Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις 21-26, σελ. 86) – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΟΔΟΝΤΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις 21-26, σελ. 86)

Απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις του κεφαλαίου 6 (αριθμημένες 21-26 σε συνέχεια του κεφαλαίου 5).

Ερώτηση 21 — Ηλεκτρικές παροχές του εργαστηρίου

Ερώτηση: Περιγράψτε τις ηλεκτρικές παροχές που είναι αναγκαίες για το εργαστήριο.

Απάντηση:

• Η παροχή προέρχεται από το δίκτυο της ΔΕΗ μέσω ηλεκτρικού πίνακα συνδεδεμένου με τον μετρητή, που επιτρέπει διακοπή του ρεύματος για βλάβες-συντήρηση. Επειδή η συνολική εγκατεστημένη ισχύς των μηχανημάτων είναι μεγάλη, το δίκτυο διανομής πρέπει να είναι τριφασικό (τρεις φάσεις, ουδέτερος, γείωση), ώστε το φορτίο να μοιράζεται δια τρία και να αποφεύγεται ασύμμετρη φόρτιση (σελ. 77). Ανάλογα με τον εξοπλισμό και τις εργασίες πρέπει να υπάρχουν ξεχωριστές ηλεκτρικές παροχές (σελ. 78): 1. 3-4 κοινές παροχές για τον φωτισμό του χώρου· 2. ενισχυμένες παροχές, σύμφωνα με την τάξη μεγέθους της ισχύος των μηχανημάτων, για τον αεροσυμπιεστή, τους κλιβάνους πορσελάνης ή κατασκευής χυτών, το σύστημα απορρόφησης, τον κλιματισμό κ.λπ. Οι διακόπτες του πίνακα επιτρέπουν αποσύνδεση μέσω διακόπτη φορτίου (προστασία βραχυκυκλώματος με ασφάλειες τήξης) ή αυτόματου διακόπτη (θερμικό + ηλεκτρομαγνητικό στοιχείο), με αλληλασφαλίσεις· η εγκατάσταση γίνεται μόνο από διπλωματούχους τεχνικούς κατά τις προδιαγραφές. Στους χώρους: μονοφασικό ρεύμα στον πάγκο γύψου, παροχές για κινητήρα-αερότορ-λάμπα στον πάγκο τεχνίτη (κεφ. 5).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πίνακας συνδεδεμένος με τον μετρητή ΔΕΗ, τριφασικό δίκτυο (φάσεις, ουδέτερος, γείωση) λόγω μεγάλης ισχύος· 3-4 κοινές παροχές φωτισμού + ενισχυμένες παροχές για αεροσυμπιεστή, κλιβάνους, απορρόφηση, κλιματισμό· διακόπτης φορτίου με ασφάλειες ή αυτόματος διακόπτης με αλληλασφαλίσεις· εγκατάσταση από διπλωματούχους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 22 — Γείωση του εργαστηρίου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη γείωση του εργαστηρίου;

Απάντηση:

• Η γείωση των συσκευών, μηχανημάτων και ηλεκτρικών εγκαταστάσεων προστατεύει τον εργαζόμενο από ηλεκτροπληξία (σελ. 79). Οι αγωγοί γείωσης και ουδετέρου συνδέονται στον γενικό πίνακα· σε σωστή εγκατάσταση το ρεύμα ρέει από τη φάση και επιστρέφει από τον ουδέτερο, ενώ στον αγωγό γείωσης δεν ρέει καθόλου ρεύμα. Όταν σε μια συσκευή υπάρξει διαρροή (σφάλμα εγκατάστασης, καταστροφή ή γήρανση της μόνωσης), το ρεύμα διαρροής διοχετεύεται μέσω της γείωσης στη γη και ο χρήστης προστατεύεται· σε μεγάλη τιμή ρεύματος διαρροής το κύκλωμα διακόπτεται από την ασφάλεια του πίνακα. Κατά τους Κανονισμούς Ηλεκτρικών Εσωτερικών Εγκαταστάσεων (ΚΗΕΕ) οι αγωγοί γείωσης έχουν την ίδια διατομή με τα καλώδια του δικτύου, για να μην καταστρέφονται από υπερτάσεις. Το σύστημα γείωσης περιλαμβάνει τρία στοιχεία: γείωση του εξοπλισμού, γείωση του χώρου και γείωση του κτιρίου. Οι γειώσεις πρέπει να ελέγχονται συστηματικά, γιατί μια γείωση που δεν λειτουργεί, χωρίς να είναι γνωστό, αποτελεί παγίδα ηλεκτροπληξίας. (Γενικός κανόνας κεφ. 7: πριν από κάθε σύνδεση συσκευής ελέγχεται η σωστή γείωση.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προστατεύει από ηλεκτροπληξία: κανονικά δεν ρέει ρεύμα στη γείωση· σε διαρροή (σφάλμα, γήρανση μόνωσης) το ρεύμα πάει στη γη και η ασφάλεια διακόπτει· ΚΗΕΕ — ίδια διατομή με τα καλώδια· τρία στοιχεία: εξοπλισμού, χώρου, κτιρίου· συστηματικός έλεγχος, αλλιώς παγίδα ηλεκτροπληξίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 23 — Λειτουργία συστήματος γενικού εξαερισμού

Ερώτηση: Περιγράψτε πώς λειτουργεί το σύστημα γενικού εξαερισμού.

Απάντηση:

• Το σύστημα γενικού εξαερισμού εξασφαλίζει σταθερή παροχή εισερχόμενου και εξερχόμενου αέρα σε όλους τους χώρους, με τη βοήθεια και του τοπικού συστήματος που δεσμεύει τους ρύπους στην πηγή (σελ. 81). Λειτουργεί με εισαγωγή καθαρού αέρα και δημιουργία ρευμάτων, τα οποία παρασύρουν στο πέρασμά τους τις διάφορες ουσίες (σκόνη, καπνό, χημικές ουσίες, μικρόβια) και τις εξάγουν στο περιβάλλον· έτσι επιτυγχάνεται αραίωση των ουσιών σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από τα κατώτατα όρια ανάφλεξης ή τοξικότητας και υγιεινές-ασφαλείς συνθήκες. Σχεδιασμός: με βάση τον όγκο αέρα σε κυβικά μέτρα ανά λεπτό που χρειάζεται για την αραίωση των παραγόμενων ρύπων· η διάταξη εξασφαλίζει δίοδο των ρευμάτων σε όλο το μήκος της μεγάλης διάστασης του δαπέδου, χωρίς κενά ή νεκρές γωνίες· τα στόμια έχουν κατάλληλο ωφέλιμο άνοιγμα, ο αγωγός εισόδου βρίσκεται λίγο πάνω από το δάπεδο και ο αγωγός εξόδου έχει διάταξη που αποκλείει την είσοδο βρόχινου νερού, εντόμων ή πουλιών. Μειονέκτημα: δεν μπορεί να εξασφαλίσει άμεσα κανονικό περιβάλλον σε ξαφνική απελευθέρωση μεγαλύτερης ποσότητας ουσιών από την προβλεπόμενη — γι' αυτό συμπληρώνεται από τον τοπικό εξαερισμό (καλύπτρες κοντά στην πηγή, φίλτρα και δεξαμενές νερού στους σωλήνες), που είναι αποτελεσματικότερος, και από μονάδα εισαγωγής φρέσκου αέρα με στόμια εισαγωγής αντίθετα από τα στόμια εξαγωγής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σταθερή εισαγωγή καθαρού αέρα και εξαγωγή σε όλους τους χώρους· ρεύματα αέρα παρασύρουν τους ρύπους και τους αραιώνουν κάτω από τα όρια ανάφλεξης-τοξικότητας· σχεδιασμός κατά κ.μ./λεπτό, ρεύματα σε όλο το μήκος χωρίς νεκρές γωνίες, είσοδος λίγο πάνω από το δάπεδο, έξοδος προστατευμένη· μειονέκτημα η αργή αποκατάσταση σε ξαφνική απελευθέρωση → συμπλήρωμα ο τοπικός εξαερισμός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 24 — Γυψοπαγίδα

Ερώτηση: Περιγράψτε τη γυψοπαγίδα και σε τι χρησιμεύει.

Απάντηση:

• Η καθημερινή χρήση γύψου επιβάλλει μέτρα προστασίας της αποχέτευσης, που να επιτρέπουν καθαρισμό, έλεγχο και απόφραξη, εμποδίζοντας τη διέλευση της γύψου στο κεντρικό δίκτυο. Η γυψοπαγίδα είναι ειδικό εξάρτημα που διαχωρίζει τη γύψο από τα ρευστά λύματα, αποκλείοντας τη διέλευσή της χωρίς να εμποδίζει τη δίοδο των ακάθαρτων υγρών: λόγω του βάρους της, η γύψος κατακάθεται στο ειδικό φρεάτιο (γυψοσυλλέκτη) και στη συνέχεια απομακρύνεται μέσω ειδικού στομίου (τάπας καθαρισμού) (σελ. 82). Τοποθετούνται οπωσδήποτε: μία στον σωλήνα αποχέτευσης του χώρου εργασίας με γύψο (πίσω από τον νεροχύτη-trimmer, ώστε η ροή να εξασφαλίζει περιορισμένη εναπόθεση γύψου στα τοιχώματα — κεφ. 5) και μία πριν το τελικό σημείο διάθεσης των λυμάτων, σε θέση εύκολα προσπελάσιμη. Καθαρίζονται συχνά σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Χρησιμεύουν για τη συντήρηση του συστήματος αποχέτευσης του εργαστηρίου και την προστασία του δικτύου αποχέτευσης του κτιρίου (ανακεφαλαίωση σελ. 86)· συμπληρωματικά ο νεροχύτης γύψου με δύο λεκάνες (η εσωτερική διάτρητη) που αδειάζει καθημερινά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξάρτημα αποχέτευσης που διαχωρίζει τη γύψο από τα λύματα: η γύψος κατακάθεται λόγω βάρους στο φρεάτιο-γυψοσυλλέκτη και αφαιρείται από την τάπα καθαρισμού, ενώ τα υγρά περνούν· μία στον σωλήνα του χώρου γύψου και μία πριν την τελική διάθεση, συχνός καθαρισμός· προστατεύει την αποχέτευση εργαστηρίου και κτιρίου από απόφραξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 25 — Αμιάντωση

Ερώτηση: Τι είναι η αμιάντωση και πότε προκαλείται;

Απάντηση:

• Αμιάντωση είναι επαγγελματική ασθένεια που ανήκει στην κατηγορία των πνευμονοκονιάσεων και προκαλείται από τον αμίαντο, υλικό που σήμερα θεωρείται καρκινογόνο (σελ. 83). Ο αμίαντος χρησιμοποιούνταν ευρέως (αμιαντοτσιμέντο, μονωτικό θερμότητας-φωτιάς σε πυρίμαχα υλικά, πλακάκια, λέβητες, οικοδομικά-στεγανωτικά) λόγω αντοχής στις υψηλές θερμοκρασίες, στην τριβή και ελαστικότητας των ινών του· έρευνες απέδειξαν ότι η σκόνη του είναι ιδιαίτερα τοξική. Πότε προκαλείται: με την εισπνοή της σκόνης αμιάντου ή την εισχώρηση των ινών του στον οργανισμό — καταστρέφουν αρχικά τη μεμβράνη των κυττάρων και στη συνέχεια προκαλούν τη νόσο. Όπως όλα τα επαγγελματικά νοσήματα εξελίσσεται προοδευτικά· δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθούν τα αναγκαία χρονικά περιθώρια έκθεσης — η εκδήλωση κυμαίνεται μεταξύ 5 και 30 χρόνων και συνεκτιμώνται το κάπνισμα και η ιδιοσυγκρασία· ο δείκτης επικινδυνότητας εξαρτάται από τη χημική τοξικότητα, την ποσότητα και τον χρόνο έκθεσης. Γι' αυτό απαγορεύεται κάθε χρήση αμιάντου στο οδοντοτεχνικό εργαστήριο (υπάρχουν υποκατάστατα — π.χ. ορυκτές ίνες χωρίς αμίαντο στη μόνωση κλιβάνων)· όπου δεν αντικαθίσταται: απομόνωση χώρου, λίγοι εργαζόμενοι, εξαερισμός σκόνης, αναπνευστική συσκευή ή μάσκα, γνώση-εμπειρία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επαγγελματική πνευμονοκονίαση από τον αμίαντο (καρκινογόνο)· προκαλείται με εισπνοή σκόνης ή εισχώρηση ινών που καταστρέφουν τις κυτταρικές μεμβράνες, εξελίσσεται προοδευτικά και εκδηλώνεται σε 5-30 χρόνια (συνεκτίμηση καπνίσματος-ιδιοσυγκρασίας)· γι' αυτό απαγορεύεται ο αμίαντος στο εργαστήριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 26 — Προστασία από διαρροή υγραερίου

Ερώτηση: Πώς προστατεύεται το εργαστήριο από διαρροή υγραερίου;

Απάντηση:

• Το υγραέριο (30 % προπάνιο-70 % βουτάνιο) χρησιμοποιείται καθημερινά (λυχνία Bunsen, φλόγιστρο) και η διαρροή του είναι πολύ επικίνδυνη για έκρηξη (σελ. 84-85). Μέτρα προστασίας: 1. Οσμή: στο μίγμα προστίθεται μερκαπτάνη, ώστε οι εργαζόμενοι να αντιλαμβάνονται τη διαρροή στον χώρο εργασίας. 2. Σωστή εγκατάσταση: φιάλες, μειωτές πίεσης και ελαστικοί σωλήνες ειδικών προδιαγραφών· οι φιάλες μακριά από τη φλόγα, κατά προτίμηση αποθηκευμένες σε ξεχωριστό εξωτερικό χώρο (όρθιες, στερεωμένες, αεριζόμενος-κλειδωμένος χώρος με πινακίδα — κεφ. 5)· έλεγχος διαρροών με σαπουνόνερο. 3. Συσκευή ανίχνευσης υγραερίου: επειδή η διαρροή μπορεί να γίνει στον απομακρυσμένο χώρο των φιαλών ή τη νύχτα, επιβάλλεται ηλεκτρονικός αισθητήρας υγραερίου που εντοπίζει το αέριο, διεγείρεται και σημαίνει συναγερμό: συνδέεται με το σύστημα συναγερμού πυρασφάλειας-πυροπροστασίας αν υπάρχει, αλλιώς είναι αυτόνομη συσκευή σε ηλεκτρική παροχή που εκπέμπει ηχητικό σήμα· ενεργοποιείται σε περιεκτικότητα ≈ 0,5 % αερίου κατ' όγκο (0-60 °C, υγρασία 90 %) και μπορεί να συνδέεται με το σύστημα εξαερισμού, ώστε σε διαρροή να αερίζεται ο χώρος. 4. Σε διαρροή (κεφ. 5): ρεύμα αέρα, καμία φλόγα ούτε ηλεκτρικός διακόπτης, καλός αερισμός· το υγραέριο είναι βαρύτερο από τον αέρα και κατακάθεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μερκαπτάνη για οσμή διαρροής· σωστή εγκατάσταση (μειωτές, ειδικοί σωλήνες, φιάλες μακριά από φλόγα σε εξωτερικό χώρο)· συσκευή ανίχνευσης υγραερίου με αισθητήρες (συναγερμός ≈ 0,5 % κατ' όγκο) συνδεδεμένη με το σύστημα πυρασφάλειας ή αυτόνομη με ηχητικό σήμα, και με τον εξαερισμό· σε διαρροή αερισμός, χωρίς φλόγα-διακόπτες.

Κριτήρια αξιολόγησης: