Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ερωτήσεις σελ. 171) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΟΔΟΝΤΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ερωτήσεις σελ. 171)

Απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις του κεφαλαίου 8.

Ερώτηση 1 — Στόχοι των Πρώτων Βοηθειών

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι της προσφοράς των Πρώτων Βοηθειών;

Απάντηση:

• Οι πρώτες βοήθειες είναι το σύνολο των φροντίδων που προσφέρονται σε έκτακτη ανάγκη σε άτομο που τραυματίζεται ή αρρωσταίνει αιφνίδια, με τα διαθέσιμα μέσα, για καταστάσεις που απειλούν τη ζωή και την υγεία. Στόχοι (σελ. 147): 1. να διατηρηθεί στη ζωή ο ασθενής· 2. να ανακουφιστεί από τον πόνο και να περιοριστεί η επιδείνωση του προβλήματος υγείας· 3. να συμβάλλουν στην ανάρρωση. Για να επιτευχθούν, ο παρέχων ενεργεί ήρεμα με τους κατάλληλους χειρισμούς, δημιουργεί ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης-ασφάλειας, φροντίζει τη μεταφορά σε νοσοκομείο-ιατρείο-σπίτι, αναφέρει τις παρατηρήσεις του στην ιατρική ομάδα και δεν βάζει σε κίνδυνο τον εαυτό του (αμφίδρομη έκθεση σε κίνδυνο)· ακολουθεί τη σειρά: αξιολόγηση συνθηκών → κατάστασης πάσχοντος → κλήση ιατρικής βοήθειας → φροντίδες → μεταφορά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διατήρηση του ασθενούς στη ζωή, ανακούφιση από τον πόνο και περιορισμός της επιδείνωσης, συμβολή στην ανάρρωση — με ασφάλεια του παρέχοντος και σωστή σειρά ενεργειών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ταξινόμηση εγκαυμάτων

Ερώτηση: Ποια είναι η ταξινόμηση των εγκαυμάτων;

Απάντηση:

• Εγκαύματα = βλάβες του δέρματος από πολύ υψηλή ή πολύ χαμηλή θερμοκρασία. Ταξινομούνται κατά αιτία, έκταση και βάθος (σελ. 152-153). Κατά αιτία: από ξηρή θερμότητα ή φλόγα (αναμμένο υγραέριο-ξύλο, καυτά αντικείμενα, τριβή)· από υγρή θερμότητα (αναμμένο οινόπνευμα-βενζίνη, ατμοί, καυτά υγρά)· από ψύξη (παγωμένα μέταλλα, υγροποιημένο άζωτο-οξυγόνο)· από χημικές ουσίες (καθαριστικά, λευκαντικά, διαλυτικά, αναθυμιάσεις)· από ηλεκτρισμό (ηλεκτροπληξία, κεραυνός)· από ακτινοβολίες (ραδιενεργές, ήλιος, υπεριώδεις) — στο εργαστήριο συχνότερα ξηρή-υγρή θερμότητα, χημικές-καυστικές ουσίες, ηλεκτρισμός. Κατά έκταση (βαρύτητα — απώλεια υγρών, πτώση πίεσης, σοκ): > 1 % της επιφάνειας → ιατρός, > 9 % → νοσοκομείο· υπολογισμός με τον Πίνακα 8.1: κεφάλι 9 %, πρόσθια και οπίσθια επιφάνεια σώματος 18 % + 18 %, κάθε άνω άκρο 9 %, πρόσθια-οπίσθια επιφάνεια κάθε κάτω άκρου 9 % + 9 %, περίνεο 1 %. Κατά βάθος: 1. επιφανειακά — εξωτερική στοιβάδα επιδερμίδας, ερυθρότητα-οίδημα-ευαισθησία = 1ου βαθμού· 2. μερικού πάχους — μερικές στοιβάδες, φλύκταινες με υγρό εξίδρωμα, μεγάλη ευαισθησία = 2ου βαθμού· 3. ολικού πάχους — όλες οι στοιβάδες ή/και υποδόριοι ιστοί: 3ου βαθμού (νέκρωση επιδερμίδας-δέρματος) και 4ου βαθμού (νέκρωση και υποδόριων)· ολικού πάχους → πάντα νοσοκομειακή φροντίδα, παιδιά → ιατρική φροντίδα για μερικού και ολικού πάχους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά αιτία (ξηρή/υγρή θερμότητα, ψύξη, χημικά, ηλεκτρισμός, ακτινοβολίες)· κατά έκταση (κανόνας των 9: > 1 % ιατρός, > 9 % νοσοκομείο)· κατά βάθος: επιφανειακά (1ου), μερικού πάχους με φλύκταινες (2ου), ολικού πάχους (3ου δέρμα, 4ου και υποδόριοι ιστοί).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Βασικές ενέργειες στα εγκαύματα

Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές ενέργειες στην αντιμετώπιση των εγκαυμάτων;

Απάντηση:

• Πρώτα ο παρέχων εξασφαλίζει τη δική του ασφάλεια από φωτιά, ρεύμα, αναθυμιάσεις. Ενέργειες (σελ. 154-155): 1. Απομάκρυνση του ατόμου από τη φωτιά και μεταφορά σε ήσυχο μέρος. 2. Άμεση ειδοποίηση ασθενοφόρου. 3. Πρώτα αντιμετωπίζονται τυχόν αναπνευστικά προβλήματα. 4. Από την τραυματισμένη περιοχή, πριν αρχίσει να πρήζεται, αφαιρούνται στενά ρούχα, ζώνη, κοσμήματα, ρολόι, παπούτσια. 5. Άμεση ψύξη για ≈ 10 λεπτά με κρύο νερό, βρεγμένες κρύες κομπρέσες ή πάγο — εμποδίζει την επέκταση της βλάβης, μειώνει το οίδημα, ανακουφίζει τον πόνο. 6. Κάλυψη με βαζελινούχο γάζα και επίδεσμο. 7. Δεν τρυπάμε τις φλύκταινες — κίνδυνος μόλυνσης. 8. Έγκαυμα μερικού ή ολικού πάχους ή > 9 % του σώματος → ιατρική φροντίδα και νοσοκομείο. 9. Ως το ασθενοφόρο: ήσυχο μέρος χωρίς πολύ φως, αφαίρεση εφαρμοστών ρούχων αλλά όχι των καμένων που είναι κολλημένα, σκέπασμα με σεντόνι-κουβέρτα. 10. Με αισθήσεις: συχνά μικρές ποσότητες νερού ή αναψυκτικού. 11. Χημικό έγκαυμα: πριν από κάθε ενέργεια ξέπλυμα με κρύο νερό για αρκετή ώρα. (Ηλεκτρικά εγκαύματα εισόδου-εξόδου: αποστειρωμένη γάζα-λευκοπλάστης.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απομάκρυνση από τη φωτιά, ασθενοφόρο, πρώτα η αναπνοή, αφαίρεση στενών ρούχων-κοσμημάτων πριν το πρήξιμο, ψύξη ≈ 10 λεπτά με κρύο νερό, βαζελινούχος γάζα-επίδεσμος, όχι τρύπημα φλυκταινών, νοσοκομείο για μερικού/ολικού πάχους ή > 9 %, ήσυχο μέρος-κουβέρτα χωρίς αφαίρεση κολλημένων ρούχων, μικρές ποσότητες νερού, χημικά → πρώτα άφθονο κρύο νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Προτεραιότητες σε εξωτερική αιμορραγία

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προτεραιότητες στην αντιμετώπιση μιας εξωτερικής αιμορραγίας;

Απάντηση:

• Οι προτεραιότητες των πρώτων βοηθειών σε αιμορραγία (σελ. 155-156): 1. Να σταματήσει η απώλεια αίματος το συντομότερο — με πίεση πάνω στο τραύμα ή πίεση πάνω στην αρτηρία, και τοποθέτηση του τραυματισμένου μέρους σε πιο υψηλή θέση, ώστε να επιβραδυνθεί η ροή του αίματος στην περιοχή. 2. Να μειωθεί ο κίνδυνος του σοκ (καταπληξίας) σε μεγάλη απώλεια αίματος — ξάπλωμα, πόδια ψηλά, κουβέρτες. 3. Να καλυφθεί με γάζα ή καθαρό ύφασμα κάθε ανοιχτό τραύμα, για προστασία και αποφυγή μόλυνσης (το ανοιχτό τραύμα επιτρέπει την είσοδο μικροβίων). 4. Ο παρέχων να τηρεί τους κανόνες υγιεινής για να μη μεταδοθεί λοίμωξη από τον ασθενή σε αυτόν — π.χ. γάντια μιας χρήσης. Στη συνέχεια ειδοποιείται ο γιατρός για την περαιτέρω φροντίδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Διακοπή της απώλειας αίματος με πίεση στο τραύμα ή στην αρτηρία και ανύψωση του μέλους· 2) μείωση του κινδύνου σοκ· 3) κάλυψη κάθε ανοιχτού τραύματος με γάζα-καθαρό ύφασμα· 4) τήρηση κανόνων υγιεινής από τον παρέχοντα (γάντια μιας χρήσης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Αντιμετώπιση μεγάλης εξωτερικής αιμορραγίας

Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζεται μια μεγάλη εξωτερική αιμορραγία;

Απάντηση:

• Οι απλές αιμορραγίες από μικρά τραύματα αντιμετωπίζονται με συνεχή πίεση με αποστειρωμένη γάζα ή καθαρό πανί για ≈ 10 λεπτά, ώστε να σχηματιστεί θρόμβος. Μεγάλη αιμορραγία από βαθύ τραύμα που έχει επηρεάσει αρτηρία (σελ. 156-157): ασκείται και δεύτερη πίεση πάνω στο στέλεχος της αρτηρίας — για την ανεύρεσή της γίνεται ψηλάφηση του δέρματος προς τα επάνω μέχρι να βρεθεί ο σφυγμός κάτω από τα μαλακά μόρια. Τρόπος πίεσης (μηχανικό πίεστρο — tourniquet): 1. ετοιμάζεται σφιχτό πακέτο από γάζες και τοποθετείται στο σημείο ψηλάφησης του σφυγμού· 2. στερεώνεται με μεγάλο επίδεσμο και οι δύο άκρες του περιστρέφονται με μοχλό ή ξύλο μέχρι να σταματήσει εντελώς η ροή του αίματος· 3. πάνω στο τραύμα αποστειρωμένη γάζα και λευκοπλάστης· 4. κάθε 10 λεπτά χαλαρώνεται ο επίδεσμος για 1 λεπτό, για να αποφευχθεί νέκρωση των ιστών — η ισχαιμική περίδεση δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 10 λεπτά· 5. μετά από 20-30 λεπτά η αιμορραγία πρέπει να έχει σταματήσει (διαπιστώνεται στη χαλάρωση)· 6. τότε λύνεται ο επίδεσμος, αλλά το τραύμα παραμένει κλειστό με γάζα-λευκοπλάστη. Καθ' όλη τη διαδικασία ο ασθενής είναι ξαπλωμένος με το μέλος ανυψωμένο (μείωση ροής, επιβράδυνση σοκ) και ειδοποιείται γιατρός· ο παρέχων φοράει γάντια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πίεση στο τραύμα + δεύτερη πίεση στην αρτηρία (ψηλάφηση σφυγμού): σφιχτό πακέτο γαζών, μεγάλος επίδεσμος περιστρεφόμενος με ξύλο (tourniquet) ως τη διακοπή ροής, γάζα-λευκοπλάστης στο τραύμα, χαλάρωση κάθε 10 λεπτά για 1 λεπτό, διακοπή μετά 20-30 λεπτά, τραύμα κλειστό· ασθενής ξαπλωμένος με το μέλος ανυψωμένο, κλήση γιατρού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Συμπτώματα εσωτερικής αιμορραγίας

Ερώτηση: Ποια είναι τα συμπτώματα μιας εσωτερικής αιμορραγίας;

Απάντηση:

• Η εσωτερική αιμορραγία προκαλείται από κλειστό τραύμα — πτώση ή ισχυρό χτύπημα — και μπορεί να είναι ορατή (μώλωπας, εκχύμωση) ή μη ορατή. Συμπτώματα (σελ. 157): 1. δέρμα χλωμό, κρύο και υγρό· 2. μεγάλο οίδημα γύρω από το τραύμα· 3. δυνατός πόνος στο στήθος ή στην κοιλιά· 4. αιμορραγία από το στόμα, τη μύτη ή τα αυτιά· 5. γρήγορος ή αδύναμος σφυγμός· 6. σύγχυση ή ακόμη και απώλεια των αισθήσεων. Όταν διαπιστώνονται, καλείται αμέσως ιατρική βοήθεια. Μεγάλη αιμορραγία μπορεί να οδηγήσει σε καταπληξία (shock) — ταχύπνοια, ταχυσφυγμία, συσκότιση ή απώλεια συνείδησης: άμεση βοήθεια, ξάπλωμα με πόδια ψηλότερα από το κεφάλι, κουβέρτες για αποφυγή υποθερμίας, και αν έχει αισθήσεις αλατόνερο, λεμονάδα με ζάχαρη ή γλυκό αναψυκτικό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χλωμό-κρύο-υγρό δέρμα, μεγάλο οίδημα, δυνατός πόνος σε στήθος-κοιλιά, αιμορραγία από στόμα-μύτη-αυτιά, γρήγορος ή αδύναμος σφυγμός, σύγχυση-απώλεια αισθήσεων → άμεση ιατρική βοήθεια· κίνδυνος shock (ταχύπνοια, ταχυσφυγμία) → πόδια ψηλά, κουβέρτες, γλυκά υγρά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Ενέργειες σε ηλεκτροπληξία

Ερώτηση: Ποιες είναι οι επιβεβλημένες ενέργειες σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας;

Απάντηση:

• Οι ενέργειες πρέπει να είναι ταχύτατες, με ιδιαίτερη προσοχή και ακρίβεια (σελ. 159): 1. Προσοχή ώστε να μην εκτεθούν στον κίνδυνο και άλλα άτομα. 2. Διακοπή της παροχής ρεύματος από τον γενικό διακόπτη του πίνακα· αν δεν είναι εφικτό, απομάκρυνση του θύματος ή του καλωδίου με στεγνό κομμάτι ξύλο ή άλλο μονωτικό υλικό. 3. Ειδοποίηση ασθενοφόρου — το θύμα, ακόμη κι αν συνήλθε, οδηγείται στο νοσοκομείο και παραμένει υπό ιατρική παρακολούθηση 24 ώρες. 4. Ο παρέχων δεν αγγίζει το θύμα όσο βρίσκεται σε επαφή με το ρεύμα (κίνδυνος ηλεκτροπληξίας)· φοράει μονωτικά γάντια ή τυλίγει τα χέρια με στεγνό πανί και πατάει σε μονωτικό υλικό (σανίδι, εφημερίδες, βιβλία). 5. Τα εγκαύματα εισόδου-εξόδου του ρεύματος καλύπτονται με αποστειρωμένη γάζα και λευκοπλάστη (πρώτες βοήθειες εγκαυμάτων). 6. Αν το θύμα δεν έχει τις αισθήσεις του, ελέγχονται αναπνοή και σφυγμός και γίνεται τεχνητή αναπνοή και καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (από εκπαιδευμένο). Η βαρύτητα εξαρτάται από τάση, ένταση (≥ 200 mA θανατηφόρα) και διάρκεια επαφής· πρόληψη: σωστή εγκατάσταση-συντήρηση, όχι βρεγμένα χέρια-πάτωμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προστασία των άλλων· διακοπή ρεύματος από τον γενικό διακόπτη ή απομάκρυνση θύματος/καλωδίου με στεγνό ξύλο· ασθενοφόρο και 24ωρη παρακολούθηση· καμία επαφή με το θύμα υπό τάση (μονωτικά γάντια, σανίδι)· γάζα-λευκοπλάστης στα εγκαύματα εισόδου-εξόδου· χωρίς αισθήσεις → τεχνητή αναπνοή-ΚΑΡΠΑ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Αντιμετώπιση θύματος δηλητηρίασης

Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζεται ένα θύμα δηλητηρίασης;

Απάντηση:

• Η δηλητηρίαση στο εργαστήριο προκαλείται από επικίνδυνες ουσίες με εισπνοή, επαφή δέρματος, κατάποση ή επαφή με τα μάτια (σελ. 161)· εξαιρετικά επικίνδυνα αέρια το μονοξείδιο του άνθρακα και το προπάνιο. Δηλητηρίαση από αέριο (εισπνοή): 1. μεταφορά του ασθενούς στον καθαρό αέρα· 2. φροντίδα για ανοιχτή αναπνευστική οδό· 3. κλήση ιατρικής βοήθειας και μεταφορά στο νοσοκομείο· 4. ως το ασθενοφόρο, χορήγηση οξυγόνου αν υπάρχει συσκευή, παρακολούθηση αναπνοής, σφυγμού, επιπέδου αντιδράσεων και αναζωογόνηση αν χρειαστεί· 5. προσοχή να μην εισπνεύσουν το αέριο τα άλλα άτομα — άνοιγμα πορτών-παραθύρων, αερισμός. Κατάποση χημικής ουσίας: ξέπλυμα του στόματος με νερό και, εφόσον έχει αισθήσεις, μικρές γουλιές νερό ή γάλα για να διαλυθεί η ουσία — αποφυγή εμετού, γιατί ο οισοφάγος και ο φάρυγγας θα έρθουν δεύτερη φορά σε επαφή με τη χημική ουσία. Επαφή δέρματος ή ματιού: πλύσιμο με άφθονο νερό και μεταφορά στο νοσοκομείο. Χρήσιμο το Κέντρο Δηλητηριάσεων (779-3777 κατά το βιβλίο· σήμερα 210-7793777) και το ΕΚΑΒ 166.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αέριο: καθαρός αέρας, ανοιχτή αναπνευστική οδός, ιατρική βοήθεια-νοσοκομείο, οξυγόνο και παρακολούθηση αναπνοής-σφυγμού, αναζωογόνηση, αερισμός χώρου για τους άλλους· κατάποση: ξέπλυμα στόματος, μικρές γουλιές νερό/γάλα, όχι εμετός· δέρμα-μάτι: άφθονο νερό και νοσοκομείο· Κέντρο Δηλητηριάσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Σημάδια μόλυνσης και ιατρική βοήθεια

Ερώτηση: Ποια είναι τα σημάδια πιθανής μόλυνσης και πότε ζητείται ιατρική βοήθεια;

Απάντηση:

• Οποιαδήποτε ανοιχτή πληγή μπορεί να μολυνθεί. Τα σημάδια πιθανής μόλυνσης εμφανίζονται συνήθως 24-72 ώρες μετά τον τραυματισμό (σελ. 168-169): αυξανόμενος πόνος και ευαισθησία, κοκκινίλα, πρήξιμο, πύον μέσα στην πληγή, λεπτές κόκκινες γραμμές στο δέρμα, διόγκωση των λεμφαδένων και πυρετός — τότε ο τραυματίας χρειάζεται ιατρική βοήθεια. Άμεση ιατρική βοήθεια για μηχανικές κακώσεις απαιτείται όταν: 1. η πληγή προκλήθηκε από βρώμικο αντικείμενο· 2. το ξένο σώμα είναι βαθιά σφηνωμένο στο τραύμα (δεν αφαιρείται — γάζα γύρω του, επίδεσμος πιο πάνω)· 3. η πληγή είναι πολύ βαθιά με μήκος > 12 χιλιοστά· 4. η αιμορραγία δεν σταματά· 5. υπάρχει αμφιβολία για αντιτετανικό εμβόλιο· 6. η πληγή είναι στο πρόσωπο με ενδεχόμενο αντιαισθητικής ουλής. Επίσης όλοι οι τραυματισμοί των ματιών θεωρούνται δυνητικά σοβαροί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σημάδια μόλυνσης (24-72 ώρες): αυξανόμενος πόνος-ευαισθησία, κοκκινίλα, πρήξιμο, πύον, λεπτές κόκκινες γραμμές, διογκωμένοι λεμφαδένες, πυρετός → ιατρός. Άμεση βοήθεια όταν: βρώμικο αντικείμενο, βαθιά σφηνωμένο ξένο σώμα, βαθιά πληγή > 12 mm, αιμορραγία που δεν σταματά, αμφιβολία αντιτετανικού, πληγή στο πρόσωπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Κακώσεις στα μάτια

Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζονται οι κακώσεις στα μάτια;

Απάντηση:

• Όλοι οι τραυματισμοί των ματιών, ακόμη και οι πιο επιπόλαιοι, είναι δυνητικά σοβαροί — μπορούν να προκαλέσουν ουλές ή μόλυνση του κερατοειδούς με πιθανή βλάβη της όρασης (σελ. 169). Αντιμετώπιση: μέχρι τη μεταφορά στο νοσοκομείο, σκεπάζεται το μάτι με αποστειρωμένη γάζα (οφθαλμική), ώστε να αποφευχθεί η μόλυνση και να εμποδίζονται οι κινήσεις του ματιού — οι κινήσεις μπορούν να επιδεινώσουν τη βλάβη· σε καμία περίπτωση δεν επιχειρείται η αφαίρεση ξένου σώματος από το μάτι· ο ασθενής μεταφέρεται αμέσως στο νοσοκομείο. Σε επαφή του ματιού με χημική ουσία (δηλητηρίαση) πλένεται με άφθονο νερό και ακολουθεί μεταφορά στο νοσοκομείο (σελ. 161). Πρόληψη: χρήση προστατευτικών γυαλιών καθ' όλη τη διάρκεια της εργασίας και ειδικά στη χύτευση και το τρόχισμα (ακρυλικά-μεταλλικά ρινίσματα, σκόνη, ατμοί — κεφ. 5).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθε τραυματισμός ματιού είναι δυνητικά σοβαρός: κάλυψη με αποστειρωμένη γάζα (μόλυνση, ακινησία ματιού), ποτέ αφαίρεση ξένου σώματος, άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο· σε χημική επαφή άφθονο νερό· πρόληψη με προστατευτικά γυαλιά.

Κριτήρια αξιολόγησης: