Λύσεις στις 17 ερωτήσεις του κεφαλαίου: στόχοι κατεργασίας εδάφους, είδη κατεργασίας (αναμόχλευση, ανάξεση, αναστροφή, σκαφή, συμπίεση), ο «ρώγος» του εδάφους, βάθος-συχνότητα παρεμβάσεων, κατεργασία πριν τη σπορά και σε εγκατεστημένες φυτείες, μειωμένη κατεργασία, συντήρηση εδάφους και διάβρωση.
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κύριοι στόχοι της κατεργασίας του εδάφους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριοι στόχοι είναι τέσσερις: 1) βελτίωση εδαφικών ιδιοτήτων (απορρόφηση/αποθήκευση νερού, αερισμός, χαλάρωση εδαφικής μάζας, ενσωμάτωση φυτικών υπολειμμάτων και λιπασμάτων), 2) προετοιμασία της σποροκλίνης, 3) διαμόρφωση της επιφάνειας του αγρού (ισοπέδωση, αναχώματα, αναβαθμίδες, αυλάκια), 4) καταπολέμηση των ζιζανίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε τι αποσκοπούμε με την προετοιμασία της σποροκλίνης;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποσκοπούμε στη δημιουργία κατάλληλου περιβάλλοντος για να δεχθεί το έδαφος τον σπόρο και να εξασφαλιστεί γρήγορο και ασφαλές φύτρωμα: καλή επαφή σπόρου-εδάφους, επαρκής αερισμός και νερό για τη βλάστηση, κατάλληλη θερμοκρασία ώστε να μη δυσκολεύεται η ανάδυση του νεαρού φυτού στην επιφάνεια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε τι αποσκοπεί η αναμόχλευση του εδάφους και με ποια εργαλεία πραγματοποιείται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αναμόχλευση αποσκοπεί στη διακοπή της συνέχειας του εδάφους χωρίς ανάμειξή του, δημιουργώντας κενούς χώρους που διευκολύνουν την απορρόφηση νερού, βελτιώνουν τον αερισμό, χαλαρώνουν το συνεκτικό έδαφος και διασπούν αδιαπέραστα/σκληρά στρώματα. Σε μεγάλα βάθη (πάνω από 50 εκ.) λέγεται υπεδαφοκαλλιέργεια. Γίνεται με βαρείς καλλιεργητές ή υπεδαφοκαλλιεργητές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε τι αποσκοπεί η ανάξεση του εδάφους και με ποια εργαλεία πραγματοποιείται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανάξεση αποσκοπεί, όπως η αναμόχλευση, στην κοπή του εδάφους χωρίς ανάμειξη, αλλά περιορίζεται στα επιφανειακά στρώματα· χρησιμοποιείται κυρίως στην προετοιμασία της σποροκλίνης για θρυμματισμό του επιφανειακού στρώματος (δεν καταστρέφει αποτελεσματικά τα ζιζάνια). Γίνεται με ελαφρούς καλλιεργητές ή οδοντωτές σβάρνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι καλείται αναστροφή του εδάφους, σε τι αποσκοπεί και με ποια εργαλεία πραγματοποιείται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αναστροφή καλείται η κοπή του εδάφους και η πλήρης αναστροφή του κατά 180°, με αποτέλεσμα να ανακατεύεται και να θρυμματίζεται σε βώλους. Γίνεται σε βάθος 10-70 εκ. και στοχεύει στο ξερίζωμα ζιζανίων, στην ενσωμάτωση λιπασμάτων/φυτικών υπολειμμάτων και στον θρυμματισμό-ανακάτεμα του εδάφους. Πραγματοποιείται με υνιοφόρα άροτρα (μονόυνα, δίυνα, τετράυνα κ.ο.κ.), δισκάροτρα, δισκοσβάρνες και πολύδισκα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι καλείται σκαφή του εδάφους, σε τι αποσκοπεί και με ποια εργαλεία πραγματοποιείται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκαφή καλείται η κοπή και το ταυτόχρονο ανακάτεμα των επιφανειακών στρωμάτων του εδάφους, που πετυχαίνει θρυμματισμό και κοπή/ενσωμάτωση τυχόν φυτών. Χρησιμοποιείται στην προετοιμασία σποροκλίνης (κίνδυνος πλήρους κονιορτοποίησης σε ξηρό έδαφος) και σε σκαλίσματα (δεν συνιστάται για ζιζάνια με ριζώματα, γιατί τα ψιλοκόβει και διευκολύνει την εξάπλωσή τους). Γίνεται με περιστρεφόμενα σκαπτικά ή φρέζες, σε βάθος που σπάνια ξεπερνά τα 15 εκ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πότε γίνεται συμπίεση του εδάφους και με ποια εργαλεία;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συμπίεση γίνεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις: για αποκατάσταση εδάφους που έχει ανυψωθεί από παγετό, ή μετά τη σπορά για βελτίωση της επαφής σπόρου-εδάφους. Υποβαθμίζει τον αερισμό αλλά βελτιώνει τη συγκράτηση/κίνηση του νερού. Γίνεται με διάφορους τύπους κυλίνδρων (απλούς, οδοντωτούς, τύπου κρόσκιλ).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πότε ένα έδαφος θεωρείται ότι έχει ρώγο και τι θα συμβεί εάν γίνει κατεργασία σε έδαφος χωρίς ρώγο;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα έδαφος έχει ρώγο όταν η υγρασία του εξασφαλίζει τον θρυμματισμό του, μετά την παρέμβαση, στα επιθυμητά μεγέθη συσσωματωμάτων. Αν γίνει κατεργασία χωρίς ρώγο: σε πολύ υγρό έδαφος κόβεται σε μεγάλες λωρίδες που δεν σπάνε εύκολα και συμπιέζεται από τον ελκυστήρα (υποβάθμιση δομής)· σε ξηρό έδαφος παράγονται τεράστιοι σβώλοι (αργιλώδη εδάφη) ή κονιορτοποιείται (αμμώδη εδάφη), με μεγάλη κατανάλωση ιπποδύναμης/καυσίμων και στις δύο περιπτώσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιο είδος κατεργασίας πρέπει να κάνουμε για να σπάσουμε ένα αδιαπέραστο στρώμα εδάφους σε βάθος μεγαλύτερο από 50 εκ.;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρέπει να γίνει αναμόχλευση σε μεγάλο βάθος (υπεδαφοκαλλιέργεια) με υπεδαφοκαλλιεργητή, ο οποίος σπάζει το αδιαπέραστο στρώμα χωρίς να το ανακατεύει με τα υπόλοιπα εδαφικά στρώματα. ΔΕΝ πρέπει να γίνει αναστροφή, γιατί θα ανακάτευε το βαθύ, άγονο στρώμα με το γόνιμο επιφανειακό και θα το υποβάθμιζε.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Γιατί δεν πρέπει να καίγονται τα υπολείμματα της καλαμιάς;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεν πρέπει να καίγονται γιατί έτσι καταστρέφεται πολύτιμη οργανική ύλη που θα επέστρεφε στο έδαφος και θα βελτίωνε τη γονιμότητά του, ενώ παράλληλα υπάρχει και ο κίνδυνος πρόκλησης πυρκαγιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε τι αποσκοπεί το όργωμα κενού αγρού το καλοκαίρι;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καλοκαιρινό όργωμα (βαθιά αναστροφή) γίνεται μόνο όταν υπάρχουν δυσκολοεξόντωτα πολυετή ζιζάνια (αγριάδα, βέλιουρας, κύπερη), το συντομότερο δυνατό μετά τη συγκομιδή ώστε να μην εξαντληθεί η εδαφική υγρασία. Σκοπός είναι να ξεριζωθούν τα ζιζάνια και τα υπόγεια πολλαπλασιαστικά τους όργανα (ριζώματα/βολβίδια) να βγουν στην επιφάνεια και να ξηραθούν από τις υψηλές θερμοκρασίες και την ξηρασία του καλοκαιριού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Γιατί η επιφάνεια του εδάφους πρέπει να είναι βωλώδης πριν από τη φθινοπωρινή σπορά και λεπτόκοκκη πριν από την ανοιξιάτικη;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πριν από τη φθινοπωρινή σπορά θέλουμε βωλώδη (όχι λεπτόκοκκη) επιφάνεια, γιατί οι αναμενόμενες βροχές και οι χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα θα σπάσουν φυσικά τους βώλους στο επιθυμητό μέγεθος και θα προστατεύσουν τα νεαρά φυτά· αν η επιφάνεια ήταν λεπτόκοκκη από την αρχή, οι βροχές θα δημιουργούσαν επιφανειακή κρούστα, με δυσμενείς συνέπειες στο φύτρωμα και τον αερισμό. Πριν από την ανοιξιάτικη σπορά χρειαζόμαστε λεπτόκοκκη επιφάνεια, γιατί δεν αναμένονται βροχές/χαμηλές θερμοκρασίες να σπάσουν τους βώλους — αντίθετα οι βώλοι θα ξεραθούν γρήγορα και θα δημιουργήσουν προβλήματα στο φύτρωμα και στην εγκατάσταση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες εργασίες πρέπει να γίνουν μετά τη συγκομιδή ανοιξιάτικης καλλιέργειας όταν πρόκειται να ακολουθήσει αμέσως σπορά φθινοπωρινής;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επειδή ο αγρός μένει κενός ελάχιστο χρόνο (συνήθως λιγότερο από έναν μήνα), όλες οι εργασίες πρέπει να γίνουν ταχύτατα: αμέσως μετά τη συγκομιδή γίνεται στελεχοκοπή και ενσωμάτωση των υπολειμμάτων με μέτρια αναστροφή, και σχεδόν αμέσως ακολουθεί η προετοιμασία της σποροκλίνης για βωλώδες έδαφος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς επιδρούν τα σκαλίσματα για την καταπολέμηση των ζιζανίων στην ανάπτυξη των φυτών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκτός από την καταπολέμηση ζιζανίων, τα σκαλίσματα συνήθως ευνοούν την ανάπτυξη των φυτών, αυξάνοντας τον αερισμό και τη θερμοκρασία του επιφανειακού στρώματος. Ανεπιθύμητες επιδράσεις εμφανίζονται μόνο σε επιπολαιόριζα φυτά, όταν το σκάλισμα γίνεται σε βάθος μεγαλύτερο από 10 εκ. — τότε μπορεί να αποκοπούν επιφανειακές ρίζες και να καθυστερήσει η ανάπτυξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι προβλήματα μπορούν να δημιουργήσουν συχνές και άκαιρες κατεργασίες του εδάφους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποβαθμίζουν τη δομή του εδάφους κονιορτοποιώντας τα συσσωματώματα, επιταχύνουν τη διάσπαση της οργανικής ύλης, το συμπιέζουν λόγω των συχνών διελεύσεων μηχανημάτων, επιταχύνουν τις διαβρώσεις και αυξάνουν το κόστος της καλλιέργειας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς επιδρά η παραμονή των υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας στην επιφάνεια του εδάφους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα υπολείμματα προστατεύουν τη δομή της επιφάνειας του εδάφους από τις σταγόνες της βροχής, διατηρώντας την απορροφητικότητά του για νερό· μειώνουν τις απώλειες νερού με εξάτμιση (εξοικονόμηση εδαφικής υγρασίας, σημαντικό σε ξηρές περιοχές)· και μειώνουν σημαντικά τους κινδύνους διάβρωσης του εδάφους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς επηρεάζει η παρουσία βλάστησης τη διάβρωση του εδάφους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βλάστηση επιβραδύνει σημαντικά τη διάβρωση: προστατεύει την επιφάνεια του εδάφους από τα χτυπήματα των σταγόνων της βροχής, το έδαφος διατηρεί την απορροφητικότητά του (δεν επιτρέπεται συσσώρευση νερού και επιφανειακή απορροή) και οι ρίζες συγκρατούν το έδαφος, δυσκολεύοντας τη μετακίνησή του. Αντίθετα, όταν το έδαφος είναι ακάλυπτο, η διάβρωση επιταχύνεται, αφού είναι εκτεθειμένο στο νερό και στον άνεμο.
Κριτήρια αξιολόγησης: