Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (Ερωτήσεις σελ. 76) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΟΔΟΝΤΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (Ερωτήσεις σελ. 76)
Απαντήσεις στις 20 ερωτήσεις του κεφαλαίου 5.
Ερώτηση 1 — Προϋποθέσεις χώρου στέγασης εργαστηρίου
Ερώτηση: Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρεί ο χώρος που θα στεγάσει ένα εργαστήριο;
Απάντηση:
- Κατά την § 5.1 (σελ. 45-46) εξετάζονται γενικά χαρακτηριστικά του κτιρίου και εσωτερικοί χώροι: 1. Τοποθεσία — κεντρικό σημείο της περιοχής, κοντά σε στάση λεωφορείου, με χώρο στάθμευσης. 2. Προσανατολισμός — άνετος φωτισμός και κατάλληλος αερισμός. 3. Δομή-κατασκευή — να επιτρέπει την εγκατάσταση δικτύου ύδρευσης-αποχέτευσης, συστημάτων κλιματισμού, απορρόφησης, εξαερισμού και εγκατάστασης υγραερίου, οξυγόνου και προπανίου· τήρηση των προδιαγραφών του Π.Δ. 16/96 (δομή, στερεότητα, περιβάλλων χώρος, αρχιτεκτονική, φωτισμός) και στα παλιά κτίρια. 4. Αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων — ξεχωριστοί χώροι εργασίας και βοηθητικοί χώροι· ελάχιστο 25 τ.μ. για 1-2 άτομα, +10 τ.μ. για κάθε επιπλέον εργαζόμενο. Συμπληρωματικά (κεφ. 1): κατάλληλη έκταση, φυσικός φωτισμός-εξαερισμός, υγειονομικές προδιαγραφές, κανόνες ασφαλείας, ηχομόνωση, σωστή κατανομή χώρων — ώστε να αποφεύγεται το «σύνδρομο του αρρωστημένου κτιρίου» (πονοκέφαλος, κόπωση, ατυχήματα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τοποθεσία (κεντρική, στάση, στάθμευση), προσανατολισμός (φως-αερισμός), δομή που δέχεται ύδρευση-αποχέτευση, κλιματισμό, απορρόφηση, εξαερισμό, αέρια (Π.Δ. 16/96)· ξεχωριστοί χώροι εργασίας + βοηθητικοί· ≥ 25 τ.μ. για 1-2 άτομα, +10 τ.μ. ανά εργαζόμενο· ηχομόνωση, υγειονομικές-ασφαλείας προδιαγραφές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Χώροι εργασίας και βοηθητικοί χώροι
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι χώροι εργασίας και ποιοι οι βοηθητικοί χώροι του εργαστηρίου;
Απάντηση:
- Χώροι εργασίας — πρέπει να είναι ξεχωριστοί ανάλογα με το είδος των εργασιών (σελ. 47): 1. χώρος εργασίας του τεχνίτη, 2. χώρος εργασίας με γύψο, 3. χώρος λείανσης και τροχίσματος των οδοντοστοιχιών, 4. χώρος κατασκευής χυτών εργασιών (εφόσον κατασκευάζονται χυτά). Βοηθητικοί χώροι: 1. χώρος υποδοχής και αρχείου — παραλαβή των εργασιών, ταξινόμηση-αρχειοθέτηση, όλη η γραφική εργασία· 2. χώρος ξεκούρασης· 3. χώρος υγιεινής (μπάνιο)· 4. κουζίνα· 5. χώροι αποθήκευσης. Η μελέτη στέγασης πρέπει να καλύπτει επιλογή χώρου, διαρρύθμιση και μέσα για ικανοποιητικό περιβάλλον.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χώροι εργασίας (ξεχωριστοί): τεχνίτη, γύψου, λείανσης-τροχίσματος οδοντοστοιχιών, χυτών εργασιών. Βοηθητικοί: υποδοχής-αρχείου, ξεκούρασης, υγιεινής, κουζίνα, αποθήκευσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Είδη πάγκων
Ερώτηση: Ποια είδη πάγκων τοποθετούνται στο εργαστήριο;
Απάντηση:
- Το εργαστήριο περιλαμβάνει τρεις βασικές μονάδες εργασίας σε ξεχωριστούς χώρους (τεχνίτη, γύψου, λείανσης) και, αν κατασκευάζονται χυτά, χώρο χύτευσης· κάθε χώρος έχει τον ειδικό του πάγκο (σελ. 48-51): 1. Πάγκος εργασίας του οδοντοτεχνίτη — φως από τα πλάγια, ύψος 85 εκ. (75-90), βάθος 50-60, πλάτος 110-130 εκ., συρτάρια χρυσού (3 εκ.) και απορριμμάτων (6 εκ.), πλάγια συρτάρια, 90 εκ. ελεύθερος χώρος μπροστά, κάθισμα εργασίας. 2. Πάγκος εργασίας με γύψο — μεταλλικός, ύψος 90-110 εκ. (όρθια εργασία), βάθος 60, κρεμαστός κάδος, νεροχύτης ζεστό-κρύο, ρεύμα, πεπιεσμένος αέρας, γυψοπαγίδα, θέση δονητή, ράφια αρθρωτήρων. 3. Πάγκος λείανσης — ύψος 100 εκ. (όρθιος) ή 70 εκ. (καθιστός), ενσωματωμένος νεροχύτης, απορρόφηση επάνω. 4. Πάγκος τροχίσματος των οδοντοστοιχιών — 80×50 εκ., δύο συρτάρια, διαφανής απαγωγός PLEXI GLASS συνδεδεμένος με την απορρόφηση, κάθισμα. 5. Πάγκος χύτευσης — πάγκος, ράφια κλιβάνων και τοίχος από πυρίμαχο υλικό, φυγόκεντρος με προστατευτικό κύλινδρο, κλίβανοι στο ύψος των ματιών με απαγωγό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πέντε πάγκοι: εργασίας οδοντοτεχνίτη, εργασίας με γύψο (μεταλλικός), λείανσης, τροχίσματος οδοντοστοιχιών (80×50, απαγωγός PLEXI GLASS), χύτευσης (πυρίμαχο υλικό, κλίβανοι-απαγωγός).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Κάθισμα εργασίας
Ερώτηση: Περιγράψτε το κάθισμα εργασίας.
Απάντηση:
- Στη θέση εργασίας ο οδοντοτεχνίτης πρέπει να έχει κάθισμα εργασίας με τροχούς και βάση αυξομειούμενη σε ύψος. Το οπίσθιο στήριγμα της πλάτης πρέπει να έχει δυνατότητα κίνησης μπρος-πίσω και αυξομειούμενο ύψος. Το στήριγμα της πλάτης και η βάση του καθίσματος πρέπει να είναι καλυμμένα με ύφασμα (σελ. 49). Το ίδιο κάθισμα (ίδιες προδιαγραφές) συνοδεύει και τον πάγκο τροχίσματος των οδοντοστοιχιών, όπου η εργασία γίνεται σε καθιστή θέση (σελ. 50). Είναι εργονομικό — σχεδιασμένο με βάση την ανατομία-φυσιολογία (γλωσσάρι) — ώστε ο τεχνίτης, που περνά πολλές ώρες στον πάγκο, να εργάζεται με άνεση και να αποφεύγει μυοσκελετική κόπωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθισμα με τροχούς, βάση αυξομειούμενου ύψους, πλάτη ρυθμιζόμενη μπρος-πίσω και σε ύψος, βάση και πλάτη καλυμμένες με ύφασμα· ίδιο και στον πάγκο τροχίσματος οδοντοστοιχιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Πυρίμαχο υλικό στον χώρο χύτευσης
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιείται πυρίμαχο υλικό στο χώρο χύτευσης;
Απάντηση:
- Στον ειδικό χώρο χυτών εργασιών ο πάγκος χύτευσης, τα ράφια πάνω από τον πάγκο στα οποία τοποθετούνται οι κλίβανοι, και ο τοίχος πίσω από τον πάγκο πρέπει να είναι κατασκευασμένα από πυρίμαχο υλικό (σελ. 50-51), λόγω των υψηλών θερμοκρασιών των κλιβάνων αποκήρωσης-προθέρμανσης (ως 1.150 °C) και της ανοιχτής φλόγας του φλόγιστρου κατά την τήξη του κράματος. Επιπλέον, η μηχανική φυγόκεντρος χύτευσης έχει μεταλλικό προστατευτικό κύλινδρο, οι κλίβανοι τοποθετούνται στο ύψος των ματιών με απαγωγό συνδεδεμένο σε ισχυρή απορρόφηση (θερμότητα, καπνός από την εξαέρωση των κεριών), ενώ πυρίμαχο είναι και το σκαφίδιο τήξης του κράματος. (Το πυρίμαχο υλικό δεν πρέπει να περιέχει αμίαντο — κεφ. 6.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον πάγκο χύτευσης, στα ράφια των κλιβάνων πάνω από τον πάγκο και στον τοίχο πίσω από αυτόν (λόγω κλιβάνων-φλόγας)· επιπλέον προστατευτικός κύλινδρος φυγοκέντρου και απαγωγός κλιβάνων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Έλεγχος διαρροής μανοεκτονωτή
Ερώτηση: Πώς γίνεται ο έλεγχος διαρροής του μανοεκτονωτή;
Απάντηση:
- Ο μανοεκτονωτής (μειωτήρας πίεσης) βιδώνεται στην έξοδο του κλείστρου της φιάλης και έχει δύο μανόμετρα — υψηλής (πίεση φιάλης) και χαμηλής (πίεση εξόδου). Διαδικασία ελέγχου διαρροής (σελ. 53): 1. Ξεβιδώνεται η στρόφιγγα ώστε να κλείσει η έξοδος του αερίου. 2. Κλείνεται το κλείστρο της φιάλης — έτσι ο μανοεκτονωτής μένει γεμάτος με αέριο και οι ενδείξεις και στα δύο μανόμετρα πρέπει να παραμένουν σταθερές. 3. Αν οι ενδείξεις μηδενιστούν, υπάρχει διαρροή. 4. Μετά τη σύνδεση όλων των στοιχείων, το κλείστρο ανοίγεται σιγά και ελέγχεται τυχόν διαρροή· για την ανακάλυψη του σημείου διαρροής στον μανοεκτονωτή και στους ελαστικούς σωλήνες χρησιμοποιείται σαπουνόνερο (φυσαλίδες) — ποτέ φλόγα, γιατί υπάρχει κίνδυνος ανάφλεξης. Συναφείς κανόνες: φιάλη και μανοεκτονωτής της ίδιας εταιρίας, στρόφιγγα κλειστή κατά το βίδωμα, απαγορεύεται λάδι ή λίπος στον μανοεκτονωτή οξυγόνου (ανάφλεξη), σωλήνες κατάλληλοι-άφθαρτοι με βαλβίδα αντεπιστροφής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξεβίδωμα της στρόφιγγας (κλείνει η έξοδος) → κλείσιμο του κλείστρου της φιάλης → ο μανοεκτονωτής μένει γεμάτος αέριο και οι ενδείξεις των δύο μανομέτρων πρέπει να μείνουν σταθερές· αν μηδενιστούν υπάρχει διαρροή· εντοπισμός σημείου με σαπουνόνερο, ποτέ φλόγα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Ηλεκτρολογικός εξοπλισμός πάγκου τεχνίτη
Ερώτηση: Περιγράψτε τον ηλεκτρολογικό εξοπλισμό του πάγκου εργασίας του τεχνίτη.
Απάντηση:
- Περιλαμβάνει ηλεκτρικό κινητήρα, αερότορ, απορρόφηση και φωτισμό (σελ. 54-55): 1. Ηλεκτρικός κινητήρας — περίπου 20.000 στροφές/λεπτό και 300 W, με βραχίονα και χειρολαβή· τοποθετείται κρεμασμένος ≈ 50 εκ. πάνω από την μπροστινή άκρη του πάγκου και 30 εκ. από το χέρι του τεχνίτη· μεταξύ κινητήρα και γάντζου συνιστάται ελατήριο για εξουδετέρωση της αντίστασης. 2. Αερότορ — τοποθετείται σε διάφορα σημεία του πάγκου χάρη στον ελαστικό βραχίονα. 3. Χειρολαβή — βασικό κριτήριο επιλογής οι δονήσεις που μεταδίδει στο χέρι (δύναμη, χρόνος έκθεσης, φάσμα συχνοτήτων — 5-1.500 Hz επικίνδυνες για παρενέργειες)· επίσης σχήμα, βάρος, μήκος, εύκολη-ασφαλής αλλαγή φρεζών-εγγλυφίδων, δυνατότητα επιδιόρθωσης. 4. Στόμιο εξαγωγής πεπιεσμένου αέρα — κάτω ή εμπρός από τον πάγκο. 5. Απορρόφηση — μικρός χώρος αλλά αποτελεσματική σε οποιαδήποτε θέση εργασίας. 6. Φωτισμός — συμπληρωματικός ατομικός με επιτραπέζια λάμπα 60 W (σε απόσταση για τη θερμότητα, μακριά από τη λυχνία Bunsen).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλεκτρικός κινητήρας ≈ 20.000 στροφές/300 W κρεμασμένος 50 εκ. πάνω από τον πάγκο-30 εκ. από το χέρι με ελατήριο· αερότορ με ελαστικό βραχίονα· χειρολαβή επιλεγμένη με κριτήριο τις δονήσεις (5-1.500 Hz), σχήμα, βάρος, αλλαγή φρεζών· στόμιο πεπιεσμένου αέρα· απορρόφηση αποτελεσματική σε κάθε θέση· επιτραπέζια λάμπα 60 W.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Τοποθέτηση δονητή
Ερώτηση: Πώς και σε ποια θέση τοποθετείται ο δονητής;
Απάντηση:
- Ο δονητής ανήκει στον ηλεκτρολογικό εξοπλισμό του χώρου εργασίας με γύψο και η τοποθέτησή του προϋποθέτει απόλυτα σταθερό υπόστρωμα: η κινητικότητα ενός ασταθούς πάγκου απορροφά μεγάλο μέρος των δονήσεων και ο δονητής γίνεται ανενεργός· αν τοποθετείται πάνω στον πάγκο, ο πάγκος πρέπει να πληροί προδιαγραφές υψηλής σταθερότητας (σελ. 55). Όταν ο πάγκος γύψου δεν είναι σταθερός, σχεδιάζεται ειδική θέση με δύο λύσεις (σελ. 50): 1. πάνω από τον πάγκο ένα σταθερό ράφι πολύ καλά στερεωμένο στον τοίχο· 2. ανοίγεται τρύπα στον πάγκο, από την οποία περνά σιδερένια κολώνα βιδωμένη στο πάτωμα και συγκολλημένη με τον πάγκο, που εξέχει ≈ 10 εκ. και πάνω της τοποθετείται ράφι για τον δονητή. Ο δονητής (κεφ. 7) χρειάζεται πλαστικό κάλυμμα που αλλάζεται συχνά (πρόληψη λοιμώξεων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον χώρο εργασίας με γύψο, σε απόλυτα σταθερό υπόστρωμα (αλλιώς οι δονήσεις απορροφώνται): πάγκος υψηλής σταθερότητας, ή σταθερό ράφι στερεωμένο στον τοίχο, ή σιδερένια κολώνα βιδωμένη στο πάτωμα μέσα από τρύπα του πάγκου (+10 εκ.) με ράφι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Τοποθέτηση αεροσυμπιεστή
Ερώτηση: Πώς και πού τοποθετείται ο αεροσυμπιεστής;
Απάντηση:
- Ο αεροσυμπιεστής (κομπρεσέρ) για τις ανάγκες ενός οδοντοτεχνικού εργαστηρίου πρέπει να είναι μεγάλης χωρητικότητας. Η σωστή εγκατάστασή του προϋποθέτει τοποθέτηση σε σταθερό πάτωμα, πάνω σε ελαστικούς τάκους και σε χώρο με καλή ηχομόνωση, απομακρυσμένο από τον εργασιακό χώρο (σελ. 56). Ο λόγος είναι ο θόρυβος: ο κατάλληλος για εργαστήριο αεροσυμπιεστής παράγει 90-100 dB, ενώ ο θόρυβος στο εργαστήριο δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 85 dB (σελ. 66)· η αντιμετώπιση στην πηγή γίνεται με σταθερό έδαφος, ελαστικούς τάκους, μονωτικό κάλυμμα και συστηματική συντήρηση, και στη διαδρομή με τοποθέτηση σε απομακρυσμένο ηχομονωμένο χώρο, μαζί με τον μηχανισμό της απορρόφησης και του κλιματισμού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεγάλης χωρητικότητας, σε σταθερό πάτωμα πάνω σε ελαστικούς τάκους, σε ηχομονωμένο χώρο απομακρυσμένο από τον χώρο εργασίας (παράγει 90-100 dB έναντι ορίου 85 dB), με μονωτικό κάλυμμα και συντήρηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Υδραυλικοί υποδοχείς εργαστηρίου
Ερώτηση: Περιγράψτε τους υδραυλικούς υποδοχείς ενός εργαστηρίου.
Απάντηση:
- Οι απαραίτητοι υδραυλικοί υποδοχείς του συστήματος ύδρευσης-αποχέτευσης (σελ. 59): 1. Ένα ντους — σε κεντρικό σημείο του εργαστηρίου ή στον χώρο κατασκευής χυτών, για το γρήγορο σβήσιμο φωτιάς από τα μαλλιά ή τα ρούχα. 2. Δύο νεροχύτες — ένας στον χώρο εργασίας με γύψο και ένας στον χώρο λείανσης. Ο νεροχύτης γύψου πρέπει να διαθέτει σύστημα διαχωρισμού της γύψου: απλούστερα, δύο λεκάνες η μία μέσα στην άλλη, με τη δεύτερη διάτρητη στα τοιχώματα από τη μέση και πάνω, ώστε η γύψος να συλλέγεται στη βάση της και το νερό να διαρρέει στην αποχέτευση· στο τέλος κάθε ημέρας η δεύτερη λεκάνη βγαίνει και καθαρίζεται. Ο νεροχύτης λείανσης είναι ενσωματωμένος στον πάγκο ή δίπλα του, για το πλύσιμο των στιλβωμένων εργασιών και των χεριών. 3. Δύο νιπτήρες — ένας στο μπάνιο και ένας στην κουζίνα. 4. Μία λεκάνη και μία μπανιέρα (ή ντουζιέρα) στον χώρο του λουτρού. Το δίκτυο ζεστού-κρύου νερού τροφοδοτεί τον χώρο γύψου, τη λείανση, το μπάνιο και την κουζίνα· η αποχέτευση του trimmer έχει φαρδύ σωλήνα προς τη λεκάνη διαχωρισμού γύψου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα ντους (κεντρικά ή στον χώρο χυτών — σβήσιμο φωτιάς σε μαλλιά-ρούχα)· δύο νεροχύτες: γύψου (με δύο λεκάνες, η εσωτερική διάτρητη από τη μέση και πάνω για διαχωρισμό γύψου, καθαρισμός καθημερινά) και λείανσης (ενσωματωμένος)· δύο νιπτήρες (μπάνιο, κουζίνα)· λεκάνη και μπανιέρα/ντουζιέρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Κανόνες υγιεινής-ασφάλειας ύδρευσης-αποχέτευσης
Ερώτηση: Περιγράψτε τους κανόνες υγιεινής και ασφάλειας του συστήματος ύδρευσης - αποχέτευσης.
Απάντηση:
- Το σύστημα ύδρευσης-αποχέτευσης πρέπει να ακολουθεί τους κανόνες υγιεινής και ασφάλειας των υδραυλικών εγκαταστάσεων (σελ. 60): 1. Η ύδρευση διασφαλίζει επαρκή τροφοδοσία με νερό καλής ποιότητας, αποφυγή διαρροών, αποφυγή θορύβων και προστασία από διαβρώσεις. 2. Το δίκτυο ύδρευσης προστατεύεται από την είσοδο λυμάτων, διατηρούμενο υπό υψηλή πίεση και με αντισιφωνικές διατάξεις. 3. Η εγκατάσταση ύδρευσης αντέχει σε πιέσεις τουλάχιστον 10 Bar, η αποχέτευση είναι στεγανή και αντέχει σε 4-6 Bar. 4. Το δίκτυο αποχέτευσης διασφαλίζει πλήρη παραλαβή όλων των λυμάτων, αποφυγή διαρροής και θορύβων, και ασφάλεια από διαφυγή, εισπνοή ή ανάφλεξη αερίων (δίκτυο εξαερισμού-αερισμού). 5. Η εγκατάσταση δεν μειώνει την αντοχή του κτιρίου. 6. Οι σωλήνες είναι ορατοί ή εύκολα προσπελάσιμοι και επιλέγονται κατά τις προδιαγραφές. Επιπλέον: μελέτη-δοκιμές στεγανότητας κατά την κατασκευή, τελική δοκιμή, συστηματικός έλεγχος-συντήρηση, γυψοπαγίδες (κεφ. 6).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επαρκές καθαρό νερό χωρίς διαρροές-θορύβους-διαβρώσεις· προστασία ύδρευσης από λύματα (υψηλή πίεση, αντισιφωνικές διατάξεις)· ύδρευση ≥ 10 Bar, αποχέτευση στεγανή 4-6 Bar· πλήρης παραλαβή λυμάτων και ασφάλεια από αέρια· χωρίς μείωση αντοχής κτιρίου· σωλήνες ορατοί-προσπελάσιμοι κατά προδιαγραφές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Πηγές επαγγελματικού κινδύνου και προληπτικά μέτρα
Ερώτηση: Ποιες είναι οι πηγές επαγγελματικού κινδύνου και ποια είναι τα προληπτικά μέτρα μείωσης του κινδύνου;
Απάντηση:
- Πηγές επαγγελματικού κινδύνου (σελ. 61): 1. ο εξοπλισμός εργασίας, 2. τα υλικά που χρησιμοποιούνται, 3. οι μέθοδοι και τεχνικές που εφαρμόζει ο εργαζόμενος ή τρίτος, 4. η δομή και οργάνωση της επιχείρησης, 5. οι χώροι και το περιβάλλον εργασίας. Το περιβάλλον επιβαρύνεται από χημικούς (πτητικά, αέρια, σωματίδια, τοξικά υγρά, ατμοί), φυσικούς (θόρυβος, ακτινοβολία, θερμοκρασία, κραδασμοί) και βιολογικούς (μικρόβια) παράγοντες — συχνότερα νοσήματα οι πνευμονοκονιάσεις και οι χρόνιες δηλητηριάσεις. Προληπτικά μέτρα: καθοριστική η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και το ευχάριστο κλίμα. Οργάνωση ασφαλούς χώρου: ασφαλές κτίριο με κατάλληλο φωτισμό· ασφαλής εξοπλισμός (καλή κατάσταση, συστηματική συντήρηση)· μέσα προστασίας για τα μηχανήματα και προστατευτικά μέσα για τους εργαζόμενους· τάξη και καθαριότητα· υγιεινή ατμόσφαιρα (χωρίς σκόνη, καπνό, τοξικά αέρια). Από τους εργαζόμενους: τήρηση κανόνων ασφαλείας, χρήση ΜΑΠ, σωστή συνεργασία, να μην προκαλούν κινδύνους. Ειδικά μέτρα (§ 5.3.α-στ): φωτισμός, μικροκλίμα, πυρασφάλεια, αντιρρυπαντικά φίλτρα-απορρόφηση, ΜΑΠ, προστασία από λοιμώξεις, φαρμακείο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πηγές: εξοπλισμός, υλικά, μέθοδοι-τεχνικές, δομή-οργάνωση επιχείρησης, χώροι-περιβάλλον (χημικοί, φυσικοί, βιολογικοί παράγοντες). Μέτρα: ασφαλές κτίριο-φωτισμός, συντηρημένος εξοπλισμός, προστατευτικά μηχανημάτων-εργαζομένων, τάξη-καθαριότητα, υγιεινή ατμόσφαιρα· εργαζόμενοι: κανόνες, ΜΑΠ, συνεργασία· ειδικά: φωτισμός, μικροκλίμα, πυρασφάλεια, απορρόφηση, ΜΑΠ, λοιμώξεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Χαρακτηριστικά τεχνητού φωτισμού και συμπληρωματικός φωτισμός
Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του τεχνητού φωτισμού και πού τοποθετείται συμπληρωματικός τεχνητός φωτισμός;
Απάντηση:
- Ο φυσικός φωτισμός είναι ο καλύτερος αλλά μεταβάλλεται με την ώρα, την εποχή και τον καιρό, γι' αυτό χρησιμοποιείται πρόσθετος τεχνητός φωτισμός (σελ. 62-64). Χαρακτηριστικά: ομοιόμορφος, χωρίς σκιές ή θάμπωμα, ένταση ανάλογη με τη φύση της εργασίας, να διαχέεται και να κατευθύνεται σωστά· πηγές: λαμπτήρες πυράκτωσης (μειονεκτήματα: λαμπρότητα, θερμότητα, αλλοίωση χρωμάτων, μικρή απόδοση — αντιοικονομικοί) και λαμπτήρες εκκένωσης — φθορισμού, οι καταλληλότεροι (λιγότερη θερμότητα, χαμηλή λαμπρότητα, ≈ φυσικό φως, τριπλάσια απόδοση, μεγαλύτερη διάρκεια)· υπολογισμός στάθμης (ισχύς-αριθμός λαμπτήρων) και απόχρωσης λευκού· μέτρηση με φωτόμετρα/λουξόμετρα· εγκαταστάσεις ασφαλείς, διακόπτες προσπελάσιμοι, καθαρισμός-συντήρηση· στάθμη στο εργαστήριο 1.000 Lux· ανοιχτά χρώματα τοίχων-οροφών· εφεδρικός φωτισμός που ενεργοποιείται αυτόματα. Συμπληρωματικός ατομικός φωτισμός για εργασίες ακρίβειας: στον πάγκο εργασίας του τεχνίτη (επιτραπέζια λάμπα 60 W, σε απόσταση από τη θέση εργασίας για τη θερμότητα και μακριά από τη λυχνία Bunsen) και στον πάγκο λείανσης-τροχίσματος των οδοντοστοιχιών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεχνητός: ομοιόμορφος, χωρίς σκιές-θάμπωμα, ένταση κατά την εργασία, διάχυτος-σωστά κατευθυνόμενος, κατά προτίμηση φθορισμού, 1.000 Lux, μέτρηση με λουξόμετρο, ασφαλείς εγκαταστάσεις, εφεδρικός. Συμπληρωματικός ατομικός: επιτραπέζια λάμπα 60 W στον πάγκο του τεχνίτη (μακριά από Bunsen) και στον πάγκο τροχίσματος οδοντοστοιχιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Τεχνικά μέσα κατάλληλου μικροκλίματος
Ερώτηση: Περιγράψτε τα τεχνικά μέσα που εξασφαλίζουν κατάλληλο μικροκλίμα.
Απάντηση:
- Το μικροκλίμα επηρεάζεται από τις κλιματολογικές συνθήκες και τους βλαπτικούς παράγοντες της εργασίας (θερμοκρασία, υγρασία, σκόνη, ατμοί, καπνός, μικροοργανισμοί, θόρυβος). Προδιαγραφές κτιρίου: θερμομόνωση (πλάκα, στέγη), αδιαφανή ή ανακλαστικά τζάμια και σκίαστρα στις δυτικές-νότιες πλευρές. Τεχνικά μέσα (σελ. 64): 1. μόνωση των θερμών επιφανειών· 2. απαγωγή της θερμότητας προς τον εξωτερικό χώρο· 3. απαγωγή των ρύπων και του ζεστού αέρα στο πλησιέστερο δυνατό σημείο· 4. σύστημα εξαερισμού — τοπικός (παγίδευση σκόνης-καπνού-αερίων στην πηγή) και γενικός (εισαγωγή φρέσκου αέρα, όχι μόνο ανακύκλωση), ανάγκες 20-40 / 40-60 / > 65 κ.μ./ώρα για καθιστική / ελαφριά / βαριά εργασία, χωρίς ρεύματα· 5. ηχομόνωση για τον θόρυβο (όριο 85 dB — αεροσυμπιεστής σε ελαστικούς τάκους, μονωμένος, σε απομακρυσμένο χώρο)· 6. σύστημα κλιματισμού — ελέγχει θερμοκρασία, κυκλοφορία, υγρασία, καθαρότητα αέρα, ατομικό ή γενικό, να καλύπτει τις ανάγκες και τις συγκεντρώσεις ουσιών, με συστηματική συντήρηση· διαφορά εσωτερικής-εξωτερικής θερμοκρασίας ≤ 5 °C, υγρασία 35-70 % χειμώνα, 50-70 % καλοκαίρι.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμομόνωση-ανακλαστικά τζάμια-σκίαστρα· μόνωση θερμών επιφανειών, απαγωγή θερμότητας και ρύπων στην πηγή, εξαερισμός τοπικός + γενικός (20-40/40-60/> 65 κ.μ./ώρα), ηχομόνωση (≤ 85 dB), κλιματισμός (θερμοκρασία, υγρασία, κυκλοφορία, καθαρότητα· Δθ ≤ 5 °C, υγρασία 35-70 %/50-70 %).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Αιτίες πυρκαγιάς και πρόληψη
Ερώτηση: Ποιες είναι οι αιτίες πυρκαγιάς στο χώρο του εργαστηρίου και ποια είναι τα μέτρα πρόληψής της;
Απάντηση:
- Η πυρκαγιά απαιτεί το «τρίγωνο της φωτιάς» — καύσιμη ύλη, οξυγόνο, θερμότητα. Συνηθισμένες αιτίες σε οδοντοτεχνικό εργαστήριο (σελ. 67): 1. η χρήση ελεύθερης φλόγας (λυχνία Bunsen, φλόγιστρο χύτευσης), 2. η διαρροή αερίων (υγραέριο, προπάνιο, οξυγόνο), 3. η ανάφλεξη απροστάτευτων εύφλεκτων υλών (μονομερές, οινόπνευμα, κεριά), 4. το βραχυκύκλωμα από ελαττωματικά ηλεκτρικά μηχανήματα ή συσκευές, 5. τα αναμμένα τσιγάρα. Μέτρα πρόληψης (σελ. 67-68): τάξη και καθαριότητα σε όλους τους χώρους και τήρηση των κανόνων αποθήκευσης εύφλεκτων· συχνή συντήρηση εγκαταστάσεων-μηχανημάτων (σπινθήρας από διακόπτη με λάθος σύνδεση, κατεστραμμένη μόνωση, υπερθέρμανση αγωγών)· χύτευση με ανοιχτή φλόγα μόνο στους ειδικά διαμορφωμένους χώρους (πυρίμαχος πάγκος)· απομάκρυνση εύφλεκτων από πηγές θερμότητας· στο τέλος της εργασίας κλείσιμο της παροχής ρεύματος και αποσύνδεση του υγραερίου· έλεγχος για εστίες (αποτσίγαρα, λυχνίες, εστίες). Επιπλέον: φιάλες όρθιες-στερεωμένες μακριά από θερμότητα, ανιχνευτής υγραερίου, αερισμός, αποφυγή στατικού ηλεκτρισμού, πυροσβεστήρες και συναγερμός για την αντιμετώπιση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιτίες: ελεύθερη φλόγα, διαρροή αερίων, ανάφλεξη απροστάτευτων εύφλεκτων, βραχυκύκλωμα ελαττωματικών συσκευών, αναμμένα τσιγάρα. Πρόληψη: τάξη-καθαριότητα και σωστή αποθήκευση εύφλεκτων, συντήρηση εγκαταστάσεων, χύτευση μόνο σε ειδικό χώρο, εύφλεκτα μακριά από θερμότητα, κλείσιμο ρεύματος-αποσύνδεση υγραερίου στο τέλος, έλεγχος εστιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Ενέργειες κατάσβεσης πυρκαγιάς
Ερώτηση: Περιγράψτε τις ενέργειες κατάσβεσης πυρκαγιάς.
Απάντηση:
- Οι ενέργειες πρέπει να είναι άμεσες — τα πρώτα λεπτά είναι κρίσιμα και η φωτιά σβήνει εύκολα· καθυστέρηση = περισσότερα μέσα και μεγαλύτερες ζημιές (σελ. 70). Βασικές κινήσεις τα πρώτα δευτερόλεπτα: 1. άμεση σήμανση συναγερμού· 2. διακοπή των παροχών ηλεκτρικού ρεύματος, οξυγόνου και υγραερίου· 3. ειδοποίηση της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας στο 199 (σήμερα και 112)· 4. καταπολέμηση της φωτιάς με όλα τα μέσα του εργαστηρίου (πυροσβεστήρες — ξηράς κόνεως ή CO₂, ποτέ νερό/αφρός κοντά σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις· πυροσβεστική φωλιά· ντους για φωτιά σε μαλλιά-ρούχα). Μόλις σημάνει συναγερμός όλοι σταματούν την εργασία και, χωρίς πανικό, με συντονισμένες ενέργειες, συμβάλλουν στην κατάσβεση. Ο χώρος της εστίας κλείνεται αμέσως (πόρτες, παράθυρα, αεραγωγοί, εξαεριστήρες) για να περιοριστεί η εξάπλωση στους διπλανούς χώρους και να μειωθεί το οξυγόνο που τροφοδοτεί τη φωτιά. Αν η πυρκαγιά δεν αντιμετωπίζεται, εγκαταλείπεται ο χώρος. Προϋπόθεση: όλοι γνωρίζουν τις θέσεις των πυροσβεστήρων, τη λειτουργία τους και το σύστημα συναγερμού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεσα: σήμανση συναγερμού → διακοπή ρεύματος, οξυγόνου, υγραερίου → Πυροσβεστική 199 → καταπολέμηση με τα μέσα του εργαστηρίου (ξηρά κόνη/CO₂)· όλοι σταματούν χωρίς πανικό, συντονισμένα· κλείσιμο πορτών-παραθύρων-αεραγωγών (περιορισμός, λιγότερο οξυγόνο)· αν δεν σβήνει, εγκατάλειψη του χώρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Κίνδυνος έκρηξης και κανόνες ασφαλείας
Ερώτηση: Πότε υπάρχει κίνδυνος έκρηξης και ποιοι είναι οι κανόνες ασφαλείας;
Απάντηση:
- Κίνδυνος έκρηξης υπάρχει όταν μίγμα ατμοσφαιρικού αέρα και ορισμένων αερίων, όπως προπάνιο ή υγραέριο, έλθει σε επαφή με φλόγα ή σπινθήρα (σελ. 68). Το υγραέριο είναι βαρύτερο από τον αέρα και σε διαρροή κατακάθεται (κεφ. 6)· σπινθήρας μπορεί να προέλθει και από ηλεκτρικό διακόπτη ή στατικό ηλεκτρισμό. Κανόνες ασφαλείας: 1. Όταν υπάρχει διαρροή αερίου στον χώρο, δημιουργείται ρεύμα αέρος για να καθαρίσει η ατμόσφαιρα και δεν ανοίγεται καμία πηγή φωτιάς (λυχνία, σπίρτα) ούτε ηλεκτρικός διακόπτης (κίνδυνος σπινθήρα). 2. Ο χώρος χρήσης και αποθήκευσης εύφλεκτων υλικών και αερίων πρέπει να αερίζεται καλά και να είναι μακριά από φλόγα ή άλλη πηγή θερμότητας. Συμπληρωματικά: φιάλες όρθιες, στερεωμένες, μακριά από θερμότητα-ήλιο, χώρος δεξαμενών κλειδωμένος-αεριζόμενος με πινακίδα «απαγορεύεται το κάπνισμα και κάθε χρήση φλόγας», μανοεκτονωτής χωρίς λάδι, έλεγχος διαρροών με σαπουνόνερο, συσκευή ανίχνευσης υγραερίου συνδεδεμένη με συναγερμό-εξαερισμό, αντιστατικά δάπεδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έκρηξη όταν μίγμα αέρα με προπάνιο/υγραέριο συναντήσει φλόγα ή σπινθήρα. Κανόνες: σε διαρροή ρεύμα αέρα και καμία φλόγα ή ηλεκτρικός διακόπτης· χώροι εύφλεκτων-αερίων καλά αεριζόμενοι, μακριά από θερμότητα· φιάλες όρθιες-στερεωμένες, πινακίδες, ανιχνευτής υγραερίου, έλεγχος διαρροών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Θέσεις ατομικών συστημάτων απορρόφησης
Ερώτηση: Σε ποια σημεία πρέπει να τοποθετούνται ατομικά συστήματα απορρόφησης;
Απάντηση:
- Οι βλαπτικοί παράγοντες (σκόνη, καπνός, αέρια, ατμοί) πρέπει να παγιδεύονται στο σημείο απελευθέρωσής τους με συστήματα τοπικής απαγωγής πολύ κοντά στην πηγή. Ατομικά συστήματα απορρόφησης τοποθετούνται (σελ. 71): 1. στον πάγκο εργασίας του τεχνίτη, 2. στον πάγκο στίλβωσης, συνδεδεμένο με τα προστατευτικά καλύμματα των συσκευών στίλβωσης, 3. στον πάγκο τροχίσματος των οδοντοστοιχιών (διαφανής απαγωγός PLEXI GLASS), 4. στον πάγκο χύτευσης, συνδεδεμένο με τον απαγωγό των κλιβάνων (θερμότητα, καπνός κεριών). Το σύστημα (κεντρικό ή ατομικό) πρέπει να είναι αποδοτικό, να ελέγχεται και να συντηρείται, ο μηχανισμός του σε ηχομονωτικά κιβώτια σε απομακρυσμένο σημείο, με φίλτρα άνθρακα στην έξοδο για τα επικίνδυνα αέρια (μονομερές)· σταθερά ή κινητά (εύκαμπτος σωλήνας) συστήματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον πάγκο εργασίας του τεχνίτη, στον πάγκο στίλβωσης (με τα προστατευτικά των συσκευών), στον πάγκο τροχίσματος οδοντοστοιχιών και στον πάγκο χύτευσης (με τον απαγωγό των κλιβάνων)· μηχανισμός ηχομονωμένος-απομακρυσμένος, φίλτρα άνθρακα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 19 — Μέσα ατομικής προστασίας
Ερώτηση: Περιγράψτε τα μέσα ατομικής προστασίας.
Απάντηση:
- ΜΑΠ = κάθε εξοπλισμός μαζί με τα εξαρτήματά του που πρέπει να φοράει ή να κρατάει ο εργαζόμενος κατά την εργασία για προστασία από τον επαγγελματικό κίνδυνο (σελ. 72). Πρέπει να είναι κατάλληλα για τον κίνδυνο και για τον χρήστη, συντηρημένα και καθαρά, και ο εργαζόμενος να ξέρει να τα χρησιμοποιεί. Δεν υπάρχει ένα μέσο για όλο το σώμα, γι' αυτό υπάρχουν: κεφάλι (σκούφος, κράνος), αναπνευστική οδός (μάσκες, αναπνευστικές συσκευές), μάτια (γυαλιά), ακοή (ωτοασπίδες από βαμβάκι ή πλαστικό), χέρια (γάντια από διάφορα υλικά), ενδύματα (ποδιά, μπλούζα, γιλέκο, φόρμα, ειδικά παπούτσια) — με αντίστοιχη σήμανση υποχρεωτικής προστασίας. Στο οδοντοτεχνικό εργαστήριο απαραίτητα: γάντια, μάσκα, σκούφος, γυαλιά, μπλούζα (σελ. 73-74): γάντια σε όλες τις εργασίες (τραυματισμοί, λοιμώξεις, χημικές ουσίες)· μάσκα για την προστασία των αναπνευστικών οδών από αέρια και, με σκούφο, στο τρόχισμα για τις σκόνες· σκούφος σε εργασία με φλόγα (προστασία τριχωτού)· μπλούζα για τα ρούχα· γυαλιά καθ' όλη τη διάρκεια και ειδικά σε χύτευση και τρόχισμα — ρινίσματα, σκόνη, ατμοί, καπνός, αέρια μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμό, φλεγμονή, ακόμη και απώλεια όρασης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) ΜΑΠ = εξοπλισμός που φοράει/κρατάει ο εργαζόμενος· κατάλληλα για κίνδυνο-χρήστη, καθαρά-συντηρημένα, σωστή χρήση· κατηγορίες κεφαλιού, αναπνοής, ματιών, ακοής, χεριών, ενδυμάτων· στο εργαστήριο: γάντια (όλες οι εργασίες), μάσκα (αέρια, σκόνες), σκούφος (τρόχισμα, φλόγα), γυαλιά (πάντα, ιδίως χύτευση-τρόχισμα), μπλούζα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 20 — Γενικά μέτρα προστασίας από λοιμώξεις
Ερώτηση: Περιγράψτε τα γενικά μέτρα προστασίας από τις λοιμώξεις.
Απάντηση:
- Οι εργαζόμενοι πρέπει να γνωρίζουν τις πηγές κινδύνου και να φροντίζουν την ατομική τους προστασία. Κατά την παραλαβή αποτυπωμάτων ο τεχνίτης φοράει γάντια, τα πλένει για απομάκρυνση σάλιου-αίματος και τα τοποθετεί σε δοχείο με αντισηπτικό διάλυμα — υποχρέωση του οδοντιάτρου που καλό είναι να επαναλαμβάνει ο τεχνίτης (σελ. 71-72). Γενικά μέτρα (σελ. 72): 1. απολύμανση των βουρτσών στίλβωσης, εγγλυφίδων, φρεζών, ελαστικών κυπέλλων γύψου· 2. συχνή αλλαγή της ελαφρόπετρας στις συσκευές στίλβωσης· 3. ο δονητής να έχει πλαστικό κάλυμμα που αλλάζεται συχνά· 4. η λυχνία Bunsen να καθαρίζεται συχνά με βραστό νερό και να συναρμολογείται με προσοχή· 5. συχνό πλύσιμο των χεριών και στέγνωμα με χαρτοπετσέτα· ο τεχνίτης χωρίς κοσμήματα (δακτυλίδια, ρολόγια, βραχιόλια, αλυσίδες), με κοντά νύχια, χωρίς γραβάτα· 6. καλό σύστημα απορρόφησης και εξαερισμού· 7. καθημερινός καθαρισμός των χώρων και σφουγγάρισμα του πατώματος. Συμπληρωματικά τα ΜΑΠ (γάντια, μάσκα, σκούφος, γυαλιά, μπλούζα) και η αποστείρωση μικροεργαλείων-φρεζών σε συσκευή υπερήχων (κεφ. 7).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γάντια-πλύσιμο-αντισηπτικό στα αποτυπώματα· απολύμανση βουρτσών, εγγλυφίδων, φρεζών, κυπέλλων· συχνή αλλαγή ελαφρόπετρας· πλαστικό κάλυμμα δονητή· καθαρισμός Bunsen με βραστό νερό· συχνό πλύσιμο χεριών-χαρτοπετσέτα, χωρίς κοσμήματα-γραβάτα, κοντά νύχια· απορρόφηση-εξαερισμός· καθημερινός καθαρισμός-σφουγγάρισμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
