Λύσεις — Κεφάλαιο 3.4: Φωτομέτρηση (σελ. 78) – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Ι Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3.4: Φωτομέτρηση
Πλήρεις λύσεις και στις πέντε ερωτήσεις του κεφαλαίου 3.4 (σελ. 78). Και οι πέντε απαντώνται αυτολεξεί από το κείμενο, με τους αριθμητικούς υπολογισμούς του βιβλίου αναλυμένους βήμα προς βήμα.
Ερώτηση 1 (σελ. 78) — Γιατί είναι απολύτως αναγκαία η σωστή φωτομέτρηση
Ερώτηση: Γιατί είναι απολύτως αναγκαία η σωστή φωτομέτρηση πριν από τη λήψη μιας φωτογραφίας;
Απάντηση:
-
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ, ΟΧΙ ΓΕΝΙΚΟΛΟΓΙΑ
Το βιβλίο δεν λέει «για να βγει καλή η φωτογραφία». Δίνει συγκεκριμένο λόγο, με νούμερα.
«Η ανάγκη για σωστή έκθεση οφείλεται στην ΑΔΥΝΑΜΙΑ του φωτογραφικού φιλμ — και του χαρτιού, στη συνέχεια — να καταγράψει με ακρίβεια ένα θέμα με ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΑΝΤΙΘΕΣΕΩΝ, ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΑΤΙ.»
ΤΑ ΤΡΙΑ ΝΟΥΜΕΡΑ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΔΕΙΞΗ
| Ποιος | Εύρος | Η φράση |
|---|---|---|
| ΤΟ ΘΕΜΑ (χιονισμένο ηλιόλουστο τοπίο με σκιές) | 1:2.000, δηλαδή ~11 stop | «έχει, πιθανότατα, φωτεινά και σκιερά σημεία με διαφορές φωτεινότητας 1:2.000» |
| ΤΟ ΜΑΤΙ | τα βλέπει όλα | «δεν υπάρχει ΚΑΝΕΝΑ πρόβλημα προσαρμογής: βλέπουμε καθαρά λεπτομέρειες και στο πιο σκιερό και στο πιο φωτεινό σημείο» |
| ΤΟ ΦΙΛΜ | ⚠️ 5 - 6 stop (1:64 περίπου) | «οι διαφορές που μπορεί να καταγράψει ΔΕΝ ΞΕΠΕΡΝΟΥΝ τα 5 - 6 stop» |
ΤΟ ΧΑΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΕΡΑΣΤΙΟ: το θέμα έχει 11 stop, το φιλμ χωράει 6. Πέντε stop ΘΑ ΧΑΘΟΥΝ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ — το μόνο που αποφασίζουμε είναι ΠΟΙΑ.
⚠️ ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΟΣΑ ΔΕΝ ΧΩΡΑΝΕ
«Οι υπόλοιποι τόνοι του θέματος θα μετατραπούν είτε σε ΑΠΟΛΥΤΟ ΜΑΥΡΟ — οι σκιεροί — είτε σε ΑΠΟΛΥΤΟ ΛΕΥΚΟ — οι φωτεινοί — στην τελική θετική φωτογραφία.»
ΠΡΟΣΕΞΕ: «ΑΠΟΛΥΤΟ». Δεν είναι «λίγο σκούρο» ή «λίγο ανοιχτό» — είναι ΜΗΔΕΝ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ, οριστικά χαμένη.
ΑΡΑ ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΝ ΔΙΝΕΙ ΑΚΡΙΒΩΣ
«Σκοπός … της φωτομέτρησης είναι να βρούμε τη σωστή έκθεση του φιλμ στο φως, έτσι ώστε να καταγραφούν με λεπτομέρειες ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΝ.»
Και οι δύο περιπτώσεις:
| Αν το κοντράστ του θέματος… | Τότε |
|---|---|
| χωράει στο εύρος του φιλμ | «όλο το θέμα θα καταγραφεί σε αντίστοιχους τόνους του γκρι» |
| ⚠️ ΤΟ ΞΕΠΕΡΝΑ | «πρέπει να ΑΠΟΦΑΣΙΣΟΥΜΕ ποιο μέρος του θέματος μας ενδιαφέρει περισσότερο και να ΑΓΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ» |
Η ΦΩΤΟΜΕΤΡΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΔΗΛΑΔΗ ΑΠΟΦΑΣΗ, ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΜΕΤΡΗΣΗ.
⚠️ ΚΑΙ ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΑΝ ΤΗΝ ΚΑΝΟΥΜΕ ΛΑΘΟΣ — ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ
| Φως | Αρνητικό | Τελική φωτογραφία | Όρος |
|---|---|---|---|
| ⚠️ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ από το κανονικό | ΣΚΟΥΡΟ | ΦΩΤΕΙΝΗ | ΥΠΕΡΕΚΘΕΣΗ |
| ⚠️ ΛΙΓΟΤΕΡΟ από το κανονικό | ΦΩΤΕΙΝΟ («αδύνατο») | ΣΚΟΤΕΙΝΗ | ΥΠΟΕΚΘΕΣΗ |
ΜΗΝ ΤΑ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ: στο ΑΡΝΗΤΙΚΟ όλα είναι ανάποδα. Υπερέκθεση → σκούρο αρνητικό → φωτεινή φωτογραφία.
💡 ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ
Το βιβλίο ξεκινά λέγοντας ότι ο φωτογράφος «πρέπει να υπολογίσει με ακρίβεια την ποσότητα φωτός … για να σχηματιστεί»:
① η ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΑ ΕΙΚΟΝΑ → ② το ΑΡΝΗΤΙΚΟ (μετά την εμφάνιση) → ③ η ΘΕΤΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ (μετά την εκτύπωση).
ΤΟ ΣΦΑΛΜΑ ΤΗΣ ΦΩΤΟΜΕΤΡΗΣΗΣ ΜΕΤΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΣΤΑΔΙΑ — γι' αυτό είναι «το πιο κρίσιμο στάδιο πριν από τη λήψη». Πβ. το κεφ.1: «για να τυπώσουμε σωστά πρέπει να έχουμε προηγουμένως φωτογραφίσει σωστά».
Σύνοψη: Ο λόγος είναι συγκεκριμένος και αριθμητικός: «η ανάγκη για σωστή έκθεση οφείλεται στην αδυναμία του φωτογραφικού φιλμ — και του χαρτιού, στη συνέχεια — να καταγράψει με ακρίβεια ένα θέμα με μεγάλο βαθμό αντιθέσεων, σε αντίθεση με το ανθρώπινο μάτι». Τα νούμερα: ένα χιονισμένο ηλιόλουστο τοπίο με έντονες σκιές «έχει, πιθανότατα, φωτεινά και σκιερά σημεία με διαφορές φωτεινότητας (κοντράστ) 1:2.000, δηλαδή περίπου 11 stop»· για το ανθρώπινο μάτι «δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα προσαρμογής: βλέπουμε καθαρά λεπτομέρειες του τοπίου και στο πιο σκιερό και στο πιο φωτεινό σημείο του»· για το ασπρόμαυρο φιλμ όμως «οι διαφορές που μπορεί να καταγράψει δεν ξεπερνούν τα 5 - 6 stop (διαφορά φωτεινότητας 1:64 περίπου)». ⚠️ Και όσα δεν χωρούν χάνονται οριστικά: «οι υπόλοιποι τόνοι του θέματος θα μετατραπούν είτε σε απόλυτο μαύρο — οι σκιεροί — είτε σε απόλυτο λευκό — οι φωτεινοί — στην τελική θετική φωτογραφία». Ο σκοπός της φωτομέτρησης προκύπτει άμεσα: «να βρούμε τη σωστή έκθεση του φιλμ στο φως, έτσι ώστε να καταγραφούν με λεπτομέρειες τα σημεία του θέματος που μας ενδιαφέρουν». Αν το κοντράστ του θέματος «είναι μέσα στο πλαίσιο που μπορεί να καταγράψει το φιλμ, τότε όλο το θέμα θα καταγραφεί σε αντίστοιχους τόνους του γκρι»· αν το ξεπερνά, «τότε πρέπει να αποφασίσουμε ποιο μέρος του θέματος μας ενδιαφέρει περισσότερο και να αγνοήσουμε το υπόλοιπο» — η φωτομέτρηση είναι δηλαδή απόφαση, όχι μόνο μέτρηση. Οι συνέπειες του λάθους: «αν η ποσότητα φωτός … είναι μεγαλύτερη από την κανονική, τότε το είδωλο θα προκύψει σκούρο και η τελική θετική φωτογραφία θα είναι φωτεινή (υπερέκθεση του αρνητικού)· αν πάλι το φως είναι λιγότερο, τότε έχουμε είδωλο φωτεινό (αδύνατο) και φωτογραφία σκοτεινή (υποέκθεση)». Τέλος, το σφάλμα μεταφέρεται σε όλη την αλυσίδα: ο φωτογράφος «πρέπει να υπολογίσει με ακρίβεια την ποσότητα φωτός … για να σχηματιστεί αρχικά η λανθάνουσα εικόνα, στη συνέχεια το αρνητικό είδωλο (μετά την εμφάνιση) και, τέλος, η θετική φωτογραφία (μετά την εκτύπωση)» — γι' αυτό είναι «το πιο κρίσιμο στάδιο πριν από τη λήψη». Και το ζητούμενο είναι πάντα ένα: «ένας κατάλληλος συνδυασμός ταχύτητας κλείστρου (Τ) και διαφράγματος (f)».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΜΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ «ΓΙΑ ΝΑ ΒΓΕΙ ΚΑΛΗ Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ» — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΝΟΥΜΕΡΑ. Τα τρία που πρέπει να γράψεις: το θέμα έχει ~11 stop (1:2.000) · το μάτι τα βλέπει όλα · το φιλμ χωράει μόνο 5-6 stop (1:64). Το χάσμα ΕΙΝΑΙ η απάντηση. ⚠️ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΑΠΟΛΥΤΟ»: οι τόνοι που δεν χωράνε γίνονται «ΑΠΟΛΥΤΟ ΜΑΥΡΟ» ή «ΑΠΟΛΥΤΟ ΛΕΥΚΟ» — μηδέν λεπτομέρεια, οριστικά. ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ ΜΕ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «να καταγραφούν με λεπτομέρειες ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΝ». Η λέξη «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΝ» δείχνει ότι πρόκειται για ΕΠΙΛΟΓΗ: όταν το κοντράστ ξεπερνά το φιλμ, «πρέπει να ΑΠΟΦΑΣΙΣΟΥΜΕ … και να ΑΓΝΟΗΣΟΥΜΕ το υπόλοιπο». ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΡΝΗΤΙΚΟΥ: υπερέκθεση → σκούρο αρνητικό → ΦΩΤΕΙΝΗ φωτογραφία· υποέκθεση → φωτεινό αρνητικό → ΣΚΟΤΕΙΝΗ. Είναι η πιο συχνή σύγχυση. 💡 Και κλείσε με την αλυσίδα: το λάθος περνά στη λανθάνουσα εικόνα → στο αρνητικό → στην εκτύπωση — γι' αυτό είναι «το πιο κρίσιμο στάδιο πριν από τη λήψη».
Ερώτηση 2 (σελ. 78) — Ομοιότητες και διαφορές των δύο μεθόδων φωτομέτρησης
Ερώτηση: Ποιες είναι οι ομοιότητες και ποιες οι διαφορές των φωτόμετρων προσπίπτοντος και ανακλώμενου φωτισμού;
Απάντηση:
-
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ — ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΕΚΕΙ
Και τα δύο είναι φωτόμετρα, άρα ισχύει ο κοινός ορισμός: «φωτογραφικό όργανο που ΜΕΤΡΑ ΤΟ ΦΩΣ και μετατρέπει τη μέτρηση σε ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΛΗΨΗΣ (ταχύτητα - διάφραγμα)».
ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΘΕΛΟΥΝ ΤΟ ΙΔΙΟ ΠΡΑΓΜΑ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΥΛΕΨΟΥΝ: «Το ΜΟΝΟ που χρειάζεται το φωτόμετρο να γνωρίζει είναι η ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΤΟΥ ΦΙΛΜ.»
ΚΑΙ Η ΒΑΘΥΤΕΡΗ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ: Η ΙΔΙΑ ΠΑΡΑΔΟΧΗ ΤΟΥ 18%
Το ανακλώμενου στηρίζεται στην εντολή «ό,τι βλέπεις ανακλά 18%».
Αλλά και το προσπίπτοντος: ο θόλος του «μειώνει την ένταση του προσπίπτοντος φωτός (και πάλι υποθέτουμε ότι όλα τα αντικείμενα απορροφούν 82%, δηλαδή ότι αντανακλούν 18% του φωτός που δέχονται)».
ΤΟ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ — ΤΟ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:
«Θεωρητικά, αν μετρήσουμε τον προσπίπτοντα φωτισμό με ένα τέτοιο φωτόμετρο και τον ανακλώμενο σε ένα θέμα ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (π.χ. άσφαλτος), οι ενδείξεις των δύο οργάνων θα είναι ΙΔΙΕΣ.»
Δηλαδή οι δύο μέθοδοι ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΝ ακριβώς εκεί όπου η παραδοχή του 18% είναι αληθινή.
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ — ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΕΣ
| ΑΝΑΚΛΩΜΕΝΟΥ | ΠΡΟΣΠΙΠΤΟΝΤΟΣ | |
|---|---|---|
| ΤΙ ΜΕΤΡΑ | «το φως που ΑΝΑΚΛΑΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΜΑ προς την κατεύθυνση της μηχανής» | «την ποσότητα φωτός που ΠΕΦΤΕΙ ΣΤΟ ΘΕΜΑ, ΠΡΙΝ ΑΝΑΚΛΑΣΤΕΙ» |
| ΠΟΥ ΣΤΕΚΟΜΑΣΤΕ | «ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» | «ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ, κατευθύνοντάς το ΠΡΟΣ ΤΗ ΜΗΧΑΝΗ» |
| ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ | γωνία μέτρησης 30°-50° («όση περίπου και η οπτική γωνία ενός νορμάλ φακού»)· υπάρχει και spot 1°-5° | ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΚΟΣ, ΗΜΙΔΙΑΦΑΝΗΣ ΘΟΛΟΣ μπροστά από το φωτοκύτταρο |
| ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ | «η ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ»· κάθε ενσωματωμένο φωτόμετρο είναι «ΠΑΝΤΟΤΕ ανακλώμενου φωτός» | απαιτεί αυτοτελές όργανο |
ΤΟ ΒΕΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΙΘΕΤΟ: στο ένα κοιτάζουμε προς το θέμα, στο άλλο προς τη μηχανή.
ΓΙΑΤΙ Ο ΘΟΛΟΣ — ΔΥΟ ΔΟΥΛΕΙΕΣ, ΟΧΙ ΜΙΑ
«Το φως που πέφτει σε ένα αντικείμενο είναι προφανώς ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟ από αυτό που ανακλάται· γι' αυτό τον λόγο τα φωτόμετρα προσπίπτοντος έχουν τον θόλο»:
| # | Δουλειά | Γιατί |
|---|---|---|
| ① | «ΜΕΙΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΝΤΑΣΗ του προσπίπτοντος φωτός» | για να αντισταθμίσει ότι το προσπίπτον είναι ισχυρότερο |
| ② | «ΔΙΑΧΕΕΙ ΤΟ ΦΩΣ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΑ» | «όταν έχουμε περισσότερες από μία φωτιστικές πηγές» (π.χ. στούντιο με πολλά φώτα) |
💡 ΠΟΤΕ ΥΠΕΡΕΧΕΙ Η ΚΑΘΕΜΙΑ (συναγωγή από τα δεδομένα του βιβλίου)
| Μέθοδος | Υπερέχει όταν… | ⚠️ Αδυνατεί όταν… |
|---|---|---|
| ΑΝΑΚΛΩΜΕΝΟΥ | πάντα διαθέσιμη (ενσωματωμένο), μετρά από τη θέση λήψης, δουλεύει σε μακρινά θέματα | ⚠️ ΕΞΑΠΑΤΑΤΑΙ από πολύ λευκό/μαύρο θέμα και από παρείσακτο φωτισμό |
| ΠΡΟΣΠΙΠΤΟΝΤΟΣ | ΔΕΝ ΤΟ ΝΟΙΑΖΕΙ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ — μετρά πριν ανακλαστεί· ιδανικό στο στούντιο με πολλές πηγές | ⚠️ απαιτεί πρόσβαση ΚΟΝΤΑ στο θέμα |
⚠️ (Το τελευταίο σκέλος δεν το διατυπώνει ρητά το βιβλίο ως σύγκριση — προκύπτει από τα στοιχεία που δίνει.)
ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: ίδιος σκοπός, ίδια παραδοχή του 18%, αντίστροφη κατεύθυνση μέτρησης — και γι' αυτό διαφορετικά τρωτά σημεία.
Σύνοψη: ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ. ① Και τα δύο είναι φωτόμετρα, δηλαδή «φωτογραφικό όργανο που μετρά το φως και μετατρέπει τη μέτρηση αυτή σε στοιχεία λήψης (ταχύτητα - διάφραγμα)», και για να δουλέψουν χρειάζονται το ίδιο και μόνο δεδομένο: «το μόνο που χρειάζεται το φωτόμετρο να γνωρίζει είναι η ευαισθησία του φιλμ». ② Και τα δύο στηρίζονται στην ίδια παραδοχή του 18%: το ανακλώμενου έχει την εντολή «ό,τι βλέπεις ανακλά 18% … μετάτρεψέ το … σε μέσο γκρίζο»· και στο προσπίπτοντος ο θόλος μειώνει την ένταση «(και πάλι υποθέτουμε ότι όλα τα αντικείμενα απορροφούν 82%, δηλαδή ότι αντανακλούν 18% του φωτός που δέχονται)». ③ Γι' αυτό και συγκλίνουν: «θεωρητικά, αν μετρήσουμε τον προσπίπτοντα φωτισμό με ένα τέτοιο φωτόμετρο και τον ανακλώμενο σε ένα θέμα μέσης ανακλαστικότητας (π.χ. άσφαλτος), οι ενδείξεις των δύο οργάνων θα είναι ίδιες». ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ — και είναι κυριολεκτικά αντίστροφες. ① Τι μετρά η καθεμία: το ανακλώμενου μετρά «το φως που ανακλάται από το θέμα προς την κατεύθυνση της μηχανής»· το προσπίπτοντος «την ποσότητα φωτός που πέφτει στο θέμα μας, πριν ανακλαστεί προς τη μηχανή». ② Πώς το κρατάμε: στο ανακλώμενου «ο φωτογράφος κατευθύνει το φωτόμετρο από τη θέση της μηχανής προς το φωτογραφιζόμενο αντικείμενο»· στο προσπίπτοντος «τοποθετεί το φωτόμετρο κοντά στο αντικείμενο και το κατευθύνει προς τη μηχανή». ③ Κατασκευή: το ανακλώμενου έχει γωνία μέτρησης 30°-50°, «όση περίπου και η οπτική γωνία ενός νορμάλ φακού» (υπάρχει και το spot, με 1°-5°)· το προσπίπτοντος έχει «ένα ημισφαιρικό, ημιδιαφανή θόλο μπροστά από το φωτοκύτταρό του», γιατί «το φως που πέφτει σε ένα αντικείμενο είναι προφανώς ισχυρότερο από αυτό που ανακλάται» — ο θόλος κάνει δύο δουλειές: «μειώνει την ένταση» και «διαχέει το φως ομοιόμορφα, όταν έχουμε περισσότερες από μία φωτιστικές πηγές (π.χ. τεχνητό φωτισμό με πολλά φώτα σε στούντιο)». ④ Διαθεσιμότητα: το ανακλώμενου είναι «η πιο συνηθισμένη από τις δύο μεθόδους …, γιατί αφορά και την περίπτωση της ύπαρξης ενσωματωμένου φωτόμετρου» — και μάλιστα «αν η φωτογραφική μηχανή διαθέτει ενσωματωμένο φωτόμετρο, τότε αυτό είναι πάντοτε ανακλώμενου φωτός»· το προσπίπτοντος απαιτεί αυτοτελές όργανο. ⚠️ (Συμπληρωματικά, και ως συναγωγή από τα στοιχεία του βιβλίου: το ανακλώμενου έχει το πλεονέκτημα ότι είναι πάντα διαθέσιμο και μετρά από τη θέση λήψης, αλλά εξαπατάται από τον βαθμό ανακλάσεων του θέματος και από τον παρείσακτο φωτισμό· το προσπίπτοντος, μετρώντας το φως πριν ανακλαστεί, δεν επηρεάζεται από το χρώμα του θέματος, απαιτεί όμως πρόσβαση κοντά στο αντικείμενο.)
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ — ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ. Και οι δύο μέθοδοι θέλουν μόνο την ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ του φιλμ και στηρίζονται στην ΙΔΙΑ παραδοχή του 18% — το βιβλίο το λέει ρητά και για το προσπίπτοντος: «και πάλι υποθέτουμε … ότι αντανακλούν 18%». ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ — παράθεσέ το: σε θέμα μέσης ανακλαστικότητας (άσφαλτος) «οι ενδείξεις των δύο οργάνων θα είναι ΙΔΙΕΣ». Οι δύο μέθοδοι συγκλίνουν εκεί όπου η παραδοχή είναι αληθινή. ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΕΣ — γράψ' τες σαν ζεύγη: τι μετρά (ανακλώμενο ↔ προσπίπτον) · πού στέκομαι (από τη μηχανή προς το θέμα ↔ κοντά στο θέμα προς τη μηχανή). Το βέλος αντιστρέφεται — αν το πεις έτσι, δεν τα μπερδεύεις ποτέ. Μη χάσεις τον ΘΟΛΟ και τις ΔΥΟ δουλειές του: μειώνει την ένταση (γιατί το προσπίπτον είναι ισχυρότερο) και διαχέει ομοιόμορφα (για πολλές πηγές, π.χ. στούντιο). ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΑ ΠΟΥ ΡΩΤΙΕΤΑΙ ΣΥΧΝΑ: κάθε ενσωματωμένο φωτόμετρο είναι «ΠΑΝΤΟΤΕ ανακλώμενου φωτός». 💡 Αν προσθέσεις πότε υπερέχει η καθεμία (το ανακλώμενου εξαπατάται από λευκό/μαύρο και από παρείσακτο φωτισμό· το προσπίπτοντος δεν το νοιάζει το χρώμα, αλλά θέλει πρόσβαση κοντά στο θέμα), η απάντηση γίνεται πλήρης — δήλωσε όμως ότι αυτό το σκέλος το συνάγεις.
Ερώτηση 3 (σελ. 78) — Οι λόγοι λανθασμένων ενδείξεων του ενσωματωμένου φωτόμετρου
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι πιο συνηθισμένοι λόγοι που οδηγούν ένα ενσωματωμένο φωτόμετρο σε λανθασμένες ενδείξεις;
Απάντηση:
-
ΔΥΟ ΚΥΡΙΟΙ ΛΟΓΟΙ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥΣ ΟΝΟΜΑΖΕΙ ΜΑΖΙ
Στην ενότητα της αυτόματης φωτομέτρησης τους απαριθμεί ρητά: «για κάποιον από τους λόγους που έχουμε ήδη αναπτύξει (βαθμός ανακλάσεων θέματος ή παρείσακτος φωτισμός)».
ΑΥΤΗ Η ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ.
⚠️ ΛΟΓΟΣ 1: Ο ΒΑΘΜΟΣ ΑΝΑΚΛΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ
Η ρίζα είναι η ίδια η αρχή λειτουργίας: κάθε φωτόμετρο ανακλώμενου φωτός «θεωρεί ως δεδομένο (έτσι έχει ρυθμιστεί από το εργοστάσιο) πως ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΒΛΕΠΕΙ ΕΧΕΙ ΠΟΣΟΣΤΟ ΑΝΑΚΛΑΣΗΣ 18%».
⚠️ «ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ, ΔΗΛΑΔΗ, ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ότι μια λευκή επιφάνεια ανακλά περίπου 90% … και μια μαύρη αντίστοιχα 4-5%.»
ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟΣΤΟ: «πιθανότητα λάθους 30%» — και αντίστοιχα 70% σωστής μέτρησης, «εφόσον … το μεγαλύτερο ποσοστό του περιβάλλοντος χώρου μας ανακλά, πράγματι, 18%».
ΤΑ ΔΥΟ ΑΚΡΑΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ — ΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ
| Θέμα | Ένδειξη | ⚠️ Τι θα βγει | Ο υπολογισμός | Διόρθωση |
|---|---|---|---|---|
| ΛΕΥΚΟ | Τ 60 · f/11 | ⚠️ μέσο γκρι | 90/18 = 5 φορές λιγότερο φως → «περίπου 2¼ stop (πιο απλά: 2 stop)» | Τ 60 · f/5,6 — +2 stop |
| ΜΑΥΡΟ | Τ 15 · f/8 | ⚠️ μέσο γκρι | 18/4,5 = 4 φορές περισσότερο φως → 2 stop | Τ 60 · f/8 — −2 stop |
⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ: μόνο ο υπολογισμός του μαύρου βγαίνει ΑΚΡΙΒΩΣ 2 stop (18/4,5 = 4 = 2²)· στο λευκό το βιβλίο υπολογίζει 2¼ stop και στρογγυλοποιεί ρητά («πιο απλά: 2 stop»).
Και η περίπτωση που ΔΕΝ χρειάζεται διόρθωση: «θέμα που περιέχει και μαύρες και άσπρες επιφάνειες» → σωστή ένδειξη, «γιατί οι διαφορετικές ανακλάσεις, αναμειγνυόμενες, δίνουν μέση ανάκλαση 18%».
⚠️ ΛΟΓΟΣ 2: Ο «ΠΑΡΕΙΣΑΚΤΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ»
«Αυτό εμφανίζεται όταν ΤΟ ΦΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΑΜΕΣΑ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ φωτογράφησης.»
Το χαρακτηριστικό παράδειγμα: πορτρέτο με τον ΗΛΙΟ ΠΙΣΩ από το μοντέλο.
⚠️ Το φωτόμετρο δίνει Τ 125 · f/8 και «το αποτέλεσμα θα είναι ένα ΣΚΟΤΕΙΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ, γιατί το φως του ήλιου επιδρά στο φωτόμετρο χωρίς αντίστοιχα να φωτίζει και το πρόσωπο».
ΟΙ ΔΥΟ ΛΥΣΕΙΣ:
| Λύση | Πώς |
|---|---|
| ① ΠΛΗΣΙΑΖΩ ΚΑΙ ΓΕΜΙΖΩ ΤΟ ΚΑΔΡΟ | «πλησιάζουμε κοντά στο πρόσωπο, “γεμίζοντας” με αυτό το κάδρο», παίρνουμε ενδείξεις (Τ 30 · f/5,6), και μετά «απομακρυνόμαστε …, φωτογραφίζουμε με αυτά τα στοιχεία, ΑΔΙΑΦΟΡΩΝΤΑΣ για την αρχική ένδειξη» |
| ② SPOT ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ | «με πολύ στενή γωνία μέτρησης (1° - 5°)» — «παίρνουμε ενδείξεις μόνο από το πρόσωπο, χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθούμε» |
ΚΑΙ ΔΥΟ ΑΚΟΜΑ ΑΙΤΙΕΣ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
③ ΛΑΘΟΣ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ: «Το μόνο που χρειάζεται το φωτόμετρο να γνωρίζει είναι η ευαισθησία του φιλμ … Είναι, λοιπόν, απαραίτητο ΠΡΙΝ ξεκινήσουμε … να τοποθετήσουμε τη σωστή ένδειξη ευαισθησίας (ASA).»
⚠️ Και το βιβλίο δείχνει πόσο εύκολα ξεχνιέται: στο κόλπο της αυτόματης φωτομέτρησης δίνουμε επίτηδες λάθος ASA, και τονίζει: «Αμέσως μετά, πρέπει ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ να επαναφέρουμε τον δείκτη ευαισθησίας στη σωστή του ρύθμιση.»
④ ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΓΩΝΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: η συνηθισμένη γωνία είναι 30°-50°, «όση περίπου και η οπτική γωνία ενός νορμάλ φακού»· «αν χρησιμοποιούμε ευρυγώνιο ή τηλεφακό, είναι σκόπιμο να απομακρυνθούμε ή να πλησιάσουμε …, ώστε η φωτομέτρηση να μην περιλαμβάνει ούτε να αποκλείει μέρος του θέματος που πιθανόν να επηρεάζει τις ενδείξεις».
💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ
Το φωτόμετρο δεν «χαλάει» — κάνει ακριβώς αυτό για το οποίο φτιάχτηκε. Το λάθος γεννιέται όταν η παραδοχή του 18% δεν ισχύει (λόγος 1) ή όταν μετρά άλλο φως από αυτό που φωτίζει το θέμα (λόγος 2).
Γι' αυτό το βιβλίο προειδοποιεί: υπάρχει «σημαντική πιθανότητα λάθους …, αν εμπιστευόμαστε “ΤΥΦΛΑ” τις ενδείξεις του φωτόμετρου».
Σύνοψη: Το βιβλίο τους ονομάζει μαζί, σε μία παρένθεση: «για κάποιον από τους λόγους που έχουμε ήδη αναπτύξει (βαθμός ανακλάσεων θέματος ή παρείσακτος φωτισμός)». ① Ο ΒΑΘΜΟΣ ΑΝΑΚΛΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ. Η αιτία είναι η ίδια η αρχή λειτουργίας: όλα τα φωτόμετρα «θεωρούν ως δεδομένο (έτσι έχουν ρυθμιστεί από το εργοστάσιο) πως οτιδήποτε βλέπουν έχει ποσοστό ανάκλασης 18%. Δεν μπορούν, δηλαδή, να γνωρίζουν ότι μια λευκή επιφάνεια ανακλά περίπου 90% του φωτός που δέχεται και μια μαύρη αντίστοιχα 4-5%» — εξ ου και η «πιθανότητα λάθους 30%», απέναντι σε 70% σωστής μέτρησης. Τα δύο ακραία παραδείγματα: σε λευκό αντικείμενο με ένδειξη Τ 60 · f/11 το αποτέλεσμα «θα καταγραφεί ως μέσο γκρι», γιατί το λάθος είναι «90/18 = 5 φορές λιγότερο φως …, δηλαδή περίπου 2¼ stop (πιο απλά: 2 stop)» — άρα φωτογραφίζουμε με Τ 60 · f/5,6, «δίνοντας … 2 stop μεγαλύτερη έκθεση»· σε μαύρο αντικείμενο με ένδειξη Τ 15 · f/8 το αποτέλεσμα «θα καταγραφεί και πάλι ως μέσο γκρι», αφού «18/4,5 = 4 φορές περισσότερο φως, δηλαδή 2 stop» — άρα Τ 60 · f/8, «2 stop λιγότερο φως». ⚠️ (Σημειώστε ότι μόνο ο υπολογισμός του μαύρου δίνει ακριβώς 2 stop· στο λευκό το βιβλίο υπολογίζει 2¼ και στρογγυλοποιεί ρητά.) Αντίθετα, «αν … φωτομετρήσουμε ένα θέμα που περιέχει και μαύρες και άσπρες επιφάνειες, το φωτόμετρο θα δώσει σωστή ένδειξη, γιατί οι διαφορετικές ανακλάσεις, αναμειγνυόμενες, δίνουν μέση ανάκλαση 18%». ② Ο «ΠΑΡΕΙΣΑΚΤΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ». «Εμφανίζεται όταν το φως επηρεάζει το φωτόμετρο χωρίς να επηρεάζει άμεσα το αντικείμενο φωτογράφησης.» Χαρακτηριστικό παράδειγμα, «η φωτογράφηση πορτρέτου με τον ήλιο πίσω από το μοντέλο»: το φωτόμετρο δίνει π.χ. Τ 125 · f/8 και «το αποτέλεσμα θα είναι ένα σκοτεινό πρόσωπο, γιατί το φως του ήλιου επιδρά στο φωτόμετρο χωρίς αντίστοιχα να φωτίζει και το πρόσωπο». Οι λύσεις: «πρέπει να πλησιάσουμε κοντά στο πρόσωπο, “γεμίζοντας” με αυτό το κάδρο μας», να πάρουμε ενδείξεις (π.χ. Τ 30 · f/5,6), και έπειτα «απομακρυνόμαστε, δημιουργούμε το επιθυμητό κάδρο και φωτογραφίζουμε με αυτά τα στοιχεία, αδιαφορώντας για την αρχική ένδειξη»· ή, αν διαθέτουμε spot φωτόμετρο «με πολύ στενή γωνία μέτρησης (1° - 5°)», «απλώς παίρνουμε ενδείξεις μόνο από το πρόσωπο». Το κεφάλαιο αναφέρει και δύο ακόμη αιτίες: ③ λάθος ρύθμιση της ευαισθησίας — «το μόνο που χρειάζεται το φωτόμετρο να γνωρίζει είναι η ευαισθησία του φιλμ», και είναι «απαραίτητο πριν ξεκινήσουμε … να τοποθετήσουμε τη σωστή ένδειξη ευαισθησίας (ASA)»· το βιβλίο μάλιστα προειδοποιεί ότι μετά το «κόλπο» της σκόπιμα λανθασμένης ρύθμισης «πρέπει οπωσδήποτε να επαναφέρουμε τον δείκτη»· ④ ακατάλληλη γωνία μέτρησης — «αν χρησιμοποιούμε ευρυγώνιο ή τηλεφακό, είναι σκόπιμο να απομακρυνθούμε ή να πλησιάσουμε στο θέμα μας, έτσι ώστε η φωτομέτρηση να μην περιλαμβάνει ούτε να αποκλείει μέρος του θέματος που πιθανόν να επηρεάζει τις ενδείξεις». Το κοινό όλων: το φωτόμετρο δεν «χαλάει» — κάνει ακριβώς αυτό για το οποίο φτιάχτηκε· το λάθος γεννιέται όταν η παραδοχή του 18% δεν ισχύει ή όταν μετρά άλλο φως από εκείνο που φωτίζει το θέμα. Γι' αυτό το βιβλίο προειδοποιεί για τη «σημαντική πιθανότητα λάθους … αν εμπιστευόμαστε “τυφλά” τις ενδείξεις».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟΝ ΣΚΕΛΕΤΟ ΣΕ ΜΙΑ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ — βρες τη: «(βαθμός ανακλάσεων θέματος ή παρείσακτος φωτισμός)». Αυτοί είναι οι δύο κύριοι λόγοι. ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ, ΜΗΝ ΠΕΙΣ ΑΠΛΩΣ «ΤΟ ΛΕΥΚΟ ΞΕΓΕΛΑΕΙ ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ» — ΔΩΣΕ ΤΑ ΝΟΥΜΕΡΑ: το φωτόμετρο υποθέτει 18%, το λευκό ανακλά 90%, το μαύρο 4-5% · 90/18 = 5 → ~2 stop (το βιβλίο λέει 2¼, «πιο απλά 2») · 18/4,5 = 4 → 2 stop. Και οι δύο διορθώσεις: λευκό → +2 stop (Τ60 f/11 → Τ60 f/5,6) · μαύρο → −2 stop (Τ15 f/8 → Τ60 f/8). Και το ποσοστό: «πιθανότητα λάθους 30%». ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ, ΜΑΘΕ ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ: φως που «επηρεάζει το φωτόμετρο ΧΩΡΙΣ να επηρεάζει άμεσα το αντικείμενο» — παράδειγμα, πορτρέτο με τον ήλιο ΠΙΣΩ από το μοντέλο → σκοτεινό πρόσωπο. Δώσε και τις δύο λύσεις: πλησιάζω και “γεμίζω” το κάδρο (και μετά φωτογραφίζω αδιαφορώντας για την αρχική ένδειξη) ή spot φωτόμετρο 1°-5°. 💡 Δύο ακόμη αιτίες που αναφέρει το κεφάλαιο και τις ξεχνούν οι περισσότεροι: λάθος ρύθμιση ASA και ακατάλληλη γωνία μέτρησης με ευρυγώνιο ή τηλεφακό. Κλείσε με τη διατύπωση: το φωτόμετρο δεν χαλάει — απλώς η παραδοχή του δεν ισχύει πάντα.
Ερώτηση 4 (σελ. 78) — Σε τι χρησιμεύει η «γκρίζα κάρτα» και πώς χρησιμοποιείται
Ερώτηση: Σε τι χρησιμεύει η “γκρίζα κάρτα” και πώς χρησιμοποιείται σε μια φωτομέτρηση ανακλώμενου φωτός;
Απάντηση:
-
ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΟΥ ΛΥΝΕΙ — ΑΛΛΙΩΣ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΡΕΜΕΤΑΙ
Το βιβλίο τη συστήνει αμέσως μετά τα παραδείγματα του λευκού και του μαύρου, με ρητή σύνδεση:
«ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΑΥΤΟ, της ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ, δηλαδή, ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ, η KODAK κατασκευάζει τη λεγόμενη “ΓΚΡΙΖΑ ΚΑΡΤΑ” ή ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΚΑΡΤΑ ΔΟΚΙΜΩΝ.»
Το πρόβλημα, με δύο γραμμές: το φωτόμετρο υποθέτει ότι ό,τι βλέπει ανακλά 18%· όταν το θέμα ανακλά 90% (λευκό) ή 4-5% (μαύρο), η ένδειξη βγαίνει λάθος και πρέπει να τη διορθώσουμε με υπολογισμούς.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ — ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
| Στοιχείο | Λεπτομέρεια |
|---|---|
| Κατασκευαστής | KODAK |
| Ονομασία | «γκρίζα κάρτα» ή «ουδέτερη κάρτα δοκιμών» |
| Υλικό - μέγεθος | σκληρό χαρτόνι, 20 x 25 εκ. |
| Η ΙΔΙΟΤΗΤΑ | «η ΜΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ανακλά ΑΚΡΙΒΩΣ 18% του φωτός» |
⚠️ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΟ «Η ΜΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ» — η κάρτα έχει ΔΥΟ όψεις και μόνο Η ΜΙΑ είναι η 18%.
ΣΕ ΤΙ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕΙ — Η ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
«γεγονός που μας ΑΠΑΛΛΑΣΣΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ, όπως κάναμε προηγουμένως».
Δηλαδή: αντί να μαντέψουμε τον βαθμό ανάκλασης του θέματος και να διορθώσουμε κατά ±2 stop, βάζουμε μπροστά στο φωτόμετρο μια επιφάνεια που ανακλά ΑΚΡΙΒΩΣ ΟΣΟ ΥΠΟΘΕΤΕΙ.
ΤΟ ΚΟΜΨΟ ΤΗΣ ΛΥΣΗΣ: δεν διορθώνει το φωτόμετρο — κάνει την πραγματικότητα να ταιριάξει με την παραδοχή του.
ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ — ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ
| # | Βήμα | Η φράση του βιβλίου |
|---|---|---|
| 1 | ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ — και εδώ είναι ο ΟΡΟΣ | ⚠️ «πρέπει να προσέξουμε, ώστε η γκρίζα κάρτα να ΦΩΤΙΖΕΤΑΙ ΟΠΩΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ που φωτογραφίζουμε» |
| 2 | ΜΕΤΡΗΣΗ | «μετρώντας το φως που ανακλά η επιφάνειά της» |
| 3 | ΛΗΨΗ | «ακολουθούμε τις ενδείξεις του φωτόμετρου χωρίς να χρειάζεται να υπολογίσουμε πλέον τον βαθμό ανακλάσεων του αντικειμένου μας» |
⚠️ ΤΟ ΒΗΜΑ 1 ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ — ΚΑΙ ΤΟ ΞΕΧΝΟΥΝ ΟΛΟΙ. Αν η κάρτα δεν φωτίζεται όπως το θέμα (π.χ. εγώ στη σκιά και το θέμα στον ήλιο), η μέτρηση είναι άχρηστη — μετράει άλλο φως.
💡 ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ
Η γκρίζα κάρτα είναι ένα ΤΕΧΝΗΤΟ «ΜΕΣΟ ΓΚΡΙ» που βάζουμε ΕΜΕΙΣ στη σκηνή, ώστε το φωτόμετρο να μετρήσει ακριβώς αυτό που ξέρει να μετράει.
💡 Πβ. την εναλλακτική που ήδη δίνει το βιβλίο: θέμα «που περιέχει και μαύρες και άσπρες επιφάνειες» δίνει σωστή ένδειξη, γιατί οι ανακλάσεις «αναμειγνυόμενες, δίνουν μέση ανάκλαση 18%». Ίδια αρχή — η κάρτα απλώς το εξασφαλίζει ΠΑΝΤΑ και ΕΓΓΥΗΜΕΝΑ.
Σύνοψη: Πρώτα το πρόβλημα που λύνει — το βιβλίο τη συστήνει με ρητή σύνδεση: «για τον λόγο αυτό, της διαφορετικής, δηλαδή, ανακλαστικότητας των επιφανειών, η KODAK κατασκευάζει τη λεγόμενη “γκρίζα κάρτα” ή ουδέτερη κάρτα δοκιμών». Το φωτόμετρο υποθέτει ότι ό,τι βλέπει ανακλά 18%, αλλά μια λευκή επιφάνεια ανακλά ~90% και μια μαύρη 4-5% — και τότε η ένδειξη πρέπει να διορθωθεί με υπολογισμούς (±2 stop). Τι είναι: «σκληρό χαρτόνι μεγέθους 20 x 25 εκ., του οποίου η μία επιφάνεια ανακλά ακριβώς 18% του φωτός». Σε τι χρησιμεύει: «γεγονός που μας απαλλάσσει από την ανάγκη υπολογισμών, όπως κάναμε προηγουμένως». Αντί δηλαδή να εκτιμήσουμε τον βαθμό ανάκλασης του θέματος και να διορθώσουμε την ένδειξη, βάζουμε μπροστά στο φωτόμετρο μια επιφάνεια που ανακλά ακριβώς όσο εκείνο υποθέτει — η λύση δεν διορθώνει το φωτόμετρο, κάνει την πραγματικότητα να ταιριάξει με την παραδοχή του. Πώς χρησιμοποιείται — τρία βήματα: ① τοποθετούμε την κάρτα, με τον ρητό όρο ότι «πρέπει να προσέξουμε, ώστε η γκρίζα κάρτα να φωτίζεται όπως ακριβώς και το θέμα που φωτογραφίζουμε»· ② μετράμε «το φως που ανακλά η επιφάνειά της»· ③ φωτογραφίζουμε ακολουθώντας «τις ενδείξεις του φωτόμετρου χωρίς να χρειάζεται να υπολογίσουμε πλέον τον βαθμό ανακλάσεων του αντικειμένου μας». ⚠️ Το πρώτο βήμα είναι το κρίσιμο: αν η κάρτα δεν φωτίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με το θέμα (π.χ. αν κρατηθεί στη σκιά ενώ το θέμα είναι στον ήλιο), η μέτρηση αφορά άλλο φως και είναι άχρηστη. Η ίδια αρχή εμφανίζεται και αλλού στο κεφάλαιο: ένα θέμα που περιέχει «και μαύρες και άσπρες επιφάνειες» δίνει από μόνο του σωστή ένδειξη, «γιατί οι διαφορετικές ανακλάσεις, αναμειγνυόμενες, δίνουν μέση ανάκλαση 18%» — η γκρίζα κάρτα απλώς εξασφαλίζει εγγυημένα αυτό που εκεί συμβαίνει τυχαία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΜΗΝ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ — ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΟΥ ΛΥΝΕΙ. Το βιβλίο το συνδέει ρητά: «για τον λόγο αυτό, της ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ των επιφανειών». Χωρίς αυτό, η απάντηση κρέμεται στον αέρα. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ: KODAK · σκληρό χαρτόνι · 20 x 25 εκ. · «η ΜΙΑ επιφάνεια ανακλά ΑΚΡΙΒΩΣ 18%». Το «ακριβώς» και το «η μία» μετράνε. Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΣΕ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «μας ΑΠΑΛΛΑΣΣΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ» — δηλαδή δεν χρειάζεται να διορθώσεις ±2 stop για λευκό ή μαύρο θέμα. ⚠️ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΝΟΥΝ ΟΛΟΙ — ΕΙΝΑΙ ΡΗΤΟΣ ΟΡΟΣ: «πρέπει να προσέξουμε, ώστε η κάρτα να ΦΩΤΙΖΕΤΑΙ ΟΠΩΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ». Αν την κρατήσεις στη σκιά ενώ το θέμα είναι στον ήλιο, η μέτρηση είναι άχρηστη. 💡 Η ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ ΚΑΤΑΛΑΒΕΣ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ: η κάρτα δεν διορθώνει το φωτόμετρο — κάνει τη σκηνή να ταιριάξει με την παραδοχή του. Και σύνδεσέ το με το θέμα που έχει και άσπρα και μαύρα: εκεί «οι ανακλάσεις αναμειγνυόμενες δίνουν μέση ανάκλαση 18%» — ίδια αρχή, τυχαία όμως.
Ερώτηση 5 (σελ. 78) — Με ποια κριτήρια επιλέγουμε ανάμεσα στις ισοδύναμες ενδείξεις
Ερώτηση: Με ποια κριτήρια γίνεται η τελική επιλογή ταχύτητας - διαφράγματος μεταξύ των πολλών ισοδύναμων ενδείξεων που μας δίνει μια φωτομέτρηση;
Απάντηση:
-
ΠΡΩΤΑ: ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΕΣ ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ
«οι συνδυασμοί ταχύτητας - διαφράγματος που δίνουν σωστή έκθεση του φιλμ στο φως είναι ΠΟΛΛΟΙ: ο συνδυασμός Τ 125 f/16 είναι απόλυτα ισοδύναμος με τον Τ 250 f/11, τον Τ 500 f/8, τον Τ 60 f/22 κ.ο.κ.»
Ο ΛΟΓΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ: και οι δύο κλίμακες κινούνται σε stop — αν ανοίξεις ένα stop και επιταχύνεις ένα stop, το φως μένει το ίδιο.
| Συνδυασμός | Ταχύτητα | Διάφραγμα |
|---|---|---|
| Τ 60 · f/22 | πιο αργή | πιο κλειστό |
| Τ 125 · f/16 | ↓ | ↓ |
| Τ 250 · f/11 | ↓ | ↓ |
| Τ 500 · f/8 | πιο γρήγορη | πιο ανοιχτό |
Ίδιο φως — τελείως διαφορετική εικόνα.
ΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΑ ΔΙΝΕΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
ΚΡΙΤΗΡΙΟ 1 — ΤΟ ΒΑΘΟΣ ΠΕΔΙΟΥ (από το ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ)
«το ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ μάς δίνει ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΒΑΘΟΣ ΠΕΔΙΟΥ (π.χ. το f/16 έχει μεγαλύτερο βάθος πεδίου από το f/11, και αυτό, με τη σειρά του, μεγαλύτερο από το f/8)».
Πότε το θέλω: τοπίο, αρχιτεκτονική, όταν θέλω όλα ευκρινή από κοντά ως μακριά.
ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2 — Η ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ (από την ΤΑΧΥΤΗΤΑ)
«η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ προκαλεί την ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ (π.χ. η Τ500 παγώνει την κίνηση περισσότερο από την Τ125, και αυτή περισσότερο από την Τ30)».
Πότε το θέλω: σπορ, ρεπορτάζ, οτιδήποτε κινείται — και για να μη βγει κουνημένη με το χέρι.
⚠️ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΡΑΒΑΝΕ ΑΝΤΙΘΕΤΑ: κλειστό διάφραγμα (βάθος) → απαιτεί αργή ταχύτητα· γρήγορη ταχύτητα (πάγωμα) → απαιτεί ανοιχτό διάφραγμα. Δεν τα έχεις και τα δύο (με δεδομένο φως και φιλμ).
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΟ ΔΙΑΤΥΠΩΝΕΙ ΡΗΤΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Ο συνδυασμός ταχύτητας και διαφράγματος που τελικά θα επιλέξουμε είναι ΣΤΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΚΡΙΣΗ, ανάλογα με τις ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ και τη ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΟΥ.»
Δηλαδή τα κριτήρια είναι ΤΡΙΑ, σε δύο επίπεδα:
| Επίπεδο | Κριτήριο |
|---|---|
| ΤΕΧΝΙΚΟ | ① βάθος πεδίου · ② ακινητοποίηση κίνησης |
| ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ | ③ η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΠΟΦΑΣΗ για το πώς θέλουμε να φαίνεται το θέμα |
Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ: ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΑΝΟΥΝ ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΥΤΟ
Το βιβλίο δείχνει ότι ακόμη και η μηχανή χρησιμοποιεί τα ίδια δύο κριτήρια:
| Πρόγραμμα | Τι θεωρεί σημαντικό | Τι διαλέγει |
|---|---|---|
| «ΤΟΠΙΟ» | «είναι σημαντικό το ΒΑΘΟΣ ΠΕΔΙΟΥ και ΟΧΙ η ταχύτητα» → «όσο πιο κλειστό διάφραγμα είναι δυνατό» | μεταξύ Τ 125 f/5,6 και Τ 60 f/8 → Τ 60 f/8 |
| «ΣΠΟΡ» | «υπάρχει έντονη κίνηση» → «γρηγορότερη ταχύτητα, για να καταγραφεί “παγωμένη” η κίνηση» | μεταξύ Τ 250 f/8 και Τ 500 f/5,6 → Τ 500 f/5,6 |
⚠️ Και μια λεπτομέρεια που δείχνει προσοχή: στο «τοπίο» η μηχανή κλείνει το διάφραγμα «ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΝΑ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΑΡΓΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ με κίνδυνο “ΚΟΥΝΗΜΕΝΗΣ” φωτογραφίας» — δηλαδή υπάρχει και ένα ΟΡΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ.
💡 Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ
Η φωτομέτρηση λέει ΠΟΣΟ φως χρειάζεται· δεν λέει ΠΩΣ θα το πάρεις. Το «πώς» το αποφασίζεις εσύ, με δύο τεχνικά κριτήρια (βάθος πεδίου, ακινητοποίηση κίνησης) και ένα καλλιτεχνικό («η δική μας απόφαση για τον τρόπο απεικόνισης»).
💡 Πβ. το κεφ.4: «ο έλεγχος του βάθους πεδίου είναι καθοριστικό εργαλείο για τη ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ του φωτογράφου» — εδώ ακριβώς ασκείται αυτός ο έλεγχος.
Σύνοψη: Πρώτα γιατί υπάρχει επιλογή: «οι συνδυασμοί ταχύτητας - διαφράγματος που δίνουν σωστή έκθεση του φιλμ στο φως είναι πολλοί: ο συνδυασμός Τ 125 f/16 είναι απόλυτα ισοδύναμος με τον Τ 250 f/11, τον Τ 500 f/8, τον Τ 60 f/22 κ.ο.κ.» — και αυτό γιατί και οι δύο κλίμακες κινούνται σε stop: αν ανοίξουμε το διάφραγμα κατά ένα stop και αυξήσουμε την ταχύτητα κατά ένα stop, η ποσότητα φωτός μένει ίδια. Τα δύο τεχνικά κριτήρια που δίνει το βιβλίο: ① το βάθος πεδίου, που εξαρτάται από το διάφραγμα — «το κλείσιμο του διαφράγματος μάς δίνει μεγαλύτερο βάθος πεδίου (π.χ. το f/16 έχει μεγαλύτερο βάθος πεδίου από το f/11, και αυτό, με τη σειρά του, μεγαλύτερο από το f/8)»· ② η ακινητοποίηση της κίνησης, που εξαρτάται από την ταχύτητα — «η αύξηση της ταχύτητας προκαλεί την ακινητοποίηση κινούμενων αντικειμένων (π.χ. η Τ500 παγώνει την κίνηση περισσότερο από την Τ125, και αυτή περισσότερο από την Τ30)». ⚠️ Τα δύο κριτήρια τραβούν αντίθετα: το κλειστό διάφραγμα απαιτεί αργή ταχύτητα, ενώ η γρήγορη ταχύτητα απαιτεί ανοιχτό διάφραγμα — δεν μπορούμε να έχουμε και τα δύο στο έπακρο με δεδομένο φως και φιλμ. Το τελικό κριτήριο το διατυπώνει ρητά το βιβλίο: «ο συνδυασμός ταχύτητας και διαφράγματος που τελικά θα επιλέξουμε είναι στη δική μας κρίση, ανάλογα με τις ανάγκες του θέματος και τη δική μας απόφαση για τον τρόπο απεικόνισής του». Δηλαδή τα κριτήρια είναι τρία, σε δύο επίπεδα: τεχνικά το βάθος πεδίου και η ακινητοποίηση της κίνησης, καλλιτεχνικά η πρόθεση του φωτογράφου. Η απόδειξη ότι αυτά ακριβώς είναι τα κριτήρια βρίσκεται στα προγράμματα έκθεσης, όπου η ίδια η μηχανή τα εφαρμόζει: στη θέση «τοπίο» θεωρεί «ότι … είναι σημαντικό το βάθος πεδίου και όχι η ταχύτητα, γι' αυτό επιλέγουν όσο πιο κλειστό διάφραγμα είναι δυνατό» — «μεταξύ των ισοδύναμων επιλογών Τ 125 f/5,6 και Τ 60 f/8 η μηχανή θα επιλέξει … Τ 60 f/8»· στη θέση «σπορ» θεωρεί «ότι υπάρχει έντονη κίνηση, οπότε επιλέγουν γρηγορότερη ταχύτητα λήψης, για να καταγραφεί “παγωμένη” η κίνηση» — «μεταξύ των ισοδύναμων επιλογών Τ 250 f/8 και Τ 500 f/5,6 … θα επιλέξει … Τ 500 f/5,6». ⚠️ Με μια επιφύλαξη που δείχνει και όριο ασφαλείας: στο «τοπίο» η μηχανή κλείνει το διάφραγμα «χωρίς όμως να προκύπτει αργή ταχύτητα με κίνδυνο “κουνημένης” φωτογραφίας». Συνοπτικά: η φωτομέτρηση ορίζει πόσο φως χρειάζεται· πώς θα το πάρουμε είναι απόφαση με βάση τις ανάγκες του θέματος και την πρόθεσή μας — και εδώ ασκείται πρακτικά αυτό που το κεφάλαιο του φακού ονομάζει «καθοριστικό εργαλείο για τη δημιουργική έκφραση του φωτογράφου».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΞΕΚΙΝΑ ΕΞΗΓΩΝΤΑΣ ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΠΙΛΟΓΗ — γιατί και οι δύο κλίμακες κινούνται σε STOP, άρα «ο Τ 125 f/16 είναι απόλυτα ισοδύναμος με τον Τ 250 f/11, τον Τ 500 f/8, τον Τ 60 f/22». Παράθεσε τη σειρά — δείχνει ότι κατάλαβες τον μηχανισμό. ΤΑ ΔΥΟ ΤΕΧΝΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ① ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ → ΒΑΘΟΣ ΠΕΔΙΟΥ («το f/16 έχει μεγαλύτερο βάθος από το f/11, και αυτό από το f/8»)· ② ΤΑΧΥΤΗΤΑ → ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ («η Τ500 παγώνει την κίνηση περισσότερο από την Τ125, και αυτή από την Τ30»). ⚠️ ΚΑΙ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: τα δύο κριτήρια ΤΡΑΒΑΝΕ ΑΝΤΙΘΕΤΑ — κλειστό διάφραγμα σημαίνει αργή ταχύτητα, γρήγορη ταχύτητα σημαίνει ανοιχτό διάφραγμα. Πρέπει να διαλέξεις. ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ — μη το παραλείψεις: «είναι στη ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΚΡΙΣΗ, ανάλογα με τις ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ και τη ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΠΟΦΑΣΗ για τον ΤΡΟΠΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ του». Τρία κριτήρια, δύο επίπεδα: τεχνικό και καλλιτεχνικό. 💡 ΚΑΙ Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: τα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ κάνουν ακριβώς την ίδια επιλογή — «τοπίο» → Τ 60 f/8 αντί για Τ 125 f/5,6 · «σπορ» → Τ 500 f/5,6 αντί για Τ 250 f/8. Ίδια ισοδυναμία, αντίθετη επιλογή, γιατί αλλάζει η πρόθεση.
