Λύσεις — Κεφάλαιο 3.1: Η φωτογραφική μηχανή (σελ. 46) – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Ι Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3.1: Η φωτογραφική μηχανή

Πλήρεις λύσεις και στις τέσσερις ερωτήσεις του κεφαλαίου 3.1 (σελ. 46). Οι τρεις απαντώνται αυτολεξεί από το κείμενο· η πρώτη ζητά να εφαρμοστεί το κριτήριο του βιβλίου (μέγεθος φιλμ → ποιότητα μεγέθυνσης) και η λύση δίνει τη διαδρομή του συλλογισμού με δύο αποδεκτές απαντήσεις.

Ερώτηση 1 (σελ. 46) — Ποια μηχανή για πορτρέτο που θα μεγεθυνθεί σημαντικά

Ερώτηση: Ποιο είδος φωτογραφικής μηχανής θα χρησιμοποιήσουμε, για να φωτογραφίσουμε ένα πορτρέτο, αν γνωρίζουμε ότι αυτό θα μεγεθυνθεί σημαντικά;

Απάντηση:

• Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΕΤΟΙΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — ΕΧΕΙ ΕΤΟΙΜΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ

Το βιβλίο δεν λέει πουθενά «για πορτρέτο που θα μεγεθυνθεί, πάρε αυτό». Δίνει όμως το ΚΡΙΤΗΡΙΟ, τρεις φορές, και ο μαθητής το εφαρμόζει.

ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ, ΜΕ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — ΤΡΕΙΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΣΗΜΑΝΤΟ: ΟΣΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΤΟ ΦΙΛΜ, ΤΟΣΟ ΚΑΛΥΤΕΡΗ Η ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ.

💡 Ο λόγος (δεν τον αναλύει το βιβλίο, αλλά προκύπτει): όσο μεγαλύτερο το αρνητικό, τόσο ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΣ ο βαθμός μεγέθυνσης που χρειάζεται για το ίδιο τελικό μέγεθος — άρα λιγότερη απώλεια ευκρίνειας.

ΑΡΑ ΤΙ ΑΠΟΚΛΕΙΕΤΑΙ — ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΕΔΩ

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ — ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΔΥΟ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ

ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΛΟΓΗ: ΜΗΧΑΝΗ ΜΕΣΑΙΟΥ ΦΟΡΜΑ (φιλμ 120 σε ρολό)

Αρνητικό (6x4,5) έως (6x9) εκ. — πολλαπλάσιο του 24x36 χιλιοστών.

«ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΜΕΓΕΘΥΝΣΕΙΣ» — και παραμένει διαχειρίσιμη για φωτογράφηση ανθρώπου, που κινείται, μιλά, αλλάζει έκφραση.

⚠️ Το τίμημα που δηλώνει το βιβλίο: μεγάλος όγκος, βάρος, υψηλές τιμές.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΠΙΛΟΓΗ: ΜΗΧΑΝΗ STUDIO — ΜΕ ΕΝΑΝ ΟΡΟ

Δίνει ακόμη καλύτερη μεγέθυνση (αρνητικό 10x12,5 εκ.) και απόλυτο έλεγχο — «οι μηχανές studio υπάρχουν απαραίτητα σε κάθε studio διαφημιστικής φωτογραφίας».

⚠️ ΑΛΛΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΒΑΖΕΙ ΡΗΤΟ ΟΡΙΟ: «μπορούν πρακτικά να χρησιμοποιηθούν ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΣΤΑΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ (αρχιτεκτονική - διαφημιστική), ενώ είναι εντελώς δύσχρηστες σε άλλα είδη (μόδα - ρεπορτάζ)».

Άρα: για ποζαρισμένο πορτρέτο σε στούντιο, με τον φωτογραφιζόμενο ακίνητο, η studio είναι η ιδανική επιλογή. ⚠️ Για πορτρέτο εκτός στούντιο ή με αυθόρμητη έκφραση, η μεσαίου φορμά είναι η ασφαλής απάντηση.

💡 Η ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

«Επειδή η φωτογραφία θα μεγεθυνθεί σημαντικά, το κρίσιμο μέγεθος είναι ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΑΡΝΗΤΙΚΟΥ» — άρα μηχανή που χρησιμοποιεί φιλμ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ από 35mm: μεσαίου φορμά (120), ή studio αν το πορτρέτο γίνει σε ελεγχόμενες, στατικές συνθήκες.

📌 Και θυμήσου το κλείσιμο του κεφαλαίου: «όλες οι μηχανές κάνουν την ίδια δουλειά, απλώς διαφορετικά η μία από την άλλη· ο καθοριστικός … παράγοντας είναι πάντοτε ο άνθρωπος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ερώτηση δίνεται για να εφαρμόσουμε ένα κριτήριο που το βιβλίο επαναλαμβάνει τρεις φορές: όσο μεγαλύτερο το φιλμ, τόσο καλύτερη η μεγέθυνση. ① Για τις SLR 35mm γράφει ότι «ως μοναδικό μειονέκτημα μπορεί κανείς να αναφέρει τη μέτρια ποιότητα των μεγάλων μεγεθύνσεων — συγκριτικά, τουλάχιστον, με τις μηχανές που χρησιμοποιούν μεγαλύτερο μέγεθος φιλμ»· ② για τις μηχανές 120 σε ρολό, ότι «μεγάλο πλεονέκτημά τους είναι οι εξαιρετικές μεγεθύνσεις που δίνουν (λόγω του μεγάλου μεγέθους του φιλμ)»· ③ για τις studio, ότι το αρνητικό τους (10 x 12,5 εκ.) «δίνει εξαιρετικής ποιότητας μεγεθύνσεις». Άρα αποκλείονται: οι κασέτας 110 («μειονεκτούν … στην τελική ποιότητα εικόνας», «εντελώς ερασιτεχνικές»), οι compact («δεν επιδέχονται αλλαγή φακού», «πλήρως αυτοματοποιημένες»), οι Polaroid — και μάλιστα για απόλυτο λόγο, αφού «δεν υπάρχει αρνητικό (άρα, δεν υπάρχει δυνατότητα αναπαραγωγής της φωτογραφίας)» — και οι SLR 35mm, που τις βγάζει εκτός το ίδιο το βιβλίο. Η απάντηση: μηχανή που χρησιμοποιεί φιλμ μεγαλύτερο από 35mm. Πρώτη επιλογή η μηχανή μεσαίου φορμά (φιλμ 120 σε ρολό), με αρνητικό από (6x4,5) έως (6x9) εκ., που δίνει «εξαιρετικές μεγεθύνσεις» και παραμένει διαχειρίσιμη για τη φωτογράφηση ανθρώπου· το τίμημα, κατά το βιβλίο, είναι ο μεγάλος όγκος, το βάρος και οι υψηλές τιμές. Δεύτερη αποδεκτή επιλογή η μηχανή studio, που δίνει ακόμη μεγαλύτερο αρνητικό και απόλυτο έλεγχο της εικόνας — ⚠️ με τον ρητό περιορισμό του βιβλίου ότι «μπορούν πρακτικά να χρησιμοποιηθούν μόνο για στατικά αντικείμενα, ενώ είναι εντελώς δύσχρηστες σε άλλα είδη (μόδα - ρεπορτάζ)»: είναι δηλαδή κατάλληλη για ποζαρισμένο πορτρέτο σε στούντιο, όχι για αυθόρμητο πορτρέτο. Ο λόγος πίσω από το κριτήριο (που το βιβλίο δεν αναλύει) είναι ότι όσο μεγαλύτερο το αρνητικό, τόσο μικρότερος ο βαθμός μεγέθυνσης που απαιτείται για το ίδιο τελικό μέγεθος — άρα λιγότερη απώλεια ευκρίνειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΜΗΝ ΨΑΞΕΙΣ ΕΤΟΙΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ, ΟΧΙ ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Το κριτήριο είναι μία πρόταση: όσο μεγαλύτερο το φιλμ, τόσο καλύτερη η μεγέθυνση — και το βιβλίο το λέει τρεις φορές (SLR, 120, studio). ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ — δείχνει ότι διάβασες ΟΛΟ το κεφάλαιο: 110 (κακή ποιότητα), compact (μηδενικός έλεγχος), POLAROID — και εδώ έχεις αδιάσειστο επιχείρημα: «δεν υπάρχει αρνητικό, άρα δεν υπάρχει δυνατότητα αναπαραγωγής» — χωρίς αρνητικό δεν υπάρχει μεγέθυνση. ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΣΗΜΕΙΟ: την SLR 35mm τη βγάζει εκτός το ίδιο το βιβλίο — «μέτρια ποιότητα των ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΕΓΕΘΥΝΣΕΩΝ». Παράθεσε τη φράση. Η απάντηση: μηχανή με φιλμ μεγαλύτερο από 35mm — μεσαίου φορμά (120) ως πρώτη επιλογή. ⚠️ Αν προτείνεις STUDIO, ΒΑΛΕ ΤΟΝ ΟΡΟ: το βιβλίο λέει ρητά «μόνο για ΣΤΑΤΙΚΑ αντικείμενα» — ισχύει για ποζαρισμένο πορτρέτο, όχι για αυθόρμητο. 💡 Αν εξηγήσεις γιατί ισχύει το κριτήριο (μεγαλύτερο αρνητικό → μικρότερος βαθμός μεγέθυνσης → λιγότερη απώλεια ευκρίνειας), η απάντηση γίνεται πλήρης.

Ερώτηση 2 (σελ. 46) — Με ποιους τρόπους ελέγχουμε την ποσότητα φωτός

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους ελέγχουμε την ποσότητα φωτός που φτάνει στο φιλμ;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΔΥΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥΣ ΒΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ

«Το κλείστρο είναι ένας μηχανισμός ελέγχου της ποσότητας του φωτός που φτάνει στο φιλμ … ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΛΕΙΣΤΡΟ, η ποσότητα του φωτός ελέγχεται και από έναν ΑΛΛΟΝ μηχανισμό, ΤΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ, το οποίο βρίσκεται μέσα στον φακό της μηχανής.»

Δύο μηχανισμοί — και ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ:

Η ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΟΥ ΤΑ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: το κλείστρο ρυθμίζει ΠΟΣΗ ΩΡΑ μπαίνει το φως· το διάφραγμα ρυθμίζει ΠΟΣΟ ΠΛΑΤΙΑ μπαίνει.

ΤΟ ΚΛΕΙΣΤΡΟ — ΟΙ «ΤΑΧΥΤΗΤΕΣ»

«Το κλείστρο ελέγχει την ποσότητα φωτός … με τον ΧΡΟΝΟ ΑΝΟΙΓΜΑΤΟΣ του, τις λεγόμενες “ταχύτητες”.»

Είναι ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ, «πάντοτε μισά από το αμέσως προηγούμενο και διπλάσια από το επόμενο»:

Ο ΚΑΝΟΝΑΣ, ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «κάθε ταχύτητα (π.χ. η 30) αφήνει να φτάσει στο φιλμ ΔΙΠΛΑΣΙΟ φως από την αμέσως ΕΠΟΜΕΝΗ της (την 60) και ΤΟ ΜΙΣΟ από την αμέσως ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ της (την 15)».

⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΛΟΓΙΚΗ: μεγαλύτερος αριθμός = ΠΙΟ ΓΡΗΓΟΡΗ ταχύτητα = ΛΙΓΟΤΕΡΟ φως.

Και η ένδειξη «Β»: το κλείστρο «παραμένει ανοικτό για όσο χρόνο ο φωτογράφος κρατά πατημένο το κουμπί» — για πολύ χαμηλό φως (π.χ. νυχτερινή φωτογραφία).

ΤΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ, ΑΛΛΑ ΤΟ ΟΝΟΜΑΖΕΙ

⚠️ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: το κεφάλαιο ΔΕΝ αναπτύσσει το διάφραγμα — γράφει: «γι' αυτό θα μιλήσουμε αναλυτικά στο κεφάλαιο των ΦΑΚΩΝ». Το ονομάζει όμως ρητά ως τον δεύτερο μηχανισμό ελέγχου — άρα πρέπει να μπει στην απάντηση.

💡 Από το επόμενο κεφάλαιο (3.2), για πληρότητα: είναι «διάφραγμα ίριδας», «μηχανισμός … από πολλές μεταλλικές λεπίδες οι οποίες κινούνται όλες μαζί, σχηματίζοντας ομόκεντρους κύκλους με διαφορετική, κάθε φορά, διάμετρο»· η κλίμακα είναι f/1 f/1,4 f/2 f/2,8 f/4 f/5,6 f/8 f/11 f/16 f/22 f/32 f/45, και ισχύει ακριβώς η ίδια λογική: «το f/8 επιτρέπει να περάσει διπλάσιο φως από ό,τι το f/11 και το μισό από ό,τι το f/5,6».

ΚΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΝΕΙ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: «Σημαντική υπενθύμιση: ΤΟ ΙΔΙΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΤΑΧΥΤΗΤΕΣ ΚΛΕΙΣΤΡΟΥ … η ταχύτητα 60 αφήνει διπλάσιο φως από την 125 και το μισό από την 30.»

Γι' αυτό ο κοινός όρος είναι ένας: το «STOP». «κλείνω το διάφραγμα κατά ένα stop» = f/8 αντί για f/5,6· «βάζω πιο γρήγορη ταχύτητα κατά ένα stop» = 60 αντί για 30.

💡 Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΔΥΟ ΓΡΑΜΜΕΣ

ΔΥΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ: ① ΤΟ ΚΛΕΙΣΤΡΟ, με τον χρόνο («ταχύτητες»), ② ΤΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ, μέσα στον φακό, με το άνοιγμα.

ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥΣ: και τα δύο δουλεύουν σε ΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΥΠΟΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥΣ — γι' αυτό «θα δούμε σε επόμενο κεφάλαιο πόσο χρήσιμη είναι αυτή η ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ταχύτητας - διαφράγματος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τρόποι είναι δύο, και το βιβλίο τους ονομάζει στην ίδια παράγραφο. ① Το κλείστρο (φωτοφράκτης): «είναι ένας μηχανισμός ελέγχου της ποσότητας του φωτός που φτάνει στο φιλμ· είναι ένα κινούμενο, προστατευτικό φράγμα που ανοιγοκλείνει, αφήνοντας να φτάσει στο φιλμ προκαθορισμένη — από τον φωτογράφο — ποσότητα φωτός». Το κάνει «με τον χρόνο ανοίγματός του, τις λεγόμενες “ταχύτητες”», που είναι τυποποιημένες — 1, 1/2, 1/4, 1/8, 1/15, 1/30, 1/60, 1/125, 1/250, 1/500, 1/1000, 1/2000 (αναγραφόμενες ως 1, 2, 4, 8, 15, 30, 60, 125, 250, 500, 1000, 2000) — «πάντοτε μισά από το αμέσως προηγούμενο και διπλάσια από το επόμενο»: «κάθε ταχύτητα (π.χ. η 30) αφήνει να φτάσει στο φιλμ διπλάσιο φως από την αμέσως επόμενή της (την 60) και το μισό από την αμέσως προηγούμενή της (την 15)». Υπάρχει και η ένδειξη Β, όπου «το κλείστρο παραμένει ανοικτό για όσο χρόνο ο φωτογράφος κρατά πατημένο το κουμπί», χρήσιμη «στη λήψη φωτογραφιών με πολύ χαμηλό φως (π.χ. νυχτερινή φωτογραφία)». ② Το διάφραγμα: «Εκτός από το κλείστρο, η ποσότητα του φωτός ελέγχεται και από έναν άλλον μηχανισμό, το διάφραγμα, το οποίο βρίσκεται μέσα στον φακό της μηχανής» — το κεφάλαιο το παραπέμπει στο κεφάλαιο των φακών, όπου περιγράφεται ως «διάφραγμα ίριδας», μηχανισμός «από πολλές μεταλλικές λεπίδες οι οποίες κινούνται όλες μαζί, σχηματίζοντας ομόκεντρους κύκλους, με διαφορετική, κάθε φορά, διάμετρο», με κλίμακα f/1 f/1,4 f/2 f/2,8 f/4 f/5,6 f/8 f/11 f/16 f/22 f/32 f/45. Η ουσιώδης διάκριση: το κλείστρο ελέγχει τον χρόνο που μπαίνει το φως, το διάφραγμα ελέγχει το άνοιγμα από το οποίο μπαίνει. Και το κοινό τους: και τα δύο δουλεύουν σε διπλασιασμούς και υποδιπλασιασμούς — «το f/8 επιτρέπει να περάσει διπλάσιο φως από ό,τι το f/11 και το μισό από ό,τι το f/5,6· σημαντική υπενθύμιση: το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τις ταχύτητες κλείστρου» — γι' αυτό και η κοινή μονάδα ονομάζεται stop.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΔΥΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ — ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΓΡΑΦΟΥΝ ΜΟΝΟ ΤΟΝ ΕΝΑΝ. Το κεφάλαιο αναπτύσσει το κλείστρο και παραπέμπει το διάφραγμα στο επόμενο — αλλά το ονομάζει ΡΗΤΑ: «εκτός από το κλείστρο, η ποσότητα του φωτός ελέγχεται και από έναν άλλον μηχανισμό, το ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ». Αν το παραλείψεις, η απάντηση είναι μισή. ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΘΑΡΑ: κλείστρο → ΧΡΟΝΟΣ («πόση ώρα» μπαίνει το φως)· διάφραγμα → ΑΝΟΙΓΜΑ («πόσο πλατιά» μπαίνει). Δώσε τη σειρά των ταχυτήτων και τον κανόνα με το παράδειγμα του βιβλίου: η 30 δίνει διπλάσιο φως από την 60 και μισό από την 15. ⚠️ Πρόσεξε την αντίστροφη λογική: μεγαλύτερος αριθμός = πιο γρήγορη = λιγότερο φως. Πρόσθεσε και το «Β» (ανοικτό όσο κρατάς το κουμπί — νυχτερινή φωτογραφία). ΚΑΙ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΒΑΘΟΣ: και οι δύο μηχανισμοί δουλεύουν σε ΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥΣ — γι' αυτό η κοινή μονάδα λέγεται «STOP» και γι' αυτό υπάρχει «αντιστοιχία ταχύτητας - διαφράγματος».

Ερώτηση 3 (σελ. 46) — Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των δύο κλείστρων

Ερώτηση: Ποια είναι τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα του διαφραγματικού κλείστρου και του κλείστρου εστιακού επιπέδου;

Απάντηση:

• ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ: ΟΛΑ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΚΑΘΕΝΑ

ΑΝ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΤΙΣ ΔΥΟ ΘΕΣΕΙΣ, ΘΥΜΑΣΑΙ ΟΛΑ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ.

Α. ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΛΕΙΣΤΡΟ

Πώς λειτουργεί: μεταλλικές λεπίδες «που αλληλοκαλύπτονται και συνδέονται μεταξύ τους, έτσι ώστε να ανοιγοκλείνουν την ίδια χρονική στιγμή»· ανοίγει «ΟΜΟΚΕΝΤΡΑ, από το ΚΕΝΤΡΟ προς την ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ».

Πού το βρίσκουμε: σε compact, στους φακούς των studio μηχανών, σε μεσαίο φορμά.

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — ΤΡΙΑ, ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Γιατί ισχύουν τα 1 και 2; Επειδή ανοίγει ολόκληρο μαζί — όλο το φιλμ φωτίζεται ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ.

⚠️ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — ΤΡΙΑ

Β. ΚΛΕΙΣΤΡΟ ΕΣΤΙΑΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ (ΚΟΥΡΤΙΝΑ / ΡΙΝΤΟ)

Πώς λειτουργεί: δύο κουρτίνες που «κινούνται παράλληλα προς την ίδια κατεύθυνση». Οπλισμένο: η πρώτη φράζει, η δεύτερη είναι τυλιγμένη. Στις πολύ γρήγορες ταχύτητες, «πριν η πρώτη αποκαλύψει πλήρως το φιλμ, έχει ήδη ξεκινήσει να κλείνει η δεύτερη» → ΣΧΙΣΜΗ, και «φωτίζεται ΤΜΗΜΑΤΙΚΑ το φιλμ».

Ο ορισμός: «ταχύτητα κλείστρου … ονομάζεται ο χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στην ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ και στην ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ κουρτίνας.»

Υλικό και φορά: πλαστικοποιημένο ύφασμα → ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ κίνηση · μεταλλικά φύλλα → ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗ.

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — ΤΡΙΑ

⚠️ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — ΔΥΟ, «ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ»

💡 Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: ΕΙΝΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ: το διαφραγματικό φωτίζει το φιλμ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ, το εστιακού επιπέδου ΤΜΗΜΑΤΙΚΑ, ΜΕ ΣΧΙΣΜΗ.

Σύνοψη: Και τα δύο μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα προκύπτουν από τη ΘΕΣΗ κάθε κλείστρου. Α. ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΟ — «βρίσκεται μέσα στον φακό και αποτελείται από μεταλλικές λεπίδες, που αλληλοκαλύπτονται και συνδέονται μεταξύ τους, έτσι ώστε να ανοιγοκλείνουν την ίδια χρονική στιγμή»· ανοίγει «ομόκεντρα από το κέντρο προς την περιφέρεια». Το συναντάμε «στις compact μηχανές, στους φακούς των studio μηχανών ή σε φακούς μεσαίου φορμά». Πλεονεκτήματα: «1. Συγχρονίζει με φλας σε οποιαδήποτε ταχύτητά του. 2. Όταν φωτογραφίζουμε κινούμενα θέματα, δε δημιουργείται παραμόρφωση του ειδώλου. 3. Είναι αθόρυβο στη λειτουργία του.» Μειονεκτήματα: «1. Δε μας δίνει χρόνους έκθεσης γρηγορότερους από 500 (1/500). 2. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε φακούς, γιατί το φως θα “κάψει” το φιλμ μας» — και ο λόγος είναι ακριβώς η θέση του: «βρίσκεται μέσα στον φακό, οπότε, όταν αλλάζουμε φακό, τίποτα δεν εμποδίζει τη διέλευση του φωτός μέχρι το φιλμ»· το πρόβλημα «ξεπερνιέται με την ύπαρξη δεύτερου, συμπληρωματικού φωτοφράκτη μέσα στο σώμα». «3. αυξάνεται κατά πολύ το κόστος αγοράς φακών … καθώς και το βάρος τους», αφού κάθε φακός πρέπει να περιέχει δικό του κλείστρο. Β. ΕΣΤΙΑΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ (κουρτίνα, ριντό) — βρίσκεται «πολύ κοντά στο εστιακό επίπεδο …, δηλαδή μπροστά ακριβώς από το φιλμ», με δύο κουρτίνες που κινούνται παράλληλα· στις πολύ γρήγορες ταχύτητες δημιουργείται σχισμή και «φωτίζεται τμηματικά το φιλμ», ενώ «ταχύτητα κλείστρου ονομάζεται ο χρόνος ανάμεσα στην εκκίνηση της πρώτης και στην εκκίνηση της δεύτερης κουρτίνας». Πλεονεκτήματα: «1. Επιτρέπει γρήγορες ταχύτητες, μέχρι 8.000 (1/8.000), κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο σε λήψεις αντικειμένων που κινούνται με μεγάλη ταχύτητα (π.χ. σε αγώνες αυτοκινήτων). 2. Η αλλαγή φακών είναι εύκολη, καθώς δεν υπάρχει κίνδυνος να “καεί” το φιλμ. 3. Οι φακοί … είναι φτηνοί και ελαφριοί.» Μειονεκτήματα: «1. Όταν χρησιμοποιούμε φλας, απαιτείται να επιλέξουμε τη σωστή ταχύτητα (συγχρονισμού), για να προλάβει να φωτιστεί όλη η επιφάνεια του φιλμ. 2. Επειδή το φιλμ εκτίθεται στο φως σταδιακά, όταν φωτογραφίζουμε γρήγορα κινούμενα αντικείμενα, ιδίως παράλληλα και κοντά στη μηχανή, παρατηρείται παραμόρφωση του ειδώλου.» Η συνολική εικόνα: τα δύο κλείστρα είναι σχεδόν αντίστροφα — ό,τι πλεονεκτεί το ένα, μειονεκτεί το άλλο — και ο λόγος είναι ένας: το διαφραγματικό φωτίζει το φιλμ ολόκληρο ταυτόχρονα, το εστιακού επιπέδου το φωτίζει τμηματικά, μέσα από σχισμή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΤΑ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΕΙΝΑΙ Η ΘΕΣΗ: διαφραγματικό → ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΦΑΚΟ · εστιακού επιπέδου → ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΠΟ ΤΟ ΦΙΛΜ. Από τη θέση προκύπτουν ΟΛΑ. ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΑ ΑΡΙΘΜΕΙ — γράψ' τα αριθμημένα (3+3 για το πρώτο, 3+2 για το δεύτερο). Το πιο εξεταστέο μειονέκτημα: στο διαφραγματικό «δεν μπορούμε να αλλάξουμε φακούς, γιατί το φως θα “ΚΑΨΕΙ” το φιλμ» — και εξήγησε ΓΙΑΤΙ: το κλείστρο είναι μέσα στον φακό, οπότε όταν τον βγάζεις «τίποτα δεν εμποδίζει τη διέλευση του φωτός». Μην ξεχάσεις τη λύση (δεύτερος συμπληρωματικός φωτοφράκτης στο σώμα). ΤΑ ΔΥΟ ΝΟΥΜΕΡΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ: διαφραγματικό μέχρι 500 · εστιακού επιπέδου μέχρι 8.000. 💡 ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: τα δύο κλείστρα είναι ΣΧΕΔΟΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ — φλας, κινούμενα θέματα, ταχύτητα, αλλαγή φακού, κόστος φακών — και ο λόγος είναι ΕΝΑΣ: το ένα φωτίζει το φιλμ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ, το άλλο ΤΜΗΜΑΤΙΚΑ ΜΕ ΣΧΙΣΜΗ.

Ερώτηση 4 (σελ. 46) — Τι προσέχουμε πατώντας τον απελευθερωτή κλείστρου

Ερώτηση: Τι πρέπει να προσέχουμε ιδιαίτερα τη στιγμή που πατάμε το κουμπί απελευθέρωσης του κλείστρου;

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑ: ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΡΙΣΙΜΗ Η ΣΤΙΓΜΗ

«Είναι ένα απλό κουμπί που με το πάτημά του απελευθερώνει το κλείστρο και επιτρέπει τη λήψη. Η στιγμή αυτή του πατήματος είναι ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΚΡΙΣΙΜΗ.»

⚠️ ΟΙ ΔΥΟ ΚΙΝΔΥΝΟΙ — ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΡΑΔΑΣΜΟΣ

ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: μικρός κραδασμός → θολή εικόνα· εντονότερος κραδασμός → λάθος κάδρο. Δύο διαφορετικές ζημιές, ίδια αιτία.

⚠️ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΝΟΥΜΕΡΟ: ο κίνδυνος υπάρχει κυρίως σε ΑΡΓΕΣ ταχύτητες — 30, 15, 8 ή λιγότερο. Στις γρήγορες ταχύτητες το πρόβλημα μικραίνει, γιατί το κλείστρο κλείνει πριν προλάβει να φανεί η κίνηση.

Η ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΕΙΡΑ

«Προσοχή: κρατήστε τη φωτογραφική μηχανή όσο πιο σταθερά γίνεται στα χέρια σας (με ΟΛΗ ΤΗΝ ΠΑΛΑΜΗ), ακουμπήστε τα χέρια στο ΣΩΜΑ σας, κρατήστε την ΑΝΑΠΝΟΗ σας και ΜΕΤΑ πατήστε το κουμπί. Θα έχετε, σίγουρα, πολύ καλύτερα αποτελέσματα.»

💡 ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Στα βοηθητικά εξαρτήματα το βιβλίο δίνει τη μηχανική λύση για το ίδιο πρόβλημα:

• ΤΡΙΠΟΔΟ — «εξασφαλίζουν σταθερότητα στη μηχανή τη στιγμή της λήψης», γιατί «και το απειροελάχιστο κούνημα … επιδρά αρνητικά στην ΟΞΥΤΗΤΑ και στην ΕΥΚΡΙΝΕΙΑ». «Η χρήση τρίποδου είναι … εντελώς απαραίτητη» σε μικρές ταχύτητες (π.χ. 1, 2, 4, 8).
• ΚΑΛΩΔΙΑΚΟΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΗΣ (ΝΤΕΚΛΑΝΣΕΡ) — «συνήθως σε συνδυασμό με το τρίποδο, μειώνει ΕΝΤΕΛΩΣ την πιθανότητα να κουνήσουμε με το χέρι μας τη μηχανή κατά την κρίσιμη στιγμή της λήψης».

Η ΠΛΗΡΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΧΕΙ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ: τι κάνω με το ΣΩΜΑ μου (τέσσερις κινήσεις) και τι χρησιμοποιώ όταν αυτό δεν αρκεί (τρίποδο + ντεκλανσέρ).

Σύνοψη: Πρέπει να προσέχουμε να μην κουνήσουμε τη μηχανή — γιατί «η στιγμή αυτή του πατήματος είναι ιδιαίτερα κρίσιμη». Το βιβλίο περιγράφει δύο διαβαθμισμένους κινδύνους: «αρκεί ένας μικρός κραδασμός, σε μια σχετικά αργή ταχύτητα (π.χ. 30, 15, 8 ή λιγότερο), για να βγει η φωτογραφία μας “κουνημένη”. Αντίστοιχα, ένας ακόμα εντονότερος κραδασμός μπορεί να προκαλέσει σημαντική αλλαγή στο κάδρο της φωτογραφίας, το οποίο τόσο προσεκτικά επιλέξαμε και ετοιμάσαμε». Δηλαδή μικρός κραδασμός → θολή εικόνα, εντονότερος → λάθος κάδρο. Η οδηγία του βιβλίου, σε τέσσερις κινήσεις με συγκεκριμένη σειρά: «κρατήστε τη φωτογραφική μηχανή όσο πιο σταθερά γίνεται στα χέρια σας (με όλη την παλάμη), ακουμπήστε τα χέρια στο σώμα σας, κρατήστε την αναπνοή σας και μετά πατήστε το κουμπί. Θα έχετε, σίγουρα, πολύ καλύτερα αποτελέσματα». Καθεμία εξουδετερώνει μια πηγή κραδασμού: το κράτημα με όλη την παλάμη αντί για τα δάχτυλα, τα χέρια στο σώμα ως στήριγμα, το κράτημα της αναπνοής — που είναι και η ίδια κραδασμός — και προπάντων η σειρά: πρώτα σταθεροποιούμαστε, μετά πατάμε. Συμπληρωματικά, το ίδιο κεφάλαιο δίνει και τη μηχανική λύση για τις περιπτώσεις που το σταθερό κράτημα δεν αρκεί: το τρίποδο, που «εξασφαλίζει σταθερότητα στη μηχανή τη στιγμή της λήψης» και είναι «εντελώς απαραίτητο» όταν είμαστε υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούμε μικρές ταχύτητες (π.χ. 1, 2, 4, 8), αφού «και το απειροελάχιστο κούνημα … επιδρά αρνητικά στην οξύτητα και στην ευκρίνεια της τελικής εικόνας»· και ο καλωδιακός απελευθερωτής (ντεκλανσέρ), που «συνήθως σε συνδυασμό με το τρίποδο, μειώνει εντελώς την πιθανότητα να κουνήσουμε με το χέρι μας τη μηχανή κατά την κρίσιμη στιγμή της λήψης».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΛΕΞΗ — ΚΡΑΔΑΣΜΟΣ — ΑΛΛΑ ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ. Δώσε τη ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ που κάνει το βιβλίο: μικρός κραδασμός → «ΚΟΥΝΗΜΕΝΗ» φωτογραφία· εντονότερος → αλλαγή στο ΚΑΔΡΟ. Δύο ζημιές, μία αιτία. ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΥΜΕΡΟ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ ΔΙΑΒΑΣΕΣ: ο κίνδυνος υπάρχει σε ΑΡΓΕΣ ταχύτητες — «30, 15, 8 ή λιγότερο». ΠΑΡΑΘΕΣΕ ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥΣ: όλη η παλάμη → χέρια στο σώμα → κράτημα αναπνοής → «ΚΑΙ ΜΕΤΑ πατήστε». Η σειρά είναι μέρος της οδηγίας — πρώτα σταθεροποιείσαι, μετά πατάς. 💡 ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: πρόσθεσε τη μηχανική λύση από τα βοηθητικά εξαρτήματα — ΤΡΙΠΟΔΟ («εντελώς απαραίτητο» σε ταχύτητες 1, 2, 4, 8) και ΝΤΕΚΛΑΝΣΕΡ («μειώνει εντελώς την πιθανότητα να κουνήσουμε … κατά την κρίσιμη στιγμή»). Δείχνεις ότι συνέδεσες δύο σημεία του ίδιου κεφαλαίου.