Λύσεις — Κεφάλαιο 3.2: Ο φακός (σελ. 57) – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Ι Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3.2: Ο φακός

Πλήρεις λύσεις και στις τέσσερις ερωτήσεις του κεφαλαίου 3.2 (σελ. 57). Οι τρεις απαντώνται αυτολεξεί από το κείμενο· η πρώτη ζητά αναγνώριση του είδους φακού σε δύο φωτογραφίες και η λύση δίνει τόσο τα κριτήρια αναγνώρισης όσο και την τεκμηριωμένη ταύτιση για κάθε εικόνα.

Ερώτηση 1 (σελ. 57) — Αναγνώριση του είδους φακού στις φωτογραφίες 3.28Α και 3.28Β

Ερώτηση: Αναγνωρίστε στις φωτογραφίες 3.28Α και 3.28Β το είδος του φακού με τον οποίο έγιναν οι λήψεις. Δικαιολογήστε τις επιλογές των φωτογράφων.

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ — ΤΙ ΑΦΗΝΕΙ ΚΑΘΕ ΦΑΚΟΣ ΩΣ «ΥΠΟΓΡΑΦΗ» ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

Η ερώτηση δεν ζητά μαντεψιά — ζητά να εφαρμόσεις τα χαρακτηριστικά που μόλις διάβασες.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ 3.28Α — ΕΥΡΥΓΩΝΙΟΣ

Τι δείχνει: έναν παίκτη του μπέιζμπολ από πίσω, μόνο του, μέσα σε ολόκληρο το γήπεδο — γραμμή του γηπέδου στο προσκήνιο, πινακίδες και προβολείς στο βάθος, και μεγάλο κομμάτι ουρανού με σύννεφα.

ΟΙ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ

Η ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

Ο φωτογράφος δεν ήθελε τον παίκτη μόνο του — ήθελε τον παίκτη ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΟΥ: τη μοναξιά της φιγούρας μέσα στο άδειο, τεράστιο γήπεδο.

Το θέμα εδώ ΔΕΝ είναι ο άνθρωπος — είναι Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΧΩΡΟ. Και αυτό μόνο ο ευρυγώνιος το δίνει, γιατί κρατά ευκρινές ΚΑΙ το πρόσωπο ΚΑΙ το φόντο.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ 3.28Β — ΤΗΛΕΦΑΚΟΣ

Τι δείχνει: ουρακοτάγκους πάνω σε κλαδιά, μέσα σε πυκνό φύλλωμα.

ΟΙ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ

Η ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ — ΔΥΟ ΛΟΓΟΙ, ΟΧΙ ΕΝΑΣ

① ΑΝΑΓΚΗ: σε άγρια ζώα ο φωτογράφος δεν μπορεί να πλησιάσει — και για λόγους ασφάλειας και επειδή θα τρόμαζε το θέμα. Ο τηλεφακός του δίνει μεγάλο είδωλο από ασφαλή απόσταση.

② ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ: το μικρό βάθος πεδίου «σβήνει» το μπερδεμένο φύλλωμα και απομονώνει τα ζώα. Χωρίς αυτό, τα ζώα θα χάνονταν μέσα στα κλαδιά.

Δηλαδή το «μειονέκτημα» του τηλεφακού γίνεται εδώ ΕΡΓΑΛΕΙΟ — ακριβώς αυτό που εννοεί το βιβλίο λέγοντας ότι ο έλεγχος του βάθους πεδίου είναι «καθοριστικό εργαλείο για τη ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ».

💡 ΚΑΙ Η ΠΑΓΙΔΑ ΠΟΥ ΚΡΥΒΕΙ Η ΑΣΚΗΣΗ

⚠️ Το βιβλίο δίνει ως παράδειγμα τηλεφακού το «ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ» — και η 3.28Α είναι ΑΘΛΗΤΙΚΗ φωτογραφία, τραβηγμένη όμως με ΕΥΡΥΓΩΝΙΟ.

ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: το είδος του φακού δεν κρίνεται από το ΘΕΜΑ αλλά από τα ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ — οπτική γωνία, βάθος πεδίου, μέγεθος ειδώλου, προοπτική.

Η δικαιολόγηση γράφεται πάντα σε δύο βήματα: ① τι βλέπω (ενδείξεις) → ② τι ήθελε ο φωτογράφος (πρόθεση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώτα τα κριτήρια αναγνώρισης, όπως τα δίνει το κεφάλαιο: ο ευρυγώνιος έχει οπτική γωνία μεγαλύτερη από 40° (έως 180° στον fisheye), αποδίδει «όσο γίνεται μεγαλύτερη επιφάνεια του θέματος», δίνει «έντονη προοπτική» με ασυνήθιστες γωνίες λήψης και έχει «από την κατασκευή του, πολύ μεγάλο βάθος πεδίου»· ο τηλεφακός έχει γωνία μικρότερη από 40° (έως 1°), «δημιουργεί μεγαλύτερο είδωλο … φωτογραφίζοντας από την ίδια απόσταση», είναι κατάλληλος για θέματα «που απέχουν πολύ από τη μηχανή (π.χ. αθλητικό ρεπορτάζ, φωτογραφήσεις άγριων ζώων)» και έχει «μικρό βάθος πεδίου». ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ 3.28Α — ΕΥΡΥΓΩΝΙΟΣ. Δείχνει έναν παίκτη του μπέιζμπολ από πίσω μέσα σε ολόκληρο το γήπεδο, με τη γραμμή του γηπέδου στο προσκήνιο, τις πινακίδες και τους προβολείς στο βάθος και μεγάλο κομμάτι ουρανού. Οι ενδείξεις: τεράστια κάλυψη χώρου (μεγάλη οπτική γωνία), όλα ευκρινή από το προσκήνιο ως το βάθος (πολύ μεγάλο βάθος πεδίου — η υπογραφή του ευρυγώνιου) και χαμηλή γωνία λήψης που δίνει έντονη προοπτική. Δικαιολόγηση: ο φωτογράφος δεν ήθελε τον παίκτη μόνο του αλλά τη σχέση του με τον χώρο — τη μοναχική φιγούρα μέσα στο τεράστιο, άδειο γήπεδο· αυτό απαιτεί φακό που κρατά ευκρινές και το θέμα και το φόντο. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ 3.28Β — ΤΗΛΕΦΑΚΟΣ. Δείχνει ουρακοτάγκους σε κλαδιά μέσα σε πυκνό φύλλωμα. Οι ενδείξεις: πρόκειται για άγρια ζώα — το ρητό παράδειγμα του βιβλίου· τα ζώα γεμίζουν το κάδρο ενώ ο φωτογράφος ήταν προφανώς μακριά («μεγαλύτερο είδωλο … από την ίδια απόσταση»)· και τα φύλλα μπροστά και το φόντο είναι θολά, ευκρινή μόνο τα ζώα (μικρό βάθος πεδίου). Δικαιολόγηση — δύο λόγοι: ① ανάγκη, αφού σε άγρια ζώα ο φωτογράφος δεν μπορεί να πλησιάσει, και για ασφάλεια και για να μην τρομάξει το θέμα· ② αισθητική επιλογή, αφού το μικρό βάθος πεδίου σβήνει το μπερδεμένο φύλλωμα και απομονώνει τα ζώα, που αλλιώς θα χάνονταν μέσα στα κλαδιά — δηλαδή το «μειονέκτημα» του τηλεφακού γίνεται εδώ εργαλείο, όπως ακριβώς λέει το βιβλίο ότι «ο έλεγχος του βάθους πεδίου είναι καθοριστικό εργαλείο για τη δημιουργική έκφραση του φωτογράφου». ⚠️ Αξίζει να προσεχθεί η φαινομενική αντίφαση: το βιβλίο αναφέρει το αθλητικό ρεπορτάζ ως τυπική χρήση τηλεφακού, και όμως η αθλητική φωτογραφία 3.28Α έγινε με ευρυγώνιο — απόδειξη ότι το είδος του φακού κρίνεται από τα χαρακτηριστικά της εικόνας και όχι από το θέμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΜΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ — ΑΠΑΝΤΗΣΕ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ. Οι τρεις ενδείξεις που πρέπει να ελέγχεις κάθε φορά: ① πόσο περιβάλλον φαίνεται (οπτική γωνία) · ② τι είναι ευκρινές και τι θολό (βάθος πεδίου) · ③ πόσο μεγάλο είναι το θέμα σε σχέση με την απόσταση (μέγεθος ειδώλου). 3.28Α → ΕΥΡΥΓΩΝΙΟΣ: όλο το γήπεδο και ο ουρανός σε ένα κάδρο, και ΟΛΑ ΕΥΚΡΙΝΗ από τη γραμμή μπροστά ως τους προβολείς στο βάθος — «πολύ μεγάλο βάθος πεδίου». 3.28Β → ΤΗΛΕΦΑΚΟΣ: άγρια ζώα (ρητό παράδειγμα του βιβλίου), γεμάτο κάδρο από μακριά, και θολά φύλλα μπρος και πίσω — «μικρό βάθος πεδίου». Η ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗ ΘΕΛΕΙ ΠΡΟΘΕΣΗ, ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΕΧΝΙΚΗ: στο Α, ο φωτογράφος ήθελε τη σχέση του παίκτη με τον χώρο (μοναξιά μέσα στο τεράστιο γήπεδο)· στο Β, δεν μπορούσε να πλησιάσει (ανάγκη) και ήθελε να απομονώσει τα ζώα από το μπερδεμένο φύλλωμα (αισθητική). ⚠️ ΚΑΙ Η ΠΑΓΙΔΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΕΙΣ: το βιβλίο δίνει το «αθλητικό ρεπορτάζ» ως παράδειγμα τηλεφακού, αλλά η αθλητική 3.28Α είναι ευρυγώνιος — το θέμα ΔΕΝ καθορίζει τον φακό.

Ερώτηση 2 (σελ. 57) — Τι είναι βάθος πεδίου και από ποιους παράγοντες εξαρτάται

Ερώτηση: Τι είναι βάθος πεδίου και από ποιους παράγοντες εξαρτάται;

Απάντηση:

• Ο ΟΡΙΣΜΟΣ — ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ

«Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ … μεταξύ του ΠΙΟ ΚΟΝΤΙΝΟΥ προς τη μηχανή αντικειμένου και του ΠΙΟ ΜΑΚΡΙΝΟΥ, που όμως ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΝΑΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΕΣΤΙΑΣΜΕΝΑ, ονομάζεται ΒΑΘΟΣ ΠΕΔΙΟΥ.»

Και το βιβλίο το εισάγει με το ΝΟΗΜΑ του: είναι «το πόσο καθαρή (εστιασμένη) θα είναι η φωτογραφία όχι μόνο στο σημείο (πιο σωστά: ΕΠΙΠΕΔΟ) που εμείς επιλέξαμε αλλά και ΜΠΡΟΣΤΑ και ΠΙΣΩ από αυτό».

⚠️ Δύο ακρίβειες που αξίζουν μονάδες:

• «ΕΠΙΠΕΔΟ», όχι «σημείο» — το ίδιο το βιβλίο διορθώνεται μέσα σε παρένθεση.
• «ΕΠΑΡΚΩΣ εστιασμένα», όχι «τέλεια» — το βάθος πεδίου είναι ζώνη ΑΠΟΔΕΚΤΗΣ ευκρίνειας, όχι απόλυτης.

Η αφορμή: «Η χρήση διαφορετικών ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΩΝ στη λήψη, εκτός από τη ρύθμιση της ποσότητας φωτός, έχει άμεση σχέση και με μια πολύ σημαντική παράμετρο της εικόνας.»

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ — «ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ … ΕΙΝΑΙ ΤΡΕΙΣ»

⚠️ Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΒΑΖΕΙ ΘΑΥΜΑΣΤΙΚΟ

⚠️ «(προσοχή! ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ = ΜΙΚΡΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ)»

Δηλαδή:

Είναι ο πιο συχνός λάθος συλλογισμός στις εξετάσεις — γι' αυτό το βιβλίο το γράφει με θαυμαστικό.

💡 Η ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ: ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΞΗΓΟΥΝ ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΦΑΚΩΝ

Ο παράγοντας 2 προβλέπει ακριβώς αυτό που λέει το βιβλίο για τους φακούς:

• ΕΥΡΥΓΩΝΙΟΣ (μικρή εστιακή) → «έχουν, από την κατασκευή τους, πολύ μεγάλο βάθος πεδίου» ✅
• ΤΗΛΕΦΑΚΟΣ (μεγάλη εστιακή) → «οι τηλεφακοί έχουν επίσης μικρό βάθος πεδίου» ✅

ΚΑΙ ΤΟ ΓΙΑΤΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΕΧΟΥΝ ΣΗΜΑΣΙΑ: «ο έλεγχος του βάθους πεδίου είναι ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ του φωτογράφου». Δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια — είναι επιλογή για το τι θα δει ο θεατής καθαρά και τι όχι.

Σύνοψη: Ο ορισμός, αυτολεξεί: «Η απόσταση … μεταξύ του πιο κοντινού προς τη μηχανή αντικειμένου και του πιο μακρινού, που όμως και τα δύο είναι επαρκώς εστιασμένα, ονομάζεται βάθος πεδίου». Το βιβλίο το εισάγει εξηγώντας το νόημά του: είναι «το πόσο καθαρή (εστιασμένη) θα είναι η φωτογραφία όχι μόνο στο σημείο (πιο σωστά: επίπεδο) που εμείς επιλέξαμε αλλά και μπροστά και πίσω από αυτό». ⚠️ Δύο ακρίβειες: το βιβλίο διορθώνεται μόνο του από «σημείο» σε «επίπεδο», και μιλά για «επαρκώς εστιασμένα» — το βάθος πεδίου είναι ζώνη αποδεκτής ευκρίνειας, όχι απόλυτης. Αφορμή είναι το διάφραγμα: «η χρήση διαφορετικών διαφραγμάτων στη λήψη, εκτός από τη ρύθμιση της ποσότητας φωτός, έχει άμεση σχέση και με μια πολύ σημαντική παράμετρο της εικόνας». «Οι παράγοντες που επηρεάζουν το βάθος πεδίου είναι τρεις»: ① το διάφραγμα — «όσο μικραίνει το διάφραγμα, τόσο αυξάνεται το βάθος πεδίου», με τη ρητή προειδοποίηση «(προσοχή! μεγάλος αριθμός = μικρό διάφραγμα)»· ② η εστιακή απόσταση — «όσο μεγαλώνει η εστιακή απόσταση του φακού, τόσο μειώνεται το βάθος πεδίου»· ③ η απόσταση του αντικειμένου από τον φακό — «όσο μεγαλώνει η απόσταση, τόσο μεγαλώνει και το βάθος πεδίου και αντίστροφα». Η επαλήθευση βρίσκεται στα ίδια τα είδη των φακών: ο ευρυγώνιος (μικρή εστιακή) «έχει, από την κατασκευή του, πολύ μεγάλο βάθος πεδίου», ενώ «οι τηλεφακοί (μεγάλη εστιακή) έχουν επίσης μικρό βάθος πεδίου» — ακριβώς όπως προβλέπει ο δεύτερος παράγοντας. Και η σημασία του: «ο έλεγχος του βάθους πεδίου είναι καθοριστικό εργαλείο για τη δημιουργική έκφραση του φωτογράφου».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ ΓΡΑΨ' ΤΟΝ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ — έχει τρία στοιχεία που πρέπει να υπάρχουν όλα: ① ΑΠΟΣΤΑΣΗ (όχι «σημείο») · ② από το ΠΙΟ ΚΟΝΤΙΝΟ ως το ΠΙΟ ΜΑΚΡΙΝΟ αντικείμενο · ③ που είναι ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ «ΕΠΑΡΚΩΣ ΕΣΤΙΑΣΜΕΝΑ». Το «επαρκώς» μετράει — δεν είναι απόλυτη ευκρίνεια, είναι ζώνη αποδεκτής. ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΕΙ — γράψ' τους αριθμημένους ΚΑΙ ΜΕ ΤΗ ΦΟΡΑ ΤΟΥΣ: διάφραγμα ↓ → βάθος ↑ · εστιακή ↑ → βάθος ↓ · απόσταση ↑ → βάθος ↑. ⚠️ ΚΑΙ ΜΗΝ ΠΕΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΙΔΑ ΠΟΥ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ ΜΕ ΘΑΥΜΑΣΤΙΚΟ: «προσοχή! ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ = ΜΙΚΡΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ» — άρα f/22 → μεγάλο βάθος, f/2 → μικρό. Παράθεσε την παρένθεση: δείχνει ότι δεν μπερδεύεις αριθμό με άνοιγμα. 💡 ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: επαλήθευσε τον δεύτερο παράγοντα με τα είδη των φακών — ο ευρυγώνιος έχει «πολύ μεγάλο βάθος πεδίου», ο τηλεφακός «μικρό». Και κλείσε με το γιατί μας νοιάζει: είναι «καθοριστικό εργαλείο για τη ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ».

Ερώτηση 3 (σελ. 57) — Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των φακών zoom

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα των φακών μεταβλητής εστιακής απόστασης (zoom);

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑ: ΤΙ ΤΟΥΣ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ

Το βιβλίο ΕΠΙΣΗΜΑΙΝΕΙ πρώτα το αυτονόητο: «ΟΛΟΙ οι παραπάνω τύποι φακών που περιγράψαμε (ευρυγώνιος, νορμάλ, τηλεφακός) έχουν ΣΤΑΘΕΡΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ.»

Οι zoom «διαθέτουν ένα ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ που τους επιτρέπει να ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΣΤΙΑΚΗ ΤΟΥΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗ, ΜΕΤΑΚΙΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ από τα οποία αποτελούνται».

Το παράδειγμα του βιβλίου: με ZOOM 28-85mm «μπορούμε να φωτογραφίσουμε το θέμα είτε με 28mm ΕΥΡΥΓΩΝΙΟ είτε με 85mm ΤΗΛΕΦΑΚΟ· εννοείται ότι είναι διαθέσιμες ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΤΙΜΕΣ» (50mm, 70mm, 80mm κ.ο.κ.).

ΔΗΛΑΔΗ ΕΝΑΣ ΦΑΚΟΣ ΚΑΝΕΙ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΠΟΛΛΩΝ — και όλο το πλεονέκτημα βγαίνει από εκεί.

ΤΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ — ΤΡΙΑ ΡΗΜΑΤΑ ΣΕ ΜΙΑ ΦΡΑΣΗ

«Αυτή η κατηγορία φακών γνωρίζει εδώ και πολλά χρόνια ΜΕΓΑΛΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ, αφού αποτελεί μια ΦΤΗΝΟΤΕΡΗ και ΠΡΑΚΤΙΚΟΤΕΡΗ ΛΥΣΗ από την ΑΠΟΚΤΗΣΗ, ΜΕΤΑΦΟΡΑ και ΧΡΗΣΗ πολλών φακών με σταθερή εστιακή απόσταση.»

Πρόσεξε ότι τα οφέλη είναι ΤΡΙΑ, όχι ένα:

💡 Και το εμπορικό αποτέλεσμα το επιβεβαιώνει: «μεγάλη εμπορική επιτυχία».

⚠️ ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΑ ΛΕΕΙ «ΣΟΒΑΡΑ»

⚠️ «Παρουσιάζει, όμως, και κάποια ΣΟΒΑΡΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ: μεγάλο ΒΑΡΟΣ και ΟΓΚΟ, μικρότερη ΦΩΤΕΙΝΟΤΗΤΑ και συνήθως ΚΑΤΩΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΕΙΚΟΝΑΣ απ' ό,τι οι φακοί με σταθερή εστιακή απόσταση.»

💡 Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Το πλεονέκτημα είναι ΕΝΑ και είναι ΠΡΑΚΤΙΚΟ (ένας φακός αντί για πολλούς)· τα μειονεκτήματα είναι ΤΡΙΑ και είναι ΟΠΤΙΚΑ (βάρος, φωτεινότητα, ποιότητα).

ΔΗΛΑΔΗ Ο ΦΑΚΟΣ ZOOM ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ: θυσιάζει ΠΟΙΟΤΗΤΑ για να κερδίσει ΕΥΕΛΙΞΙΑ.

💡 Θυμήσου και τον παράλληλο συμβιβασμό στο ίδιο κεφάλαιο: 50mm f/2 (φτηνός, «απευθύνεται σε μεγάλο μέρος της αγοράς») έναντι 50mm f/1,2 («σημαντικά ακριβότερος», για μικρή μερίδα επαγγελματιών). Ίδια λογική: κόστος και ευκολία από τη μία, οπτική ποιότητα από την άλλη.

Σύνοψη: Τι είναι: το βιβλίο επισημαίνει πρώτα ότι «όλοι οι παραπάνω τύποι φακών που περιγράψαμε έχουν σταθερή εστιακή απόσταση»· οι zoom αντίθετα «διαθέτουν ένα μηχανικό σύστημα που τους επιτρέπει να αλλάζουν την εστιακή τους απόσταση, μετακινώντας τα στοιχεία από τα οποία αποτελούνται». Παράδειγμα: «με φακό ZOOM 28-85mm μπορούμε να φωτογραφίσουμε το θέμα είτε με 28mm ευρυγώνιο είτε με 85mm τηλεφακό· εννοείται ότι είναι διαθέσιμες και όλες οι ενδιάμεσες τιμές εστιακών αποστάσεων (π.χ. 50mm, 70mm, 80mm)». ΤΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ: «γνωρίζει εδώ και πολλά χρόνια μεγάλη εμπορική επιτυχία, αφού αποτελεί μια φτηνότερη και πρακτικότερη λύση από την απόκτηση, μεταφορά και χρήση πολλών φακών με σταθερή εστιακή απόσταση». Τα οφέλη είναι δηλαδή τρία, όσα και τα ρήματα: οικονομία στην απόκτηση (ένας φακός αντί για τρεις-τέσσερις), ευκολία στη μεταφορά (λιγότερος όγκος) και ταχύτητα στη χρήση (δεν αλλάζουμε φακό στη μέση της λήψης). ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — και το βιβλίο τα χαρακτηρίζει ρητά «σοβαρά»: «μεγάλο βάρος και όγκο, μικρότερη φωτεινότητα και συνήθως κατώτερη ποιότητα εικόνας απ' ό,τι οι φακοί με σταθερή εστιακή απόσταση». Πρακτικά: ο zoom είναι βαρύτερος από κάθε επιμέρους φακό (αν και ελαφρύτερος από όλους μαζί)· η μικρότερη φωτεινότητα σημαίνει μεγαλύτερο αριθμό f, άρα δυσκολία σε χαμηλό φωτισμό· και η κατώτερη ποιότητα είναι το τίμημα της πολυχρηστικότητας. Το συμπέρασμα: το πλεονέκτημα είναι ένα και πρακτικό (ένας φακός αντί για πολλούς), τα μειονεκτήματα είναι τρία και οπτικά — ο zoom θυσιάζει ποιότητα για να κερδίσει ευελιξία. Ο ίδιος συμβιβασμός εμφανίζεται και αλλού στο κεφάλαιο, στο ζεύγος 50mm f/2 (φτηνός, «απευθύνεται σε μεγάλο μέρος της αγοράς») και 50mm f/1,2 («σημαντικά ακριβότερος», για μικρή μερίδα επαγγελματιών).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΞΕΚΙΝΑ ΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΙ ΤΟΥΣ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: όλοι οι άλλοι φακοί έχουν ΣΤΑΘΕΡΗ εστιακή απόσταση — οι zoom την αλλάζουν, «μετακινώντας τα στοιχεία από τα οποία αποτελούνται». Δώσε το παράδειγμα του βιβλίου: 28-85mm = και ευρυγώνιος (28) και τηλεφακός (85) και όλες οι ενδιάμεσες τιμές. ΤΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΕΧΕΙ ΤΡΙΑ ΡΗΜΑΤΑ — μη γράψεις μόνο «είναι φτηνότερος»: «φτηνότερη και πρακτικότερη λύση από την ΑΠΟΚΤΗΣΗ, ΜΕΤΑΦΟΡΑ και ΧΡΗΣΗ πολλών φακών». Ανάλυσέ τα: λιγότερα χρήματα, λιγότερος όγκος, καμία αλλαγή φακού στη μέση της λήψης. ⚠️ ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΑ ΛΕΕΙ «ΣΟΒΑΡΑ» — βάρος και όγκος · μικρότερη φωτεινότητα · κατώτερη ποιότητα εικόνας. Χρησιμοποίησε τη λέξη «σοβαρά»: είναι η αξιολόγηση του ίδιου του βιβλίου. 💡 ΚΑΙ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΚΡΙΣΗ: το πλεονέκτημα είναι ΠΡΑΚΤΙΚΟ (ένας αντί για πολλούς), τα μειονεκτήματα είναι ΟΠΤΙΚΑ — ο zoom θυσιάζει ΠΟΙΟΤΗΤΑ για ΕΥΕΛΙΞΙΑ.

Ερώτηση 4 (σελ. 57) — Τα μεγέθη που περιγράφουν πλήρως έναν φακό

Ερώτηση: Ποια είναι τα μεγέθη που χαρακτηρίζουν και περιγράφουν πλήρως έναν φωτογραφικό φακό;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΡΗΤΗ — ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΟ ΜΕΓΕΘΗ

«Ένας φωτογραφικός φακός ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΤΑΙ, ΤΕΛΙΚΑ, ΠΛΗΡΩΣ ΑΠΟ ΔΥΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: από την ΕΣΤΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ και από τη ΦΩΤΕΙΝΟΤΗΤΑ. Έτσι, έχουμε: φακό 50mm με f/1,7 ή φακό 100mm με f/4 κτλ.»

Η λέξη «ΤΕΛΙΚΑ» δεν είναι τυχαία — το βιβλίο φτάνει εκεί μετά από συλλογισμό, και η καλή απάντηση δείχνει τον συλλογισμό.

① Η ΕΣΤΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ

«Η απόσταση … ανάμεσα στο ΕΣΤΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ και στον ΦΑΚΟ ονομάζεται εστιακή απόσταση· είναι μέγεθος που χαρακτηρίζει σε μεγάλο βαθμό έναν φωτογραφικό φακό και εκφράζεται σε χιλιοστά (mm).»

Τι καθορίζει — ΔΥΟ πράγματα:

Και είναι το κριτήριο κατάταξης σε ευρυγώνιο / νορμάλ / τηλεφακό (σε σχέση με τη διαγώνιο του φιλμ).

② Η ΦΩΤΕΙΝΟΤΗΤΑ (μέγιστο άνοιγμα / μέγιστο διάφραγμα)

f = ΕΣΤΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΦΑΚΟΥ / ΔΙΑΜΕΤΡΟΣ ΦΑΚΟΥ

Τα παραδείγματα: 100mm / 50mm = 2 → f/2 · 50mm / 30mm ≈ 1,7 → f/1,7.

«Όσο ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΣ είναι ο αριθμός f, τόσο πιο ΦΩΤΕΙΝΟΣ (ή ΓΡΗΓΟΡΟΣ) θεωρείται ο φακός.» Ο μικρότερος δυνατός είναι το 1 — «φωτεινότητα που, πρακτικά, δεν τη συναντάμε σε κανέναν φακό»· συνήθεις: 1,4 · 2 · 4 · 5,6.

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ: ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ;

Το βιβλίο αποδεικνύει ότι κανένα από τα δύο δεν αρκεί μόνο του. Δύο παράγοντες καθορίζουν το φως που περνά:

ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ, ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: «το ΕΝΑ από τα δύο μεγέθη … ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ για να περιγράψει την ποσότητα φωτός που … καταλήγει στο φιλμ· ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ των δύο μεγεθών μας δίνει την περιγραφή που χρειαζόμαστε».

Και ο λόγος που χρειάζεται «κοινή γλώσσα»: «Είναι απόλυτα αναγκαίο … να έχουμε μια κοινή περιγραφή, μια κοινή γλώσσα, για να περιγράφουμε και να ελέγχουμε με απόλυτη ακρίβεια την ποσότητα του φωτός …, ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΦΑΚΟΥ που χρησιμοποιούμε».

💡 ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟ ΕΧΕΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ

Επειδή τα δύο μεγέθη είναι ανεξάρτητα, ο ίδιος κατασκευαστής βγάζει «φακούς ίδιας εστιακής απόστασης, διαφορετικής όμως φωτεινότητας»:

Αν έλειπε το ένα από τα δύο μεγέθη, οι δύο αυτοί φακοί θα ήταν ΑΔΙΑΚΡΙΤΟΙ — και όμως διαφέρουν και σε τιμή και σε χρήση.

Σύνοψη: Η απάντηση δίνεται ρητά: «Ένας φωτογραφικός φακός περιγράφεται, τελικά, πλήρως από δύο παράγοντες: από την εστιακή απόσταση και από τη φωτεινότητα. Έτσι, έχουμε: φακό 50mm με f/1,7 ή φακό 100mm με f/4 κτλ.» ① Η ΕΣΤΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ: «η απόσταση ανάμεσα στο εστιακό επίπεδο και στον φακό … είναι μέγεθος που χαρακτηρίζει σε μεγάλο βαθμό έναν φωτογραφικό φακό και εκφράζεται σε χιλιοστά (mm)». Καθορίζει δύο πράγματα: το μέγεθος του ειδώλου, και μάλιστα ανάλογα («αν ένας φακός 50mm σχηματίζει είδωλο 1,2 εκ., τότε ένας άλλος 100mm θα σχηματίζει είδωλο 2,4 εκ.»), και την οπτική γωνία, αντίστροφα («όσο μειώνεται η εστιακή απόσταση, τόσο αυξάνεται η οπτική γωνία»)· είναι επίσης το κριτήριο κατάταξης σε ευρυγώνιο, νορμάλ και τηλεφακό. ② Η ΦΩΤΕΙΝΟΤΗΤΑ (μέγιστο άνοιγμα ή μέγιστο διάφραγμα): f = εστιακή απόσταση φακού / διάμετρος φακού — «ένας φακός με εστιακή απόσταση 100mm και πραγματικό άνοιγμα 50mm έχει φωτεινότητα 100/50 = 2 (f/2), ενώ ένας φακός 50mm με πραγματικό άνοιγμα 30mm έχει φωτεινότητα 50/30 ≈ 1,7 (f/1,7)»· «όσο μικρότερος είναι ο αριθμός f, τόσο πιο φωτεινός (ή γρήγορος) θεωρείται ο φακός». Γιατί χρειάζονται και τα δύο: το βιβλίο δείχνει ότι το φως που περνά εξαρτάται και από τη διάμετρο και από την εστιακή απόσταση — «διπλάσια διάμετρος σημαίνει τετραπλάσια ποσότητα φωτός (2²=4)», ενώ «φακός διπλάσιας εστιακής απόστασης μεταδίδει το ένα τέταρτο του φωτός» — και καταλήγει: «το ένα από τα δύο μεγέθη … δεν αρκεί για να περιγράψει την ποσότητα φωτός που … καταλήγει στο φιλμ· ο συνδυασμός των δύο μεγεθών μας δίνει την περιγραφή που χρειαζόμαστε». Ο λόγος είναι ότι χρειάζεται «μια κοινή περιγραφή, μια κοινή γλώσσα …, ανεξάρτητα από το είδος του φακού». Και η πρακτική απόδειξη: επειδή τα δύο μεγέθη είναι ανεξάρτητα, υπάρχουν από τον ίδιο κατασκευαστή «φακοί ίδιας εστιακής απόστασης, διαφορετικής όμως φωτεινότητας, π.χ. 50mm f/2 και 50mm f/1,2» — ο πρώτος «πολύ πιο φτηνός» και για «μεγάλο μέρος της αγοράς», ο δεύτερος «σημαντικά ακριβότερος» και για «μικρή μερίδα επαγγελματιών». Χωρίς και τα δύο μεγέθη οι δύο αυτοί φακοί θα ήταν αδιάκριτοι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ — ΜΑΘΕ ΤΗΝ: «περιγράφεται πλήρως από ΔΥΟ παράγοντες: την ΕΣΤΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ και τη ΦΩΤΕΙΝΟΤΗΤΑ». Και δώσε τα παραδείγματα γραφής: 50mm με f/1,7 · 100mm με f/4. ΑΛΛΑ ΜΗ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙΣ ΕΚΕΙ — ΟΡΙΣΕ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ: εστιακή = η απόσταση εστιακού επιπέδου - φακού, σε mm · φωτεινότητα = εστιακή / διάμετρος, με τον κανόνα «όσο μικρότερος ο f, τόσο πιο φωτεινός». ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΚΡΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΓΙΑΤΙ ΔΥΟ»: το φως εξαρτάται ΚΑΙ από τη διάμετρο («διπλάσια διάμετρος → ΤΕΤΡΑΠΛΑΣΙΟ φως») ΚΑΙ από την εστιακή («διπλάσια εστιακή → το ΕΝΑ ΤΕΤΑΡΤΟ του φωτός») — γι' αυτό «το ένα από τα δύο μεγέθη ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ· ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ μας δίνει την περιγραφή που χρειαζόμαστε». Παράθεσε αυτή τη φράση — είναι η αιτιολόγηση. 💡 ΚΑΙ Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: 50mm f/2 και 50mm f/1,2 — ίδια εστιακή, εντελώς διαφορετικοί φακοί («πολύ πιο φτηνός» για την αγορά, «σημαντικά ακριβότερος» για επαγγελματίες). Χωρίς και τα δύο μεγέθη θα ήταν αδιάκριτοι.