Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Περιγραφή του Καλλιεργούμενου Φυτού (σελ. 123-125) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Περιγραφή του Καλλιεργούμενου Φυτού
Ενδεικτικές λύσεις των 57 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 123-125): οργανογραφία (ρίζα, βλαστός, φύλλα, άνθος, γονιμοποίηση, καρπός, σπόρος, αγγειακό σύστημα) και βασικές λειτουργίες του φυτού (διαπνοή, φωτοσύνθεση, αναπνοή, ανόργανη θρέψη).
Ορισμός οργανογραφίας
Ερώτηση: Τι ονομάζεται οργανογραφία;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 75): «Η μελέτη της κατασκευής των διαφόρων οργάνων του φυτού αποτελεί αντικείμενο της οργανογραφίας. Όταν η μελέτη των οργάνων του φυτού γίνεται με εξωτερική παρατήρηση ονομάζεται εξωτερική μορφολογία, όταν γίνεται με μικροσκοπική παρατήρηση ονομάζεται ανατομία ή εσωτερική μορφολογία».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανογραφία ονομάζεται η μελέτη της κατασκευής των οργάνων του φυτού· όταν γίνεται με εξωτερική παρατήρηση λέγεται εξωτερική μορφολογία, ενώ όταν γίνεται με μικροσκοπική παρατήρηση λέγεται ανατομία ή εσωτερική μορφολογία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κύριοι τύποι οργάνων του φυτικού σώματος
Ερώτηση: Ποιοι κύριοι τύποι οργάνων διακρίνονται στο φυτικό σώμα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 75): «Το φυτικό σώμα διακρίνεται σε υπέργειο και υπόγειο. Ο βλαστός αντιστοιχεί στο υπέργειο μέρος του φυτού, ενώ η ρίζα στο υπόγειο». Πάνω στον βλαστό φέρονται επίσης τα φύλλα, τα άνθη και οι οφθαλμοί (σελ. 81), ενώ τα άνθη δίνουν καρπούς με σπόρους (§2.1.5-2.1.6).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο φυτικό σώμα διακρίνονται δύο βασικά μέρη: το υπέργειο (βλαστός, πάνω στον οποίο φέρονται τα φύλλα, τα άνθη και οι οφθαλμοί) και το υπόγειο (ρίζα)· από το άνθος προκύπτουν στη συνέχεια ο καρπός και ο σπόρος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κύριες λειτουργίες της ρίζας
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες λειτουργίες της ρίζας;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 76): «Η ρίζα αποτελεί... τον ένα από τους δύο πόλους του φυτικού άξονα, εξαπλώνεται υπόγεια και έχει ως κύριες λειτουργίες αφενός την απορρόφηση νερού και θρεπτικών στοιχείων και αφετέρου την στήριξη του φυτού, αποτελώντας το αγκυροβόλιό του».
- Επιπλέον λειτουργία, αυτούσιο (σελ. 76): «οι ρίζες αποτελούν και όργανα αποταμίευσης θρεπτικών ουσιών (άμυλο, ζάχαρη), η συσσώρευση των οποίων σε μερικά φυτά είναι πολύ μεγάλη, όπως στα ζαχαρότευτλα, τα καρότα, τα γογγύλια κ.ά.».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες λειτουργίες της ρίζας είναι η απορρόφηση νερού και θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος και η στήριξη του φυτού (αγκυροβόλιο)· επιπλέον, οι ρίζες λειτουργούν και ως όργανα αποταμίευσης θρεπτικών ουσιών (π.χ. ζαχαρότευτλα, καρότα, γογγύλια).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες πρόσληψης θρεπτικών ουσιών από τη ρίζα
Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η πρόσληψη θρεπτικών ουσιών από τη ρίζα;
Απάντηση:
- Η ερώτηση παραπέμπει στο §2.1.1.2 «Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος» (σελ. 79-80), αφού η απορρόφηση γίνεται κυρίως από τις ενεργές, λεπτές διακλαδώσεις της ρίζας· επτά παράγοντες αναφέρονται αυτούσιοι: 1) Υγρασία εδάφους (θετικός υδροτροπισμός), 2) Αερισμός εδάφους (οξυγόνο απαραίτητο· ρίζες παύουν να αναπτύσσονται με O₂<5%), 3) Θερμοκρασία εδάφους (διαφορετικό άριστο ανά είδος), 4) Θρεπτικές ουσίες (φώσφορος ευνοεί ρίζα, άζωτο ευνοεί βλαστό), 5) Υδατάνθρακες (από το υπέργειο μέρος), 6) Δομή/σύσταση/ομοιογένεια εδάφους, 7) Ανταγωνισμός ριζών (με φυτά ίδιας καλλιέργειας, ζιζάνια, δένδρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόσληψη θρεπτικών ουσιών από τη ρίζα εξαρτάται από: την υγρασία του εδάφους, τον αερισμό (οξυγόνο), τη θερμοκρασία του εδάφους, τις διαθέσιμες θρεπτικές ουσίες (π.χ. ο φώσφορος ευνοεί ανάπτυξη ρίζας), την παροχή υδατανθράκων από το υπέργειο μέρος, τη δομή/σύσταση του εδάφους και τον ανταγωνισμό με άλλες ρίζες (ίδιας καλλιέργειας, ζιζανίων, δένδρων).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πασσαλώδες και θυσανώδες ριζικό σύστημα
Ερώτηση: Τι ονομάζεται πασσαλώδες και τι θυσανώδες ριζικό σύστημα;
Απάντηση:
- Πασσαλώδες, αυτούσιο (σελ. 76): στα δικότυλα «διαθέτουν μια κύρια ρίζα που αποτελεί προέκταση του βλαστού... Η ρίζα αυτή προχωρά σε βάθος και ονομάζεται πασσαλώδης. Από την πρωτογενή ρίζα παράγονται οι διακλαδώσεις πρώτης τάξης... δευτερογενείς ρίζες... τριτογενείς ρίζες κ.ο.κ.».
- Θυσανώδες, αυτούσιο (σελ. 77): στα μονοκότυλα «εκτός από τις εμβρυακές ρίζες προκαλείται ανάπτυξη πολλών βλαστογενών ριζών από τα κατώτερα μεσογονάτια διαστήματα του βλαστού που βρίσκονται κοντά στο έδαφος. Το σύνολο αυτών των ριζών δημιουργεί το ριζικό σύστημα των μονοκότυλων, που ονομάζεται θυσανώδες».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πασσαλώδες ονομάζεται το ριζικό σύστημα των δικότυλων φυτών, με μια κύρια ρίζα που προχωρά σε βάθος και παράγει διαδοχικές διακλαδώσεις. Θυσανώδες ονομάζεται το ριζικό σύστημα των μονοκότυλων φυτών, που αποτελείται από πολλές βλαστογενείς ρίζες χωρίς κύρια ρίζα βάθους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βαθύρριζα και επιπολαιόριζα φυτά
Ερώτηση: Ποια φυτά είναι συνήθως βαθύρριζα και ποια επιπολαιόριζα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 77): «Τα δικότυλα φυτά είναι φυτά βαθύρριζα» (η πασσαλώδης ρίζα εισχωρεί σε μεγάλο βάθος).
- Αυτούσιο (σελ. 78): «Τα μονοκότυλα φυτά είναι φυτά επιπολαιόριζα» (το θυσανώδες ριζικό σύστημα δεν εισχωρεί σε μεγάλα βάθη, είναι όμως πιο πλούσια δικτυωμένο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα δικότυλα φυτά (με πασσαλώδες ριζικό σύστημα) είναι συνήθως βαθύρριζα, ενώ τα μονοκότυλα φυτά (με θυσανώδες ριζικό σύστημα) είναι επιπολαιόριζα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το φαινόμενο του αδελφώματος στα σιτηρά
Ερώτηση: Τι ονομάζεται «αδέλφωμα» στα σιτηρά;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, υποσημείωση (σελ. 78): «Αδέλφωμα, ονομάζεται το φαινόμενο της δημιουργίας δευτερευόντων στελεχών από το κεντρικό στέλεχος των αγρωστωδών και τριτευόντων από τα δευτερεύοντα στελέχη».
- Σχέση με το ριζικό σύστημα, αυτούσιο (σελ. 77-78): «ο σχηματισμός πολυάριθμων βλαστογενών ριζών σχετίζεται με το μεγάλης γεωργικής σημασίας φαινόμενο του αδελφώματος... και οδηγεί στην παραγωγή πολλών βλαστών από βοηθητικούς οφθαλμούς. Οι βλαστοί αυτοί αναπτύσσουν πολλές βλαστογενείς ρίζες, που το σύνολό τους σχηματίζει το πλούσιο θυσανώδες ριζικό σύστημα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αδέλφωμα ονομάζεται στα σιτηρά (και γενικότερα στα αγρωστώδη) το φαινόμενο δημιουργίας δευτερευόντων στελεχών από το κεντρικό στέλεχος (και τριτευόντων από τα δευτερεύοντα), μέσω βοηθητικών οφθαλμών· κάθε νέος βλαστός αναπτύσσει δικές του βλαστογενείς ρίζες, εμπλουτίζοντας το θυσανώδες ριζικό σύστημα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Εδαφικοί παράγοντες που επηρεάζουν το ριζικό σύστημα
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες του εδάφους επηρεάζουν την έκταση και την εξάπλωση του ριζικού συστήματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, οι επτά παράγοντες (σελ. 79-80): «1. Υγρασία του εδάφους — ανάπτυξη ριζών προς περιοχές με περισσότερη υγρασία (θετικός υδροτροπισμός)... σε ξηρικές συνθήκες τα φυτά αναπτύσσουν πιο βαθύ ριζικό σύστημα. 2. Αερισμός του εδάφους — οι ρίζες παύουν να αναπτύσσονται με O₂<5%... 3. Θερμοκρασία του εδάφους — οι χειμωνιάτικες καλλιέργειες έχουν μικρότερες τιμές άριστης θερμοκρασίας ανάπτυξης ρίζας από τις ανοιξιάτικες... 4. Θρεπτικές ουσίες — ο φώσφορος ευνοεί την ανάπτυξη της ρίζας, το άζωτο του βλαστού. 5. Υδατάνθρακες — από το υπέργειο μέρος, μειωμένοι κατά την άνθιση/καρποφορία. 6. Δομή, σύσταση και ομοιογένεια του εδάφους — σε ελαφρά εδάφη οι ρίζες καταλαμβάνουν μεγαλύτερο όγκο, σε βαριά η διακλάδωση είναι μεγαλύτερη. 7. Ανταγωνισμός των ριζών — με φυτά ίδιας καλλιέργειας, ζιζάνια, δένδρα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Την έκταση και εξάπλωση του ριζικού συστήματος επηρεάζουν εδαφικοί παράγοντες: η υγρασία, ο αερισμός (οξυγόνο), η θερμοκρασία του εδάφους, οι διαθέσιμες θρεπτικές ουσίες, η παροχή υδατανθράκων από το φυτό, η δομή/σύσταση/ομοιογένεια του εδάφους και ο ανταγωνισμός των ριζών με άλλα φυτά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γόνατα και μεσογονάτια διαστήματα
Ερώτηση: Τι ονομάζονται γόνατα και τι μεσογονάτια διαστήματα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 81): «Πάνω στον [βλαστό] φέρονται τα φύλλα, τα άνθη και οι οφθαλμοί, σε ειδικές θέσεις που ονομάζονται γόνατα. Τα τμήματα του βλαστού μεταξύ δύο διαδοχικών γονάτων ονομάζονται μεσογονάτια διαστήματα» (εικ. 2.4).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γόνατα ονομάζονται οι ειδικές θέσεις πάνω στον βλαστό όπου φέρονται τα φύλλα, τα άνθη και οι οφθαλμοί· μεσογονάτια διαστήματα ονομάζονται τα τμήματα του βλαστού ανάμεσα σε δύο διαδοχικά γόνατα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι στόλωνες
Ερώτηση: Τι είναι οι στόλωνες;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 81-82): «οι στόλωνες (π.χ. στην φράουλα) είναι τροποποιημένοι υπέργειοι βλαστοί, που χρησιμεύουν επίσης και για πολλαπλασιασμό» (εικ. 2.6).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι στόλωνες είναι τροποποιημένοι υπέργειοι βλαστοί (π.χ. στη φράουλα) που χρησιμεύουν και ως όργανα πολλαπλασιασμού του φυτού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυλλοφόροι και ανθοφόροι οφθαλμοί
Ερώτηση: Ποιοι οφθαλμοί ονομάζονται φυλλοφόροι και ποιοι ανθοφόροι;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 82): «Οι οφθαλμοί αποτελούν μικρογραφία του βλαστού σε εμβρυακή κατάσταση. Ονομάζονται φυλλοφόροι ή ανθοφόροι, εφ' όσον κατά την έκπτυξή τους δίνουν φύλλα ή άνθη αντίστοιχα. Οι φυλλοφόροι οφθαλμοί λέγονται και ξυλοφόροι γιατί όταν εκπτύσσονται μαζί με τα φύλλα παράγεται και ξυλοφόρος βλαστός».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυλλοφόροι (ή ξυλοφόροι) ονομάζονται οι οφθαλμοί που κατά την έκπτυξή τους δίνουν φύλλα (και ξυλοφόρο βλαστό), ενώ ανθοφόροι ονομάζονται οι οφθαλμοί που δίνουν άνθη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Απλοί, μικτοί και κοιμώμενοι οφθαλμοί
Ερώτηση: Ποιοι οφθαλμοί ονομάζονται απλοί, ποιοι μικτοί και ποιοι κοιμώμενοι;
Απάντηση:
- Απλοί/μικτοί, αυτούσιο (σελ. 82): «Εφόσον ο οφθαλμός κατά την έκπτυξή του παράγει μόνο φύλλα ή μόνο άνθη λέγεται απλός οφθαλμός, εάν όμως παράγει φύλλα και άνθη μαζί λέγεται μικτός οφθαλμός» (π.χ. στη μηλιά και την αχλαδιά, πάνω σε μικρούς βλαστούς).
- Κοιμώμενοι, αυτούσιο (σελ. 82): «στον βλαστό υπάρχουν και οφθαλμοί που μπορούν να παραμένουν στη μορφή αυτή για πολλά χρόνια. Οι οφθαλμοί αυτοί ονομάζονται κοιμώμενοι και δραστηριοποιούνται κάτω από ειδικές συνθήκες, όπως καταστροφή ή αφαίρεση του κορυφαίου οφθαλμού».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλός ονομάζεται ο οφθαλμός που παράγει μόνο φύλλα ή μόνο άνθη, μικτός αυτός που παράγει και φύλλα και άνθη μαζί (π.χ. μηλιά, αχλαδιά), και κοιμώμενος ο οφθαλμός που παραμένει αδρανής για πολλά χρόνια, ενεργοποιούμενος μόνο σε ειδικές συνθήκες (π.χ. καταστροφή του κορυφαίου οφθαλμού).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κύριες λειτουργίες του βλαστού
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες λειτουργίες που επιτελεί ένας βλαστός;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, τέσσερις λειτουργίες (σελ. 84): «α) Τη μηχανική στήριξη των φύλλων και των άλλων υπέργειων οργάνων του φυτού. β) Την τροφοδοσία όλων των φυτικών τμημάτων με νερό, ανόργανα άλατα και οργανικές ουσίες, μέσω του αγωγού συστήματος... γ) Την παραγωγή νέων ιστών και δ) Την αποταμίευση διαφόρων υλικών». Επίσης «ο βλαστός μπορεί να φωτοσυνθέτει όσο είναι ακόμη πράσινος».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βλαστός επιτελεί τέσσερις κύριες λειτουργίες: μηχανική στήριξη των υπέργειων οργάνων, τροφοδοσία όλου του φυτού με νερό/ανόργανα άλατα/οργανικές ουσίες μέσω του αγωγού συστήματος, παραγωγή νέων ιστών και αποταμίευση υλικών· επιπλέον μπορεί να φωτοσυνθέτει όσο παραμένει πράσινος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τρόποι ανάπτυξης των βλαστών
Ερώτηση: Πόσοι και ποιοι είναι οι τρόποι ανάπτυξης των βλαστών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, τρεις τύποι (σελ. 84): «α) Ένας κύριος βλαστός (κορμός) με κλάδους που αναπτύσσονται στην άκρη... (ακρότονη αύξηση). Τα φυτά που έχουν τέτοιο βλαστό ονομάζονται δένδρα και είναι πολυετή. β) Πολλά πλάγια κλαδιά που αναπτύσσονται από τη βάση του φυτού (βασίτονη αύξηση)... το φυτό ονομάζεται θάμνος... πολυετές. γ) Μικρός βλαστός ξυλοποιημένος ή όχι... Τα φυτά αυτά ονομάζονται πόες (ποώδη φυτά)... συνήθως είναι μονοετή».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπάρχουν τρεις τρόποι ανάπτυξης των βλαστών: ακρότονη αύξηση με έναν κύριο κορμό (δένδρα, πολυετή), βασίτονη αύξηση με πολλά πλάγια κλαδιά από τη βάση (θάμνοι, πολυετείς) και μικρός βλαστός χωρίς κύριο κορμό (πόες/ποώδη φυτά, συνήθως μονοετή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέρη ενός τυπικού φύλλου
Ερώτηση: Από ποια μέρη αποτελείται ένα τυπικό φύλλο;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, τρία μέρη (σελ. 84-85): «α) Το έλασμα — Είναι μια επίπεδη κατασκευή, μεγάλης επιφάνειας, που αποτελεί το κύριο φωτοσυνθετικό όργανο... β) Τον μίσχο — συνδέει το έλασμα με τον βλαστό... γ) Τη βάση — Αντιστοιχεί στο σημείο σύνδεσης φύλλου και βλαστού».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα τυπικό φύλλο αποτελείται από το έλασμα (κύριο φωτοσυνθετικό όργανο), τον μίσχο (συνδέει έλασμα-βλαστό) και τη βάση (σημείο σύνδεσης φύλλου-βλαστού).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γλωσσίδιο ή γλωσσίδα στα αγρωστώδη
Ερώτηση: Τι είναι γλωσσίδιο ή γλωσσίδα στα αγρωστώδη;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 85): «Στα αγρωστώδη μεταξύ του άμισχου ελάσματος και του κολεού σχηματίζεται μικρή μεμβρανώδης κατασκευή, το γλωσσίδιο, ή γλωσσίδα» (εικ. 2.9).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γλωσσίδιο ή γλωσσίδα ονομάζεται στα αγρωστώδη μια μικρή μεμβρανώδης κατασκευή που σχηματίζεται ανάμεσα στο άμισχο έλασμα και τον κολεό του φύλλου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Θέση των βρακτίων φύλλων
Ερώτηση: Πού βρίσκονται τα βράκτια φύλλα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 86): «Κοντά στα άνθη μπορεί να παρατηρούνται απλά φύλλα, που ονομάζονται βράκτια φύλλα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βράκτια φύλλα βρίσκονται κοντά στα άνθη του φυτού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Απλό και σύνθετο φύλλο
Ερώτηση: Μπορείτε να περιγράψετε ένα απλό και ένα σύνθετο φύλλο;
Απάντηση:
- Απλά φύλλα, αυτούσιο (σελ. 87): «Έχουν έλασμα με ή χωρίς εγκολπώσεις (ελαφριές ή βαθιές). Το έλασμα παραμένει ενιαίο, αποκτά όμως διάφορα σχήματα, ανάλογα με τον αριθμό και το βάθος των εγκολπώσεων».
- Σύνθετα φύλλα, αυτούσιο (σελ. 87): «Έχουν εγκολπώσεις τόσο βαθιές που φτάνουν μέχρι το κύριο νεύρο. Στην περίπτωση αυτή το έλασμα διαιρείται σε τμήματα που δίνουν την εντύπωση φύλλων. Τα επιμέρους τμήματα ονομάζονται φυλλίδια ή φυλλάρια (π.χ ακακία, τριανταφυλλιά)».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλό φύλλο έχει έλασμα που παραμένει ενιαίο (με ή χωρίς επιφανειακές εγκολπώσεις), ενώ σύνθετο φύλλο έχει εγκολπώσεις τόσο βαθιές (μέχρι το κύριο νεύρο) ώστε το έλασμα διαιρείται σε ξεχωριστά τμήματα, τα φυλλίδια ή φυλλάρια (π.χ. ακακία, τριανταφυλλιά).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέρη ενός άνθους
Ερώτηση: Ποια είναι τα μέρη από τα οποία αποτελείται ένα άνθος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, τέσσερα μέρη (σελ. 89): «α) Τον κάλυκα, που αποτελείται από πράσινα φυλλάρια, τα σέπαλα, β) Τη στεφάνη, που αποτελείται από έγχρωμα φυλλάρια, τα πέταλα... γ) Τους στήμονες (ή ανδρείο), που αποτελούν τα αρσενικά όργανα αναπαραγωγής... δ) Τον ύπερο (ή γυναικείο), που αποτελεί το θηλυκό όργανο αναπαραγωγής». Όλα φέρονται πάνω στην ανθοδόχη, με σύνδεση στον βλαστό μέσω του ποδίσκου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα τυπικό άνθος αποτελείται από τον κάλυκα (σέπαλα), τη στεφάνη (πέταλα), τους στήμονες (ανδρείο, αρσενικά όργανα) και τον ύπερο (γυναικείο όργανο) — όλα πάνω στην ανθοδόχη, συνδεδεμένα με τον βλαστό μέσω του ποδίσκου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέρη του υπέρου
Ερώτηση: Από ποια μέρη αποτελείται ο ύπερος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 89): ο ύπερος «Αποτελείται από την ωοθήκη στη βάση και το στίγμα στην κορυφή. Συνήθως μεταξύ ωοθήκης και στίγματος υπάρχει ένας σωλήνας που ονομάζεται στύλος».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ύπερος αποτελείται από την ωοθήκη (στη βάση), τον στύλο (σωλήνας ανάμεσα σε ωοθήκη και στίγμα) και το στίγμα (στην κορυφή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυσιολογικός ρόλος του στίγματος
Ερώτηση: Ποιος είναι ο φυσιολογικός ρόλος του στίγματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, υποσημείωση (σελ. 89): «Το στίγμα είναι συνήθως πλατυσμένο, τριχωτό και σπάνια λείο. Βγάζει ένα έκκριμα που το προστατεύει από την αφυδάτωση, υποβοηθά στην προσκόλληση της γύρης (γυρεόκοκκων) και δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη βλάστησή τους».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ρόλος του στίγματος είναι να δέχεται τη γύρη κατά την επικονίαση: εκκρίνει μια ουσία που το προστατεύει από την αφυδάτωση, βοηθά στην προσκόλληση των γυρεόκοκκων πάνω του και δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη βλάστησή τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τέλειο και ατελές άνθος
Ερώτηση: Πότε ένα άνθος ονομάζεται τέλειο και πότε ατελές;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 89-90): «Όταν ένα άνθος έχει και στήμονες και ύπερο, δηλαδή και το ανδρείο και το γυναικείο τμήμα, ονομάζεται τέλειο... Το άνθος του σιταριού, π.χ. είναι τέλειο, αν και είναι ελλιπές, αφού δεν έχει σέπαλα και πέταλα». «Το άνθος που δεν έχει ύπερο ή στήμονες λέγεται ατελές (αραβόσιτος, καννάβι, φράουλα, σπαράγγι κ.ά.). Τα τέλεια άνθη λέγονται και διγενή, ενώ τα ατελή ονομάζονται μονογενή».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέλειο (ή διγενές) ονομάζεται το άνθος που έχει και στήμονες και ύπερο (π.χ. σιτάρι), ενώ ατελές (ή μονογενές) ονομάζεται το άνθος που δεν έχει ύπερο ή δεν έχει στήμονες (π.χ. αραβόσιτος, καννάβι).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αυτογονιμοποίηση και σταυρογονιμοποίηση
Ερώτηση: Πότε λέμε ότι ένα φυτό αυτογονιμοποιείται και πότε ότι σταυρογονιμοποιείται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 90-91): «Αν η γύρη μεταφέρεται σε στίγμα του ίδιου άνθους ή σε οποιοδήποτε άνθος του ίδιου φυτού, το είδος της επικονίασης λέγεται αυτογονιμοποίηση και τα φυτά αυτογονιμοποιούμενα... Όταν η γύρη μεταφέρεται σε στίγμα άλλου φυτού, το είδος της επικονίασης λέγεται σταυρογονιμοποίηση και τα φυτά σταυρογονιμοποιούμενα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα φυτό αυτογονιμοποιείται όταν η γύρη του μεταφέρεται σε στίγμα του ίδιου άνθους ή άλλου άνθους του ίδιου φυτού· σταυρογονιμοποιείται όταν η γύρη μεταφέρεται σε στίγμα άνθους διαφορετικού φυτού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παραδείγματα αυτο-/σταυρογονιμοποιούμενων και ανεμόφιλων/εντομόφιλων φυτών
Ερώτηση: Μπορείτε να αναφέρετε μερικά αυτογονιμοποιούμενα και μερικά σταυρογονιμοποιούμενα φυτά; Μερικά φυτά ανεμόφιλα και μερικά εντομόφιλα;
Απάντηση:
- Αυτο-/σταυρογονιμοποιούμενα, αυτούσιο (σελ. 91): «Τέτοια φυτά [αυτογονιμοποιούμενα] είναι το σιτάρι, το κριθάρι, η βρώμη, ο καπνός κ.α. ... Φυτά που σταυρογονιμοποιούνται είναι η σίκαλη, η μηδική, διάφορα είδη τριφυλλιού κ.α.».
- Ανεμόφιλα/εντομόφιλα, αυτούσιο (σελ. 91): «Τα φυτά που στηρίζουν την παραγωγή τους σε μεταφορά της γύρης από έντομα... λέγονται εντομόφιλα (π.χ. μηδική) και τα φυτά στα οποία η γύρη μεταφέρεται από τον άνεμο ονομάζονται ανεμόφιλα (π.χ. αραβόσιτος). Φυτά στα οποία η γύρη μεταφέρεται σε ένα ποσοστό από έντομα και σε ένα άλλο από τον άνεμο, λέγονται μικτά».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτογονιμοποιούμενα φυτά είναι π.χ. το σιτάρι, το κριθάρι, η βρώμη και ο καπνός· σταυρογονιμοποιούμενα είναι π.χ. η σίκαλη, η μηδική και διάφορα τριφύλλια. Εντομόφιλο φυτό είναι π.χ. η μηδική, ενώ ανεμόφιλο φυτό είναι π.χ. ο αραβόσιτος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ορισμός γονιμοποίησης
Ερώτηση: Τι καλείται γονιμοποίηση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 91): μετά την επικονίαση, «ο γυρεόκοκκος δημιουργεί μία εκβλάστηση, τον γυρεοσωλήνα... μέσω του στύλου κατεβαίνει στην ωοθήκη. Στο σημείο αυτό ο ένας πυρήνας του γυρεοσωλήνα διαιρείται σε δύο σπερματικούς πυρήνες. Ο ένας από αυτούς ενώνεται με το ωάριο και δίνει το έμβρυο και ο δεύτερος ενώνεται με δύο ή περισσότερους πολικούς πυρήνες του εμβρυόσακκου και δίνει το ενδοσπέρμιο. Η διαδικασία αυτή σχηματισμού του εμβρύου και του ενδοσπερμίου καλείται γονιμοποίηση».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γονιμοποίηση καλείται η διαδικασία κατά την οποία, μετά την επικονίαση, ο ένας από τους δύο σπερματικούς πυρήνες του γυρεοσωλήνα ενώνεται με το ωάριο και δίνει το έμβρυο, ενώ ο άλλος ενώνεται με πολικούς πυρήνες του εμβρυόσακκου και δίνει το ενδοσπέρμιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κύριες κατηγορίες καρπών
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες κατηγορίες καρπών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, τρία είδη (σελ. 92): «α) Απλοί καρποί όταν προέρχονται από μια ωοθήκη (π.χ. βαμβάκι)... β) Κοινοκάρπια όταν προέρχονται από περισσότερες ωοθήκες του ίδιου άνθους (π.χ. σιτάρι) και γ) Πολλαπλοί καρποί όταν προέρχονται από πολλές ωοθήκες διαφόρων ανθέων (π.χ τα συγκάρπια των ζαχαροτεύτλων)».
- Επιπλέον διακρίσεις, αυτούσιο (σελ. 93): γνήσιος (μόνο από ωοθήκη) ή ψευδής (και άλλα μέρη του άνθους)· διαρρηκτός (λοβοί ψυχανθών) ή αδιάρρηκτος (σιτηρά).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες κατηγορίες καρπών είναι: απλοί καρποί (από μία ωοθήκη, π.χ. βαμβάκι), κοινοκάρπια (από περισσότερες ωοθήκες του ίδιου άνθους, π.χ. σιτάρι) και πολλαπλοί καρποί (από πολλές ωοθήκες διαφόρων ανθέων, π.χ. συγκάρπια ζαχαροτεύτλων). Διακρίνονται επίσης σε γνήσιους/ψευδείς και διαρρηκτούς/αδιάρρηκτους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Έμβρυο και ενδοσπέρμιο στον σπόρο
Ερώτηση: Τι είναι το έμβρυο και τι το ενδοσπέρμιο σε ένα σπόρο;
Απάντηση:
- Έμβρυο, αυτούσιο (σελ. 93): «Είναι μικρογραφία του φυτού σε διάπαυση και έχει δύο πόλους. Ο ένας πόλος θα αποτελέσει τον βλαστό και ο άλλος τη ρίζα».
- Ενδοσπέρμιο, αυτούσιο (σελ. 94): «Μπορεί να είναι μεγαλύτερης ή μικρότερης ανάπτυξης... και αποτελεί αποταμιευτικό ιστό στον οποίο συσσωρεύονται διάφορες αποθησαυριστικές ουσίες. Το ενδοσπέρμιο είναι αρκετά αναπτυγμένο στα αγρωστώδη και καθόλου αναπτυγμένο στα ψυχανθή και τα κολοκυνθοειδή».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το έμβρυο είναι η μικρογραφία του φυτού σε κατάσταση διάπαυσης μέσα στον σπόρο (με δύο πόλους: τον μελλοντικό βλαστό και την μελλοντική ρίζα). Το ενδοσπέρμιο είναι αποταμιευτικός ιστός του σπόρου όπου συσσωρεύονται θρεπτικές ουσίες — αναπτυγμένο στα αγρωστώδη, ενώ απόν στα ψυχανθή/κολοκυνθοειδή, όπου τον ρόλο αυτό παίζουν οι κοτύλες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέρη του εμβρύου
Ερώτηση: Ποια είναι τα μέρη του εμβρύου;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 94): «ο εμβρυακός βλαστός ονομάζεται βλαστίδιο και ο ακραίος οφθαλμός του πτερίδιο. Το τμήμα του εμβρυακού βλαστού που βρίσκεται μεταξύ των κοτυλών και του πτεριδίου ονομάζεται επικοτύλιο. Ο αντίθετος προς το βλαστίδιο πόλος του εμβρύου ονομάζεται ριζίδιο και η περιοχή που περιλαμβάνεται μεταξύ των δύο κοτυλών και της εμβρυακής ρίζας λέγεται υποκοτύλιο».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μέρη του εμβρύου είναι το βλαστίδιο (εμβρυακός βλαστός) με το πτερίδιο (ακραίος οφθαλμός του), το επικοτύλιο (τμήμα μεταξύ κοτυλών και πτεριδίου), το ριζίδιο (αντίθετος πόλος από το βλαστίδιο) και το υποκοτύλιο (περιοχή μεταξύ κοτυλών και ριζιδίου).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Λειτουργία του αγγειακού συστήματος
Ερώτηση: Ποια είναι η λειτουργία που επιτελεί το αγγειακό σύστημα του φυτού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 97-98): «Τα στοιχεία μεταφοράς του βλαστού συνδέονται με τα στοιχεία μεταφοράς των φύλλων και αποτελούν ένα ενιαίο και συνεχές σύστημα, αφού το νερό και τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία θα πρέπει μετά την απορρόφησή τους από το ριζικό σύστημα, να μεταφερθούν με τα αγγεία του βλαστού και των φύλλων προς τα φύλλα. Αντίστοιχα, από τα φύλλα, οι οργανικές ουσίες μεταφέρονται και τροφοδοτούν όλο το υπόλοιπο φυτό, με το ίδιο αγγειακό σύστημα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αγγειακό σύστημα λειτουργεί ως ενιαίο δίκτυο μεταφοράς: μεταφέρει το νερό και τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία από τις ρίζες προς τα φύλλα, και αντίστοιχα μεταφέρει τις οργανικές ουσίες που παράγονται στα φύλλα προς όλο το υπόλοιπο φυτό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ορισμός στήλης
Ερώτηση: Τι ονομάζεται στήλη;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 98): «Ο βλαστός σαν μια ενότητα, που περικλείει τους αγωγούς ιστούς και τον θεμελιώδη ιστό που είναι γύρω τους, ονομάζεται στήλη. Η στήλη είναι ένας κεντρικός πυρήνας στοιχείων και περιβάλλεται από τον φλοιό».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στήλη ονομάζεται ο βλαστός θεωρούμενος ως ενότητα που περικλείει τους αγωγούς ιστούς και τον θεμελιώδη ιστό γύρω τους· αποτελεί έναν κεντρικό πυρήνα στοιχείων που περιβάλλεται από τον φλοιό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τι περιλαμβάνει ο πυρήνας της στήλης
Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει ο πυρήνας;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 98): «Ο πυρήνας περιλαμβάνει το αγγειακό σύστημα, τις περιοχές μεταξύ των δεσμίδων, τα φυλλικά χάσματα, την εντεριώνη (αν υπάρχει) και το περικύκλιο αποτελούμενο από θεμελιώδη ιστό, στην περιφέρεια του αγγειακού συστήματος».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο πυρήνας της στήλης περιλαμβάνει το αγγειακό σύστημα, τις περιοχές ανάμεσα στις δεσμίδες, τα φυλλικά χάσματα, την εντεριώνη (όπου υπάρχει) και το περικύκλιο (θεμελιώδης ιστός στην περιφέρεια του αγγειακού συστήματος).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυλλικό κενό ή φυλλικό χάσμα
Ερώτηση: Τι ονομάζεται φυλλικό κενό ή φυλλικό χάσμα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 98): στα δικότυλα «ο πρωτογενής αγγειακός κύλινδρος διακόπτεται σε κάθε κόμβο λόγω της ύπαρξης μιας ή περισσότερων δεσμίδων, οι οποίες εισέρχονται στα φύλλα. Δηλαδή, στον κεντρικό κύλινδρο και στο σημείο σύνδεσης του φύλλου, το σύστημα των ηθμαγγειωδών δεσμίδων του βλαστού διακόπτεται και δημιουργείται ένα κενό, που ονομάζεται φυλλικό κενό ή φυλλικό χάσμα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυλλικό κενό ή φυλλικό χάσμα ονομάζεται το κενό που δημιουργείται στον κεντρικό αγγειακό κύλινδρο του βλαστού, στο σημείο όπου μία ή περισσότερες ηθμαγγειώδεις δεσμίδες αποχωρίζονται για να εισέλθουν σε ένα φύλλο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το φυλλικό ίχνος
Ερώτηση: Γνωρίζετε τι είναι το φυλλικό ίχνος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 98): «Στο σημείο αυτό οι ηθμαγγειώδεις δεσμίδες των φύλλων είναι εκτός του κεντρικού κυλίνδρου, σε διατομή δε διακρίνονται σαν ένα ίχνος (αποτύπωμα), γνωστό ως φυλλικό ίχνος».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυλλικό ίχνος ονομάζεται το αποτύπωμα που διακρίνεται σε εγκάρσια διατομή του βλαστού, εκεί όπου η ηθμαγγειώδης δεσμίδα ενός φύλλου βρίσκεται εκτός του κεντρικού αγγειακού κυλίνδρου, στην πορεία της προς το φύλλο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Σημασία της διαπνοής στη ρύθμιση της θερμοκρασίας
Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της διαπνοής στη ρύθμιση της θερμοκρασίας των φυτών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 99): «με την εξάτμιση νερού μέσω της διαπνοής οι επιφάνειες των φυτών ψύχονται λόγω της ιδιότητας που έχει το νερό να απορροφά θερμότητα από το περιβάλλον όταν εξατμίζεται»· η λανθάνουσα θερμότητα εξαέρωσης είναι 590 θερμίδες/γραμμάριο εξατμιζόμενου νερού. «το τελικό αποτέλεσμα της διαπνοής είναι η διατήρηση της θερμοκρασίας των φυτών από λίγους έως αρκετούς βαθμούς κάτω από τη θερμοκρασία του αέρα... Το ευεργέτημα αυτό της ψύξης... είναι ιδιαίτερα σημαντικό κατά τις ζεστές ώρες της ημέρας... όταν η θερμοκρασία του αέρα στον αγρό ανεβαίνει συχνά επάνω από τους 50°C».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαπνοή ψύχει τα φυτά: η εξάτμιση νερού απορροφά θερμότητα (λανθάνουσα θερμότητα εξαέρωσης, 590 θερμίδες/γρ.), διατηρώντας τη θερμοκρασία του φυτού αρκετούς βαθμούς κάτω από τη θερμοκρασία του αέρα — προστατεύοντας το ιδίως τις ζεστές ώρες του καλοκαιριού, όταν χωρίς αυτήν θα υπερθερμαινόταν με βλαβερές συνέπειες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Στομάτια — μορφολογία σε δικότυλα και μονοκότυλα
Ερώτηση: Τι είναι τα στομάτια; Να περιγραφεί η μορφολογία τους σε δικότυλα και μονοκότυλα φυτά.
Απάντηση:
- Ορισμός, αυτούσιο (σελ. 99): «Τα στομάτια ή στόματα είναι μικροσκοπικά ανοίγματα (διαστάσεων από 20 μέχρι 70 μικρά) που βρίσκονται στην επιφάνεια όλων των υπέργειων οργάνων του φυτού... Το άνοιγμα κάθε στοματίου περιβάλλεται από δύο κύτταρα, τα καταφρακτικά κύτταρα».
- Μορφολογία, αυτούσιο (σελ. 100): «Στα δικότυλα, τα καταφρακτικά κύτταρα έχουν νεφροειδές σχήμα και είναι διατεταγμένα τυχαία στην επιφάνεια του φύλλου μεταξύ των άλλων κυττάρων της επιδερμίδας. Στα μονοκότυλα, τα καταφρακτικά κύτταρα έχουν σχήμα αλτήρα, ενώ τα παρακαταφρακτικά είναι ή τριγωνικά ή ορθογώνια... τα στομάτια είναι διατεταγμένα σε γραμμές παράλληλες προς τον κύριο άξονα των κυττάρων της επιδερμίδας».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα στομάτια είναι μικροσκοπικά ανοίγματα (20-70 μικρά) στην επιφάνεια των υπέργειων οργάνων του φυτού, με το άνοιγμά τους να περιβάλλεται από δύο καταφρακτικά κύτταρα. Στα δικότυλα τα καταφρακτικά κύτταρα έχουν νεφροειδές σχήμα και είναι διατεταγμένα τυχαία, ενώ στα μονοκότυλα έχουν σχήμα αλτήρα και είναι διατεταγμένα σε παράλληλες γραμμές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κινήσεις στοματίων και υδατική κατάσταση φυτού
Ερώτηση: Πώς επηρεάζει τις κινήσεις των στοματίων η υδατική κατάσταση του φυτού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 100-101): «Για να ανοίξουν τα καταφρακτικά κύτταρα, τα στομάτια απορροφούν μεγάλες ποσότητες νερού το οποίο ασκεί πιέσεις στα τοιχώματα των κυττάρων... η πίεση του νερού προκαλεί κάμψη των κυττάρων προς την ελεύθερη πλευρά τους και άνοιγμα του πόρου. Αντίθετα, όταν τα καταφρακτικά κύτταρα έχουν λίγο νερό, δεν ασκούνται μεγάλες πιέσεις... τα κύτταρα δεν κάμπτονται και... δεν ανοίγει ο πόρος. Συμπερασματικά, τα στομάτια ανοίγουν όταν τα φυτά έχουν επάρκεια νερού και κλείνουν όταν το νερό είναι περιορισμένο».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα στομάτια ανοίγουν όταν τα καταφρακτικά κύτταρα απορροφούν αρκετό νερό (η πίεση τα κάμπτει και ανοίγει ο πόρος) και κλείνουν όταν το νερό είναι περιορισμένο (χωρίς επαρκή πίεση, τα κύτταρα δεν κάμπτονται)· έτσι η επάρκεια νερού καθορίζει το άνοιγμα ή κλείσιμο των στοματίων και αποφεύγεται η αφυδάτωση όταν λείπει το νερό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση ξηρότητας ατμόσφαιρας και ανέμου στη διαπνοή
Ερώτηση: Πώς επηρεάζουν τη διαπνοή η ξηρότητα της ατμόσφαιρας και η ταχύτητα του ανέμου;
Απάντηση:
- Ξηρότητα ατμόσφαιρας, αυτούσιο (σελ. 101): «οι υδρατμοί αυτοί θα έχουν την τάση να εξέλθουν γρηγορότερα από τα στομάτια όσο πιο ξηρή είναι η εξωτερική ατμόσφαιρα. Συνέπεια αυτού είναι τα φυτά να χάνουν περισσότερο νερό όταν η ατμόσφαιρα είναι ξηρή και λιγότερο όταν είναι υγρή».
- Άνεμος, αυτούσιο (σελ. 101): «Ο άνεμος δρα με κάπως διαφορετικό τρόπο, αλλά έχει το ίδιο τελικό αποτέλεσμα. Όσο ισχυρότερος είναι ο άνεμος τόσο εντονότερη είναι και η διαπνοή».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όσο πιο ξηρή είναι η ατμόσφαιρα, τόσο ταχύτερα εξέρχονται οι υδρατμοί από τα στομάτια και τόσο μεγαλύτερη είναι η διαπνοή (μικρότερη διαπνοή σε υγρή ατμόσφαιρα). Ομοίως, όσο ισχυρότερος είναι ο άνεμος, τόσο εντονότερη γίνεται η διαπνοή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Διαπνευστικό ρεύμα
Ερώτηση: Τι καλείται διαπνευστικό ρεύμα στα φυτά και πώς δημιουργείται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 103): «Το νερό που εξατμίζεται από τα επιφανειακά κύτταρα στους υποστομάτιους θαλάμους αντικαθίσταται αμέσως με απορρόφηση νερού από τα γειτονικά κύτταρα κ.ο.κ. Έτσι, η τάση για αντικατάσταση του νερού που διαπνέεται μεταφέρεται από κύτταρο σε κύτταρο του φύλλου, φθάνει στα αγγεία του ξύλου... και εκεί δημιουργείται μια αρνητική πίεση μέχρι τα αγγεία των ριζών, με αποτέλεσμα το νερό στα αγγεία να κινείται προς τα επάνω... Η ανοδική αυτή κίνηση του νερού στο φυτό ονομάζεται διαπνευστικό ρεύμα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαπνευστικό ρεύμα καλείται η ανοδική κίνηση του νερού μέσα στο φυτό, από τις ρίζες προς τα φύλλα, μέσω των αγγείων του ξύλου. Δημιουργείται επειδή η εξάτμιση νερού στα φύλλα (διαπνοή) προκαλεί αρνητική πίεση που μεταδίδεται από κύτταρο σε κύτταρο μέχρι τα αγγεία της ρίζας, «τραβώντας» το νερό προς τα πάνω.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Εφυμενίδα και επίδραση στη διαπνοή
Ερώτηση: Τι καλείται εφυμενίδα και πώς αυτή επηρεάζει τη λειτουργία της διαπνοής;
Απάντηση:
- Ορισμός, αυτούσιο (σελ. 104): «Εφυμενίδα είναι ένα στρώμα από κηρούς που καλύπτει την επιδερμίδα των υπέργειων οργάνων των φυτών».
- Επίδραση, αυτούσιο (σελ. 104): «Η πορεία αυτή του νερού είναι ασυγκρίτως δυσκολότερη από την αντίστοιχη μέσω των στοματίων, επειδή η εφυμενίδα είναι συμπαγής, χωρίς κενά... Για τον λόγο αυτό, το ποσό του νερού που διαπνέεται από την εφυμενίδα είναι μικρό ποσοστό (περίπου 10-20%) της διαπνοής μέσω των στοματίων... η διαπνοή από την εφυμενίδα συνεχίζεται και όταν τα στομάτια είναι κλειστά, π.χ. τη νύχτα... Σε παχιές εφυμενίδες η πορεία του νερού δυσκολεύεται και η διαπνοή είναι μικρότερη».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εφυμενίδα καλείται ένα στρώμα κηρών που καλύπτει την επιδερμίδα των υπέργειων φυτικών οργάνων. Επιτρέπει διαπνοή, αλλά πολύ πιο δύσκολα από τα στομάτια (μόνο 10-20% της συνολικής διαπνοής), συνεχίζεται όμως ακόμη κι όταν τα στομάτια είναι κλειστά (π.χ. τη νύχτα)· όσο παχύτερη είναι η εφυμενίδα, τόσο μικρότερη είναι η διαπνοή μέσω αυτής (γι' αυτό τα ξηρόφυτα έχουν παχύτερη εφυμενίδα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η φωτοσύνθεση ως θεμελιώδης λειτουργία
Ερώτηση: Γιατί η φωτοσύνθεση είναι μια θεμελιώδης λειτουργία για την ύπαρξη ζωής;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 104): «η φωτοσύνθεση είναι η λειτουργία επάνω στην οποία στηρίζεται η ζωή στον πλανήτη μας. Με τη λειτουργία αυτή τα φυτά αυξάνονται μετατρέποντας σταθερές ανόργανες ενώσεις, όπως το διοξείδιο του άνθρακα και το νερό, σε οργανικές ουσίες».
- Σχετίζεται και με το §1.1 (σελ. 19-20): μόνο οι αυτότροφοι οργανισμοί (κυρίως πράσινα φυτά) μπορούν να συνθέτουν τροφή, από την οποία εξαρτώνται όλοι οι υπόλοιποι (ετερότροφοι) οργανισμοί ενός οικοσυστήματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φωτοσύνθεση είναι θεμελιώδης επειδή είναι η λειτουργία πάνω στην οποία στηρίζεται η ζωή στον πλανήτη: μετατρέπει ανόργανες ενώσεις (CO2, νερό) σε οργανικές ουσίες, τις μόνες πρωτογενείς τροφές που μπορούν να συνθέσουν οι αυτότροφοι οργανισμοί (πράσινα φυτά) και από τις οποίες εξαρτώνται όλοι οι υπόλοιποι (ετερότροφοι) οργανισμοί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φωτοχημική φάση της φωτοσύνθεσης
Ερώτηση: Τι συμβαίνει στη φωτοχημική φάση της φωτοσύνθεσης;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 104-105): «Είναι η φάση στην οποία δεσμεύεται η απαραίτητη για τη φωτοσύνθεση ηλιακή ενέργεια από συγκεκριμένες χρωστικές των φυτών [χλωροφύλλες]... Στην ίδια φάση γίνεται και η φωτόλυση του νερού, δηλ. η διάσπασή του σε υδρογόνο και οξυγόνο. Το υδρογόνο θα χρησιμοποιηθεί στη βιοχημική φάση, ενώ το οξυγόνο θα διαφύγει στον ελεύθερο αέρα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη φωτοχημική φάση δεσμεύεται η ηλιακή ενέργεια από τις χλωροφύλλες, και γίνεται η φωτόλυση του νερού (διάσπασή του σε υδρογόνο και οξυγόνο) — το υδρογόνο θα χρησιμοποιηθεί στη βιοχημική φάση, ενώ το οξυγόνο απελευθερώνεται στον αέρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χλωροφύλλες και ρόλος στη δέσμευση ηλιακής ενέργειας
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις χλωροφύλλες και ποιος ο ρόλος τους στη δέσμευση της ηλιακής ενέργειας;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 104): «Οι χρωστικές αυτές είναι οι χλωροφύλλες, οι οποίες βρίσκονται σε ειδικά οργανίδια των φυτικών κυττάρων, τους χλωροπλάστες. Οι χλωροφύλλες είναι δύο ειδών, η χλωροφύλλη α με χρώμα κυανοπράσινο και η χλωροφύλλη β με χρώμα κιτρινοπράσινο». Ο ρόλος τους είναι η δέσμευση της ηλιακής ενέργειας στη φωτοχημική φάση, απαραίτητης για τη φωτόλυση του νερού και τελικά για τη σύνθεση ζαχάρων στη βιοχημική φάση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι χλωροφύλλες είναι δύο ειδών (χλωροφύλλη α, κυανοπράσινη, και χλωροφύλλη β, κιτρινοπράσινη) και βρίσκονται στους χλωροπλάστες. Ο ρόλος τους είναι να δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια στη φωτοχημική φάση της φωτοσύνθεσης, ενέργεια απαραίτητη για τη φωτόλυση του νερού και τελικά για τη σύνθεση οργανικών ουσιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βιοχημική φάση της φωτοσύνθεσης
Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει η βιοχημική φάση της φωτοσύνθεσης;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 106): «Στη φάση αυτή γίνεται η μετατροπή του διοξειδίου του άνθρακα σε ζάχαρα. Το CO2, το οποίο φθάνει στους χλωροπλάστες από τον ατμοσφαιρικό αέρα αφού περάσει μέσα από τα στομάτια των φύλλων, ενώνεται αρχικά με ορισμένες ουσίες... και τελικά μετατρέπεται σε ένα απλό ζάχαρο, τη γλυκόζη. Από την γλυκόζη προέρχονται όλες οι άλλες οργανικές ουσίες των φυτών... Όλες οι παραπάνω αντιδράσεις καταλύονται από ειδικά ένζυμα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βιοχημική φάση περιλαμβάνει τη μετατροπή του CO2 (που φθάνει στους χλωροπλάστες μέσω των στοματίων) σε γλυκόζη, μέσω αντιδράσεων που καταλύονται από ένζυμα· από τη γλυκόζη προκύπτουν στη συνέχεια όλες οι άλλες οργανικές ουσίες του φυτού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση αύξησης CO2 στη φυτική παραγωγή
Ερώτηση: Πώς θα επηρεασθεί η φυτική παραγωγή αν αυξηθεί η περιεκτικότητα της ατμόσφαιρας σε διοξείδιο του άνθρακα και γιατί;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 106): «μία αύξηση της συγκέντρωσής του [CO2] στην ατμόσφαιρα θα αύξανε και τη ροή του προς το εσωτερικό του φύλλου, άρα και την φωτοσύνθεση. Το δεδομένο αυτό εκμεταλλευόμαστε στα θερμοκήπια κάνοντας τεχνητό εμπλουτισμό της ατμόσφαιρας με CO2 (αερολίπανση) και επιτυγχάνοντας υψηλότερη παραγωγικότητα των φυτών. Μεγαλύτερη παραγωγικότητα αναμένεται επίσης και στις υπαίθριες καλλιέργειες τα προσεχή χρόνια».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αύξηση του CO2 της ατμόσφαιρας αυξάνει τη ροή του προς το εσωτερικό του φύλλου και άρα τη φωτοσύνθεση, οδηγώντας σε υψηλότερη παραγωγικότητα των φυτών — αρχή που αξιοποιείται στα θερμοκήπια με τεχνητό εμπλουτισμό CO2 (αερολίπανση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση φωτισμού και θρεπτικών στη φωτοσύνθεση
Ερώτηση: Πώς επηρεάζει ο φωτισμός και η επάρκεια ανόργανων θρεπτικών συστατικών τη φωτοσύνθεση;
Απάντηση:
- Φωτισμός, αυτούσιο (σελ. 106-107): «Η φωτοσύνθεση αυξάνεται όσο αυξάνεται ο διαθέσιμος φωτισμός, μέχρι ένα ανώτατο όριο. Από εκεί και μετά, η φωτοσύνθεση μένει σταθερή, ενώ είναι δυνατόν το περίσσευμα της φωτεινής ενέργειας να δημιουργήσει και προβλήματα... (φαινόμενα φωτοπαρεμπόδισης)».
- Θρεπτικά στοιχεία, αυτούσιο (σελ. 107): «Η επάρκεια ανόργανων θρεπτικών συστατικών επηρεάζει τη λειτουργία εξασφαλίζοντας επάρκεια των χλωροφυλλών. Έλλειψη πολλών από τα κύρια θρεπτικά στοιχεία (αζώτου, καλίου, μαγνησίου κ.ά.) προκαλεί καταστροφή της χλωροφύλλης, κιτρίνισμα των φύλλων, και μειωμένη δυνατότητα δέσμευσης της ηλιακής ακτινοβολίας».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο φωτισμός αυξάνει τη φωτοσύνθεση μέχρι ένα ανώτατο όριο, πέρα από το οποίο σταθεροποιείται (και μπορεί να προκαλέσει φωτοπαρεμπόδιση). Η επάρκεια ανόργανων θρεπτικών συστατικών (Ν, Κ, Mg κ.ά.) διατηρεί επαρκή τη χλωροφύλλη· η έλλειψή τους καταστρέφει τη χλωροφύλλη, προκαλεί κιτρίνισμα φύλλων και μειώνει τη δέσμευση ηλιακής ακτινοβολίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μεταβολισμός, αναβολισμός, καταβολισμός
Ερώτηση: Τι καλείται μεταβολισμός, τι αναβολισμός και τι καταβολισμός;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 108): «Το σύνολο των βιοχημικών αντιδράσεων με τις οποίες γίνεται σύνθεση ή διάσπαση ουσιών στο κύτταρο ονομάζεται μεταβολισμός. Ειδικότερα, μιλάμε για αναβολισμό αν πρόκειται για σύνθεση πολύπλοκων ενώσεων από απλούστερες και για καταβολισμό όταν σύνθετες ουσίες διασπώνται σε απλούστερες».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταβολισμός καλείται το σύνολο των βιοχημικών αντιδράσεων σύνθεσης ή διάσπασης ουσιών στο κύτταρο· αναβολισμός είναι η σύνθεση πολύπλοκων ενώσεων από απλούστερες, ενώ καταβολισμός είναι η διάσπαση σύνθετων ουσιών σε απλούστερες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χρήση της ενέργειας της αναπνοής
Ερώτηση: Σε τι χρησιμεύει στα φυτά η ενέργεια που παράγεται από την αναπνοή;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 108): «Η σύνθεση πολύπλοκων ενώσεων απαιτεί την κατανάλωση ενέργειας η οποία αποκτάται από τις διαδικασίες του καταβολισμού. Κατά συνέπεια, τα φυτά απαιτούν συνεχώς ενέργεια τόσο για την ανανέωση των συστατικών τους όσο και για την αύξηση του σώματός τους (αύξηση σε μέγεθος και παραγωγή νέων οργάνων). Την ενέργεια αυτή λαμβάνουν από τη λειτουργία της αναπνοής».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ενέργεια που παράγεται από την αναπνοή χρησιμεύει στα φυτά για την ανανέωση των συστατικών τους (αναβολισμός — σύνθεση νέων ενώσεων) και για την αύξηση του σώματός τους σε μέγεθος και την παραγωγή νέων οργάνων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κατηγορίες αναπνοής
Ερώτηση: Ποιες κατηγορίες αναπνοής υπάρχουν και τι γνωρίζετε γι' αυτές;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 108): «η αναπνοή διακρίνεται σε αναπνοή νύχτας και φωτοαναπνοή. Υπολογίζεται ότι τα φυτά χάνουν με την αναπνοή περίπου το 1/3 των ουσιών που παράγουν με τη φωτοσύνθεση κατά τη διάρκεια της ημέρας... Παρακάτω θα περιγραφούν μόνο οι μεταβολικές διεργασίες της αναπνοής νύχτας, οι οποίες είναι κοινές σε όλα τα φυτικά είδη».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπάρχουν δύο κατηγορίες αναπνοής: η αναπνοή νύχτας (κοινή σε όλα τα φυτικά είδη, με τις τρεις γνωστές μεταβολικές φάσεις) και η φωτοαναπνοή. Συνολικά, τα φυτά χάνουν με την αναπνοή περίπου το 1/3 των ουσιών που παράγουν με τη φωτοσύνθεση κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ουσίες διάσπασης κατά την αναπνοή και τελικά προϊόντα
Ερώτηση: Ποιες ουσίες κυρίως διασπώνται από τα φυτά κατά την αναπνοή και ποια είναι τα τελικά προϊόντα της διάσπασής τους;
Απάντηση:
- Ουσίες, αυτούσιο (σελ. 109): «Οι ουσίες τις οποίες το κύτταρο διασπά κατά την αναπνοή είναι κυρίως ζάχαρα και λιπαρά οξέα».
- Τελικά προϊόντα, αυτούσιο (σελ. 110): «C6Η12Ο6 + 6O2 → 6CO2 + 6Η2Ο + 686.000 θερμίδες».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά την αναπνοή διασπώνται κυρίως ζάχαρα (κατεξοχήν γλυκόζη) και λιπαρά οξέα· τα τελικά προϊόντα της διάσπασης είναι διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και νερό (H2O), με απελευθέρωση ενέργειας (686.000 θερμίδες ανά μόριο γλυκόζης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Στάδια διάσπασης της γλυκόζης και μέρη κυττάρου
Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια της διάσπασης της γλυκόζης κατά την αναπνοή και σε ποια μέρη του κυττάρου λαμβάνουν χώρα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, τρία στάδια (σελ. 109): «Η αναπνευστική αποδόμηση της γλυκόζης περιλαμβάνει τρία στάδια: την γλυκόλυση, τον κύκλο του Krebs (ή κύκλο των τρικαρβοξυλικών οξέων) και την τελική οξείδωση. Από αυτά, η γλυκόλυση πραγματοποιείται στο κυτταρόπλασμα, ενώ τα δύο άλλα στάδια, σε ειδικά οργανίδια του κυττάρου, τα μιτοχόνδρια». Η τελική οξείδωση γίνεται συγκεκριμένα «στις πτυχές της εσωτερικής τους [των μιτοχονδρίων] μεμβράνης» (σελ. 109-110).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διάσπαση της γλυκόζης κατά την αναπνοή γίνεται σε τρία στάδια: γλυκόλυση (στο κυτταρόπλασμα, με τελικό προϊόν το πυροσταφυλικό οξύ), κύκλος του Krebs και τελική οξείδωση (και τα δύο στα μιτοχόνδρια, η τελική οξείδωση στις πτυχές της εσωτερικής μεμβράνης τους).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αλκοολική ζύμωση
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αλκοολική ζύμωση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 109): «Όταν λείπει το οξυγόνο (αναερόβιες συνθήκες), τότε στους φυτικούς ιστούς παράγεται αιθυλική αλκοόλη με τη διαδικασία της αλκοολικής ζύμωσης. Αλκοολική ζύμωση γίνεται επίσης από διάφορους μικροοργανισμούς (ζύμες), μια διαδικασία που χρησιμοποιείται ευρύτατα στην παραγωγή αλκοολούχων ποτών».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αλκοολική ζύμωση είναι η διαδικασία με την οποία, απουσία οξυγόνου (αναερόβιες συνθήκες), το πυροσταφυλικό οξύ (προϊόν της γλυκόλυσης) μετατρέπεται σε αιθυλική αλκοόλη στους φυτικούς ιστούς· η ίδια διαδικασία γίνεται και από μικροοργανισμούς (ζύμες), και χρησιμοποιείται ευρέως στην παραγωγή αλκοολούχων ποτών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση θερμοκρασίας και νερού στην αναπνοή
Ερώτηση: Ποια είναι η επίδραση της θερμοκρασίας και της επάρκειας νερού στην αναπνοή;
Απάντηση:
- Θερμοκρασία, αυτούσιο (σελ. 110): «Λόγω της ευαισθησίας των ενζύμων στις μεταβολές της θερμοκρασίας, υπάρχει ανάλογη ευαισθησία και στην αναπνευστική δραστηριότητα στο σύνολό της. Έτσι, η αναπνοή αυξάνεται σημαντικά με την αύξηση και εξ ίσου σημαντικά μειώνεται με την πτώση της θερμοκρασίας».
- Νερό, αυτούσιο (σελ. 110): «η αναπνοή μειώνεται πολύ όταν υπάρχει έλλειψη νερού στους φυτικούς ιστούς. Τα φαινόμενα αυτά έχουν πρακτική εφαρμογή όταν αποθηκεύονται προϊόντα με υψηλά ποσοστά υγρασίας σε υψηλές θερμοκρασίες. Σε αυτή την περίπτωση, παρατηρούνται σημαντικές απώλειες στο βάρος των προϊόντων λόγω της αυξημένης αναπνοής».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αναπνοή αυξάνεται σημαντικά όταν αυξάνεται η θερμοκρασία (λόγω ευαισθησίας των ενζύμων) και μειώνεται με την πτώση της θερμοκρασίας· επίσης μειώνεται πολύ όταν υπάρχει έλλειψη νερού στους ιστούς. Γι' αυτό, προϊόντα με υψηλή υγρασία αποθηκευμένα σε υψηλή θερμοκρασία χάνουν σημαντικό βάρος λόγω αυξημένης αναπνοής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία
Ερώτηση: Ποια είναι τα μακροστοιχεία και ποια τα ιχνοστοιχεία και γιατί αποκαλούνται έτσι;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 110-111): «Τα ανόργανα θρεπτικά συστατικά των φυτών διακρίνονται σε εκείνα που χρησιμοποιούνται από τα φυτά σε μεγαλύτερες ποσότητες (μακροστοιχεία) και σε άλλα που απαιτούνται σε μικρότερες ποσότητες (ιχνοστοιχεία). Τα μακροστοιχεία είναι: άζωτο (Ν), φώσφορος (P), κάλι (Κ), μαγνήσιο (Mg), ασβέστιο (Ca), και θείο (S)... Τα ιχνοστοιχεία... είναι: σίδηρος (Fe), βόριο (Β), μαγγάνιο (Μn), ψευδάργυρος (Ζn), μολυβδαίνιο (Μο), χαλκός (Cu) και χλώριο (CI)».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μακροστοιχεία (Ν, P, K, Mg, Ca, S) ονομάζονται τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία που χρειάζονται τα φυτά σε μεγαλύτερες ποσότητες, ενώ ιχνοστοιχεία (Fe, B, Mn, Zn, Mo, Cu, Cl) ονομάζονται όσα χρειάζονται σε πολύ μικρότερες ποσότητες (γι' αυτό εκφράζονται συχνά σε ppm αντί σε εκατοστιαία αναλογία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ρόλος αζώτου, φωσφόρου και καλίου στα φυτά
Ερώτηση: Ποιος ο ρόλος του αζώτου, του φωσφόρου και του καλίου στα φυτά;
Απάντηση:
- Άζωτο, αυτούσιο (σελ. 111): «Είναι συστατικό θεμελιωδών ουσιών των φυτών, όπως οι πρωτεΐνες, τα αμινοξέα, τα νουκλεοξέα... Επίσης, είναι βασικό συστατικό της χλωροφύλλης και των ενζύμων».
- Φώσφορος, αυτούσιο (σελ. 112): «Είναι επίσης συστατικό σημαντικών χημικών ενώσεων... όπως νουκλεοξέων, φωσφορολιπιδίων (συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών) και της φυτίνης (αποταμιευτικής ουσίας των σπερμάτων)».
- Κάλιο, αυτούσιο (σελ. 113): «δεν είναι συστατικό σημαντικών ενώσεων όπως το άζωτο και ο φώσφορος. Εν τούτοις, ενεργοποιεί τα ένζυμα στη φωτοσύνθεση και στον μεταβολισμό των ζαχάρων και του αζώτου και ρυθμίζει την υδατική κατάσταση των κυττάρων».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το άζωτο είναι συστατικό πρωτεϊνών, αμινοξέων, νουκλεϊκών οξέων, χλωροφύλλης και ενζύμων. Ο φώσφορος είναι συστατικό νουκλεϊκών οξέων, φωσφορολιπιδίων (μεμβράνες) και φυτίνης (αποταμίευση σπερμάτων). Το κάλιο δεν είναι συστατικό ενώσεων, αλλά ενεργοποιεί ένζυμα της φωτοσύνθεσης και του μεταβολισμού και ρυθμίζει την υδατική κατάσταση των κυττάρων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μορφές απορρόφησης αζώτου, φωσφόρου και καλίου
Ερώτηση: Με ποιες μορφές απορροφάται το άζωτο και με ποιες ο φώσφορος και το κάλιο;
Απάντηση:
- Άζωτο, αυτούσιο (σελ. 111): «Απορροφάται από τις ρίζες των φυτών με μορφή νιτρικών ανιόντων (ΝΟ3⁻) ή αμμωνιακών κατιόντων (ΝΗ4⁺)».
- Φώσφορος, αυτούσιο (σελ. 112): «Τα φυτά το απορροφούν από το έδαφος με τη μορφή φωσφορικών ανιόντων (HPO4²⁻, H2PO4⁻)».
- Κάλιο, αυτούσιο (σελ. 113): «Απορροφάται με τη μορφή ιόντων καλίου (Κ⁺)».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το άζωτο απορροφάται ως νιτρικά ανιόντα (NO3⁻) ή αμμωνιακά κατιόντα (NH4⁺), ο φώσφορος ως φωσφορικά ανιόντα (HPO4²⁻, H2PO4⁻) και το κάλιο ως ιόντα καλίου (Κ⁺).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τρόποι απορρόφησης ανόργανων θρεπτικών από το έδαφος
Ερώτηση: Με ποιους τρόπους απορροφούνται από το έδαφος τα ανόργανα θρεπτικά συστατικά;
Απάντηση:
- Αυτούσιο, δύο τρόποι (σελ. 117-118): «1. Από το εδαφικό διάλυμα, δηλαδή το διάλυμα νερού και θρεπτικών στοιχείων που βρίσκονται στους πόρους του εδάφους. Τα θρεπτικά στοιχεία βρίσκονται με μορφή ιόντων. Τα ιόντα που απορροφούνται από τις ρίζες αντικαθίστανται στο εδαφικό διάλυμα από άλλα που βρίσκονται στα στερεά συστατικά του εδάφους. 2. Με άμεση ανταλλαγή με ιόντα που είναι απορροφημένα σε στερεά συστατικά του εδάφους. Η ρίζα εκκρίνει ιόντα υδρογόνου και ως αντάλλαγμα απορροφά άλλα ιόντα που είναι προσκολλημένα στα τεμαχίδια της αργίλου, της οργανικής ουσίας των μικροβίων, και αλλού».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία απορροφούνται με δύο τρόπους: (1) από το εδαφικό διάλυμα, όπου βρίσκονται με μορφή ιόντων μέσα στους πόρους του εδάφους, και (2) με άμεση ανταλλαγή ιόντων — η ρίζα εκκρίνει ιόντα υδρογόνου και παίρνει σε αντάλλαγμα ιόντα προσκολλημένα σε άργιλο ή οργανική ουσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μηχανισμός εφοδιασμού του υπέργειου τμήματος με ανόργανα θρεπτικά
Ερώτηση: Με ποιο μηχανισμό εφοδιάζεται το υπέργειο τμήμα του φυτού με ανόργανα θρεπτικά συστατικά;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 118): «Το νερό και τα διαλυμένα θρεπτικά συστατικά εισέρχονται στη ρίζα από την επιδερμίδα της και κινούνται προς το εσωτερικό της... Τελικά καταλήγουν στο κέντρο της ρίζας, όπου βρίσκονται τα αγγεία του ξύλου. Εκεί, με τη βοήθεια της αρνητικής πίεσης που δημιουργείται με τη διαπνοή τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία ανέρχονται στο υπέργειο τμήμα του φυτού και διανέμονται στα διάφορα όργανα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το υπέργειο τμήμα του φυτού εφοδιάζεται με ανόργανα θρεπτικά συστατικά μέσω των αγγείων του ξύλου: τα θρεπτικά στοιχεία, αφού απορροφηθούν στη ρίζα, φθάνουν στα αγγεία του ξύλου και ανεβαίνουν προς τα πάνω χάρη στην αρνητική πίεση που δημιουργεί η διαπνοή (το ίδιο διαπνευστικό ρεύμα που ανεβάζει και το νερό).
Κριτήρια αξιολόγησης:
