Λύσεις — Χαρακτηρισμός Σταδίων Ανάπτυξης των Καλλιεργούμενων Φυτών (σελ. 184-185) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Χαρακτηρισμός Σταδίων Ανάπτυξης των Καλλιεργούμενων Φυτών
Λύσεις στις 31 ερωτήσεις του κεφαλαίου: αύξηση και φύτρωμα του φυτού, παράγοντες φυτρώματος, εγκατάσταση, διαφοροποίηση οργάνων, βιολογικός κύκλος, εαρινοποίηση, φυτορρυθμιστικές ουσίες αύξησης, πλήρης ανάπτυξη, ωρίμανση, γήρανση, εμπορική/πρώιμη/όψιμη ωρίμανση και φυτορρυθμιστικές ουσίες ωρίμανσης.
Ορισμός της αύξησης του φυτού
Ερώτηση: Τι ονομάζεται αύξηση του φυτού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 163): «Αύξηση των φυτών είναι το μεγάλωμα του σώματός τους και οφείλεται στις κυτταρικές διαιρέσεις και στην αύξηση του όγκου των κυττάρων.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αύξηση των φυτών ονομάζεται το μεγάλωμα του σώματός τους, που οφείλεται στις κυτταρικές διαιρέσεις και στην αύξηση του όγκου των κυττάρων. Πραγματοποιείται από τους μεριστωματικούς ιστούς της ρίζας και του βλαστού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επιβράδυνση και αναστολή της αύξησης
Ερώτηση: Πότε επιβραδύνεται και πότε αναστέλλεται η αύξηση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 163): «Η αύξηση επιβραδύνεται συνήθως όταν το φυτό μπει στο στάδιο της ωρίμανσης και σταματά όταν αρχίσει η γήρανση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αύξηση επιβραδύνεται συνήθως όταν το φυτό μπει στο στάδιο της ωρίμανσης και σταματά εντελώς όταν αρχίσει η γήρανση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βλάστηση σπόρου και φύτρωμα
Ερώτηση: Τι λέμε βλάστηση του σπόρου και τι φύτρωμα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 163-164): «Βλάστηση είναι η επανάληψη της αύξησης του εμβρύου που διακόπηκε με το λήθαργο. Φύτρωμα είναι η έξοδος του φυτού στην επιφάνεια του εδάφους.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βλάστηση είναι η επανάληψη της αύξησης του εμβρύου, η οποία είχε διακοπεί με τον λήθαργο κατά την ωρίμανση του σπόρου. Φύτρωμα είναι η έξοδος του φυτού στην επιφάνεια του εδάφους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αναγκαιότητα του νερού για το φύτρωμα
Ερώτηση: Γιατί το νερό είναι απαραίτητο για το φύτρωμα του σπόρου;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 163): «Το νερό είναι απαραίτητο για το φύτρωμα του σπόρου επειδή: α) Επιταχύνει την αναπνοή και επομένως την παραγωγή ενέργειας για τη βλάστηση του σπόρου. β) Προκαλεί διάσπαση των αποταμιευτικών ουσιών του σπόρου. γ) Μαλακώνει το περίβλημα του σπόρου, ώστε να βγει εύκολα το ριζίδιο και το βλαστίδιο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το νερό είναι απαραίτητο επειδή: α) επιταχύνει την αναπνοή και άρα την παραγωγή ενέργειας για τη βλάστηση, β) προκαλεί διάσπαση των αποταμιευτικών ουσιών του σπόρου, και γ) μαλακώνει το περίβλημα του σπόρου, ώστε να βγει εύκολα το ριζίδιο και το βλαστίδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες διάρκειας φυτρώματος
Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η διάρκεια της περιόδου φυτρώματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 165): «Η διάρκεια του φυτρώματος εξαρτάται από την ποικιλία (γενετικοί παράγοντες), από την ποιότητα και κυρίως την βλαστική ικανότητα του σπόρου, τις καιρικές συνθήκες, την κατάσταση του χωραφιού και το βάθος σποράς.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξαρτάται από την ποικιλία (γενετικοί παράγοντες), από την ποιότητα και κυρίως τη βλαστική ικανότητα του σπόρου, τις καιρικές συνθήκες, την κατάσταση του χωραφιού και το βάθος σποράς. Συνήθως διαρκεί 1-2 εβδομάδες, αλλά μπορεί να φτάσει και το 1,5 μήνα αν λείψει κάποιος βασικός παράγοντας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες επιτυχίας/αποτυχίας φυτρώματος
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η επιτυχία ή η αποτυχία του φυτρώματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 165): «Οι παράγοντες που επηρεάζουν το φύτρωμα είναι εσωτερικοί (γενετικοί παράγοντες - ποιότητα σπόρου) και εξωτερικοί.» με σπουδαιότερους εξωτερικούς «Υγρασία», «Οξυγόνο», «Θερμοκρασία», «Φως», «Κατάσταση εδάφους».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι εσωτερικοί (γενετικοί παράγοντες - ποιότητα σπόρου) και εξωτερικοί, με σπουδαιότερους εξωτερικούς την υγρασία, το οξυγόνο, τη θερμοκρασία, το φως και την κατάσταση του εδάφους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση της θερμοκρασίας στο φύτρωμα
Ερώτηση: Γιατί ο παράγοντας «θερμοκρασία» επηρεάζει σοβαρά το φύτρωμα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 166): «Η θερμοκρασία είναι αυτή που ρυθμίζει τη δράση των ενζύμων της αναπνοής. Είναι ίσως ο πιο δύσκολος παράγοντας για να ρυθμιστεί.»
- Επίσης (σελ. 166): «Οι απαιτήσεις των φυτών σε θερμοκρασία για να φυτρώσουν διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επειδή η θερμοκρασία ρυθμίζει τη δράση των ενζύμων της αναπνοής, κρίσιμης λειτουργίας για τη βλάστηση, ενώ οι απαιτήσεις των φυτών σε θερμοκρασία διαφέρουν σημαντικά· είναι μάλιστα ο πιο δύσκολος από τους παράγοντες να ρυθμιστεί, γι' αυτό αντιμετωπίζεται κυρίως με την επιλογή της κατάλληλης εποχής σποράς ή με κάλυψη του εδάφους με πολυαιθυλένιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο φωτισμός ως παράγοντας φυτρώματος
Ερώτηση: Είναι καταλυτικός ο παράγοντας «φωτισμός» για το φύτρωμα των σπόρων;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 166): «Για τους περισσότερους σπόρους των καλλιεργούμενων φυτών το φως δεν είναι απαραίτητο για το φύτρωμα. Μερικοί μόνο σπόροι απαιτούν έστω και στιγμιαία έκθεση στο φως, όπως μερικά ζιζάνια, κάποια άγρια είδη και μερικοί τύποι καπνού για να βλαστήσουν.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, για τους περισσότερους σπόρους των καλλιεργούμενων φυτών το φως δεν είναι απαραίτητο για το φύτρωμα. Μόνο μερικοί σπόροι (π.χ. κάποια ζιζάνια, άγρια είδη και μερικοί τύποι καπνού) απαιτούν έστω και στιγμιαία έκθεση στο φως για να βλαστήσουν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Εγκατάσταση του φυτού
Ερώτηση: Πότε λέμε ότι έχει γίνει η εγκατάσταση του φυτού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 167): «Σε μικρό χρονικό διάστημα μετά το φύτρωμα, περίπου 10-15 ημέρες, το φυτό έχει αρχίσει να αναπτύσσει το ριζικό του σύστημα και να βγάζει τα πρώτα του φύλλα, οπότε ζει αυτοδύναμα. Στο στάδιο αυτό μπορούμε να λέμε ότι έχει γίνει η εγκατάσταση του φυτού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λέμε ότι έχει γίνει η εγκατάσταση του φυτού περίπου 10-15 ημέρες μετά το φύτρωμα, όταν το φυτό έχει αρχίσει να αναπτύσσει το ριζικό του σύστημα και να βγάζει τα πρώτα του φύλλα, οπότε πλέον ζει αυτοδύναμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Δημιουργία βλαστικής και αναπαραγωγικής ανάπτυξης
Ερώτηση: Πώς δημιουργείται η βλαστική και πώς η αναπαραγωγική ανάπτυξη;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 167-168): «οι μεριστωματικοί ιστοί του υπέργειου τμήματος, δηλαδή ο κορυφαίος μεριστωματικός ιστός του βλαστού, δημιουργούν την βλαστική ανάπτυξη (βλαστούς, κλαδιά και φύλλα)... Αργότερα, οι μεριστωματικοί ιστοί αλλάζουν πορεία και δημιουργούν την αναπαραγωγική ανάπτυξη, που σημαίνει ότι παράγουν ιστούς που θα καταλήξουν στην δημιουργία των αναπαραγωγικών οργάνων (ταξιανθίες - άνθη).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βλαστική ανάπτυξη δημιουργείται από τον κορυφαίο μεριστωματικό ιστό του βλαστού, ο οποίος παράγει βλαστούς, κλαδιά και φύλλα. Αργότερα οι μεριστωματικοί ιστοί αλλάζουν πορεία και παράγουν ιστούς που καταλήγουν στη δημιουργία των αναπαραγωγικών οργάνων (ταξιανθίες-άνθη), δηλαδή στην αναπαραγωγική ανάπτυξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Σημασία του χρόνου διαφοροποίησης των οργάνων
Ερώτηση: Έχει πρακτική σημασία ο χρόνος στον οποίο πραγματοποιείται η διαφοροποίηση των οργάνων του φυτού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 168): «ο χρόνος στον οποίο θα πραγματοποιηθεί η διαφοροποίηση, ιδιαίτερα των αναπαραγωγικών οργάνων, έχει μεγάλη πρακτική σημασία για αρκετά είδη φυτών. Στα χειμωνιάτικα σιτηρά, π.χ. αν η διαφοροποίηση γίνει νωρίς υπάρχει κίνδυνος καταστροφής των ταξιανθιών από όψιμους παγετούς, ενώ αν καθυστερήσει θα συμπέσει το γέμισμα των καρπών με δυσμενείς συνθήκες του περιβάλλοντος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, έχει μεγάλη πρακτική σημασία, ιδίως για τα αναπαραγωγικά όργανα. Στα χειμωνιάτικα σιτηρά, αν η διαφοροποίηση γίνει νωρίς, κινδυνεύουν οι ταξιανθίες από όψιμους παγετούς, ενώ αν καθυστερήσει, το γέμισμα των καρπών συμπίπτει με δυσμενείς συνθήκες (υψηλές θερμοκρασίες, έλλειψη νερού). Γι' αυτό χρειάζεται προσεκτική επιλογή ποικιλιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ορισμός βιολογικού κύκλου του φυτού
Ερώτηση: Τι ονομάζεται βιολογικός κύκλος του φυτού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 168): «Το σύνολο των φαινομένων αύξησης, διαίρεσης και διαφοροποίησης των κυττάρων, με τα οποία προκύπτουν από ένα φυτό οι απόγονοί του, ονομάζεται βιολογικός κύκλος των φυτών.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βιολογικός κύκλος ονομάζεται το σύνολο των φαινομένων αύξησης, διαίρεσης και διαφοροποίησης των κυττάρων, με τα οποία προκύπτουν από ένα φυτό οι απόγονοί του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Στάδια του βιολογικού κύκλου
Ερώτηση: Σε ποια στάδια διαιρείται ο βιολογικός κύκλος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 168-169): «τα στάδια αυτά μπορούν να διακριθούν σε: α) Στάδιο βλάστησης του σπόρου - φύτρωμα. β) Βλαστικό στάδιο ή στάδιο βλαστικής ανάπτυξης και γ) Αναπαραγωγικό στάδιο ή στάδιο αναπαραγωγικής ανάπτυξης.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βιολογικός κύκλος διαιρείται σε: α) στάδιο βλάστησης του σπόρου - φύτρωμα, β) βλαστικό στάδιο (ή στάδιο βλαστικής ανάπτυξης), γ) αναπαραγωγικό στάδιο (ή στάδιο αναπαραγωγικής ανάπτυξης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Περίοδοι του βλαστικού σταδίου
Ερώτηση: Σε ποιες περιόδους διακρίνεται το βλαστικό στάδιο;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 169): «Το βλαστικό στάδιο διακρίνεται στην περίοδο του νεαρού φυτού και στην περίοδο του ώριμου φυτού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βλαστικό στάδιο διακρίνεται στην περίοδο του νεαρού φυτού (έντονη αύξηση και φωτοσύνθεση) και στην περίοδο του ώριμου φυτού (συνεχίζεται η αύξηση, το φυτό μπαίνει προοδευτικά στην ωριμότητα και αρχίζει η διαδικασία της αναπαραγωγής).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες μετάβασης από βλαστικό σε αναπαραγωγικό στάδιο
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες αλληλεπιδρούν για να μεταπέσει ένα φυτό από το βλαστικό στάδιο στο αναπαραγωγικό στάδιο;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 171): «Η μετάβαση των φυτών από το βλαστικό στάδιο στο στάδιο της αναπαραγωγής συντελείται από παράγοντες εσωτερικούς και παράγοντες του περιβάλλοντος, που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους... Από τους εσωτερικούς παράγοντες οι ρυθμιστικές ουσίες (φυτορμόνες) είναι κυρίως απαραίτητες για να ξεκινήσει η άνθιση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλληλεπιδρούν εσωτερικοί παράγοντες (κυρίως οι φυτορμόνες) και παράγοντες του περιβάλλοντος (θερμοκρασία, φωτοπερίοδος, περίσσεια αζώτου που μεγαλώνει τον βιολογικό κύκλο, έλλειψη υγρασίας που συνήθως τον μειώνει).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες περιβάλλοντος στην έναρξη της άνθισης
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες του περιβάλλοντος παίζουν σημαντικό ρόλο στην έναρξη της άνθισης;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 171): «Οι παράγοντες που επηρεάζουν την έναρξη της άνθισης είναι εσωτερικοί (φυτορμόνες) και εξωτερικοί (υγρασία, θερμοκρασία, ποσότητες αζώτου στο έδαφος).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παίζουν ρόλο η θερμοκρασία, η φωτοπερίοδος, η περίσσεια αζώτου στο έδαφος (μεγαλώνει τον βιολογικό κύκλο) και η υγρασία του εδάφους (η έλλειψή της συνήθως επιταχύνει την ωρίμανση/άνθιση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ορισμός εαρινοποίησης
Ερώτηση: Τι καλείται εαρινοποίηση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (Κεφ.1, ενότητα 1.3.1.2, σελ. 30-31) — το κεφ.3 παραπέμπει ρητά σε αυτή την ενότητα («κεφ. 1.3.1.2») όταν αναφέρεται στη θερμοκρασία ως παράγοντα ανάπτυξης: «Τα ψυχρόφιλα φυτά πρέπει να περάσουν μία περίοδο χαμηλών θερμοκρασιών για να μπορέσουν να ανθίσουν... Εάν σε αυτό το χρονικό διάστημα ανέβουν οι θερμοκρασίες, τότε διακόπτεται η εαρινοποίηση και τα φυτά δεν ανθίζουν.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εαρινοποίηση καλείται το φαινόμενο κατά το οποίο ορισμένα (ψυχρόφιλα) φυτά πρέπει οπωσδήποτε να δεχτούν την επίδραση χαμηλών θερμοκρασιών για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να μπορέσουν να ανθίσουν. Αν στη διάρκεια αυτής της περιόδου ανέβουν οι θερμοκρασίες, η εαρινοποίηση διακόπτεται και τα φυτά δεν ανθίζουν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ο όρος ορίζεται ρητά στο Κεφάλαιο 1 (ενότητα 1.3.1.2), στο οποίο παραπέμπει το ίδιο το κεφ.3 — δεν επαναλαμβάνεται μέσα στο κεφ.3.
Κατηγορίες παραγόντων αύξησης-ανάπτυξης
Ερώτηση: Ποιες κατηγορίες παραγόντων επηρεάζουν την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 171): «Οι παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση και ανάπτυξη των φυτών είναι εσωτερικοί (ρυθμιστικές ουσίες) και εξωτερικοί (παράγοντες του περιβάλλοντος).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι εσωτερικοί παράγοντες (το καλλιεργούμενο είδος/ποικιλία και οι ρυθμιστικές-φυτορρυθμιστικές ουσίες) και εξωτερικοί παράγοντες, δηλαδή του οικολογικού περιβάλλοντος: θερμοκρασία, υγρασία, φωτισμός, θρεπτικές ουσίες, βιοτικοί παράγοντες και καλλιεργητικές εργασίες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυτορρυθμιστικές ουσίες και κατηγορίες τους
Ερώτηση: Τι ονομάζονται φυτορρυθμιστικές ουσίες και σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 173): «Ως φυτορρυθμιστική ουσία (φυτορμόνη) ορίζεται μια οργανική ουσία, που δεν είναι θρεπτικό συστατικό... και που σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις προάγει, παρεμποδίζει ή τροποποιεί ποιοτικά και ποσοτικά την αύξηση και την ανάπτυξη του φυτού. Οι φυτορρυθμιστικές ουσίες διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: α) Φυσικές... β) Συνθετικές...»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυτορρυθμιστική ουσία (φυτορμόνη) ορίζεται μια οργανική ουσία που δεν παρέχει ενέργεια ή θρεπτικά στοιχεία στο φυτό, αλλά σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις προάγει, παρεμποδίζει ή τροποποιεί ποιοτικά και ποσοτικά την αύξηση και ανάπτυξή του. Διακρίνονται σε φυσικές (παράγονται σε μέρη του φυτού και μετακινούνται σε άλλα σημεία) και συνθετικές (παράγονται τεχνητά, μοιάζουν χημικά με τις φυσικές και δρουν με τον ίδιο τρόπο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ρόλος αυξινών και γιββερελλινών στην αύξηση
Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος των αυξινών και των γιββερελλινών στην αύξηση των φυτών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 174): «Οι αυξίνες ρυθμίζουν τη διαίρεση και αύξηση των κυττάρων. Είναι πολύ αποτελεσματικές για την βελτίωση της ριζοβολίας μοσχευμάτων και για την πρόληψη της υπερβολικής ανάπτυξης λαίμαργων βλαστών σε καρποφόρα δένδρα. Οι γιββερελλίνες, που δρουν με την παρουσία αυξινών, επιδρούν τόσο στην αύξηση όσο και σε άλλες δραστηριότητες του φυτού, όπως ο λήθαργος, η άνθιση κ.ά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αυξίνες ρυθμίζουν τη διαίρεση και την αύξηση των κυττάρων, είναι αποτελεσματικές στη βελτίωση της ριζοβολίας μοσχευμάτων και στην πρόληψη της υπερβολικής ανάπτυξης λαίμαργων βλαστών. Οι γιββερελλίνες δρουν με την παρουσία αυξινών και επιδρούν τόσο στην αύξηση όσο και σε άλλες λειτουργίες, όπως ο λήθαργος και η άνθιση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αποτελέσματα ανασταλτικών ουσιών
Ερώτηση: Τι αποτελέσματα έχει η εφαρμογή των ανασταλτικών ουσιών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 175): «οι ανασταλτικές ουσίες προκαλούν αναστολή της ανάπτυξης, λήθαργο των φυτών κ.ά.» Επίσης (σελ. 175, λεζάντα εικ. 3.8): «Σιτάρι που έχει δεχθεί επέμβαση με επιβραδυντή αύξησης για την αποφυγή πλαγιάσματος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ανασταλτικές ουσίες (γνωστές και ως επιβραδυντές της αύξησης) προκαλούν αναστολή της ανάπτυξης και λήθαργο των φυτών· χρησιμοποιούνται π.χ. στο σιτάρι για την αποφυγή του πλαγιάσματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πότε ένα φυτό έχει ωριμάσει
Ερώτηση: Πότε λέμε ότι ένα φυτό έχει ωριμάσει;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 176): «Η ωρίμανση του φυτού συντελείται όταν έχει συμπληρώσει την φυσιολογική του ανάπτυξη και το προϊόν για το οποίο καλλιεργείται είναι έτοιμο για συγκομιδή.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λέμε ότι το φυτό έχει ωριμάσει όταν έχει συμπληρώσει τη φυσιολογική του ανάπτυξη και το προϊόν για το οποίο καλλιεργείται είναι έτοιμο για συγκομιδή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πλήρης ανάπτυξη και γήρανση
Ερώτηση: Πότε ένα φυτό βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη και πότε θεωρείται ότι έχει μπει στο στάδιο της γήρανσης;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 176): «Το φυτό βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη όταν έχει αναπτυχθεί πλήρως τόσο το υπόγειο όσο και το υπέργειο τμήμα του.»
- Αυτούσιο (σελ. 177): «Μετά το στάδιο της πλήρους ανάπτυξης αρχίζει σιγά σιγά το φυτό να εισέρχεται στο στάδιο της γήρανσης. Οι μεταβολικές δραστηριότητες φθίνουν, μειώνεται η φωτοσυνθετική ικανότητα... και το φυτό πεθαίνει.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φυτό βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη όταν έχει αναπτύξει πλήρως τόσο το υπόγειο όσο και το υπέργειο τμήμα του, έχει βγάλει άνθη και έχει γονιμοποιήσει τους καρπούς του. Θεωρείται ότι έχει μπει στη γήρανση όταν, μετά την πλήρη ανάπτυξη, οι μεταβολικές του δραστηριότητες φθίνουν, μειώνεται η φωτοσυνθετική ικανότητα, χάνει το πράσινο χρώμα του και τελικά πεθαίνει, με την ανάπτυξή του να σταματά τελείως.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ορισμός εμπορικής ωρίμανσης
Ερώτηση: Τι ονομάζεται εμπορική ωρίμανση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 178): «Υπάρχουν φυτά που θεωρούνται ώριμα, όταν τα προϊόντα για τα οποία καλλιεργούνται έχουν αποκτήσει τις ιδιότητες που επιθυμεί το εμπόριο και το καταναλωτικό κοινό. Στο στάδιο αυτό το φυτό βρίσκεται στην εμπορική ωρίμανση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμπορική ωρίμανση ονομάζεται το στάδιο στο οποίο το προϊόν για το οποίο καλλιεργείται το φυτό έχει αποκτήσει τις ιδιότητες που επιθυμεί το εμπόριο και το καταναλωτικό κοινό — τότε το φυτό συγκομίζεται (π.χ. ανθοκομικά, λαχανικά, φυτά για βλαστούς/ριζώματα/χυμούς/ξύλο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πρώιμη και όψιμη ωρίμανση
Ερώτηση: Τι ονομάζεται πρώιμη και τι όψιμη ωρίμανση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 178-179): «Πρώιμη ωρίμανση ονομάζεται η ωρίμανση όταν επιτυγχάνεται με συντόμευση του βιολογικού κύκλου του φυτού... Όψιμη ωρίμανση έχουμε όταν ο βιολογικός κύκλος του φυτού επιμηκύνεται, πέραν του κανονικού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώιμη ωρίμανση ονομάζεται η ωρίμανση που επιτυγχάνεται με συντόμευση του βιολογικού κύκλου του φυτού. Όψιμη ωρίμανση έχουμε όταν ο βιολογικός κύκλος του φυτού επιμηκύνεται πέραν του κανονικού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες πρωιμότητας
Ερώτηση: Ποιοι εσωτερικοί και εξωτερικοί παράγοντες σχετίζονται με την πρωιμότητα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 179): «Οι παράγοντες που σχετίζονται με την πρωιμότητα είναι εσωτερικοί (γονότυπος, φυτορρυθμιστικές ουσίες) και παράγοντες του περιβάλλοντος (θερμοκρασία, φως, μηχανικές και χημικές επεμβάσεις στα φυτά).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εσωτερικοί παράγοντες είναι ο γονότυπος και οι φυτορρυθμιστικές ουσίες. Παράγοντες του περιβάλλοντος είναι η θερμοκρασία, το φως και οι μηχανικές/χημικές επεμβάσεις στα φυτά — με ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο την περιεκτικότητα του εδάφους σε άζωτο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επίδραση περίσσειας αζώτου στην πρωιμότητα
Ερώτηση: Πώς η περίσσεια αζώτου στο έδαφος επηρεάζει την πρωιμότητα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 179): «Η περίσσεια αζώτου δημιουργεί χαμηλή σχέση άνθρακα (C)/άζωτο (Ν) και μεγαλώνει τον βιολογικό κύκλο (οψιμίζει) τα αζωτοαρνητικά φυτά... Τα αζωτοθετικά φυτά... ανθίζουν γρηγορότερα, όταν υπάρχει περίσσεια αζώτου στο έδαφος... Φυτά... θεωρούνται ως αζωτοαδιάφορα, δεν επηρεάζονται δηλαδή σημαντικά στην άνθιση από την ποσότητα του αζώτου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η περίσσεια αζώτου οψιμίζει (μεγαλώνει τον βιολογικό κύκλο) τα αζωτοαρνητικά φυτά (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, μηδική, βαμβάκι), ενώ αντίθετα κάνει τα αζωτοθετικά φυτά (π.χ. αραβόσιτος, σόργο, καπνός, ηλίανθος) να ανθίζουν γρηγορότερα. Τα αζωτοαδιάφορα φυτά (π.χ. καννάβι, σόγια, μπιζέλι, κουκιά) δεν επηρεάζονται σημαντικά στην άνθισή τους από την ποσότητα του αζώτου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γεωργική σημασία της πρώιμης ωρίμανσης
Ερώτηση: Ποια είναι η γεωργική σημασία της πρώιμης ωρίμανσης;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 179-180): «Η γεωργική σημασία της πρώιμης ωρίμανσης είναι μεγάλη, γιατί σχετίζεται με την παραγωγικότητα των φυτών στο περιβάλλον, το χρόνο κατά τον οποίο το χωράφι μένει ελεύθερο και την τιμή διάθεσης του προϊόντος (πρώιμα προϊόντα έχουν πάντα υψηλή τιμή στην αγορά).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι μεγάλη, γιατί σχετίζεται με την παραγωγικότητα των φυτών στο συγκεκριμένο περιβάλλον, με τον χρόνο κατά τον οποίο ελευθερώνεται το χωράφι για επόμενη καλλιέργεια, και με την τιμή διάθεσης του προϊόντος στην αγορά, αφού τα πρώιμα προϊόντα έχουν πάντα υψηλότερη τιμή. Σχετίζεται επίσης με την εποχιακή κάλυψη αναγκών σε νωπά προϊόντα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κατηγορίες παραγόντων ωρίμανσης
Ερώτηση: Ποιες κατηγορίες παραγόντων επηρεάζουν την ωρίμανση των φυτών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 180): «Η ωρίμανση του φυτού επηρεάζεται από την δράση και την αλληλεπίδραση τριών κατηγοριών παραγόντων: α) γενετικών (κληρονομική σύσταση), β) εδαφοκλιματικών και γ) παραγόντων που σχετίζονται με τις ανθρώπινες επεμβάσεις.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επηρεάζεται από τρεις κατηγορίες παραγόντων: α) γενετικούς (γονότυπος/κληρονομική σύσταση), β) εδαφοκλιματικούς (είδος εδάφους, γονιμότητα, υγρασία, θερμοκρασία, πυκνότητα φυτείας, ηλιακή ακτινοβολία), γ) καλλιεργητικές φροντίδες (ανθρώπινες επεμβάσεις όπως ρύθμιση χρόνου σποράς και χρήση φυτορρυθμιστικών ουσιών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυτορρυθμιστικές ουσίες για την ωρίμανση
Ερώτηση: Ποιες κυρίως φυτορρυθμιστικές ουσίες χρησιμοποιούνται για την ωρίμανση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 181): «Οι φυτορρυθμιστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για την ωρίμανση των φυτών είναι κυρίως οι γιββερελλίνες και το αιθυλένιο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρησιμοποιούνται κυρίως οι γιββερελλίνες και το αιθυλένιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Δράση του αιθυλενίου στην ωρίμανση καρπών
Ερώτηση: Πώς δρα το αιθυλένιο στην ωρίμανση των καρπών;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 181): «Το αιθυλένιο προκαλεί την ωρίμανση των σαρκωδών καρπών. Ειδικότερα, στην γεωργική πράξη το αιθυλένιο χρησιμοποιείται στην ωρίμανση και τον αποπρασινισμό μπανανών μέσα σε φορτηγά πλοία ή σε αποθήκες, καθώς και στον αποπρασινισμό των λεμονιών, των πορτοκαλιών και των μανταρινιών μετά τη συγκομιδή. Χρησιμοποιείται ακόμη στη βελτίωση της ποιότητας αλλά και στην πρωίμιση της παραγωγής.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αιθυλένιο προκαλεί την ωρίμανση των σαρκωδών καρπών. Στην πράξη χρησιμοποιείται στην ωρίμανση και τον αποπρασινισμό μπανανών (μέσα σε φορτηγά πλοία ή αποθήκες) και στον αποπρασινισμό λεμονιών, πορτοκαλιών και μανταρινιών μετά τη συγκομιδή, καθώς και στη βελτίωση της ποιότητας και στην πρωίμιση της παραγωγής πολλών οπωροφόρων δένδρων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
