαιτέρως μετά από άσκηση και κοπιώδη εργασία, ο Ιπποκράτης πρότεινε μάλαξη με θερμό λάδι, το οποίο αναμεμειγμένο με αιθέρια ελαία βοτάνων και μύρα ευεργετούσε τον οργανισμό προκαλώντας τόσο σωματική όσο και ψυχική ηρεμία.

  Η μαρτυρία των επών (σελ. 87) | Έργο | Μαρτυρία | |---|---| | Ιλιάδα | οι Αχαιοί καθαρίστηκαν στη θάλασσα από τη σκόνη και τον ιδρώτα και στη συνέχεια μπήκαν σε θερμό λουτρό, όπου αλείφθηκαν καλά με λάδι αναμειγμένο με αρωματικά έλαια | | Οδύσσεια | ο Οδυσσέας αλείφτηκε με αρωματικό έλαιο για να μαλακώσει και να ξεκουράσει το σώμα του όταν επέστρεψε στην Ιθάκη |

  Η αρχιτεκτονική συνέπεια: γι' αυτό και τα βαλανεία χτίζονταν δίπλα στα γυμναστήρια και είχαν πυριατήριο και θερμόν (κεφ. 2, σελ. 61-62), ενώ μετά την εκγύμναση των αθλητών στα γυμναστήρια, ήταν απαραίτητο ένα λουτρό εφίδρωσης και στη συνέχεια ένα γερό τρίψιμο με στλεγγίδες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, η μάλαξη σε θερμούς χώρους, δηλαδή μέσα σε θερμά λουτρά, μεγιστοποιεί τα αποτελέσματά της. Για τη μυϊκή χαλάρωση και την ευεξία, ιδιαίτερα μετά από άσκηση και κοπιώδη εργασία, ο Ιπποκράτης πρότεινε μάλαξη με θερμό λάδι, το οποίο, αναμεμειγμένο με αιθέρια έλαια βοτάνων και μύρα, ευεργετούσε τον οργανισμό, προκαλώντας τόσο σωματική όσο και ψυχική ηρεμία. Τη σημασία αυτή επιβεβαιώνουν και τα έπη: στην Ιλιάδα οι Αχαιοί, αφού καθαρίστηκαν στη θάλασσα, μπήκαν σε θερμό λουτρό και αλείφθηκαν με λάδι αναμειγμένο με αρωματικά έλαια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Αρχαία και κλασική μάλαξη

Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές διαφορές της αρχαίας ελληνικής μάλαξης σε σχέση με την κλασική μάλαξη;

Απάντηση:

• Οι δύο διαφορές (σελ. 88): η αρχαία ελληνική μάλαξη, σε σχέση με την κλασική μάλαξη, παρουσιάζει αρκετές διαφορές· αυτές είναι: | Διαφορά | Περιεχόμενο | |---|---| | Α. Ο συνδυασμός ελαίου και σκόνης | έλαια: ειδικό μείγμα έξτρα παρθένου ελαιόλαδου και αιθέριων ελαίων, όπως κέδρος, λεβάντα, άγριο κυπαρίσσι ή αρωματισμένο αμυγδαλέλαιο· σκόνες: σκόνη ταλκ για να αντικαταστήσει το σιτάλευρο, που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι | | Β. Ο συνδυασμός διάφορων εργαλείων | στλεγγίδα και αρύβαλλος· βούρτσες τριβής· βεντούζες |

  Η ανακεφαλαίωση (σελ. 97): η αρχαία ελληνική μάλαξη, σε σχέση με την κλασική μάλαξη, παρουσιάζει αρκετές διαφορές· αυτές είναι: Α. ο συνδυασμός ελαίου και σκόνης και Β. ο συνδυασμός διάφορων εργαλείων· τα εργαλεία είναι η στλεγγίδα, ο αρύβαλλος, οι βούρτσες και οι βεντούζες.

  Η φιλοσοφική διαφορά (σελ. 87): η αρχαία ελληνική μάλαξη περιλαμβάνει τις αποκαλούμενες «ανατρίψεις» σε συνδυασμό με σκόνη και έλαια και βασίζεται στις μεθόδους του Ιπποκράτη — δηλαδή στηρίζεται στην ισονομία του «ζεστού – κρύου», που δεν υπάρχει στην κλασική μάλαξη.

  Και η διαγνωστική διαφορά (σελ. 91): προηγείται η «στεγνή μάλαξη», που αποτελεί ένα είδος εξέτασης - παρατήρησης – διάγνωσης των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο ασθενής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βασικές διαφορές είναι δύο. Πρώτον, ο συνδυασμός ελαίου και σκόνης: χρησιμοποιείται ειδικό μείγμα έξτρα παρθένου ελαιολάδου και αιθέριων ελαίων, όπως κέδρος, λεβάντα και άγριο κυπαρίσσι, καθώς και σκόνη, σήμερα ταλκ αντί για το σιτάλευρο που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι. Και δεύτερον, ο συνδυασμός διάφορων εργαλείων, δηλαδή της στλεγγίδας και του αρύβαλλου, των βουρτσών τριβής και των βεντουζών. Στη βάση των διαφορών αυτών βρίσκεται η ιπποκρατική αρχή της ισονομίας του ζεστού και του κρύου, ενώ προηγείται και η στεγνή μάλαξη, που αποτελεί είδος εξέτασης, παρατήρησης και διάγνωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Έλαια και σκόνες

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα έλαια και τις σκόνες που χρησιμοποιούνται στην αρχαία ελληνική μάλαξη;

Απάντηση:

• Τα έλαια (σελ. 88): σήμερα χρησιμοποιείται ειδικό μείγμα έξτρα παρθένου ελαιόλαδου και αιθέριων ελαίων, όπως κέδρος, λεβάντα, άγριο κυπαρίσσι ή αρωματισμένο αμυγδαλέλαιο, με βότανα, που είναι οικονομικότερο· το ελαιόλαδο που θα επιλεχθεί προτείνεται να μην έχει υψηλή οξύτητα (πολλά οξέα), διότι μπορεί να δημιουργήσει ερεθισμούς ή εξανθήματα στο δέρμα.

  Η αξία του ελαιολάδου στην αρχαιότητα (σελ. 88): στην αρχαιότητα το ελαιόλαδο ήταν είδος πολυτέλειας, είχε υψηλό κόστος και μπορούσαν να το αγοράσουν μόνο τα υψηλά κοινωνικά στρώματα· αυτός ήταν και ο λόγος που επανασυλλεγόταν στο τέλος της μάλαξης από το σώμα για να μεταπωληθεί στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα για αντίστοιχη χρήση.

  Οι σκόνες (σελ. 88): σήμερα χρησιμοποιείται σκόνη ταλκ για να αντικαταστήσει το σιτάλευρο, που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι· οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν και σκόνες από βαριά ψιμύθια που προέρχονταν από ορυκτά όπως η άργιλος.

  Η εφαρμογή τους (σελ. 88): η σκόνη τοποθετείται μέσα σε διάτρητο αγγείο, κατά προτίμηση σιδερένιο, για να αερίζεται και να διασκορπίζεται ομοιόμορφα πάνω στο σώμα.

  Ο ρόλος τους στην ισονομία (σελ. 87): η σκόνη είναι κρύα ενώ το λάδι ζεστό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σήμερα χρησιμοποιείται ειδικό μείγμα έξτρα παρθένου ελαιολάδου και αιθέριων ελαίων, όπως κέδρος, λεβάντα, άγριο κυπαρίσσι ή αρωματισμένο αμυγδαλέλαιο με βότανα, που είναι οικονομικότερο. Το ελαιόλαδο προτείνεται να μην έχει υψηλή οξύτητα, διότι μπορεί να δημιουργήσει ερεθισμούς ή εξανθήματα στο δέρμα. Στην αρχαιότητα το ελαιόλαδο ήταν είδος πολυτέλειας με υψηλό κόστος, γι' αυτό και επανασυλλεγόταν στο τέλος της μάλαξης για να μεταπωληθεί στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Ως σκόνη χρησιμοποιείται σήμερα το ταλκ, στη θέση του σιταλεύρου που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν και σκόνες από βαριά ψιμύθια από ορυκτά, όπως η άργιλος. Η σκόνη τοποθετείται μέσα σε διάτρητο αγγείο, κατά προτίμηση σιδερένιο, για να αερίζεται και να διασκορπίζεται ομοιόμορφα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Η στλεγγίδα και ο αρύβαλλος

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη στλεγγίδα και τον αρύβαλλο;

Απάντηση:

• Η χρήση τους (σελ. 89): η στλεγγίδα ήταν ένα εργαλείο με το οποίο αφαιρούσαν το λάδι από το σώμα τους και το τοποθετούσαν στον αρύβαλλο, ένα μικρό δοχείο αποθήκευσης του λαδιού, με σκοπό να το ξαναχρησιμοποιήσουν.

  Η σημασία της για τους αθλητές (σελ. 89): η στλεγγίδα ήταν βασικό εργαλείο για τους αθλητές, γιατί ξύνοντας το σώμα τους με τη στλεγγίδα ενεργοποιούνταν και το λεμφικό τους σύστημα· εξυπηρετούσε, δηλαδή, τους αθλητές στο να ασκούν ένα είδος αυτοθεραπείας· στους Ολυμπιακούς Αγώνες οι νικητές βραβεύονταν εκτός από το στεφάνι ελιάς και με μια επιχρυσωμένη στλεγγίδα· στους τάφους των περισσοτέρων βρέθηκαν θαμμένες μαζί τους και στλεγγίδες.

  Η στρατιωτική της χρήση (σελ. 89): οι πολεμιστές είχαν στην εξάρτυσή τους, εκτός από σπαθί, και στλεγγίδα με αρύβαλλο· πριν από κάθε μάχη αλείφονταν με βαλσαμέλαιο ή αλλιώς σπαθόλαδο, διότι βοηθούσε στην επούλωση τραυμάτων και στην αποφυγή μολύνσεων· επίσης, στις μάχες σώμα με σώμα μπορούσαν να ξεγλιστρήσουν από τυχόν λαβες του αντιπάλου.

  Σήμερα (σελ. 89): σήμερα χρησιμοποιούνται και ξύλινες στλεγγίδες, που κοστίζουν λιγότερο, ενώ στον αρύβαλλο δεν συλλέγεται το χρησιμοποιημένο λάδι· αντίθετα, τοποθετείται σε αυτόν το καθαρό, χλιαρό λάδι που χύνεται πάνω στο ανθρώπινο σώμα.

  Η περιγραφή τους (κεφ. 2, σελ. 35-36): στλεγγίδα: εργαλείο σωματικής υγιεινής φτιαγμένο από ορείχαλκο ή κάποιο άλλο σκληρό μέταλλο· αρύβαλλος: μικρό σφαιρικό δοχείο με μικρό στόμιο που περιείχε αρωματικό ελαιόλαδο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η στλεγγίδα ήταν ένα εργαλείο με το οποίο αφαιρούσαν το λάδι από το σώμα τους και το τοποθετούσαν στον αρύβαλλο, ένα μικρό δοχείο αποθήκευσης του λαδιού, με σκοπό να το ξαναχρησιμοποιήσουν. Ήταν βασικό εργαλείο για τους αθλητές, γιατί ξύνοντας το σώμα τους ενεργοποιούνταν και το λεμφικό τους σύστημα, ασκώντας έτσι ένα είδος αυτοθεραπείας· στους Ολυμπιακούς Αγώνες οι νικητές βραβεύονταν, εκτός από το στεφάνι ελιάς, και με μια επιχρυσωμένη στλεγγίδα, ενώ στους τάφους των περισσοτέρων βρέθηκαν θαμμένες μαζί τους και στλεγγίδες. Οι πολεμιστές είχαν στην εξάρτυσή τους, εκτός από σπαθί, και στλεγγίδα με αρύβαλλο, αφού πριν από κάθε μάχη αλείφονταν με βαλσαμέλαιο. Σήμερα χρησιμοποιούνται και ξύλινες στλεγγίδες, ενώ στον αρύβαλλο τοποθετείται καθαρό, χλιαρό λάδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Οι βούρτσες

Ερώτηση: Από τι υλικό είναι κατασκευασμένες οι βούρτσες; Ποια είναι η χρήση τους;

Απάντηση:

• Το υλικό (σελ. 89): είναι ξύλινες με μέτριας σκληρότητας τρίχα και φέρουν στο πίσω μέρος τους υφασμάτινες λαβές που σταθεροποιούν τα χέρια· στην αρχαιότητα οι βούρτσες κατασκευάζονταν από τρίχωμα αλόγου.

  Η χρήση τους (σελ. 89): οι βούρτσες χρησιμοποιούνται μετά το άπλωμα της πούδρας και βοηθούν στην τόνωση της επιδερμίδας· έχουν ευχάριστη αίσθηση και δεν δημιουργούν υπεραιμία.

  Η εφαρμογή τους στο 2ο στάδιο (σελ. 92): η εφαρμογή της πούδρας γίνεται αποκλειστικά στην πλάτη, σε συνδυασμό με την τρίχινη βούρτσα· στόχος είναι η τόνωση της μικροκυκλοφορίας του δέρματος, διαδικασία που επιφέρει ευεξία και ένα αίσθημα ευφορίας - αναζωογόνησης του σώματος· οι κινήσεις είναι ήπιες, κυκλικές και αρμονικές, και η επαφή της βούρτσας με το σώμα συνεχόμενη· η βούρτσα είναι το μόνο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί πάνω και κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης· οι κινήσεις-τρίψεις ακολουθούν τη φορά της φυσιολογικής δομής του μυϊκού συστήματος, ώστε να επιτυγχάνεται η μέγιστη επίδραση.

  Η υγιεινή τους (σελ. 89): μετά από κάθε χρήση οι βούρτσες καθαρίζονται με οινόπνευμα και τοποθετούνται σε κλίβανο υπεριώδους ακτινοβολίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βούρτσες είναι ξύλινες, με τρίχα μέτριας σκληρότητας, και φέρουν στο πίσω μέρος τους υφασμάτινες λαβές που σταθεροποιούν τα χέρια· στην αρχαιότητα κατασκευάζονταν από τρίχωμα αλόγου. Χρησιμοποιούνται μετά το άπλωμα της πούδρας και βοηθούν στην τόνωση της επιδερμίδας, έχουν ευχάριστη αίσθηση και δεν δημιουργούν υπεραιμία. Στο δεύτερο στάδιο της μάλαξης η πούδρα εφαρμόζεται αποκλειστικά στην πλάτη σε συνδυασμό με την τρίχινη βούρτσα, με στόχο την τόνωση της μικροκυκλοφορίας του δέρματος· η βούρτσα είναι μάλιστα το μόνο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί πάνω και κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης. Μετά από κάθε χρήση καθαρίζονται με οινόπνευμα και τοποθετούνται σε κλίβανο υπεριώδους ακτινοβολίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Οι βεντούζες

Ερώτηση: Ποια η χρησιμότητα των βεντουζών στην αρχαία ελληνική μάλαξη; Τι προβλήματα μπορεί να προκαλέσει ο εεσφαλμένος χειρισμός της βεντούζας;

Απάντηση:

• Η χρησιμότητά τους (σελ. 90): οι βεντούζες χρησιμοποιούνται μετά την τοποθέτηση του λαδιού για να προκαλέσουν αρνητική πίεση και να ενεργοποιήσουν διάφορα βελονιστικά σημεία του σώματος.

  Η ιπποκρατική τους καταγωγή (σελ. 90): ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε κέρατα ζώων (κέρας) ως βεντούζες· τις θέρμαινε με φωτιά και τις τοποθετούσε στα ψυχρά μέλη του σώματος· θεωρούσε ότι το ψυχρό σημείο νοσεί και πρέπει να θερμανθεί.

  Οι σύγχρονες βεντούζες (σελ. 90): στην αρχαία ελληνική μάλαξη δεν χρησιμοποιούνται οι παραδοσιακές βεντούζες με χρήση φωτιάς, αλλά σύγχρονες βεντούζες προς αποφυγή ατυχημάτων, που επιπλέον καθαρίζονται και αποστειρώνονται εύκολα.

  Τα προβλήματα από τον εσφαλμένο χειρισμό (σελ. 93): αφού τοποθετηθεί το έλαιο, εφαρμόζονται οι βεντούζες, για να ασκηθεί πίεση σε ειδικά προκαθορισμένα κρύα σημεία, που έχουν εντοπιστεί στο πρώτο στάδιο· η αναρρόφηση (αρνητική πίεση) στις σύγχρονες βεντούζες γίνεται μέσω ειδικού εμβόλου, που τοποθετείται πάνω τους· οι πιέσεις του εμβόλου δεν πρέπει να είναι περισσότερες από δύο, διότι ο ασθενής κινδυνεύει να πάθει εκχύμωση ή έγκαυμα. | Κίνδυνος | |---| | εκχύμωση | | έγκαυμα |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βεντούζες χρησιμοποιούνται μετά την τοποθέτηση του λαδιού, για να προκαλέσουν αρνητική πίεση και να ενεργοποιήσουν διάφορα βελονιστικά σημεία του σώματος. Ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε κέρατα ζώων ως βεντούζες, τις θέρμαινε με φωτιά και τις τοποθετούσε στα ψυχρά μέλη του σώματος, θεωρώντας ότι το ψυχρό σημείο νοσεί και πρέπει να θερμανθεί. Σήμερα δεν χρησιμοποιούνται οι παραδοσιακές βεντούζες με φωτιά, αλλά σύγχρονες, προς αποφυγή ατυχημάτων, οι οποίες επιπλέον καθαρίζονται και αποστειρώνονται εύκολα. Η αναρρόφηση γίνεται μέσω ειδικού εμβόλου, ενώ οι πιέσεις του δεν πρέπει να είναι περισσότερες από δύο, διότι ο ασθενής κινδυνεύει να πάθει εκχύμωση ή έγκαυμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Αποτελέσματα και οφέλη

Ερώτηση: Ποια είναι τα αποτελέσματα – οφέλη της αρχαίας ελληνικής μάλαξης;

Απάντηση:

• Τα αποτελέσματα (σελ. 98): ο συντονισμός των κινήσεων και των σημείων πίεσης της μάλαξης έχει αποδειχτεί ότι είναι ευεργετικός στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και άλλων ψυχοσωματικών παθήσεων· επίσης, τονώνει το αναπνευστικό σύστημα, βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος και βοηθάει στη χαλάρωση των έντονων μυϊκών σπασμών του προσώπου και της ωμοπλάτης. | Όφελος | |---| | ευεργετικός στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και άλλων ψυχοσωματικών παθήσεων | | τονώνει το αναπνευστικό σύστημα | | βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος | | βοηθάει στη χαλάρωση των έντονων μυϊκών σπασμών του προσώπου και της ωμοπλάτης |

  Τα επιμέρους οφέλη ανά στάδιο | Στάδιο | Όφελος | |---|---| | 2ο (βούρτσα με πούδρα) | η τόνωση της μικροκυκλοφορίας του δέρματος, διαδικασία που επιφέρει ευεξία και ένα αίσθημα ευφορίας - αναζωογόνησης του σώματος (σελ. 92) | | 4ο και 6ο (κάτω άκρα) | αρμονικές ταλαντώσεις και πιέσεις στην πορεία της λαγονοκνημιαίας ταινίας χαλαρώνουν και ξεκουράζουν το κάτω άκρο (σελ. 94) | | 5ο (κοιλιακή χώρα) | συντελούσαν στην καλή λειτουργία [του εντέρου] καθώς και στην αποβολή των άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού (σελ. 95) | | 7ο (κεφαλή) | αυξάνονται τα επίπεδα της σεροτονίνης και μειώνονται αυτά της κορτιζόλης στο ανθρώπινο σώμα… (άρα μειώνεται η «θλίψη») (σελ. 96) |

  Και η γενική αναγνώριση (σελ. 85): οι αρχαίοι Έλληνες αναγνώρισαν, εκτίμησαν και κατέγραψαν τα οφέλη της στο κυκλοφορικό, στο νευρικό και στο μυϊκό σύστημα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συντονισμός των κινήσεων και των σημείων πίεσης της μάλαξης έχει αποδειχθεί ότι είναι ευεργετικός στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και άλλων ψυχοσωματικών παθήσεων. Επίσης τονώνει το αναπνευστικό σύστημα, βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος και βοηθάει στη χαλάρωση των έντονων μυϊκών σπασμών του προσώπου και της ωμοπλάτης. Επιμέρους, η βούρτσα με πούδρα τονώνει τη μικροκυκλοφορία του δέρματος, οι πιέσεις στα κάτω άκρα τα χαλαρώνουν και τα ξεκουράζουν, η μάλαξη της κοιλιακής χώρας βοηθά στην καλή λειτουργία του εντέρου, ενώ η μάλαξη της κεφαλής, η λεγόμενη τρίψη της θλίψης, αυξάνει τα επίπεδα της σεροτονίνης και μειώνει εκείνα της κορτιζόλης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Η αρχαιοελληνική μάλαξη στο ελληνικό σπα

Ερώτηση: Τι προωθεί η αρχαιοελληνική μάλαξη στο ελληνικό σπα; Γιατί ενδιαφέρονται οι τουρίστες για αυτή την τεχνική;

Απάντηση:

• Τι προωθεί (σελ. 98): η ιπποκρατική μάλαξη μπορεί να εφαρμόζεται από ειδικά εκπαιδευμένους θεραπευτές με στόχο την προώθηση της ελληνικής φιλοσοφίας και κουλτούρας, μέσα από την ταυτόχρονη χρήση ελληνικών βοτάνων και αιθέριων ελαίων που ευδοκιμούν στη χώρα μας.

  Γιατί ενδιαφέρονται οι τουρίστες (σελ. 98): η σημασία της εφαρμογής της ιπποκρατικής μάλαξης σε χώρους ευεξίας, χαλάρωσης και σπα της χώρας μας είναι τεράστια, καθώς μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη του τουρισμού, αποτελώντας μία καθαρά ελληνική μορφή μάλαξης. | Λόγος | Τεκμηρίωση | |---|---| | Η αυθεντικότητα | αποτελώντας μία καθαρά ελληνική μορφή μάλαξης | | Η ελληνική ταυτότητα | προώθηση της ελληνικής φιλοσοφίας και κουλτούρας | | Τα ελληνικά υλικά | ταυτόχρονη χρήση ελληνικών βοτάνων και αιθέριων ελαίων που ευδοκιμούν στη χώρα μας | | Το ιστορικό βάθος | βασισμένη στις διδαχές μεγάλων θεραπευτών της αρχαιότητας (σελ. 87) |

  Το πρόβλημα που λύνει (κεφ. 2, σελ. 23): στα σύγχρονα ελληνικά σπα κυριαρχούν εναλλακτικές τεχνικές ανατολικής φιλοσοφίας… οι οποίες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν σε καμία περίπτωση ελληνικό τουριστικό προϊόν, διότι προσεγγίζουν ελάχιστα την ελληνική φιλοσοφία.

  Και ο σκοπός του μαθήματος (Εισαγωγή, σελ. 6): να αναπαραγάγει τις αρχαίες ελληνικές τεχνικές αισθητικής και ευεξίας με κατάλληλο τρόπο, ώστε να έχουν εφαρμογή στον ιαματικό τουρισμό και το ξενοδοχειακό σπα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αρχαιοελληνική μάλαξη προωθεί στο ελληνικό σπα την ελληνική φιλοσοφία και κουλτούρα, μέσα από την ταυτόχρονη χρήση ελληνικών βοτάνων και αιθέριων ελαίων που ευδοκιμούν στη χώρα μας, εφαρμοζόμενη από ειδικά εκπαιδευμένους θεραπευτές. Οι τουρίστες ενδιαφέρονται γι' αυτήν, γιατί αποτελεί μια καθαρά ελληνική μορφή μάλαξης, με αυθεντικότητα και ιστορικό βάθος, βασισμένη στις διδαχές μεγάλων θεραπευτών της αρχαιότητας. Έτσι μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη του τουρισμού, σε αντίθεση με τις εναλλακτικές τεχνικές ανατολικής φιλοσοφίας που κυριαρχούν σήμερα και δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ελληνικό τουριστικό προϊόν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 1 (αντικειμενικού τύπου) — Συμπλήρωση κενών

Ερώτηση: Συμπληρώστε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:

Απάντηση:

• Το συμπληρωμένο κείμενο

  Το πρώτο στάδιο είναι η λεγόμενη (1) «στεγνή μάλαξη», δηλαδή χωρίς τη χρήση λαδιού. Η μάλαξη που ασκείται πρέπει να είναι «εν τω βάθει» (δυνατή), αλλά (2) όχι επώδυνη. Ο Ιπποκράτης έλεγε πως «η περιοχή που έχει υγρασία (ιδρώτα) θα… (3) νοσήσει». Ο συντονισμός των κινήσεων και των σημείων πίεσης της μάλαξης έχει αποδειχτεί ότι είναι ευεργετικός στην αντιμετώπισή της (4) κατάθλιψης και άλλων (5) ψυχοσωματικών παθήσεων. Οι βεντούζες ενεργοποιούν (6) βελονιστικά σημεία του σώματος.

  Συγκεντρωτικά οι λέξεις: (1) «στεγνή μάλαξη» – (2) όχι επώδυνη – (3) νοσήσει – (4) κατάθλιψης – (5) ψυχοσωματικών – (6) βελονιστικά.

  Η τεκμηρίωση | # | Πηγή | |---|---| | 1 | το πρώτο στάδιο είναι η λεγόμενη «στεγνή μάλαξη», δηλαδή χωρίς τη χρήση λαδιού (σελ. 91) | | 2 | η μάλαξη που ασκείται πρέπει να είναι «εν τω βάθει» (δυνατή) αλλά όχι επώδυνη (σελ. 94) | | 3 | ο Ιπποκράτης έλεγε πως «η περιοχή που έχει υγρασία (ιδρώτα) θα νοσήσει» (σελ. 91) | | 4-5 | ο συντονισμός των κινήσεων και των σημείων πίεσης της μάλαξης έχει αποδειχτεί ότι είναι ευεργετικός στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και άλλων ψυχοσωματικών παθήσεων (σελ. 98) | | 6 | οι βεντούζες χρησιμοποιούνται… για να προκαλέσουν αρνητική πίεση και να ενεργοποιήσουν διάφορα βελονιστικά σημεία του σώματος (σελ. 90) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συμπληρωμένο κείμενο έχει ως εξής. Το πρώτο στάδιο είναι η λεγόμενη στεγνή μάλαξη, δηλαδή χωρίς τη χρήση λαδιού. Η μάλαξη που ασκείται πρέπει να είναι εν τω βάθει, δηλαδή δυνατή, αλλά όχι επώδυνη. Ο Ιπποκράτης έλεγε πως η περιοχή που έχει υγρασία, δηλαδή ιδρώτα, θα νοσήσει. Ο συντονισμός των κινήσεων και των σημείων πίεσης της μάλαξης έχει αποδειχθεί ότι είναι ευεργετικός στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και άλλων ψυχοσωματικών παθήσεων. Και οι βεντούζες ενεργοποιούν βελονιστικά σημεία του σώματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 (αντικειμενικού τύπου) — Σωστό ή λάθος

Ερώτηση: Απαντήστε με Σ(σωστό) ή Λ (λάθος) στις παρακάτω προτάσεις (δικαιολογήστε την απάντησή σας)

Απάντηση:

• Οι απαντήσεις | Πρόταση | Σ/Λ | Δικαιολόγηση | |---|---|---| | Στην αρχαία Ελλάδα η μάλαξη ήταν μέρος της διαδικασίας άσκησης της ιατρικής τέχνης. | Σ | στην αρχαία Ελλάδα… η τέχνη της μάλαξης ήταν μέσο άσκησης της ιατρικής τέχνης και γι' αυτό γνώρισε ιδιαίτερη ακμή (σελ. 85) | | Το ελαιόλαδο που χρησιμοποιούσαν για μάλαξη στο ανθρώπινο σώμα το συνέλεγαν και το ξαναχρησιμοποιούσαν. | Σ | στην αρχαιότητα το ελαιόλαδο ήταν είδος πολυτέλειας, είχε υψηλό κόστος… αυτός ήταν και ο λόγος που επανασυλλεγόταν στο τέλος της μάλαξης από το σώμα για να μεταπωληθεί στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα (σελ. 88)· η στλεγγίδα ήταν ένα εργαλείο με το οποίο αφαιρούσαν το λάδι από το σώμα τους και το τοποθετούσαν στον αρύβαλλο… με σκοπό να το ξαναχρησιμοποιήσουν (σελ. 89) | | Η στλεγγίδα ήταν μέρος στρατιωτικού εξοπλισμού κατά τη διάρκεια μιας μάχης. | Σ | οι πολεμιστές είχαν στην εξάρτυσή τους, εκτός από σπαθί, και στλεγγίδα με αρύβαλλο· μετά την επάλειψη αφαιρούσαν με την ξύστρα, δηλ. τη στλεγγίδα, το περίσσιο λάδι (σελ. 89) | | Οι εντριβές μπορούν να χαλαρώσουν ή να αυξήσουν τον τόνο των μαλακών μορίων. | Σ | «οι εντριβές μπορούν να χαλαρώσουν ή να αυξήσουν τον τόνο των μαλακών μορίων και να αναπτύξουν τη σαρκοφυΐα ή να τα αδυνατίσουν» (σελ. 86) | | Η ισονομία ζεστού-κρύου στην αρχαία ελληνική μάλαξη εκφράζεται με τη χρήση λαδιού και σκόνης αντίστοιχα. | Σ | η ισονομία του «ζεστού – κρύου» (λάδι – σκόνη)· η σκόνη είναι κρύα ενώ το λάδι ζεστό (σελ. 87) | | Η εξέταση του σώματος πριν τη μάλαξη είναι προαιρετική διαδικασία. | Λ | το πρώτο στάδιο είναι η λεγόμενη «στεγνή μάλαξη»… και αποτελεί ένα είδος εξέτασης - παρατήρησης – διάγνωσης των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο ασθενής (σελ. 91) — είναι δηλαδή υποχρεωτικό πρώτο στάδιο, αφού από αυτό έχουν εντοπιστεί τα κρύα σημεία που θα δεχθούν τις βεντούζες στο 3ο στάδιο (σελ. 93) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι πέντε πρώτες προτάσεις. Η μάλαξη ήταν πράγματι μέσο άσκησης της ιατρικής τέχνης και γι' αυτό γνώρισε ιδιαίτερη ακμή. Το ελαιόλαδο, ως είδος πολυτέλειας με υψηλό κόστος, επανασυλλεγόταν στο τέλος της μάλαξης με τη στλεγγίδα και τοποθετούνταν στον αρύβαλλο για να ξαναχρησιμοποιηθεί. Η στλεγγίδα ήταν μέρος του στρατιωτικού εξοπλισμού, αφού οι πολεμιστές είχαν στην εξάρτυσή τους, εκτός από σπαθί, και στλεγγίδα με αρύβαλλο. Οι εντριβές μπορούν πράγματι να χαλαρώσουν ή να αυξήσουν τον τόνο των μαλακών μορίων, κατά τον Ιπποκράτη. Και η ισονομία ζεστού-κρύου εκφράζεται με τη χρήση λαδιού και σκόνης αντίστοιχα. Λανθασμένη είναι η τελευταία: η εξέταση του σώματος δεν είναι προαιρετική, αφού το πρώτο στάδιο, η στεγνή μάλαξη, αποτελεί ακριβώς είδος εξέτασης, παρατήρησης και διάγνωσης των προβλημάτων του ασθενούς.

Κριτήρια αξιολόγησης: