Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 4 (Α. Βοτανοθεραπεία και Β. Φυτοκοσμητολογία) (σελ. 149-150, 196-198) – ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 4 (Α. Βοτανοθεραπεία και Β. Φυτοκοσμητολογία) (σελ. 149-150, 196-198) – ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις θεωρητικών ασκήσεων κεφ. 4 (Α. Βοτανοθεραπεία και Β. Φυτοκοσμητολογία)

Πλήρεις λύσεις των 24 ερωτήσεων του κεφαλαίου 4 — τα επουλωτικά και αντισηπτικά βότανα, οι τρεις κατηγορίες τους, τα αιθέρια έλαια στο ελληνικό σπα, η παρασκευή αρωματικών λαδιών, τα φυτικά λουτρά, το έγχυμα και το αφέψημα, τα καταπλάσματα και τα επιθέματα, καθώς και η φυτοκοσμητολογία με το ροδόνερο, την ψυχρή κρέμα του Γαληνού, το κερί μελισσών, τη ρύμμα, την κηραλοιφή, το βαλσαμόλαδο και την αποτρίχωση.

Ερώτηση Α1 — Βότανα με επουλωτικές ιδιότητες

Ερώτηση: Αναφέρετε βότανα με επουλωτικές ιδιότητες.

Απάντηση:

Τα βότανα (σελ. 109-131, 193) | Βότανο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Αλόη Βέρα | οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν την αλόη τη γνησία για τη θεραπεία πληγών· η αλόη χρησιμοποιήθηκε επίσης από τον στρατό του Αλεξάνδρου ως επουλωτικό πληγών και τραυμάτων (σελ. 109) | | Αντράκλα ή γλιστρίδα | ανοίγει την όρεξη και έχει επουλωτικές ιδιότητες (σελ. 112) | | Αχιλλέα | ως επουλωτικό, εμμηναγωγό, τονωτικό (σελ. 114) | | Καλέντουλα | το φυτό χρησιμοποιείται σε πληγές ενισχύοντας την κοκκοποίηση (επούλωση)· ένα από τα καλύτερα βότανα για τη θεραπεία τοπικών δερματικών προβλημάτων, ερεθισμούς, φλεγμονές, μολύνσεις, δερματικά έλκη… αλλά και για μώλωπες και διαστρέμματα (σελ. 125) | | Σπαθόχορτο ή βαλσαμόχορτο | ο Γαληνός και ο Διοσκουρίδης το αναφέρουν ως διουρητικό, επουλωτικό, εμμηναγωγό και αιμοστατικό· στην αρχαιότητα… το χρησιμοποιούσαν ως επουλωτικό στις πληγές που προκαλούνταν από τα σπαθιά, εξού και η ονομασία του σπαθόχορτο (σελ. 127) | | Τσάι του βουνού - Μαλοτήρα | λέγεται ότι πήρε το όνομά του από την ελληνική λέξη «σίδηρος» χάρη στην επουλωτική δράση του στις πληγές που προκαλούνταν από σιδερένια όπλα (σελ. 128) | | Κανέλα | θερμαντικό, τονωτικό κυκλοφοριακού, αντιβακτηριδιακό, επουλωτικό και αφροδισιακό (σελ. 193) | | Αλθαία ή Μολόχα | στυπτικό, αντιφλεγμονώδες, επουλωτικό, αιμολυτικό, μαλακτικό (σελ. 193) | | Στύραξ - Κυδωνιά (ρητίνη) | αντισηπτικό, επουλωτικό και παρασιτοκτόνο (σελ. 193) |

Και τα ζωικά συστατικά: το κερί μέλισσας έχει αντισηπτικές, αντιφλεγμονώδεις, επουλωτικές και μαλακτικές ιδιότητες (σελ. 186)· το μέλι έχει αντιοξειδωτική, επουλωτική, αντιφλεγμονώδη και αναπλαστική δράση (σελ. 180).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βότανα με επουλωτικές ιδιότητες είναι η αλόη βέρα, την οποία χρησιμοποίησε ο στρατός του Αλεξάνδρου ως επουλωτικό πληγών και τραυμάτων· η αντράκλα ή γλιστρίδα· η αχιλλέα· η καλέντουλα, που ενισχύει την κοκκοποίηση, δηλαδή την επούλωση, και θεωρείται ένα από τα καλύτερα βότανα για τοπικά δερματικά προβλήματα, μώλωπες και διαστρέμματα· το σπαθόχορτο ή βαλσαμόχορτο, που πήρε το όνομά του από τη χρήση του στις πληγές των σπαθιών· και το τσάι του βουνού ή μαλοτήρα, που ονομάστηκε σιδερίτης χάρη στην επουλωτική δράση του στις πληγές από σιδερένια όπλα. Επουλωτικά είναι επίσης η κανέλα, η αλθαία ή μολόχα και η ρητίνη του στύρακα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α2 — Βότανα με αντισηπτικές ιδιότητες

Ερώτηση: Ποια βότανα με αντισηπτικές ιδιότητες γνωρίζετε;

Απάντηση:

Τα βότανα (σελ. 115-131, 193) | Βότανο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Δάφνη | στην αρχαιότητα ήταν γνωστή για τις θεραπευτικές και αντισηπτικές ιδιότητές της, που καταπολεμούν το συνάχι και τη βρογχίτιδα (σελ. 115) | | Ευκάλυπτος | σε μορφή ατμού ιδανικός για εισπνοές ως αντισηπτικό των πνευμόνων, χωνευτικό και τονωτικό αφέψημα (σελ. 116) | | Θυμάρι | είναι τονωτικό, αντισηπτικό, καταπολεμά τον πυρετό και τη γρίπη, αλλά και τις δερματικές λοιμώξεις (σελ. 116) | | Καλέντουλα | ιδιαίτερα γνωστή για την ενυδατική, καθαριστική, αντιφλεγμονώδη, αντισηπτική, στυπτική και καταπραϋντική δράση της (σελ. 125) | | Ύσσωπος | είναι αντισπασμωδικό, αντιμυκητιασικό, αντισηπτικό, αντιβιοτικό, τονωτικό, στυπτικό, στομαχικό (σελ. 129) | | Χαμομήλι | θαυμάσιο αντισηπτικό αλλά και καταπραϋντικό, πολύτιμος σύμμαχος της ομορφιάς και της υγείας του δέρματος (σελ. 131) | | Λεβάντα | αντισηπτικό, αντιφλεγμονώδες και αναγεννητικό (σελ. 193) | | Μαντζουράνα | τονωτικό, καταπραϋντικό, αντισηπτικό (σελ. 193) | | Κέδρος (ρητίνη) | αντισηπτικό, μειώνει τη λιπαρότητα του δέρματος (σελ. 193) | | Στύραξ - Κυδωνιά (ρητίνη) | αντισηπτικό, επουλωτικό και παρασιτοκτόνο (σελ. 193) | | Άνηθος | ο άνηθος είναι ευεργετικός στον βήχα, αντισπασμωδικός και αντισηπτικός (σελ. 193) | | Ρητίνη του κυπαρισσιού | αντισηπτικό και διουρητικό (σελ. 193) |

Και το βαλσαμόχορτο (σελ. 191): το βαλσαμόχορτο έχει αντισηπτικές, αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, στυπτικές και επουλωτικές ιδιότητες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βότανα με αντισηπτικές ιδιότητες είναι η δάφνη, που καταπολεμά το συνάχι και τη βρογχίτιδα· ο ευκάλυπτος, που σε μορφή ατμού είναι ιδανικός για εισπνοές ως αντισηπτικό των πνευμόνων· το θυμάρι, που καταπολεμά επίσης τον πυρετό, τη γρίπη και τις δερματικές λοιμώξεις· η καλέντουλα· ο ύσσωπος· το χαμομήλι, θαυμάσιο αντισηπτικό και καταπραϋντικό· καθώς και η λεβάντα, η μαντζουράνα, ο άνηθος, το βαλσαμόχορτο και οι ρητίνες του κέδρου, του στύρακα και του κυπαρισσιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α3 — Οι κατηγορίες των βοτάνων

Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες χωρίζονται τα βότανα;

Απάντηση:

Οι τρεις κατηγορίες (σελ. 132): τα βότανα χωρίζονται σε τρείς κατηγορίες, τα αρωματικά φυτά, τα φαρμακευτικά φυτά και τα αρτύματα και καρυκεύματα. | Κατηγορία | Χαρακτηριστικά | |---|---| | Αρωματικά φυτά | λέγονται αρωματικά γιατί αναδίδουν οσμή, άρωμα που οφείλεται στα αιθέρια έλαια που παράγουν· από τα αρωματικά φυτά συνήθως παίρνουμε τα αιθέρια έλαια, τα οποία μπορούν να έχουν πολλές φαρμακευτικές χρήσεις και όχι μόνο | | Φαρμακευτικά φυτά | περιέχουν δραστικά στοιχεία που έχουν την ικανότητα να προλαβαίνουν, να ανακουφίζουν και να θεραπεύουν ασθένειες | | Αρτύματα ή καρυκεύματα | είναι τα φυτά που χρησιμοποιούνται ως αρτύματα ή καρυκεύματα στη μαγειρική· έχουν την ιδιότητα να κάνουν το φαγητό πιο εύγεστο, όπως επίσης μπορούν να καταναλωθούν, ωμά ή μαγειρεμένα |

Η σύγχυση των δύο πρώτων (σελ. 132): τα αρωματικά και τα φαρμακευτικά φυτά πολλές φορές συγχέονται.

Ο ορισμός του βοτάνου (σελ. 147): βότανα είναι τα αυτοφυή φυτά που αναπτύσσονται σε διαφορές άγονες ή και καλλιεργημένες περιοχές· χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τα αρωματικά φυτά, τα φαρμακευτικά φυτά και τα αρτύματα ή καρυκεύματα.

Και η σημασία τους (σελ. 108): σήμερα ένα ποσοστό περίπου 75% των χημικών φαρμάκων βασίζονται στις θαυματουργές ιδιότητες των βοτάνων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βότανα χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: στα αρωματικά φυτά, στα φαρμακευτικά φυτά και στα αρτύματα ή καρυκεύματα. Αρωματικά λέγονται εκείνα που αναδίδουν οσμή, δηλαδή άρωμα, το οποίο οφείλεται στα αιθέρια έλαια που παράγουν, και από αυτά συνήθως παίρνουμε τα αιθέρια έλαια. Φαρμακευτικά είναι εκείνα που περιέχουν δραστικά στοιχεία με την ικανότητα να προλαβαίνουν, να ανακουφίζουν και να θεραπεύουν ασθένειες. Και αρτύματα ή καρυκεύματα είναι τα φυτά που χρησιμοποιούνται στη μαγειρική, καθώς έχουν την ιδιότητα να κάνουν το φαγητό πιο εύγεστο. Σημειώνεται ότι τα αρωματικά και τα φαρμακευτικά φυτά πολλές φορές συγχέονται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α4 — Τα αιθέρια έλαια στο ελληνικό σπα

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους χρησιμοποιούνται τα αιθέρια έλαια στο ελληνικό σπα;

Απάντηση:

Οι τρόποι (σελ. 133-135, 147) | Τρόπος | Περιεχόμενο | |---|---| | Διαχυτές – κεραμικό σκεύος | στο πάνω μέρος τοποθετείται το αιθέριο έλαιο μαζί με νερό και από κάτω ένα κερί· καθώς το νερό σιγοβράζει, διαχέεται το άρωμα των αιθέριων ελαίων στην ατμόσφαιρα· καθαρίζουν τον χώρο από μικρόβια, λειτουργώντας απολυμαντικά και αντισηπτικά | | Αρωματικές πέτρες | ηφαιστειακές πέτρες εμπλουτισμένες με 100% καθαρό αιθέριο έλαιο· απελευθερώνουν το άρωμα και είναι ιδανικές για να αρωματίζονται οι χώροι με φυσικό τρόπο | | Αρωματικά ξυλάκια (stick) | τα έλαια εξατμίζονται όταν καίγεται το ξυλάκι· η δράση τους είναι περισσότερο ευχάριστη παρά θεραπευτική | | Αρωματικά κεριά μάλαξης | το λιωμένο ζεστό κερί χύνεται απευθείας πάνω στο δέρμα χωρίς να το καίει | | Αρωματικά έλαια, λοσιόν, κρέμες μάλαξης | τα αιθέρια έλαια μπορούν να προστεθούν σε λοσιόν και κρέμες μάλαξης, για την περιποίηση του προσώπου και του σώματος | | Θεραπείες ατμόλουτρου με αιθέρια έλαια | μέσα στο ατμόλουτρο (σάουνα) µε χλιαρό νερό προστίθενται 15-20 σταγόνες περίπου· το πολύ ζεστό νερό δεν συνιστάται, διότι τα αιθέρια έλαια εξατµίζονται εύκολα | | Ζεστά και κρύα επιθέματα | γίνονται με γάζα ή καθαρό βαµβακερό ύφασµα, το οποίο εµβαπτίζεται σε ζεστό ή κρύο νερό που περιέχει αιθέρια έλαια | | Απλή εισπνοή | οι εισπνοές με μαντήλι στο οποίο έχουν προστεθεί 5-6 σταγόνες· ή σε ένα δοχείο µε πολύ ζεστό νερό προστίθενται 3-4 σταγόνες αιθέριο έλαιο |

Η προειδοποίηση (σελ. 132): τα αιθέρια έλαια δεν πρέπει ποτέ να λαμβάνονται από το στόμα· μία σταγόνα ελαίου μπορεί να ισοδυναμεί με 30 gr (ή περισσότερο) ολόκληρου του φυτού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αιθέρια έλαια χρησιμοποιούνται στο ελληνικό σπα με διαχυτές, δηλαδή κεραμικά σκεύη, όπου το έλαιο τοποθετείται με νερό πάνω από ένα κερί· με αρωματικές πέτρες, δηλαδή ηφαιστειακές πέτρες εμπλουτισμένες με καθαρό αιθέριο έλαιο· με αρωματικά ξυλάκια· με αρωματικά κεριά μάλαξης, όπου το λιωμένο ζεστό κερί χύνεται απευθείας πάνω στο δέρμα χωρίς να το καίει· με αρωματικά έλαια, λοσιόν και κρέμες μάλαξης· με θεραπείες ατμόλουτρου, όπου προστίθενται δεκαπέντε έως είκοσι σταγόνες σε χλιαρό νερό· με ζεστά και κρύα επιθέματα· και με απλές εισπνοές, με μαντήλι ή με δοχείο ζεστού νερού. Σημειώνεται ότι τα αιθέρια έλαια δεν πρέπει ποτέ να λαμβάνονται από το στόμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α5 — Η παρασκευή αρωματικών λαδιών

Ερώτηση: Πώς παρασκεύαζαν τα αρωματικά λάδια οι αρχαίοι Έλληνες;

Απάντηση:

Η διαδικασία (σελ. 136): για την παρασκευή των αρωμάτων, έκοβαν με κοπίδι και έπειτα κοπανούσαν στο γουδί τα αρωματικά μέρη της ίριδας, του σαφράν, του κρίνου, της μαντζουράνας, της μυρτιάς, της φασκομηλιάς, των λουλουδιών και των καρπών της κυδωνιάς και άφηναν για μέρες τον πολτό να μουσκέψει στο νερό μιας λεκάνης. | Βήμα | Ενέργεια | |---|---| | 1. | έκοβαν με κοπίδι και έπειτα κοπανούσαν στο γουδί τα αρωματικά μέρη των φυτών | | 2. | άφηναν για μέρες τον πολτό να μουσκέψει στο νερό μιας λεκάνης | | 3. | το αιθέριο έλαιο ανέβαινε στην επιφάνεια· επιτάχυναν το ανέβασμά του με ένα ελαφρύ βράσιμο ή έστυβαν τον πολτό μέσα σε ένα πολύ λεπτό λινό πανί· έτσι, το αιθέριο έλαιο έβγαινε μέσα από τις ίνες του υφάσματος | | 4. | στη συνέχεια μετάγγιζαν το υγρό και το ανακάτευαν με ένα λιπαρό διαλυτικό, είτε με κάποιο φυτικό λάδι, όπως της ελιάς, του σησαμιού, του πικραμύγδαλου, του λιναριού ή του κάρδαμου, είτε με κάποιο ζωικό λίπος, κατά κανόνα του βοδιού, στο οποίο προσέθεταν λίγο αλάτι για να μην ταγγίζει |

Η εναλλακτική μέθοδος (σελ. 136): σύμφωνα με άλλη τεχνική μέθοδο, το ξάφρισμα, έβαζαν τα τριαντάφυλλα, για παράδειγμα, να μουσκέψουν στο λάδι.

Τα πιο γνωστά αρώματα (σελ. 136): το ίρινον, ελαιόλαδο με εκχυλίσματα από ρίζες ίριδας, το νάρδον, το βάλσαμο, η στακτή, από τη ρητίνη της σμύρνας, το αυθεντικό βάλσαμο μύρου, το μελίνιο, από κυδωνέλαιο, το ρόδιο, μία διάσημη αλοιφή από τη Ρόδο… το τύλιον έλαιον.

Και η ονοματοδοσία τους (σελ. 136): τα αρχαία αρώματα έπαιρναν το όνομά τους είτε από το αρωματικό φυτό από το οποίο παράγονταν είτε από το όνομα του παρασκευαστή τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την παρασκευή των αρωματικών λαδιών οι αρχαίοι Έλληνες έκοβαν με κοπίδι και έπειτα κοπανούσαν στο γουδί τα αρωματικά μέρη φυτών, όπως της ίριδας, του σαφράν, του κρίνου, της μαντζουράνας, της μυρτιάς, της φασκομηλιάς και της κυδωνιάς, και άφηναν για μέρες τον πολτό να μουσκέψει στο νερό μιας λεκάνης. Το αιθέριο έλαιο ανέβαινε στην επιφάνεια, ενώ επιτάχυναν το ανέβασμά του με ελαφρύ βράσιμο ή έστυβαν τον πολτό μέσα σε πολύ λεπτό λινό πανί. Στη συνέχεια μετάγγιζαν το υγρό και το ανακάτευαν με ένα λιπαρό διαλυτικό, είτε φυτικό λάδι, όπως της ελιάς, του σησαμιού, του πικραμύγδαλου, του λιναριού ή του κάρδαμου, είτε ζωικό λίπος, κατά κανόνα του βοδιού, στο οποίο πρόσθεταν λίγο αλάτι για να μην ταγγίζει. Κατά μια άλλη μέθοδο, το ξάφρισμα, έβαζαν τα άνθη να μουσκέψουν απευθείας στο λάδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α6 — Τα φυτικά λουτρά

Ερώτηση: Τι είναι τα φυτικά λουτρά;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 139): τα φυτικά λουτρά είναι η εξέλιξη των απλών λουτρών και πραγματοποιούνται με το βύθισμα του σώματος ολόκληρου ή τμήματός του σε θερμό νερό όπου έχει προστεθεί το ανάλογο έγχυμα βότανων.

Ο σκοπός τους (σελ. 139): σκοπός του λουτρού είναι η καθαριότητα, η χαλάρωση αλλά και η θεραπεία από δερματικές ή άλλες ασθένειες· τα βότανα και τα εγχύματά τους επιλέγονται ανάλογα με τα αποτελέσματα που θέλουμε να επιτύχουμε.

Ο τρόπος παρασκευής (σελ. 139): ποδόλουτρο ή χειρόλουτρο: βράζουμε δυο λίτρα νερό, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου (φρέσκο ή αποξηραμένο).

Πού εντάσσονται (σελ. 137): αποτελούν έναν από τους τρόπους αξιοποίησης των θεραπευτικών ιδιοτήτων των βοτάνων, μαζί με τα εγχύματα, τους χυμούς, τις θεραπείες περιτύλιξης και τις εισπνοές.

Η σύνδεσή τους με τα εγχύματα (σελ. 137): στην αισθητική χρησιμοποιούμε το έγχυμα σε απλό καθαρισμό δέρματος με επιθέματα αλλά και στα φυτικά λουτρά.

Και με τους χυμούς (σελ. 139): αν παρασκευαστούν σε μεγάλη ποσότητα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε φυτικά όξινα λουτρά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα φυτικά λουτρά είναι η εξέλιξη των απλών λουτρών και πραγματοποιούνται με το βύθισμα του σώματος, ολόκληρου ή τμήματός του, σε θερμό νερό όπου έχει προστεθεί το ανάλογο έγχυμα βοτάνων. Σκοπός του λουτρού είναι η καθαριότητα, η χαλάρωση αλλά και η θεραπεία από δερματικές ή άλλες ασθένειες, ενώ τα βότανα και τα εγχύματά τους επιλέγονται ανάλογα με τα αποτελέσματα που θέλουμε να επιτύχουμε. Για ένα ποδόλουτρο ή χειρόλουτρο βράζουμε δύο λίτρα νερό, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου, φρέσκο ή αποξηραμένο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α7 — Έγχυμα και αφέψημα

Ερώτηση: Ποιες οι διαφορές ανάμεσα στο έγχυμα και το αψέφημα;

Απάντηση:

Η βασική διαφορά (σελ. 137): μην μπερδεύετε το έγχυμα με το αφέψημα· στο αφέψημα το βότανο βράζει μαζί με το νερό και χρησιμοποιείται σε σκληρά μέρη του φυτού, όπως ρίζες, σπόροι κ.ά. | | Έγχυμα | Αφέψημα | |---|---|---| | Πού ταιριάζει | είναι η καλύτερη μέθοδος για να ληφθούν οι φαρμακευτικές ιδιότητες των ευαίσθητων μερών των φυτών, των λουλουδιών και των φύλλων τους | χρησιμοποιείται σε σκληρά μέρη του φυτού, όπως ρίζες, σπόροι κ.ά. | | Βρασμός | βράζουμε νερό, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου — το βότανο δεν βράζει | το βότανο βράζει μαζί με το νερό | | Χρόνος | το αφήνουμε εκεί από 10 ως 20 λεπτά σκεπασμένο, το σουρώνουμε | — |

Ο τρόπος παρασκευής του εγχύματος (σελ. 137): βράζουμε νερό, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου (φρέσκο ή αποξηραμένο)· το αφήνουμε εκεί από 10 ως 20 λεπτά σκεπασμένο, το σουρώνουμε και το χρησιμοποιούμε είτε ως πόσιμο είτε σε αισθητικές εφαρμογές.

Η συμβουλή (σελ. 137): τα μέρη των βοτάνων περιέχουν τα αιθέρια έλαια, τα οποία είναι πτητικά, οπότε μπορούν να διοχετευτούν πιο εύκολα στον αέρα· γι' αυτό τον λόγο κατά την παρασκευή εγχυμάτων πρέπει να κλείνουμε καλά το σκεύος παρασκευής.

Η χρήση τους στην αισθητική (σελ. 137): στην αισθητική χρησιμοποιούμε το έγχυμα σε απλό καθαρισμό δέρματος με επιθέματα αλλά και στα φυτικά λουτρά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βασική διαφορά είναι ότι στο αφέψημα το βότανο βράζει μαζί με το νερό και χρησιμοποιείται για τα σκληρά μέρη του φυτού, όπως οι ρίζες και οι σπόροι, ενώ το έγχυμα είναι η καλύτερη μέθοδος για να ληφθούν οι φαρμακευτικές ιδιότητες των ευαίσθητων μερών των φυτών, δηλαδή των λουλουδιών και των φύλλων τους. Για το έγχυμα βράζουμε νερό, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου, φρέσκο ή αποξηραμένο, το αφήνουμε από δέκα έως είκοσι λεπτά σκεπασμένο και το σουρώνουμε. Επειδή τα αιθέρια έλαια είναι πτητικά, κατά την παρασκευή εγχυμάτων πρέπει να κλείνουμε καλά το σκεύος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α8 — Καταπλάσματα και επιθέματα

Ερώτηση: Σε τι διαφέρουν τα καταπλάσματα από τα επιθέματα;

Απάντηση:

Το κοινό τους (σελ. 140): οι θεραπείες περιτύλιξης βοτάνων στο σπα είναι τα επιθέματα και τα καταπλάσματα.

Η διαφορά | | Επιθέματα - κομπρέσες | Καταπλάσματα | |---|---|---| | Ορισμός | το επίθεμα είναι η γνωστή κομπρέσα, που τοποθετείται ή περιτυλίγεται χωρίς να δένεται στο δέρμα (σελ. 140) | χρησιμοποιούνται για εξωτερική χρήση, κατευθείαν πάνω στο δέρμα, περιτυλίγονται και δένονται με ύφασμα για μερικά λεπτά (σελ. 142) | | Υλικό | παίρνουμε ένα καθαρό βαμβακερό πανί, βαμβάκι ή γάζα και το εμβαπτίζουμε σε αραιωμένο έγχυμα ή αφέψημα του βοτάνου | μείγμα αποξηραμένων ή νωπών βοτάνων μπορεί να τοποθετηθεί κατευθείαν στην πάσχουσα περιοχή | | Θερμοκρασία | ανάλογα με το είδος της θεραπείας, τα επιθέματα μπορεί να είναι ζεστά ή κρύα· οι ζεστές κομπρέσες έχουν την ικανότητα να απολυμαίνουν το δέρμα… ενώ οι κρύες ανακουφίζουν από τον πόνο και τις φλεγμονές | ζεστά βότανα: τα βότανα βράζονται και στη συνέχεια τοποθετούνται, όπως είναι ζεστά, πάνω στην πάσχουσα περιοχή | | Διάρκεια | τα τοποθετούμε απευθείας στο δέρμα της πάσχουσας περιοχής για 5-15 λεπτά | για μερικά λεπτά, ανάλογα με τις οδηγίες χρήσης των βότανων |

Η βασική διάκριση: το επίθεμα τοποθετείται ή περιτυλίγεται χωρίς να δένεται, ενώ το κατάπλασμα περιτυλίγεται και δένεται με ύφασμα.

Οι τρόποι εφαρμογής των καταπλασμάτων (σελ. 142): περίδεση ολόκληρων φύλλων βοτάνων πάνω στην πάσχουσα περιοχή· περίδεση πολτοποιημένων νωπών βοτάνων· ζεστά βότανα… σε μορφή πάστας· αν το φυτό έχει ήπια δράση (π.χ. κοπανισμένο φύλλο λάχανου), το κατάπλασμα τοποθετείται απευθείας στο δέρμα· αν όμως έχει ερεθιστική ή όξινη δράση (όπως σπόροι σιναπιού), απλώνεται πρώτα πάνω σε βαμβακερό ύφασμα ή γάζα.

Και τα επιθέματα πουγκιά (σελ. 141): είναι ένα είδος κομπρέσας κατασκευασμένης από λινό ύφασμα, που περιέχει θρυμματισμένα βότανα και άλατα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το επίθεμα είναι η γνωστή κομπρέσα, που τοποθετείται ή περιτυλίγεται χωρίς να δένεται στο δέρμα: παίρνουμε καθαρό βαμβακερό πανί, βαμβάκι ή γάζα και το εμβαπτίζουμε σε αραιωμένο έγχυμα ή αφέψημα του βοτάνου, ενώ μπορεί να είναι ζεστό ή κρύο και τοποθετείται για πέντε έως δεκαπέντε λεπτά. Αντίθετα, τα καταπλάσματα χρησιμοποιούνται για εξωτερική χρήση κατευθείαν πάνω στο δέρμα, περιτυλίγονται και δένονται με ύφασμα για μερικά λεπτά, ενώ αποτελούνται από μείγμα αποξηραμένων ή νωπών βοτάνων που τοποθετείται απευθείας στην πάσχουσα περιοχή. Η βασική διαφορά είναι λοιπόν ότι το επίθεμα δεν δένεται, ενώ το κατάπλασμα δένεται με ύφασμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α — 1 (αντικειμενικού τύπου) — Συμπλήρωση κενών — βότανα και εγχύματα

Ερώτηση: Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κενά

Απάντηση:

Το συμπληρωμένο κείμενο

Ένας μεγάλος ιατρός της αρχαιότητας, ο Γαληνός (129-199 μ.Χ.), παρασκεύασε τα φυσικά θεραπευτικά σχήματα που ονομάστηκαν «(1) γαληνικά (2) σκευάσματα». Κατά την αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν την (3) άγχουσα για το κόκκινο χρώμα που δίνει η ρίζα της. Ιδιότητες υπνωτικού, αγχολυτικού και κατευναστικού έχει η (4) βαλεριάνα. Ο (5) ευκάλυπτος σε μορφή ατμού είναι ιδανικός για εισπνοές ως αντισηπτικό των πνευμόνων. Ένα από τα καλύτερα βότανα για τη θεραπεία τοπικών δερματικών προβλημάτων, ερεθισμών, φλεγμονών, μολύνσεων, δερματικών ελκών, αλλά και για μώλωπες και διαστρέμματα, είναι η (6) καλέντουλα. Η (7) ρίγανη είναι ένα από τα φυτά με τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C. Για να παρασκευάσουμε ένα έγχυμα (8) βράζουμε νερό σκέτο, προσθέτουμε την απαιτούμενη ποσότητα (9) φρέσκου ή (10) αποξηραμένου βοτάνου, το αφήνουμε για (11) δέκα ή (12) είκοσι λεπτά περίπου σκεπασμένο και το σουρώνουμε. Το κατάπλασμα είναι η εναπόθεση μείγματος (13) αποξηραμένων ή νωπών βοτάνων κατευθείαν στην πάσχουσα περιοχή.

Η τεκμηρίωση | # | Πηγή | |---|---| | 1-2 | αυτά τα φάρμακα είναι γνωστά στη βιβλιογραφία ως «γαληνικά» και η αντίστοιχη φαρμακοτεχνία ονομάζεται «γαληνική φαρμακευτική» (κεφ. 1, σελ. 19) | | 3 | κατά την αρχαιότητα θεωρούσαν την άγχουσα ως ένα από τα καλύτερα καλλυντικά για το κόκκινο χρώμα που δίνει η ρίζα της (σελ. 108) | | 4 | η βαλεριάνα έχει ιδιότητες υπνωτικού, αγχολυτικού και κατευναστικού (σελ. 113) | | 5 | ευκάλυπτος: σε μορφή ατμού ιδανικός για εισπνοές ως αντισηπτικό των πνευμόνων (σελ. 116) | | 6 | θεωρείται ένα από τα καλύτερα βότανα για τη θεραπεία τοπικών δερματικών προβλημάτων, ερεθισμούς, φλεγμονές, μολύνσεις, δερματικά έλκη… αλλά και για μώλωπες και διαστρέμματα (σελ. 125) | | 7 | η ρίγανη είναι ένα από τα φυτά με τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C (σελ. 126) | | 8-12 | βράζουμε νερό, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου (φρέσκο ή αποξηραμένο)· το αφήνουμε εκεί από 10 ως 20 λεπτά σκεπασμένο, το σουρώνουμε (σελ. 137) | | 13 | μείγμα αποξηραμένων ή νωπών βοτάνων μπορεί να τοποθετηθεί κατευθείαν στην πάσχουσα περιοχή (σελ. 142) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συμπληρωμένο κείμενο έχει ως εξής. Ο Γαληνός παρασκεύασε τα φυσικά θεραπευτικά σχήματα που ονομάστηκαν γαληνικά σκευάσματα. Κατά την αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν την άγχουσα για το κόκκινο χρώμα που δίνει η ρίζα της. Ιδιότητες υπνωτικού, αγχολυτικού και κατευναστικού έχει η βαλεριάνα. Ο ευκάλυπτος σε μορφή ατμού είναι ιδανικός για εισπνοές ως αντισηπτικό των πνευμόνων. Ένα από τα καλύτερα βότανα για τη θεραπεία τοπικών δερματικών προβλημάτων είναι η καλέντουλα. Η ρίγανη είναι ένα από τα φυτά με τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C. Για να παρασκευάσουμε ένα έγχυμα βράζουμε νερό σκέτο, προσθέτουμε την απαιτούμενη ποσότητα φρέσκου ή αποξηραμένου βοτάνου, το αφήνουμε για δέκα ή είκοσι λεπτά περίπου σκεπασμένο και το σουρώνουμε. Και το κατάπλασμα είναι η εναπόθεση μείγματος αποξηραμένων ή νωπών βοτάνων κατευθείαν στην πάσχουσα περιοχή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α — 2 (αντικειμενικού τύπου) — Σωστό ή λάθος — βότανα

Ερώτηση: Σημειώστε Σ για σωστό και Λ για λάθος:

Απάντηση:

Οι απαντήσεις | Πρόταση | Σ/Λ | Τεκμηρίωση | |---|---|---| | Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν τη λεβάντα νάρδο, από την πόλη Νάρδα της Συρίας. | Σ | οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν τη λεβάντα νάρδο, από την πόλη Νάρδα της Συρίας (σελ. 122) | | Το θυμάρι είναι τονωτικό, αντισηπτικό, καταπολεμά τον πυρετό και τη γρίπη αλλά και τις δερματικές λοιμώξεις. | Σ | είναι τονωτικό, αντισηπτικό, καταπολεμά τον πυρετό και τη γρίπη, αλλά και τις δερματικές λοιμώξεις (σελ. 116) | | Το μαστιχόδεντρο εκφύεται σε διάφορα νησιά στην Ελλάδα. | Λ | το φυτό εκφύεται μόνο στην Ελλάδα, στο νησί της Χίου (σελ. 124) | | Στην αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν αμυγδαλέλαιο για το τριχωτό της κεφαλής, προκειμένου τα μαλλιά να είναι εύκαμπτα και σκουρόχρωμα. | Λ | στο τριχωτό της κεφαλής, προκειμένου τα μαλλιά να είναι εύκαμπτα και σκουρόχρωμα, χρησιμοποιούσαν λάδι από μπουμπούκια δάφνης και κέδρου (σελ. 137)· το αμυγδαλέλαιο το πρόσθεταν στο νερό του λουτρού | | Σκοπός του φυτικού λουτρού είναι η καθαριότητα ή η θεραπεία από δερματικές ή άλλες ασθένειες. | Σ | σκοπός του λουτρού είναι η καθαριότητα, η χαλάρωση αλλά και η θεραπεία από δερματικές ή άλλες ασθένειες (σελ. 139) | | To έγχυμα το χρησιμοποιούμε για τα ανθεκτικά τμήματα των βοτάνων. | Λ | το έγχυμα είναι η καλύτερη μέθοδος για να ληφθούν οι φαρμακευτικές ιδιότητες των ευαίσθητων μερών των φυτών· το αφέψημα χρησιμοποιείται σε σκληρά μέρη του φυτού, όπως ρίζες, σπόροι (σελ. 137) | | Τα επιθέματα και τα καταπλάσματα πρέπει να τοποθετούνται πάντα ζεστά πάνω στην πάσχουσα περιοχή. | Λ | ανάλογα με το είδος της θεραπείας, τα επιθέματα μπορεί να είναι ζεστά ή κρύα· οι κρύες ανακουφίζουν από τον πόνο και τις φλεγμονές (σελ. 140) | | Τα αρωματικά βότανα δεν μπορούν να καλλιεργηθούν. | Λ | πολλά βότανα λόγω της αυξημένης ζήτησής τους καλλιεργούνται, όπως η λεβάντα, η ρίγανη κ.ά. (σελ. 146) | | Η βαθιά εισπνοή, που υποδείκνυαν οι αρχαίοι, είναι η θωρακική αναπνοή. | Λ | η βαθιά εισπνοή, που υποδείκνυαν οι Αρχαίοι, ή αλλιώς διαφραγματική αναπνοή, όπως ονομάζεται σήμερα, ελαττώνει την ενδοθωρακική πίεση (σελ. 145) | | Η αποθήκευση των βοτάνων πρέπει να γίνεται σε μεταλλικά δοχεία. | Λ | η αποθήκευσή τους πρέπει να γίνεται σε γυάλινα βάζα τα οποία κλείνουν κατά προτίμηση αεροστεγώς (σελ. 146) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι τρεις προτάσεις: ότι οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν τη λεβάντα νάρδο από την πόλη Νάρδα της Συρίας· ότι το θυμάρι είναι τονωτικό και αντισηπτικό και καταπολεμά τον πυρετό, τη γρίπη και τις δερματικές λοιμώξεις· και ότι σκοπός του φυτικού λουτρού είναι η καθαριότητα ή η θεραπεία από δερματικές ή άλλες ασθένειες. Λανθασμένες είναι οι υπόλοιπες: το μαστιχόδεντρο εκφύεται μόνο στη Χίο· για τα μαλλιά χρησιμοποιούσαν λάδι από μπουμπούκια δάφνης και κέδρου και όχι αμυγδαλέλαιο· το έγχυμα χρησιμοποιείται για τα ευαίσθητα και όχι για τα ανθεκτικά μέρη, όπου χρησιμοποιείται το αφέψημα· τα επιθέματα μπορεί να είναι και κρύα· πολλά αρωματικά βότανα καλλιεργούνται, όπως η λεβάντα και η ρίγανη· η βαθιά εισπνοή των αρχαίων είναι η διαφραγματική και όχι η θωρακική αναπνοή· και η αποθήκευση των βοτάνων γίνεται σε γυάλινα βάζα και όχι σε μεταλλικά δοχεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β1 — Γιατί χρησιμοποιούσαν τα καλλυντικά

Ερώτηση: Για ποιους λόγους χρησιμοποιούσαν τα καλλυντικά στην αρχαία Ελλάδα;

Απάντηση:

Οι λόγοι (σελ. 168): οι αρχαίοι Έλληνες παρασκεύαζαν καλλυντικά προϊόντα στα μυρέψεια, όπως αλοιφές και αρώματα, με σκοπό τη λατρεία, τον καλλωπισμό, την προστασία, τον καθαρισμό και τη θεραπεία του σώματος. | Σκοπός | |---| | τη λατρεία | | τον καλλωπισμό | | την προστασία | | τον καθαρισμό | | τη θεραπεία του σώματος |

Το πλαίσιο (σελ. 168): στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για την προσωπική υγιεινή και το κάλλος, γι' αυτό και είχε αναπτυχθεί η φυτοκοσμητολογία, δηλαδή η παρασκευή καλλυντικών από φυσικά συστατικά.

Η έκταση της χρήσης τους (σελ. 169): η χρήση των προϊόντων καλλωπισμού ήταν πολύ διαδεδομένη κατά την αρχαιότητα και συνδεμένη με ποικίλες εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής· αναφορά σε σχετικά προϊόντα γίνεται στον Όμηρο, στη Σαπφώ και στον Ανακρέοντα· ο Σόλωνας είχε απαγορεύσει στους άνδρες να πωλούν αρώματα και αλοιφές πιθανόν λόγω της εκτεταμένης χρήσης τους στην εποχή του· ο Σωκράτης, ο Αριστοφάνης και ο Θουκυδίδης διαμαρτύρονταν για τη χρήση αρωμάτων από τους άντρες.

Οι πρώτες ύλες (σελ. 168): τα περισσότερα προϊόντα ομορφιάς στην αρχαία Ελλάδα παρασκευάζονταν από αγνά τοπικά συστατικά της φύσης, όπως μέλι, άγρια φυτά, βότανα, κατσικίσιο γάλα, φυτικά έλαια (λάδι ελιάς, σησαμέλαιο, αμυγδαλέλαιο), ρινίσματα ξύλων, όπως κυπαρισσιού και κέδρου, ρητίνη (ρετσίνι) του λαδάνου, του στύρακος, της μαστίχας, του πεύκου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αρχαίοι Έλληνες παρασκεύαζαν καλλυντικά προϊόντα στα μυρέψεια, όπως αλοιφές και αρώματα, με σκοπό τη λατρεία, τον καλλωπισμό, την προστασία, τον καθαρισμό και τη θεραπεία του σώματος. Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για την προσωπική υγιεινή και το κάλλος, γι' αυτό και είχε αναπτυχθεί η φυτοκοσμητολογία, δηλαδή η παρασκευή καλλυντικών από φυσικά συστατικά. Η χρήση των προϊόντων καλλωπισμού ήταν μάλιστα τόσο διαδεδομένη, ώστε ο Σόλωνας είχε απαγορεύσει στους άνδρες να πωλούν αρώματα και αλοιφές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β2 — Ροδόνερο και βάμμα ρόδου

Ερώτηση: Ποια η διαφορά ανάμεσα στο ροδόνερο και στο βάμμα ρόδου;

Απάντηση:

Το ροδόνερο (σελ. 170): το ροδόνερο είναι το αρχαιότερο καλλυντικό προϊόν και παράγεται από την απόσταξη ατμού από φρέσκα ροδοπέταλα· έχει έντονη ενυδατική δράση και είναι δροσιστικό και ευεργετικό για τα ξηρά δέρματα· το παγωμένο ροδόνερο είναι ανακουφιστικό για εγκαύματα από τον ήλιο· επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετά το ξύρισμα για να ηρεμήσει τις ερεθισμένες περιοχές· γενικά, είναι ιδανικό για κάθε τύπο δέρματος.

Το βάμμα (σελ. 127): το βάμμα είναι αλκοολικό εκχύλισμα του φυτού και χρησιμοποιείται εσωτερικά ως έκχυμα ή βάμμα (σταγόνες) — δηλαδή λαμβάνεται σε σταγόνες.

Η σύγκριση | | Ροδόνερο | Βάμμα ρόδου | |---|---|---| | Διαλύτης | νερό — παράγεται από την απόσταξη ατμού από φρέσκα ροδοπέταλα | αλκοόλη | | Παρασκευή | απόσταξη ατμού | εκχύλιση των ροδοπετάλων σε αλκοόλη | | Συγκέντρωση | ήπια — ιδανικό για κάθε τύπο δέρματος | πολύ πυκνή — γι' αυτό λαμβάνεται σε σταγόνες | | Χρήση | έντονη ενυδατική δράση· δροσιστικό και ευεργετικό για τα ξηρά δέρματα· λοσιόν και κομπρέσες (σελ. 176) | εσωτερικά… (σταγόνες) ή αραιωμένο | | Διατήρηση | περιορισμένη — φυλάσσεται σε μπουκαλάκι γυάλινο σκούρου χρώματος (σελ. 170) | μεγαλύτερη, λόγω της αλκοόλης |

Η χρήση του ροδόνερου στο σπα (σελ. 176): τοποθετεί τη λοσιόν ροδόνερου σε γάζα και αφαιρεί υπολείμματα του καθαριστικού με ανοδικές κινήσεις· εναλλακτικά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν κομπρέσες από ροδόνερο· και στο γαλάκτωμα καθαρισμού ως υδατική φάση (σελ. 172).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ροδόνερο είναι το αρχαιότερο καλλυντικό προϊόν και παράγεται από την απόσταξη ατμού από φρέσκα ροδοπέταλα· έχει δηλαδή υδατική βάση, έντονη ενυδατική δράση, είναι δροσιστικό και ευεργετικό για τα ξηρά δέρματα, ανακουφιστικό για τα ηλιακά εγκαύματα και ιδανικό για κάθε τύπο δέρματος. Αντίθετα, το βάμμα ρόδου είναι αλκοολικό εκχύλισμα των ροδοπετάλων, δηλαδή πολύ πιο πυκνό, γι' αυτό και λαμβάνεται σε σταγόνες ή χρησιμοποιείται αραιωμένο, ενώ χάρη στην αλκοόλη διατηρείται περισσότερο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β3 — Η ψυχρή κρέμα του Γαληνού

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια συστατικά της ψυχρής κρέμας του Γαληνού;

Απάντηση:

Τα συστατικά (σελ. 186): ο Κλαύδιος Γαληνός παρασκεύασε την πρώτη ψυχρή κρέμα (τον 2ο αιώνα μ.Χ.) θερμαίνοντας προσεκτικά καθαρισμένο κερί μελισσών και ελαιόλαδο που είχε παραμείνει για λίγες μέρες με πέταλα ρόδων για την εκχύλιση του αρώματός τους. | Συστατικό | Αναλογία | |---|---| | Κερί μελισσών | 1 μέρος κερί μελισσών | | Ελαιόλαδο (με ροδοπέταλα) | 4 μέρη ελαιόλαδο· η ποσότητα ελαιόλαδου που χρησιμοποίησε ήταν τετραπλάσια από αυτή του κεριού μελισσών | | Νερό | η διαδικασία ολοκληρώθηκε με προσθήκη του απαιτούμενου νερού και ψύξη του προϊόντος στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος· αποσταγμένο νερό |

Γιατί ονομάστηκε ψυχρή (σελ. 186): η κρέμα ονομάστηκε από τον Γαληνό ψυχρή κρέμα, γιατί, όταν απλωνόταν στο δέρμα, εξαιτίας της εξάτμισης του περιεχόμενου νερού προκαλούσε μια αίσθηση δροσιάς, κάτι καινούριο για τα μέχρι τότε άνυδρα προϊόντα.

Το πρόβλημα και η λύση του (σελ. 186): η κρέμα ήταν εξαιρετικά ασταθής με αποτέλεσμα να διαχωρίζεται σε δύο φάσεις· στο τέλος του 19ου αιώνα έγινε η σταθεροποίηση του προϊόντος με την προσθήκη βόρακα, ο οποίος αντέδρασε με τα ελεύθερα λιπαρά οξέα του κεριού των μελισσών σχηματίζοντας σαπούνια, τα οποία σταθεροποίησαν το γαλάκτωμα.

Η δράση της (σελ. 186): η ψυχρή κρέμα απλώνεται εύκολα, είναι μαλακτική και αφήνει ένα λεπτό λιπαρό και συνεχές στρώμα επάνω στο δέρμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια συστατικά της ψυχρής κρέμας του Γαληνού είναι το καθαρισμένο κερί μελισσών και το ελαιόλαδο, το οποίο είχε παραμείνει για λίγες μέρες με πέταλα ρόδων για την εκχύλιση του αρώματός τους, καθώς και νερό. Η αναλογία ήταν ένα μέρος κερί προς τέσσερα μέρη ελαιόλαδο, ενώ η διαδικασία ολοκληρωνόταν με την προσθήκη του απαιτούμενου νερού και την ψύξη του προϊόντος στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Ονομάστηκε ψυχρή κρέμα, γιατί, όταν απλωνόταν στο δέρμα, εξαιτίας της εξάτμισης του περιεχόμενου νερού προκαλούσε αίσθηση δροσιάς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β4 — Οι ιδιότητες του κεριού μελισσών

Ερώτηση: Προσδιορίστε τις ιδιότητες του κεριού μελισσών στο δέρμα.

Απάντηση:

Οι ιδιότητες (σελ. 186): έχει αντισηπτικές, αντιφλεγμονώδεις, επουλωτικές και μαλακτικές ιδιότητες, και βοηθάει το δέρμα να αποκτήσει απαλή και ελαστική δομή. | Ιδιότητα | |---| | αντισηπτικές | | αντιφλεγμονώδεις | | επουλωτικές | | μαλακτικές | | βοηθάει το δέρμα να αποκτήσει απαλή και ελαστική δομή |

Τι είναι (σελ. 186): το κερί μέλισσας είναι ένα ζωικό κερί του οποίου η χρήση ήταν γνωστή από την αρχαιότητα· σχηματίζεται μέσα στο σώμα των μελισσών και εκκρίνεται από το κάτω μέρος τους, για να σχηματίσουν τα τοιχώματα των κηρηθρών· το χρώμα του είναι καφεκίτρινο και παίρνεται από τις κηρήθρες μετά την παραλαβή του μελιού.

Οι μυθολογικές μαρτυρίες (σελ. 186): ο Οδυσσέας στο νησί των Σειρηνών βούλωσε τα αυτιά των συντρόφων του με κερί… ο Δαίδαλος, για να δραπετεύσει από την Κρήτη μαζί με τον γιο του Ίκαρο, έφτιαξε φτερούγες από φτερά πουλιών, τα οποία κόλλησε στην πλάτη με κερί.

Η χρήση του στα καλλυντικά (κεφ. 2, σελ. 33): κερί: σε αλοιφές και πομάδες· και στην κηραλοιφή (σελ. 195): φτιάχνεται από δύο και μόνο φυσικά συστατικά: κερί μέλισσας και ελαιόλαδο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κερί μελισσών έχει αντισηπτικές, αντιφλεγμονώδεις, επουλωτικές και μαλακτικές ιδιότητες, ενώ βοηθάει το δέρμα να αποκτήσει απαλή και ελαστική δομή. Πρόκειται για ζωικό κερί, του οποίου η χρήση ήταν γνωστή από την αρχαιότητα· σχηματίζεται μέσα στο σώμα των μελισσών και εκκρίνεται από το κάτω μέρος τους για να σχηματίσουν τα τοιχώματα των κηρηθρών, ενώ το χρώμα του είναι καφεκίτρινο και παίρνεται από τις κηρήθρες μετά την παραλαβή του μελιού. Χρησιμοποιείται σε αλοιφές και πομάδες, στην ψυχρή κρέμα του Γαληνού και στην κηραλοιφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β5 — Η ρύμμα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη ρύμμα;

Απάντηση:

Ο ορισμός (σελ. 177): οι αρχαίοι Έλληνες ήταν ο πρώτοι που είχαν κατανοήσει την αναγκαιότητα της απολέπισης στο ανθρώπινο σώμα, ιδίως μετά από έντονη άσκηση· το αρχαίο αυτό πήλιγκ ονομάζονταν ρύμμα και αποτελούταν από κομμάτια πηλού, άμμο και στάχτη. | Συστατικό | |---| | κομμάτια πηλού | | άμμος | | στάχτη |

Πού δεν εφαρμοζόταν (σελ. 177): τη ρύμμα δεν την εφάρμοζαν στο πρόσωπο, διότι ήταν πολύ σκληρή ως υλικό και στέγνωνε το δέρμα· στο πρόσωπο χρησιμοποιούσαν ουσίες με λευκαντικές ιδιότητες, διότι το λευκό, πορσελάνινο δέρμα ήταν δείγμα κάλλους και ωραιότητας.

Η εφαρμογή της (σελ. 178): οι αρχαίοι Έλληνες καθάριζαν συνήθως τα σώματά τους με κομμάτια πηλού, άμμο και στάχτη, τα οποία ονόμαζαν γενικά «ρύμμα»· το πλύσιμο ακολουθούσε η επάλειψη με θερμασμένα αρωματικά έλαια.

Πού γινόταν (σελ. 176): η διαδικασία αυτή γινόταν μέσα στα ατμόλουτρα – πυριατήρια στην αρχαία Ελλάδα από τους ίδιους τους αρχαίους Έλληνες· έτριβαν το σώμα τους με αλισίβα ή ρύμμα και στη συνέχεια το καθάριζαν με τη στλεγγίδα και κρύο τρεχούμενο νερό.

Και στην ανακεφαλαίωση (σελ. 195): για τον καθαρισμό του σώματος χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο, την αλισίβα και τη «ρύμμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ρύμμα ήταν το αρχαίο πήλινγκ, δηλαδή το απολεπιστικό του σώματος, και αποτελούνταν από κομμάτια πηλού, άμμο και στάχτη. Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που κατανόησαν την αναγκαιότητα της απολέπισης, ιδίως μετά από έντονη άσκηση. Τη ρύμμα δεν την εφάρμοζαν στο πρόσωπο, διότι ήταν πολύ σκληρή ως υλικό και στέγνωνε το δέρμα· στο πρόσωπο χρησιμοποιούσαν ουσίες με λευκαντικές ιδιότητες. Η διαδικασία γινόταν μέσα στα ατμόλουτρα ή πυριατήρια: έτριβαν το σώμα τους με αλισίβα ή ρύμμα και στη συνέχεια το καθάριζαν με τη στλεγγίδα και κρύο τρεχούμενο νερό, ενώ το πλύσιμο ακολουθούσε η επάλειψη με θερμασμένα αρωματικά έλαια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β6 — Η παρασκευή αρωματικών λαδιών

Ερώτηση: Πώς παρασκεύαζαν τα αρωματικά λάδια οι αρχαίοι Έλληνες;

Απάντηση:

Η μέθοδος (σελ. 136): για την παρασκευή των αρωμάτων, έκοβαν με κοπίδι και έπειτα κοπανούσαν στο γουδί τα αρωματικά μέρη της ίριδας, του σαφράν, του κρίνου, της μαντζουράνας, της μυρτιάς, της φασκομηλιάς, των λουλουδιών και των καρπών της κυδωνιάς και άφηναν για μέρες τον πολτό να μουσκέψει στο νερό μιας λεκάνης· το αιθέριο έλαιο ανέβαινε στην επιφάνεια· επιτάχυναν το ανέβασμά του με ένα ελαφρύ βράσιμο ή έστυβαν τον πολτό μέσα σε ένα πολύ λεπτό λινό πανί.

Η ανάμειξη (σελ. 136): στη συνέχεια μετάγγιζαν το υγρό και το ανακάτευαν με ένα λιπαρό διαλυτικό, είτε με κάποιο φυτικό λάδι, όπως της ελιάς, του σησαμιού, του πικραμύγδαλου, του λιναριού ή του κάρδαμου, είτε με κάποιο ζωικό λίπος, κατά κανόνα του βοδιού, στο οποίο προσέθεταν λίγο αλάτι για να μην ταγγίζει.

Η συνταγή του Πλίνιου (σελ. 187): με βάση τον Πλίνιο, η συνταγή για την παραγωγή αλοιφών περιλαμβάνει δύο στοιχεία, τους χυμούς και το στερεό μέρος· οι χυμοί ήταν ένα σύνολο από έλαια και τα στερεά ένα σύνολο από αρωματικές ουσίες· το τρίτο στοιχείο που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή αλοιφών ήταν το χρώμα· τα έλαια ραντίζονταν με αλάτι για τη διατήρησή τους.

Η πύκνωση (σελ. 187): τα αρώματα και οι αλοιφές της αρχαιότητας γίνονταν πιο παχύρευστα, μέσω της θέρμανσης του λαδιού και των καρυκευμάτων μέσα σε μία δεξαμενή νερού, με την προσθήκη ρετσινιού και γόμμας· στην τελική σύνθεση αρωμάτων και αλοιφών σημαντικό ρόλο έπαιζαν, επίσης, τα αρωματικά κρασιά, το νερό και το μέλι.

Και η σύγχρονη μέθοδος (σελ. 191-192): για το βαλσαμόλαδο χρησιμοποιούμε τις ανθισμένες κορυφές του φυτού, ενώ ως έλαια βάσης εκτός από το ελαιόλαδο μπορούν να χρησιμοποιηθούν το αμυγδαλέλαιο, το φοινικέλαιο και το καρυδέλαιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την παρασκευή των αρωματικών λαδιών έκοβαν με κοπίδι και κοπανούσαν στο γουδί τα αρωματικά μέρη φυτών, όπως της ίριδας, του σαφράν, του κρίνου, της μαντζουράνας, της μυρτιάς και της φασκομηλιάς, και άφηναν για μέρες τον πολτό να μουσκέψει στο νερό μιας λεκάνης. Το αιθέριο έλαιο ανέβαινε στην επιφάνεια, ενώ επιτάχυναν το ανέβασμά του με ελαφρύ βράσιμο ή έστυβαν τον πολτό μέσα σε πολύ λεπτό λινό πανί. Στη συνέχεια μετάγγιζαν το υγρό και το ανακάτευαν με ένα λιπαρό διαλυτικό, είτε φυτικό λάδι είτε ζωικό λίπος, στο οποίο πρόσθεταν λίγο αλάτι για να μην ταγγίζει. Κατά τον Πλίνιο, η συνταγή για τις αλοιφές περιλάμβανε τους χυμούς, δηλαδή τα έλαια, το στερεό μέρος, δηλαδή τις αρωματικές ουσίες, και το χρώμα, ενώ γίνονταν πιο παχύρρευστες με την προσθήκη ρετσινιού και γόμμας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β7 — Κηραλοιφή και βαλσαμόλαδο

Ερώτηση: Ποιες οι διαφορές ανάμεσα στην κηραλοιφή και το βαλσαμόλαδο;

Απάντηση:

Η κηραλοιφή (σελ. 187-188): είναι μια πανάρχαια συνταγή καλλωπισμού και περιποίησης του δέρματος· είναι μια κρέμα λιπαρή, φτιαγμένη από δύο και μόνο φυσικά συστατικά: κερί μέλισσας και ελαιόλαδο· δρα θεραπευτικά στην ξηροδερμία, στο έκζεμα, στις δερματίτιδες, στην ακμή, στα συγκάματα, στα αποστήματα, σε καψίματα, σε κοψίματα, σε σκασμένα χείλη αλλά και σε φτέρνες που έχουν ανοίξει.

Το βαλσαμόλαδο (σελ. 191): το βαλσαμόλαδο ή σπαθόλαδο παρασκευάζεται από το βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο, γνωστό στην αρχαία Ελλάδα ως υπερικόν· για την παρασκευή του βαλσαμόλαδου χρησιμοποιούμε τις ανθισμένες κορυφές του φυτού.

Η σύγκριση | | Κηραλοιφή | Βαλσαμόλαδο | |---|---|---| | Μορφή | κρέμα λιπαρή — στερεοποιείται | λάδι — υγρό | | Συστατικά | κερί μέλισσας και ελαιόλαδο | οι ανθισμένες κορυφές του βαλσαμόχορτου σε λάδι βάσης | | Παρασκευή | τρίβουμε σε ένα τρίφτη το μελισσοκέρι· το λιώνουμε σε ένα πυρίμαχο σκεύος, πάντα σε bain marie, προσθέτουμε το ελαιόλαδο και ανακατεύουμε μέχρι να ομογενοποιηθούν (σελ. 188) | εκχύλιση των ανθέων στο λάδι, το κλείνουμε καλά και το φυλάμε σε δροσερό και σκιερό μέρος (σελ. 192) | | Δράση | θεραπευτικά στην ξηροδερμία, στο έκζεμα, στις δερματίτιδες, στην ακμή… σε καψίματα, σε κοψίματα | αντισηπτικές, αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, στυπτικές και επουλωτικές ιδιότητες (συνιστάται για την επούλωση πληγών, μωλώπων και εγκαυμάτων πρώτου βαθμού) (σελ. 191) | | Χρήση | ως κρέμα ημέρας και ως κρέμα σώματος σε πιο υγρή μορφή (σελ. 188) | με κομπρέσες για τοπική εφαρμογή… επαλείψεις, ελαφρές εντριβές και μάλαξη (σελ. 192) | | Προφύλαξη | — | να μην εκτίθεται στον ήλιο, γιατί το βάλσαμολαδο είναι φωτοευαίσθητο (σελ. 192) |

Το ιστορικό βάθος του βαλσαμόλαδου (σελ. 191): κατά την αρχαιότητα αποτέλεσε το καλύτερο φάρμακο (βάλσαμο) των αρχαίων Σπαρτιατών, με το οποίο θεράπευαν τις πληγές τους μετά τις μάχες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κηραλοιφή είναι μια πανάρχαια συνταγή καλλωπισμού και περιποίησης του δέρματος: πρόκειται για λιπαρή κρέμα, φτιαγμένη από δύο και μόνο φυσικά συστατικά, το κερί μέλισσας και το ελαιόλαδο, που δρα θεραπευτικά στην ξηροδερμία, στο έκζεμα, στις δερματίτιδες, στην ακμή, σε καψίματα και σε κοψίματα, και χρησιμοποιείται ως κρέμα ημέρας ή σώματος. Το βαλσαμόλαδο ή σπαθόλαδο, αντίθετα, είναι λάδι και παρασκευάζεται από τις ανθισμένες κορυφές του βαλσαμόχορτου ή σπαθόχορτου, γνωστού στην αρχαία Ελλάδα ως υπερικόν. Έχει αντισηπτικές, αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, στυπτικές και επουλωτικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται σε κομπρέσες, επαλείψεις, εντριβές και μάλαξη, ενώ πρέπει να προσέχουμε να μην εκτίθεται το δέρμα στον ήλιο, γιατί είναι φωτοευαίσθητο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β8 — Είδη αποτρίχωσης ανάλογα με τη διάρκεια

Ερώτηση: Ποιο είδος αποτρίχωσης εφάρμοζαν στην Αρχαία Ελλάδα, ανάλογα με τη διάρκεια του αποτελέσματος;

Απάντηση:

Τα δύο είδη (σελ. 194) | Είδος | Μέσα | Διάρκεια | |---|---|---| | Προσωρινή (κοπή της τρίχας) | τα ξυράφια, τα οποία ήταν κατασκευασμένα από μέταλλο, αλλά δεν είχαν τη σημερινή μορφή και δεν έκοβαν καλά | μικρή — η τρίχα κόβεται και δεν ξεριζώνεται | | Διαρκής (ξερίζωμα της τρίχας) | ψίλωθρα ή δρώπακες: ως κολλώδεις ουσίες, εγκλώβιζαν στη μάζα τους τις τρίχες· όταν αφαιρούσαν αυτά τα υλικά, παρέσυραν μαζί τους τις τρίχες του δέρματος με αποτέλεσμα αυτές να ξεριζώνονται· λαβίδες και μεταξωτή κλωστή με θηλιά στη μέση· το λυχνάρι, που οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση | μεγάλη — η τρίχα ξεριζώνεται |

Η αναλογία με σήμερα (σελ. 194): ο τρόπος παρασκευής και εφαρμογής των υλικών έμοιαζε με τη σύγχρονη χαλάουα — δηλαδή με τη σύγχρονη αποτρίχωση με κερί/ζάχαρη, που είναι επίσης διαρκείας.

Το πλαίσιο (σελ. 194): στην αρχαία Ελλάδα οι γυναίκες όλων των κοινωνικών τάξεων και ιδιαίτερα οι κομψές αποτρίχωναν το δέρμα τους ακόμα και στα απόκρυφα μέρη· θεωρούσαν το αποτριχωμένο σώμα σύμβολο νεότητας και ομορφιάς· η ολική αποτρίχωση αποτελούσε μέρος του τελετουργικού λουτρού της νύφης πριν τον γάμο· απαγορευόταν αυστηρά η αποτρίχωση στις σκλάβες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην αρχαία Ελλάδα εφάρμοζαν και τα δύο είδη αποτρίχωσης ανάλογα με τη διάρκεια του αποτελέσματος. Προσωρινή αποτρίχωση, δηλαδή απλή κοπή της τρίχας, γινόταν με τα ξυράφια, τα οποία ήταν κατασκευασμένα από μέταλλο, δεν είχαν όμως τη σημερινή μορφή και δεν έκοβαν καλά. Αποτρίχωση διαρκείας, δηλαδή με ξερίζωμα της τρίχας, γινόταν με τα ψίλωθρα ή δρώπακες, κολλώδεις ουσίες που εγκλώβιζαν στη μάζα τους τις τρίχες και τις παρέσυραν όταν αφαιρούνταν, με λαβίδες, με μεταξωτή κλωστή με θηλιά στη μέση, καθώς και με το λυχνάρι και την καυτή στάχτη, που οδηγούσαν τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση. Ο τρόπος παρασκευής και εφαρμογής των ψιλώθρων έμοιαζε με τη σύγχρονη χαλάουα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β9 — Τα μέσα αποτρίχωσης

Ερώτηση: Ονομάστε τα μέσα με τα οποία αποτρίχωναν το δέρμα στην αρχαία Ελλάδα.

Απάντηση:

Τα μέσα (σελ. 194-195) | Μέσο | Τεκμηρίωση | |---|---| | Ξυράφια | τα μέσα με τα οποία αποτρίχωναν το δέρμα τους ήταν τα ξυράφια, τα οποία ήταν κατασκευασμένα από μέταλλο, αλλά δεν είχαν τη σημερινή μορφή και δεν έκοβαν καλά | | Λυχνάρι | ένας άλλος διαδεδομένος τρόπος αποτρίχωσης ήταν το λυχνάρι· οι γυναίκες έκαιγαν τις τρίχες τους με τη φλόγα του λυχναριού | | Καυτή στάχτη | όσες δεν άντεχαν κατευθείαν τη φωτιά έριχναν καυτή στάχτη, που οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση | | Ψίλωθρα ή δρώπακες | αργότερα εμφανίζονται σκευάσματα με βάση το ρετσίνι ή την πίσσα, υλικά που έφερναν από τη Συρία· τα ονόμαζαν ψίλωθρα ή δρώπακες και τα χρησιμοποιούσαν αλείφοντας το δέρμα | | Λαβίδες | για τα φρύδια τους είχαν λαβίδες | | Μεταξωτή κλωστή | αλλά και μια μεγάλη μεταξωτή κλωστή με θηλιά στη μέση· έδεναν την τρίχα και την τραβούσαν μέχρι να την ξεριζώσουν |

Η ανακεφαλαίωση (σελ. 195): οι γυναίκες αποτριχώνονταν και στην αρχαιότητα με λυχνάρι, λαβίδα, ξυράφι, καυτή στάχτη, ψίλωθρα ή δρώπακα.

Και τα υλικά των ψιλώθρων (κεφ. 2, σελ. 33-34): ιχθυόκολλα: συστατικό ψιλώθρας (προϊόν αποτρίχωσης)· λίθος οστρακίτης: ψίλωθρο γυναικών (=αποτριχωτικό).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μέσα με τα οποία αποτρίχωναν το δέρμα στην αρχαία Ελλάδα ήταν τα ξυράφια, κατασκευασμένα από μέταλλο, που όμως δεν είχαν τη σημερινή μορφή και δεν έκοβαν καλά· το λυχνάρι, με τη φλόγα του οποίου έκαιγαν τις τρίχες· η καυτή στάχτη, για όσες δεν άντεχαν κατευθείαν τη φωτιά, που οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση· τα ψίλωθρα ή δρώπακες, σκευάσματα με βάση το ρετσίνι ή την πίσσα που έφερναν από τη Συρία· οι λαβίδες, ιδίως για τα φρύδια· και μια μεγάλη μεταξωτή κλωστή με θηλιά στη μέση, με την οποία έδεναν την τρίχα και την τραβούσαν μέχρι να την ξεριζώσουν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β10 — Αρχαία και σύγχρονα αποτριχωτικά μέσα

Ερώτηση: Συσχετίστε τα αποτριχωτικά μέσα της αρχαιότητας με τα σύγχρονα.

Απάντηση:

Οι αντιστοιχίες | Αρχαίο μέσο | → | Σύγχρονη εκδοχή | |---|---|---| | Ξυράφια — κατασκευασμένα από μέταλλο, αλλά δεν είχαν τη σημερινή μορφή και δεν έκοβαν καλά (σελ. 194) | → | το σύγχρονο ξυραφάκι μιας χρήσης και η ξυριστική μηχανή | | Ψίλωθρα ή δρώπακες — σκευάσματα με βάση το ρετσίνι ή την πίσσα… ως κολλώδεις ουσίες, εγκλώβιζαν στη μάζα τους τις τρίχες (σελ. 194) | → | το κερί αποτρίχωσης και η χαλάουα — ο τρόπος παρασκευής και εφαρμογής των υλικών έμοιαζε με τη σύγχρονη χαλάουα (σελ. 194) | | Λαβίδες — για τα φρύδια τους είχαν λαβίδες (σελ. 194) | → | το τσιμπιδάκι φρυδιών | | Μεταξωτή κλωστή με θηλιά στη μέση — έδεναν την τρίχα και την τραβούσαν μέχρι να την ξεριζώσουν (σελ. 194) | → | η αποτρίχωση με κλωστή (threading) | | Λυχνάρι — καύση των τριχών με τη φλόγα (σελ. 194) | → | η αποτρίχωση με φως, δηλαδή laser και έντονο παλμικό φως (IPL) | | Καυτή στάχτη — οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση (σελ. 194) | → | οι αποτριχωτικές κρέμες (χημική δράση στη ρίζα) |

Το κριτήριο της αντιστοίχισης: το αποτέλεσμα — κοπή της τρίχας (ξυράφι), ξερίζωμα (ψίλωθρα, λαβίδα, κλωστή) ή καταστροφή του θύλακα (λυχνάρι, στάχτη).

Και η συνέχεια της τεχνικής (σελ. 194): ο τρόπος παρασκευής και εφαρμογής των υλικών έμοιαζε με τη σύγχρονη χαλάουα — δηλαδή η αρχαία τεχνική επιβιώνει σχεδόν αυτούσια μέχρι σήμερα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ξυράφια αντιστοιχούν στο σύγχρονο ξυραφάκι μιας χρήσης και στην ξυριστική μηχανή. Τα ψίλωθρα ή δρώπακες, τα σκευάσματα με βάση το ρετσίνι ή την πίσσα, αντιστοιχούν στο κερί αποτρίχωσης και στη χαλάουα, αφού, όπως λέει και το βιβλίο, ο τρόπος παρασκευής και εφαρμογής τους έμοιαζε με τη σύγχρονη χαλάουα. Οι λαβίδες αντιστοιχούν στο τσιμπιδάκι των φρυδιών. Η μεταξωτή κλωστή με θηλιά στη μέση αντιστοιχεί στη σύγχρονη αποτρίχωση με κλωστή, το λεγόμενο threading. Το λυχνάρι, με το οποίο έκαιγαν τις τρίχες, αντιστοιχεί στην αποτρίχωση με φως, δηλαδή στο λέιζερ και στο έντονο παλμικό φως. Και η καυτή στάχτη, που οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση, αντιστοιχεί στις αποτριχωτικές κρέμες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β — 1 (αντικειμενικού τύπου) — Σωστό ή λάθος — φυτοκοσμητολογία

Ερώτηση: Απαντήστε με Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στις παρακάτω προτάσεις. Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Απάντηση:

Οι απαντήσεις | Πρόταση | Σ/Λ | Δικαιολόγηση | |---|---|---| | Η φυτοκοσμετολογία είναι η παρασκευή καλλυντικών από φυσικά συστατικά. | Σ | είχε αναπτυχθεί η φυτοκοσμητολογία, δηλαδή η παρασκευή καλλυντικών από φυσικά συστατικά (σελ. 168) | | Για τον καθαρισμό του προσώπου οι αρχαίες Eλληνίδες χρησιμοποιούσαν διάφορα σκευάσματα με βάση το γάλα και το λάδι. | Σ | οι αρχαίες Ελληνίδες καθάριζαν το πρόσωπό τους χρησιμοποιώντας διάφορα σκευάσματα με βάση το γάλα και το λάδι (σελ. 169) | | Τα αφεψήματα γίνονται με δυνατό βρασμό του θεραπευτικού μέρους του φυτού σε νερό για 2 ώρες τουλάχιστον. | Λ | στο αφέψημα το βότανο βράζει μαζί με το νερό (σελ. 137) — δεν αναφέρεται πουθενά δυνατός βρασμός για δύο ώρες· το έγχυμα αφήνεται 10 ως 20 λεπτά | | Στα γαλακτώματα προστίθεται ο γαλακτωματoποιητής, ο οποίος δίνει στο γαλάκτωμα ισχυρές καθαριστικές ιδιότητες. | Λ | προστίθεται ένα άλλο συστατικό, ο γαλακτωματoποιητής, ο οποίος σταθεροποιεί το γαλάκτωμα (σελ. 172) — σταθεροποιεί, δεν δίνει καθαριστικές ιδιότητες | | Μερικές από τις θεραπευτικές ιδιότητες της αλόης είναι η αύξηση της τριχοφυΐας, η επούλωση τραυμάτων, η ανακούφιση από τις εντερικές διαταραχές και το γαστρικό άλγος. | Σ | οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν την αλόη τη γνησία για τη θεραπεία πληγών… ως επουλωτικό πληγών και τραυμάτων· χρησιμοποιείται γενικά ως καθαρτικό καθώς και σε θεραπείες δέρματος (σελ. 109)· έχει επιπλέον ενυδατικές, καταπραϋντικές και αναπλαστικές ιδιότητες (σελ. 172) | | Οι αρχαίοι Έλληνες καθάριζαν το σώμα τους με σαπούνι. | Λ | οι αρχαίοι Έλληνες δεν χρησιμοποιούσαν ίδιο ακριβώς σαπούνι (σελ. 173)· για τον καθαρισμό του σώματος χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο, την αλισίβα και τη «ρύμμα» (σελ. 195) | | Την αλισίβα τη φτιάχνουμε με πηλό. | Λ | η αλισίβα είναι το σταχτόνερο, το οποίο έχει απορρυπαντικές, λευκαντικές και απολυμαντικές ιδιότητες (σελ. 173) — φτιάχνεται με στάχτη, όχι με πηλό· ο πηλός ανήκει στη ρύμμα | | Τα αρώματα οι αρχαίοι Έλληνες τα διέκριναν σε δύο κατηγορίες. Σε αυτά που βρίσκονταν σε υγρή κατάσταση, τα έλαια, και στα παχύρρευστα, τις αλοιφές. | Σ | τα αρώματα τα διέκριναν σε δύο κατηγορίες: σε αυτά που βρίσκονταν σε υγρή κατάσταση, τα έλαια, και στα παχύρρευστα και στερεά, τις αλοιφές (σελ. 131) | | Ένα από τα πιο γνωστά αρχαία ελληνικά αρώματα ήταν η βανίλια. | Λ | τα πιο γνωστά αρχαία ελληνικά αρώματα ήταν το ίρινον… το νάρδον, το βάλσαμο, η στακτή… το μελίνιο… το ρόδιο… το τύλιον έλαιον (σελ. 136) | | Για την παρασκευή των αρωμάτων έκοβαν με κοπίδι και έπειτα κοπανούσαν στο μιξεράκι τα αρωματικά μέρη της ίριδας. | Λ | έκοβαν με κοπίδι και έπειτα κοπανούσαν στο γουδί τα αρωματικά μέρη της ίριδας (σελ. 136) | | Τα αρώματα και οι αλοιφές της αρχαιότητας γίνονταν πιο παχύρευστα, με την προσθήκη στάχτης και γόμμας. | Λ | γίνονταν πιο παχύρευστα, μέσω της θέρμανσης του λαδιού και των καρυκευμάτων μέσα σε μία δεξαμενή νερού, με την προσθήκη ρετσινιού και γόμμας (σελ. 187) — ρετσινιού, όχι στάχτης |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι τέσσερις προτάσεις: ότι η φυτοκοσμητολογία είναι η παρασκευή καλλυντικών από φυσικά συστατικά· ότι οι αρχαίες Ελληνίδες καθάριζαν το πρόσωπό τους με σκευάσματα με βάση το γάλα και το λάδι· ότι στις θεραπευτικές ιδιότητες της αλόης ανήκουν η επούλωση τραυμάτων και η ανακούφιση από εντερικές διαταραχές· και ότι τα αρώματα τα διέκριναν σε υγρά, δηλαδή τα έλαια, και σε παχύρρευστα, δηλαδή τις αλοιφές. Λανθασμένες είναι οι υπόλοιπες: το αφέψημα δεν βράζει δύο ώρες· ο γαλακτωματοποιητής σταθεροποιεί το γαλάκτωμα και δεν του δίνει καθαριστικές ιδιότητες· οι αρχαίοι Έλληνες δεν καθάριζαν το σώμα τους με σαπούνι αλλά με ελαιόλαδο, αλισίβα και ρύμμα· η αλισίβα είναι το σταχτόνερο και δεν φτιάχνεται με πηλό· η βανίλια δεν ήταν αρχαίο ελληνικό άρωμα· τα αρωματικά μέρη τα κοπανούσαν στο γουδί και όχι στο μιξεράκι· και οι αλοιφές γίνονταν παχύρρευστες με ρετσίνι και γόμμα, όχι με στάχτη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β — 2 (αντικειμενικού τύπου) — Συμπλήρωση κενών — καλλυντικά προϊόντα

Ερώτηση: Συμπληρώστε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις.

Απάντηση:

Το συμπληρωμένο κείμενο

Ο χυμός από αγριοστάφυλα περιέχει (1) τρυγικό οξύ, ένα από τα πιο διαδεδομένα οξέα φρούτων. Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τη λοσιόν με σταφύλια για την αντιμετώπιση (2) των φακίδων και των (3) λεκέδων του δέρματος. Το (4) μέλι είναι ένας πολύ δραστικός ενυδατικός παράγοντας, καθώς ελκύει, απορροφά και διατηρεί το νερό στα μόριά του. Το πλιγούρι περιέχει σελήνιο και βιταμίνη Ε, που είναι ισχυρές (5) αντιοξειδωτικές ουσίες, και μαγνήσιο, που ενισχύει το μυϊκό σύστημα. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι (6) το γαϊδουρινό γάλα εξαφανίζει τις ρυτίδες στο δέρμα, καθιστά το δέρμα πιο λεπτό και το διατηρεί λευκό. Κατά την αρχαιότητα το βαλσαμόλαδο αποτέλεσε το καλύτερο (7) φάρμακο (βάλσαμο) των αρχαίων Σπαρτιατών, με το οποίο (8) θεράπευαν τις πληγές τους μετά τις μάχες. Η κηραλοιφή είναι μια κρέμα (9) λιπαρή φτιαγμένη από δύο και μόνο φυσικά συστατικά: (10) κερί μέλισσας και (11) ελαιόλαδο. Όταν χρησιμοποιούμε βότανα στις κηραλοιφές, χρησιμοποιούμε το (12) έγχυμά τους.

Η τεκμηρίωση | # | Πηγή | |---|---| | 1-3 | στην αρχαιότητα ήταν γνωστή η λευκαντική δράση του χυμού από αγριοστάφυλα, τα οποία περιέχουν τρυγικό οξύ, ένα από τα πιο διαδεδομένα οξέα φρούτων· το χρησιμοποιούσαν για την αντιμετώπιση των φακίδων και των λεκέδων του δέρματος (σελ. 177) | | 4 | όσον αφορά το δέρμα, το μέλι είναι ένας πολύ δραστικός ενυδατικός παράγοντας, καθώς ελκύει, απορροφά και διατηρεί το νερό στα μόριά του (σελ. 180) | | 5 | περιέχει, παράλληλα, σελήνιο και βιταμίνη Ε, που είναι ισχυρές αντιοξειδωτικές ουσίες (σελ. 182) | | 6 | ο Πλίνιος αναφέρει ότι το γαϊδουρινό γάλα εξαφανίζει τις ρυτίδες στο δέρμα, καθιστά το δέρμα πιο λεπτό και το διατηρεί λευκό (σελ. 180) | | 7-8 | κατά την αρχαιότητα αποτέλεσε το καλύτερο φάρμακο (βάλσαμο) των αρχαίων Σπαρτιατών, με το οποίο θεράπευαν τις πληγές τους μετά τις μάχες (σελ. 191) | | 9-11 | είναι μια κρέμα λιπαρή, φτιαγμένη από δύο και μόνο φυσικά συστατικά: κερί μέλισσας και ελαιόλαδο (σελ. 187) | | 12 | όταν χρησιμοποιούμε βότανα, χρησιμοποιούμε το έγχυμά τους (δεν προσθέτουμε δηλαδή απλώς τα βότανα) (σελ. 189) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συμπληρωμένο κείμενο έχει ως εξής. Ο χυμός από αγριοστάφυλα περιέχει τρυγικό οξύ, ένα από τα πιο διαδεδομένα οξέα φρούτων. Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τη λοσιόν με σταφύλια για την αντιμετώπιση των φακίδων και των λεκέδων του δέρματος. Το μέλι είναι ένας πολύ δραστικός ενυδατικός παράγοντας, καθώς ελκύει, απορροφά και διατηρεί το νερό στα μόριά του. Το πλιγούρι περιέχει σελήνιο και βιταμίνη Ε, που είναι ισχυρές αντιοξειδωτικές ουσίες. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι το γαϊδουρινό γάλα εξαφανίζει τις ρυτίδες στο δέρμα. Το βαλσαμόλαδο αποτέλεσε το καλύτερο φάρμακο, δηλαδή βάλσαμο, των αρχαίων Σπαρτιατών, με το οποίο θεράπευαν τις πληγές τους μετά τις μάχες. Η κηραλοιφή είναι μια κρέμα λιπαρή, φτιαγμένη από δύο και μόνο φυσικά συστατικά, το κερί μέλισσας και το ελαιόλαδο. Και όταν χρησιμοποιούμε βότανα στις κηραλοιφές, χρησιμοποιούμε το έγχυμά τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β — 3 (αντικειμενικού τύπου) — Πίνακας ιδιοτήτων βοτάνων

Ερώτηση: Καταγράψτε στον παρακάτω πίνακα τις ιδιότητες των βοτάνων.

Απάντηση:

Ο συμπληρωμένος πίνακας (σελ. 193) | Βότανα | Ιδιότητες | |---|---| | Κανέλα | θερμαντικό, τονωτικό κυκλοφοριακού, αντιβακτηριδιακό, επουλωτικό και αφροδισιακό | | Μαντζουράνα | τονωτικό, καταπραϋντικό, αντισηπτικό | | Γλυκάνισο | αντιφλεγμονώδες, ιδανικό για ψωρίαση και ψώρα | | Στύραξ - Κυδωνιά (ρητίνη) | αντισηπτικό, επουλωτικό και παρασιτοκτόνο | | Αλθαία | στυπτικό, αντιφλεγμονώδες, επουλωτικό, αιμολυτικό, μαλακτικό | | Τίλιο | ηρεμιστικό, διουρητικό, ήπιο στυπτικό, λευκαντικό, αντιρυτιδικό, μαλακτικό | | Θυμάρι | ενεργειακό, υπεραιμικό, τονωτικό, δυναμωτικό | | Σχίνο ή μαστίχα | αντιμικροβιακό, αντιφλεγμονώδες, αντιοξειδωτικό και αναπλαστικό | | Κρίνο | λευκαντικό | | Κρόκος | αντιγηραντικό, αντιοξειδωτικό | | Τριαντάφυλλο | αρωματικό, αντιγηραντικό, διεγερτικό και τονωτικό |

Το πλαίσιο (σελ. 193): ο πίνακας προέρχεται από την ενότητα «άλλα βότανα που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες», που ακολουθεί την παρασκευή των αρωματισμένων λαδιών.

Η αξιοποίησή τους στην κηραλοιφή (σελ. 189): στη βασική συνταγή μπορούν να προστεθούν διάφορα έλαια για πιο εξειδικευμένη χρήση… αιθέρια έλαια, βότανα (χαμομήλι, λεβάντα, δεντρολίβανο, θυμάρι, μελισσόχορτο, φασκόμηλο, αχιλλεία, καλέντουλα, τσουκνίδα, αγιόκλημα, μέντα, ιβίσκος)· όταν χρησιμοποιούμε βότανα, χρησιμοποιούμε το έγχυμά τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κανέλα είναι θερμαντικό, τονωτικό του κυκλοφοριακού, αντιβακτηριδιακό, επουλωτικό και αφροδισιακό. Η μαντζουράνα τονωτικό, καταπραϋντικό και αντισηπτικό. Το γλυκάνισο αντιφλεγμονώδες, ιδανικό για ψωρίαση και ψώρα. Η ρητίνη του στύρακα ή της κυδωνιάς αντισηπτικό, επουλωτικό και παρασιτοκτόνο. Η αλθαία στυπτικό, αντιφλεγμονώδες, επουλωτικό, αιμολυτικό και μαλακτικό. Το τίλιο ηρεμιστικό, διουρητικό, ήπιο στυπτικό, λευκαντικό, αντιρυτιδικό και μαλακτικό. Το θυμάρι ενεργειακό, υπεραιμικό, τονωτικό και δυναμωτικό. Το σχίνο ή μαστίχα αντιμικροβιακό, αντιφλεγμονώδες, αντιοξειδωτικό και αναπλαστικό. Το κρίνο λευκαντικό. Ο κρόκος αντιγηραντικό και αντιοξειδωτικό. Και το τριαντάφυλλο αρωματικό, αντιγηραντικό, διεγερτικό και τονωτικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β — 4 (αντικειμενικού τύπου) — Λυχνάρι και laser

Ερώτηση: Η φλόγα του λυχναριού, ως δέσμη φωτός, πώς θα μπορούσε να συσχετιστεί με το σύγχρονο laser;

Απάντηση:

Ο συμπληρωμένος πίνακας | Εξεταζόμενα σημεία | Λυχνάρι | Laser | |---|---|---| | Φυσικό φαινόμενο | η καύση — η φλόγα του λυχναριού εκπέμπει φως και θερμότητα χωρίς κατεύθυνση | η εκπομπή δέσμης μονοχρωματικού, σύμφωνου και κατευθυνόμενου φωτός, που απορροφάται εκλεκτικά από τη μελανίνη της τρίχας | | Αποτέλεσμα φαινομένου | θερμότητα που καίει την τρίχα στην επιφάνεια του δέρματος | θερμότητα που μεταφέρεται μέσω της τρίχας στον θύλακο | | Δράση στην τρίχα | οι γυναίκες έκαιγαν τις τρίχες τους με τη φλόγα του λυχναριού· όσες δεν άντεχαν κατευθείαν τη φωτιά έριχναν καυτή στάχτη, που οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση (σελ. 194) | καταστροφή του τριχοθυλακίου, άρα μόνιμη αποτρίχωση |

Το κοινό τους: και στις δύο περιπτώσεις το μέσο είναι το φως ως πηγή θερμότητας και ο στόχος η καταστροφή της τρίχας με θερμική δράση.

Η ουσιαστική διαφορά: η φλόγα δρα τυχαία και επιφανειακά — γι' αυτό και το αποτέλεσμα ήταν προσωρινό και επώδυνο (όσες δεν άντεχαν κατευθείαν τη φωτιά)· το laser δρα εκλεκτικά στη χρωστική της τρίχας και φτάνει στον θύλακο, γι' αυτό και το αποτέλεσμα είναι μόνιμο και ελεγχόμενο.

Η αρχαία διαίσθηση (σελ. 194): οι αρχαίοι είχαν ήδη αντιληφθεί ότι η θερμότητα μπορεί να οδηγήσει τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση — δηλαδή ότι η δράση δεν είναι μόνο στην ορατή τρίχα αλλά και στη ρίζα της.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και στις δύο περιπτώσεις το μέσο είναι το φως ως πηγή θερμότητας και ο στόχος η καταστροφή της τρίχας με θερμική δράση. Στο λυχνάρι το φυσικό φαινόμενο είναι η καύση, με αποτέλεσμα θερμότητα που καίει την τρίχα στην επιφάνεια του δέρματος: οι γυναίκες έκαιγαν τις τρίχες τους με τη φλόγα του λυχναριού, ενώ όσες δεν άντεχαν κατευθείαν τη φωτιά έριχναν καυτή στάχτη, που οδηγούσε τις τρίχες σε μαρασμό και πτώση. Στο laser το φυσικό φαινόμενο είναι η εκπομπή δέσμης φωτός, η οποία απορροφάται εκλεκτικά από τη μελανίνη της τρίχας, με αποτέλεσμα η θερμότητα να μεταφέρεται μέσω της τρίχας στον θύλακο και να τον καταστρέφει, δίνοντας μόνιμη αποτρίχωση. Η ουσιαστική διαφορά είναι λοιπόν ότι η φλόγα δρα τυχαία και επιφανειακά, ενώ το laser εκλεκτικά και σε βάθος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο