Λύσεις — Άρδευση της Καλλιέργειας (σελ. 382) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Άρδευση της Καλλιέργειας

Πλήρεις, τεκμηριωμένες απαντήσεις στις 15 ερωτήσεις του κεφαλαίου 8, με αυτούσια παραπομπή στο κείμενο του σχολικού βιβλίου.

Ορισμός άρδευσης

Ερώτηση: Τι καλείται άρδευση;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 363): «άρδευση ή πότισμα είναι ο καλλιεργητικός χειρισμός με τον οποίο καλύπτονται εξ ολοκλήρου ή εν μέρει οι ανάγκες των φυτών σε νερό, με χορήγηση νερού από άλλες πηγές εκτός της βροχόπτωσης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άρδευση ή πότισμα είναι ο καλλιεργητικός χειρισμός με τον οποίο καλύπτονται εξ ολοκλήρου ή εν μέρει οι ανάγκες των φυτών σε νερό, με χορήγηση νερού από άλλες πηγές εκτός της βροχόπτωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ξηρικές και ποτιστικές καλλιέργειες

Ερώτηση: Ποιες καλλιέργειες ονομάζονται ξηρικές και ποιες ποτιστικές ή αρδευόμενες;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 363): «Οι καλλιέργειες που στηρίζονται στην άρδευση ως πηγή νερού ονομάζονται αρδευόμενες ή ποτιστικές, ενώ εκείνες που στηρίζονται αποκλειστικά στη βροχόπτωση καλούνται ξηρικές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι καλλιέργειες που στηρίζονται στην άρδευση ως πηγή νερού ονομάζονται αρδευόμενες ή ποτιστικές, ενώ εκείνες που στηρίζονται αποκλειστικά στη βροχόπτωση ονομάζονται ξηρικές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επίδραση φυλλώματος στις ανάγκες σε νερό

Ερώτηση: Πώς επηρεάζει το φύλλωμα της ανάγκες μιας καλλιέργειας σε νερό;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 363-364): «μεγαλύτερη έκταση φυλλώματος συνεπάγεται και μεγαλύτερες απώλειες νερού από τα φυτά. Οσο αυξάνονται τα φυτά, αυξάνονται και οι απώλειες νερού από τη διαπνοή, ενώ είναι χαμηλές στην αρχή και στο τέλος της ζωής των φυτών ή στην περίοδο της βλάστησης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέσω της διαπνοής τα φυτά χάνουν νερό από το φύλλωμα· επομένως μεγαλύτερη έκταση φυλλώματος σημαίνει μεγαλύτερες απώλειες νερού. Όσο αυξάνονται τα φυτά αυξάνονται και οι απώλειες από διαπνοή, ενώ οι απώλειες είναι χαμηλές στην αρχή και στο τέλος της ζωής των φυτών ή στην περίοδο της βλάστησης, όταν το φύλλωμα είναι μικρό ή ελάχιστο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ατμοσφαιρικές συνθήκες και εξατμισοδιαπνοή

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνθήκες της ατμόσφαιρας που ευνοούν περισσότερο την εξατμισοδιαπνοή; Πότε παρατηρείται το μέγιστο και το ελάχιστο της εξατμισοδιαπνοής στη χώρα μας;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 365): «οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που ευνοούν την εξατμισοδιαπνοή και τις απώλειες του νερού από καλλιέργειες είναι: η έντονη ηλιακή ακτινοβολία, η χαμηλή ατμοσφαιρική υγρασία και ο δυνατός άνεμος.»
• Αυτούσιο (σελ. 365): «οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που ευνοούν την εξατμισοδιαπνοή εντοπίζονται στους καλοκαιρινούς μήνες... Οι απώλειες μειώνονται προοδευτικά την άνοιξη και το φθινόπωρο και ελαχιστοποιούνται το χειμώνα (Ιανουάριος-Φεβρουάριος).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι συνθήκες που ευνοούν περισσότερο την εξατμισοδιαπνοή είναι η έντονη ηλιακή ακτινοβολία, η χαμηλή ατμοσφαιρική υγρασία και ο δυνατός άνεμος. Στη χώρα μας το μέγιστο της εξατμισοδιαπνοής παρατηρείται τους καλοκαιρινούς μήνες (κορύφωση τον Ιούλιο), ενώ το ελάχιστο παρατηρείται τον χειμώνα (Ιανουάριος-Φεβρουάριος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επάρκεια εδαφικού νερού και εξατμισοδιαπνοή

Ερώτηση: Πώς επηρεάζει η επάρκεια εδαφικού νερού την εξατμισοδιαπνοή;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 366): «Όταν υπάρχει στο έδαφος επάρκεια νερού για τα φυτά, η διαπνοή γίνεται ανεμπόδιστα, αφού τα στομάτια είναι εντελώς ανοιχτά. Όταν όμως το διαθέσιμο νερό είναι περιορισμένο, τα φυτά μειώνουν το άνοιγμα των στοματίων τους... το φυτό ελάχιστα διαπνέει και η εξατμισοδιαπνοή είναι χαμηλότερη από την αναμενόμενη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν υπάρχει επάρκεια νερού στο έδαφος, η διαπνοή γίνεται ανεμπόδιστα, αφού τα στομάτια των φυτών είναι εντελώς ανοιχτά. Όταν όμως το διαθέσιμο νερό είναι περιορισμένο, τα φυτά μειώνουν το άνοιγμα των στοματίων τους για να περιορίσουν τις απώλειες, οπότε ακόμη και με αναπτυγμένο φύλλωμα και ευνοϊκή ατμόσφαιρα, η εξατμισοδιαπνοή είναι χαμηλότερη από την αναμενόμενη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καθορισμός κατάλληλου χρόνου άρδευσης

Ερώτηση: Ποιους παράγοντες πρέπει να λάβουμε υπ' όψη για να προσδιορίσουμε τον κατάλληλο χρόνο άρδευσης;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 367): «Γνωρίζοντας την ανάπτυξη του φυλλώματος και την πορεία μεταβολής των ατμοσφαιρικών συνθηκών μπορούμε να υπολογίσουμε κατά προσέγγιση πότε πρέπει να εφαρμοσθεί άρδευση... Συνεκτιμώντας και την υγρασία που υπάρχει ήδη στο έδαφος από προηγούμενες βροχοπτώσεις...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρέπει να λάβουμε υπόψη την ανάπτυξη του φυλλώματος της καλλιέργειας, την πορεία μεταβολής των ατμοσφαιρικών συνθηκών και την υγρασία που υπάρχει ήδη στο έδαφος από προηγούμενες βροχοπτώσεις. Όταν μεσολαβεί ξηρή περίοδος, η εδαφική υγρασία είναι περιορισμένη, το φύλλωμα αναπτυγμένο και η ατμόσφαιρα ξηρή με αυξημένη ηλιοφάνεια, επιβάλλεται η άρδευση για να αποφευχθεί η καταπόνηση των φυτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κρίσιμα στάδια καρποδοτικών καλλιεργειών

Ερώτηση: Ποια είναι τα κρίσιμα στάδια αναγκών σε νερό για τις καρποδοτικές καλλιέργειες;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 367-368): «Για τα καρποδοτικά φυτά, κρίσιμο στάδιο είναι εκείνο που προηγείται της άνθησης, επειδή τότε καθορίζεται ο αριθμός των ανθέων του φυτού... Άλλο κρίσιμο στάδιο στα καρποδοτικά φυτά είναι όταν αυξάνονται οι καρποί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κρίσιμα στάδια είναι δύο: το στάδιο που προηγείται της άνθησης, επειδή τότε καθορίζεται ο αριθμός των ανθέων του φυτού (η έλλειψη νερού εδώ προκαλεί ζημιά που δεν θεραπεύεται με μεταγενέστερο πότισμα), και το στάδιο αύξησης των καρπών, όπου η έλλειψη νερού δίνει μικρότερους καρπούς, δηλαδή ποσοτική και ποιοτική μείωση της παραγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ικανότητα συγκράτησης νερού σε εδάφη διαφορετικής σύστασης

Ερώτηση: Πώς μεταβάλλεται η ικανότητα συγκράτησης νερού σε εδάφη με διαφορετική μηχανική σύσταση;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 369): «Για τα αμμώδη εδάφη είναι περίπου 10 % του ξηρού εδάφους. Για τα ιλυώδη και τα αργιλλώδη είναι αντίστοιχα 25 και 40 %.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ικανότητα συγκράτησης νερού (στην υδατοϊκανότητα) διαφέρει ανάλογα με τη μηχανική σύσταση: τα αμμώδη εδάφη συγκρατούν τη μικρότερη ποσότητα (περίπου 10% του ξηρού εδάφους), τα ιλυώδη ενδιάμεση ποσότητα (25%) και τα αργιλλώδη τη μεγαλύτερη ποσότητα (40%).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σύγκριση ποσότητας νερού άρδευσης σε αραχίδα, πατάτα, τομάτα, μηδική

Ερώτηση: Συγκρίνατε την ποσότητα νερού άρδευσης στην αραχίδα, την πατάτα, την τομάτα και τη μηδική, όταν τα φυτά αναπτύσσονται στο ίδιο έδαφος (συμβουλευθείτε τον πίν. 8.3 του βιβλίου σας).

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 369, Πίν. 8.3): Βάθος κύριου ριζοστρώματος — «Αραχίδα 0,45» μ., «Πατάτα 0,60» μ., «Τομάτα 0,90» μ., «Μηδική 1,00-1,50» μ.
• Αυτούσιο (σελ. 369): «Η ποσότητα του νερού που θα εφαρμοσθεί προκύπτει αν πολλαπλασιασθεί το εξαγόμενο του προηγούμενου παραδείγματος με το βάθος του κύριου ριζοστρώματος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο ίδιο έδαφος, η ποσότητα νερού ανά μονάδα βάθους ριζοστρώματος είναι ίδια για όλα τα φυτά — η συνολική ποσότητα άρδευσης όμως προκύπτει πολλαπλασιάζοντας αυτή την τιμή με το βάθος του κύριου ριζοστρώματος κάθε καλλιέργειας (Πίν. 8.3). Επειδή η αραχίδα έχει το μικρότερο βάθος ριζοστρώματος (0,45 μ.), χρειάζεται τη μικρότερη ποσότητα νερού άρδευσης. Ακολουθεί η πατάτα (0,60 μ.) με μεγαλύτερη ποσότητα, μετά η τομάτα (0,90 μ.) με ακόμη μεγαλύτερη, και τέλος η μηδική, που με βάθος ριζοστρώματος 1,00-1,50 μ. χρειάζεται τη μεγαλύτερη ποσότητα νερού άρδευσης από τις τέσσερις καλλιέργειες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προέλευση συχνότητας άρδευσης

Ερώτηση: Πώς προκύπτει η συχνότητα άρδευσης;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 371): «Η συχνότητα της άρδευσης προκύπτει αν διαιρέσουμε την ποσότητα άρδευσης με την ημερήσια υδατοκατανάλωση. Με τον τρόπο αυτό βλέπουμε σε πόσες ημέρες εξαντλείται η χορηγούμενη ποσότητα νερού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συχνότητα άρδευσης προκύπτει διαιρώντας την ποσότητα άρδευσης με την ημερήσια υδατοκατανάλωση της καλλιέργειας για τον συγκεκριμένο μήνα· έτσι προσδιορίζεται σε πόσες ημέρες εξαντλείται η χορηγούμενη ποσότητα νερού και επομένως πότε πρέπει να επαναληφθεί η άρδευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σύγκριση αποτελεσματικότητας τριών τρόπων άρδευσης

Ερώτηση: Να συγκριθούν οι αποτελεσματικότητες της άρδευσης με αυλάκια, της τεχνητής βροχής και της άρδευσης με σταγόνες.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 372): «Η άρδευση με αυλάκια έχει χαμηλή αποτελεσματικότητα (60-65 %)»
• Αυτούσιο (σελ. 376): «Η άρδευση με τεχνητή βροχή έχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από την άρδευση με αυλάκια (70-75 %).»
• Αυτούσιο (σελ. 379): «έχει τη δυνατότητα... και, βεβαίως, έχει την υψηλότερη αποτελεσματικότητα (πάνω από 85 %).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η άρδευση με αυλάκια έχει τη χαμηλότερη αποτελεσματικότητα (60-65%), η τεχνητή βροχή μεγαλύτερη (70-75%) και η άρδευση με σταγόνες την υψηλότερη από τις τρεις (πάνω από 85%).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατηγορίες συστημάτων τεχνητής βροχής

Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες υποδιαιρούνται τα συστήματα τεχνητής βροχής; Να αξιολογηθούν οι δαπάνες εγκατάστασης και εργατικών για την κάθε κατηγορία.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 374): «Τα δίκτυα διακρίνονται σε μόνιμα, ημιμόνιμα και κινητά... Το κόστος εγκατάστασης ενός μόνιμου δικτύου είναι μεγάλο, αλλά το κόστος λειτουργίας μικρό... Στα ημιμόνιμα δίκτυα... Το κόστος αρχικής εγκατάστασης περιορίζεται συγκριτικά με τα μόνιμα δίκτυα, αλλά απαιτούνται εργατικά για τη μετακίνηση... Στα κινητά δίκτυα... το κόστος εγκατάστασης είναι χαμηλό, αλλά πολύ υψηλό το κόστος λειτουργίας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα δίκτυα τεχνητής βροχής διακρίνονται σε μόνιμα, ημιμόνιμα και κινητά. Στα μόνιμα όλες οι σωληνώσεις είναι μόνιμα εγκατεστημένες (συνήθως υπόγειες): μεγάλο κόστος εγκατάστασης, μικρό κόστος λειτουργίας. Στα ημιμόνιμα οι κύριες γραμμές είναι μόνιμες αλλά οι γραμμές άρδευσης μετακινούνται: μικρότερο κόστος αρχικής εγκατάστασης, αλλά χρειάζονται εργατικά για τις μετακινήσεις (είναι τα πιο συνηθισμένα σε μέτριες/μεγάλες εκμεταλλεύσεις). Στα κινητά δίκτυα μετακινούνται όλες οι σωληνώσεις: χαμηλό κόστος εγκατάστασης, αλλά πολύ υψηλό κόστος λειτουργίας λόγω της συχνής ανάγκης μετακίνησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σύστημα άρδευσης με «κανόνια» και «καρούλια»

Ερώτηση: Να περιγραφεί το σύστημα άρδευσης με «κανόνια» και «καρούλια».

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 374-375): «η χρησιμοποίηση μεγάλων εκτοξευτήρων υψηλής πίεσης («κανόνια») οι οποίοι τοποθετούνται επάνω σε τροχούς στα άκρα εύκαμπτων σωλήνων πολυαιθυλενίου. Ο σωλήνας τυλίγεται αυτόματα με σταθερή ταχύτητα σε ένα μεγάλο καρούλι έλκοντας ταυτόχρονα προς το μέρος του τον εκτοξευτήρα... Τα εργατικά περιορίζονται στην μετακίνηση του καρουλιού και στο ξετύλιγμα του σωλήνα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόκειται για μεγάλους εκτοξευτήρες υψηλής πίεσης («κανόνια») τοποθετημένους επάνω σε τροχούς, στο άκρο ενός εύκαμπτου σωλήνα πολυαιθυλενίου. Ο σωλήνας τυλίγεται αυτόματα με σταθερή ταχύτητα σε μεγάλο καρούλι, ελκύοντας ταυτόχρονα τον εκτοξευτήρα προς το μέρος του — έτσι ποτίζονται μεγάλες επιφάνειες, αφού ο εκτοξευτήρας καλύπτει μεγάλη ακτίνα. Τα εργατικά περιορίζονται στη μετακίνηση του καρουλιού και στο ξετύλιγμα του σωλήνα, ενέργειες που γίνονται με τον ελκυστήρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μονάδα ελέγχου στην άρδευση με σταγόνες

Ερώτηση: Από τι αποτελείται η μονάδα ελέγχου στην άρδευση με σταγόνες;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 377-378): «Από τη μονάδα ελέγχου που περιλαμβάνει επί μέρους στοιχεία, όπως τη σύνδεση με την πηγή του νερού, τον αυτόματο μετρητή ροής, το φίλτρο για την κατακράτηση άμμου ή άλλων αιωρουμένων σωματιδίων και τον ρυθμιστή πίεσης. Είναι επίσης δυνατό, να είναι συνδεδεμένο στη μονάδα ένα σύστημα διανομής λιπάσματος μέσα στο νερό του ποτίσματος, καθώς επίσης και μονάδα υπολογιστή για αυτόματη ρύθμιση του ποτίσματος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μονάδα ελέγχου περιλαμβάνει: τη σύνδεση με την πηγή του νερού, τον αυτόματο μετρητή ροής, το φίλτρο για την κατακράτηση άμμου ή άλλων αιωρούμενων σωματιδίων και τον ρυθμιστή πίεσης. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει σύστημα διανομής λιπάσματος μέσα στο νερό του ποτίσματος (λιπαντήρα) και μονάδα υπολογιστή για αυτόματη ρύθμιση του ποτίσματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πλεονεκτήματα άρδευσης με σταγόνες

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της άρδευσης με σταγόνες;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 379): «Διατηρεί σε υψηλά επίπεδα την υγρασία του εδάφους χωρίς να δημιουργεί προβλήματα κακού αερισμού, δεν καταστρέφει τα συσσωματώματα του εδάφους και το διατηρεί σε καλή δομή, δεν δημιουργεί προβλήματα αλατότητας, έχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης εφαρμογής των λιπασμάτων σε διαλυμένη μορφή και, βεβαίως, έχει την υψηλότερη αποτελεσματικότητα (πάνω από 85 %).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διατηρεί σε υψηλά επίπεδα την υγρασία του εδάφους χωρίς προβλήματα κακού αερισμού, δεν καταστρέφει τα συσσωματώματα του εδάφους (διατηρεί την καλή δομή του), δεν δημιουργεί προβλήματα αλατότητας, επιτρέπει την ταυτόχρονη εφαρμογή λιπασμάτων σε διαλυμένη μορφή, και έχει την υψηλότερη αποτελεσματικότητα από τους τρεις τρόπους άρδευσης (πάνω από 85%).

Κριτήρια αξιολόγησης: