Λύσεις — Κεφάλαιο 1 (Ερωτήσεις σελ. 45) – ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1 (Ερωτήσεις σελ. 45)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις του κεφαλαίου 1.

Ερώτηση 1 — Τι είναι η ημιπληγία

Ερώτηση: Τι είναι η ημιπληγία;

Απάντηση:

• Με τον όρο ημιπληγία εννοούμε τη χαλαρή ή σπαστική παράλυση της μίας πλευράς του σώματος (π.χ. δεξί χέρι, πόδι και κάποιες φορές και της ίδιας πλευράς του προσώπου), που εκδηλώνεται στο αντίθετο ημιμόριο από αυτό της βλάβης του εγκεφάλου (σελ. 15). Αυτό συμβαίνει λόγω του χιασμού των πυραμιδικών δεματίων στο ύψος του προμήκους μυελού (Σχήμα 1.1). Η ημιπληγία είναι ένα από τα συμπτώματα ενός αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου (Α.Ε.Ε.). Εξελίσσεται σε δύο στάδια — το χαλαρό/υποτονικό (αμέσως μετά το Α.Ε.Ε.) και το υπερτονικό/σπαστικό (καμπτικό πρότυπο άνω άκρου, εκτατικό κάτω άκρου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χαλαρή ή σπαστική παράλυση της μίας πλευράς του σώματος, στο αντίθετο ημιμόριο από την εγκεφαλική βλάβη (χιασμός πυραμιδικών δεματίων στον προμήκη)· σύμπτωμα αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Τι είναι τα Α.Ε.Ε.

Ερώτηση: Τι είναι τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (Α.Ε.Ε.);

Απάντηση:

• Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (Α.Ε.Ε.) είναι μια ξαφνική καταστροφή ενός τμήματος του εγκεφάλου είτε λόγω απόφραξης είτε λόγω ρήξης μιας αρτηρίας (σελ. 16). Έχει συνήθως αιφνίδια έναρξη, που οφείλεται σε ρήξη των εγκεφαλικών αρτηριών και αιμορραγία ή σε απόφραξη από θρόμβο ή έμβολο, οδηγώντας σε βλάβη του εγκεφάλου. Αν η κυκλοφορία δεν αποκατασταθεί άμεσα, τα νευρικά κύτταρα της περιοχής υφίστανται λειτουργική καταστροφή και νεκρώνονται λόγω έλλειψης οξυγόνου. Τα Α.Ε.Ε. είναι η τρίτη αιτία θανάτου (μετά τις καρδιακές βλάβες και τον καρκίνο) και η πρώτη αιτία βαριάς ανικανότητας στις βιομηχανικές χώρες. Αντιμετωπίζονται με επείγουσα ιατρική αγωγή (διατήρηση στη ζωή) και αποκατάσταση (διόρθωση των επακόλουθων — κινητικά, νευρολογικά, ψυχολογικά προβλήματα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξαφνική καταστροφή τμήματος του εγκεφάλου λόγω απόφραξης (θρόμβος-έμβολο) ή ρήξης αρτηρίας· αιφνίδια έναρξη, νέκρωση νευρικών κυττάρων από έλλειψη Ο₂· 3η αιτία θανάτου, 1η αιτία βαριάς ανικανότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Βασικοί τύποι Α.Ε.Ε.

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι βασικοί τύποι των Α.Ε.Ε.;

Απάντηση:

• Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι Α.Ε.Ε. (σελ. 16-17): 1) Ο ισχαιμικός — το 75-85 % των Α.Ε.Ε.· οφείλεται σε απόφραξη μιας αρτηρίας είτε λόγω θρόμβωσης είτε λόγω εμβολισμού. Εγκεφαλική θρόμβωση: μια αρτηρία που αιματώνει τον εγκέφαλο στενεύει (συνήθως αρτηριοσκλήρυνση), η ροή εμποδίζεται, το αίμα πήζει και ο θρόμβος αποφράσσει μερικώς ή πλήρως την αρτηρία. Εγκεφαλική εμβολή: πάθηση αλλού (καρδιά, αορτικό τόξο, αυχενοκεφαλικές αρτηρίες) απελευθερώνει μικρό θρόμβο (έμβολο) που μέσω της κυκλοφορίας σφηνώνεται σε εγκεφαλική αρτηρία. Συνήθεις τύποι ισχαιμικών: αθηροθρόμβωση αορτικού τόξου-εξωκρανιακών αρτηριών, καρδιοθρόμβωση-εμβολισμοί, ενδοεγκεφαλικές θρομβώσεις, σπάνιοι/αγνώστου αιτιολογίας. 2) Ο αιμορραγικός — το 15-20 %· η αρτηρία δεν αποφράσσεται αλλά σπάζει· το αίμα βγαίνει από το σημείο ρήξης στους γύρω εγκεφαλικούς ιστούς και ρέει ώσπου να εμποδιστεί από την πίεση πάνω στην αρτηρία ή από τον μηχανισμό πήξης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο τύποι: ισχαιμικός (75-85 %) — απόφραξη αρτηρίας από θρόμβωση (στένωση-αρτηριοσκλήρυνση) ή εμβολή (έμβολο από καρδιά/αορτή)· αιμορραγικός (15-20 %) — ρήξη αρτηρίας και αιμορραγία στους εγκεφαλικούς ιστούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Προδιαθεσικοί παράγοντες Α.Ε.Ε.

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση Α.Ε.Ε.;

Απάντηση:

• Η υπέρταση και το κάπνισμα είναι οι πιο ισχυροί προδιαθεσικοί παράγοντες τόσο στα ισχαιμικά όσο και στα αιμορραγικά Α.Ε.Ε. — το 58 % όλων των Α.Ε.Ε. οφείλεται στον έναν ή και στους δύο (σελ. 17). Η πιθανότητα Α.Ε.Ε. αυξάνει με την αρτηριακή πίεση και σχεδόν διπλασιάζεται για κάθε 7,5 mmHg αύξησης της διαστολικής· οι μανιώδεις καπνιστές έχουν διπλάσιο κίνδυνο — η διακοπή του καπνίσματος τον μειώνει γρήγορα. Αναλυτικά (σελ. 18): Για ισχαιμικά Α.Ε.Ε.: ηλικία, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιακές βλάβες, διαταραχές πήξης του αίματος, κάπνισμα. Για αιμορραγικά Α.Ε.Ε.: υπέρταση, αλκοόλ, κάπνισμα, ανωμαλίες στο τοίχωμα των αγγείων. Άλλοι: αντισυλληπτικά χάπια, χρήση απαγορευμένων ουσιών (αθλητικό ντόπινγκ, ναρκωτικά — ιδ. κοκαΐνη), έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, παχυσαρκία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ισχυρότεροι: υπέρταση και κάπνισμα (58 % των Α.Ε.Ε.). Ισχαιμικά: ηλικία, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, διαβήτης, καρδιακές βλάβες, διαταραχές πήξης, κάπνισμα· αιμορραγικά: υπέρταση, αλκοόλ, κάπνισμα, ανωμαλίες αγγείων· άλλοι: αντισυλληπτικά, ναρκωτικά-ντόπινγκ, έλλειψη άσκησης, παχυσαρκία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Προειδοποιητικά συμπτώματα Α.Ε.Ε.

Ερώτηση: Ποια είναι τα προειδοποιητικά συμπτώματα των Α.Ε.Ε;

Απάντηση:

• Τα προειδοποιητικά συμπτώματα των Α.Ε.Ε. περιλαμβάνουν (σελ. 18-19): 1. Ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα του προσώπου, του χεριού ή του ποδιού στη μία πλευρά του σώματος. 2. Αιφνίδια μείωση ή απώλεια της όρασης, ιδιαίτερα στο ένα μάτι. 3. Απώλεια του λόγου ή προβλήματα στην ομιλία ή/και την αντίληψη. 4. Ξαφνικοί, πολύ ισχυροί πονοκέφαλοι άγνωστης ή όχι εμφανούς αιτιολογίας. 5. Ανεξήγητη ζάλη. 6. Αδυναμία όρθιας στάσης ή ξαφνικές πτώσεις, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με ένα από τα προηγούμενα. 7. Αιφνίδια δυσκολία στην κατάποση. Αν ένας ασθενής αισθανθεί κάποιο από αυτά, έστω για λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά, πρέπει να απευθυνθεί αμέσως σε γιατρό. Όταν ένα σύμπτωμα είναι παροδικό και διαρκεί λιγότερο από 24 ώρες = παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (Π.Ι.Ε.) — πάνω από 30 % όσων παθαίνουν Α.Ε.Ε. είχαν προηγούμενο Π.Ι.Ε., και όποιος έχει υποστεί Π.Ι.Ε. έχει 10 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα Α.Ε.Ε.· είναι πολύ σημαντικό προειδοποιητικό σύμπτωμα και δεν πρέπει να αγνοείται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξαφνική αδυναμία/μούδιασμα μιας πλευράς (πρόσωπο, χέρι, πόδι)· αιφνίδια απώλεια όρασης (ένα μάτι)· απώλεια λόγου-ομιλίας-αντίληψης· ισχυροί ανεξήγητοι πονοκέφαλοι· ζάλη· αδυναμία όρθιας στάσης-πτώσεις· δυσκολία κατάποσης. Παροδικά < 24 h = Π.Ι.Ε. (10πλάσιος κίνδυνος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Τι είναι ο μυϊκός τόνος

Ερώτηση: Τι είναι ο μυϊκός τόνος;

Απάντηση:

• Ο μυϊκός τόνος μπορεί να περιγραφεί ως η αντίσταση που γίνεται αισθητή, όταν προσπαθούμε να κινήσουμε ένα μέρος του σώματος παθητικά (σελ. 23). Ο φυσιολογικός μυϊκός τόνος είναι το κατάλληλο μέγεθος αντίστασης που επιτρέπει να εκτελείται μια κίνηση φυσιολογικά και χωρίς διακοπή — κατά κάποιο τρόπο μια μόνιμη μικρή σύσπαση, απαραίτητη για την εκτέλεση της ζητούμενης κίνησης. Διαταραχές: όταν η αντίσταση στην παθητική κίνηση είναι πολύ μικρή ή δεν υπάρχει και το άκρο είναι αφύσικα χαλαρό και βαρύ → υποτονία· όταν η αντίσταση είναι υπερβολική → υπερτονία ή σπαστικότητα (π.χ. στην προσπάθεια έκτασης αγκώνα-καρπού συναντούμε υπερβολική αντίσταση από τη σπαστικότητα των καμπτήρων). Στην ημιπληγία σχεδόν πάντα υπάρχει κάποιος βαθμός σπαστικότητας· το κύριο πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη δύναμης αλλά ο παθολογικός συγχρονισμός των κινήσεων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αντίσταση που γίνεται αισθητή όταν κινούμε παθητικά ένα μέρος του σώματος· φυσιολογικός = μόνιμη μικρή σύσπαση για ομαλή κίνηση· μειωμένος = υποτονία (χαλαρό-βαρύ άκρο), υπερβολικός = υπερτονία/σπαστικότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Πρότυπο σπαστικότητας άνω άκρου

Ερώτηση: Ποιο είναι το πρότυπο της σπαστικότητας στο άνω άκρο;

Απάντηση:

• Στο άνω άκρο το συνηθισμένο πρότυπο σπαστικότητας είναι το καμπτικό πρότυπο (σελ. 23, Σχήμα 1.3): Ο ώμος είναι σε προσαγωγή και έσω στροφή. Ο αγκώνας σε κάμψη με πρηνισμό του αντιβραχίου (σε κάποιες περιπτώσεις κυριαρχεί ο υπτιασμός). Ο καρπός σε κάμψη και μικρή ωλένια απόκλιση. Τα δάχτυλα σε κάμψη και προσαγωγή. Ο αντίχειρας σε κάμψη και προσαγωγή. Γι' αυτό, όταν ο ασθενής προσπαθεί να δείξει κάτι ή να δώσει χειραψία (κινήσεις που απαιτούν έκταση), κυριαρχεί η σπαστικότητα των καμπτήρων και είτε δεν μπορεί να κάνει την κίνηση είτε την κάνει αφύσικα. Οι θέσεις αναχαίτισης στο κρεβάτι είναι οι αντίθετες: ώμος έξω στροφή-απαγωγή, αγκώνας έκταση-υπτιασμός, καρπός-δάχτυλα έκταση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καμπτικό πρότυπο: ώμος προσαγωγή + έσω στροφή, αγκώνας κάμψη + πρηνισμός αντιβραχίου (ενίοτε υπτιασμός), καρπός κάμψη + μικρή ωλένια απόκλιση, δάχτυλα και αντίχειρας κάμψη + προσαγωγή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Πρότυπο σπαστικότητας κάτω άκρου

Ερώτηση: Ποιο είναι το πρότυπο της σπαστικότητας στο κάτω άκρο;

Απάντηση:

• Στο κάτω άκρο το πρότυπο σπαστικότητας είναι το εκτατικό πρότυπο (σελ. 24, Σχήμα 1.4): Το ισχίο είναι σε έκταση, προσαγωγή και έσω στροφή. Το γόνατο σε έκταση. Ο άκρος πόδας σε πελματιαία κάμψη και ανάσπαση του έσω χείλους. Τα δάχτυλα σε κάμψη και προσαγωγή. Η σπαστικότητα αυτή οδηγεί σε παθολογικό συγχρονισμό των κινήσεων του κάτω άκρου, χαρακτηριστικό στη βάδιση: ο ασθενής βαδίζει με έκταση ισχίου-γονάτου και πελματιαία κάμψη, αδυνατεί να κάμψει το πόδι για να το σηκώσει και το προωθεί διαγράφοντας ημικύκλιο με ελαφρά ανύψωση της λεκάνης — δρεπανοειδής βάδιση (σελ. 25). Η ύπτια κατάκλιση ευνοεί αυτό το πρότυπο και γι' αυτό αποφεύγεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκτατικό πρότυπο: ισχίο έκταση + προσαγωγή + έσω στροφή, γόνατο έκταση, άκρος πόδας πελματιαία κάμψη + ανάσπαση έσω χείλους, δάχτυλα κάμψη + προσαγωγή → δρεπανοειδής βάδιση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Θέση που αποφεύγεται στο χαλαρό στάδιο

Ερώτηση: Ποια είναι η θέση του ημιπληγικού στο κρεβάτι που πρέπει να αποφεύγεται στο χαλαρό στάδιο και γιατί;

Απάντηση:

• Η θέση που πρέπει να αποφεύγεται είναι η ύπτια κατάκλιση — «η θέση που πρέπει να χρησιμοποιείται όσο το δυνατόν λιγότερο (εφόσον το επιτρέπει η συνολική κατάσταση της υγείας του ασθενούς) και απαιτεί μεγάλη προσοχή» (σελ. 29), γιατί: 1. ευνοεί το εκτατικό πρότυπο σπαστικότητας στον κορμό και στα κάτω άκρα (ισχίο-γόνατο έκταση, πελματιαία κάμψη) — ενώ στόχος του χαλαρού σταδίου είναι θέσεις που δεν ευνοούν τα πρότυπα σπαστικότητας που θα ακολουθήσουν, και 2. αυξάνει τις πιθανότητες κατακλίσεων, κυρίως στην ιεροκοκκυγική περιοχή και τις φτέρνες. Όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί, ο ασθενής τοποθετείται σε θέσεις αναχαίτισης της σπαστικότητας: το ημιπληγικό χέρι πάνω σε μαξιλάρι που ξεκινά κάτω από την ωμοπλάτη (ώμος ελαφρώς εμπρός και σε έξω στροφή, αγκώνας έκταση-υπτιασμός, καρπός έκταση) και το ημιπληγικό πόδι πάνω σε μαξιλάρι που ξεκινά κάτω από τον γλουτό. Οι προτιμώμενες θέσεις είναι η πλάγια κατάκλιση πάνω στην προσβεβλημένη πλευρά (η σημαντικότερη — μείωση σπαστικότητας, συνειδητοποίηση της πλευράς, λιγότερος φόβος, ελεύθερο υγιές χέρι) και η πλάγια πάνω στην υγιή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ύπτια κατάκλιση — ευνοεί το εκτατικό πρότυπο σπαστικότητας κορμού-κάτω άκρων και αυξάνει τις κατακλίσεις (ιεροκοκκυγική, φτέρνες)· αν είναι αναπόφευκτη, θέσεις αναχαίτισης με μαξιλάρια· προτιμάται η πλάγια στην προσβεβλημένη πλευρά.

Κριτήρια αξιολόγησης: