Λύσεις — Λίπανση της Καλλιέργειας (σελ. 350) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Λίπανση της Καλλιέργειας
Λύσεις στις 17 ερωτήσεις του κεφαλαίου: είδη λιπασμάτων (οργανικά, αζωτούχα, φωσφορικά, καλιούχα), επιλογή κατάλληλου λιπάσματος, ποσότητα λίπανσης (νόμος μη ανάλογης απόδοσης, φυλλοδιαγνωστική), εποχή λίπανσης (βασική, επιφανειακή) και τρόποι εφαρμογής.
Σκοπός της λίπανσης
Ερώτηση: Σε τι αποσκοπεί η λίπανση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 335): «επιβάλλεται η λίπανση του εδάφους, δηλ. η συμπλήρωση από τον καλλιεργητή ορισμένων ανόργανων θρεπτικών στοιχείων του εδάφους στην επιθυμητή για τη θρέψη των φυτών στάθμη.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λίπανση αποσκοπεί στη συμπλήρωση, από τον καλλιεργητή, ορισμένων ανόργανων θρεπτικών στοιχείων του εδάφους στην επιθυμητή για τη θρέψη των φυτών στάθμη, ώστε να αποφευχθούν οι δυσμενείς συνέπειες που δημιουργεί η έλλειψη θρεπτικών στοιχείων λόγω της συνεχούς καλλιέργειας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Είδη οργανικής λίπανσης
Ερώτηση: Ποια είδη οργανικής λίπανσης γνωρίζετε;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 336): «Στην οργανική λίπανση χρησιμοποιούμε οργανικής προέλευσης ουσίες πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά, όπως κοπριά, φυτικά λιπάσματα, χλωρή λίπανση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην οργανική λίπανση ανήκουν: η κοπριά, τα φυτικά λιπάσματα (από κομποστοποίηση φυτικών υπολειμμάτων) και η χλωρή λίπανση (καλλιέργεια φυτών που ενσωματώνονται στο έδαφος, αποσυντίθενται και αποδίδουν τα θρεπτικά τους συστατικά στις επόμενες καλλιέργειες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χημική σύσταση λιπάσματος
Ερώτηση: Από πού διαπιστώνεται η χημική σύσταση ενός λιπάσματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 337-338): «Συνηθίζεται τα λιπάσματα να χαρακτηρίζονται με τρεις τουλάχιστον αριθμούς, κάθε ένας από τους οποίους εκπροσωπεί την εκατοστιαία αναλογία του λιπάσματος σε ένα συγκεκριμένο στοιχείο. Ο πρώτος αριθμός δίνει την εκατοστιαία περιεκτικότητα σε άζωτο (ως Ν) ο δεύτερος σε φώσφορο (ως Ρ2Ο5) και ο τρίτος σε κάλιο (ως Κ2Ο).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαπιστώνεται από τους τρεις αριθμούς που συνοδεύουν το όνομα του λιπάσματος: ο πρώτος δείχνει την % περιεκτικότητα σε άζωτο (Ν), ο δεύτερος σε φώσφορο (ως Ρ2Ο5) και ο τρίτος σε κάλιο (ως Κ2Ο). Π.χ. το 33-0-0 είναι απλό αζωτούχο με 33% Ν, ενώ το 11-15-15 είναι μικτό με 11% Ν, 15% Ρ2Ο5 και 15% Κ2Ο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κατηγορίες αζωτούχων λιπασμάτων
Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα αζωτούχα λιπάσματα; Αναφέρατε γνωστά λιπάσματα σε κάθε κατηγορία.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 338-339): «Ταξινομούνται σε αμμωνιακά, νιτρικά και αμίδια. Αμμωνιακά λιπάσματα... Θειική αμμωνία (21-0-0)... Νιτρική αμμωνία (33-0-0)... Χλωριούχο αμμώνιο (27-0-0)... Άνυδρη αμμωνία (82-0-0)... Νιτρικά λιπάσματα... Νιτρικό νάτριο (16-0-0), Νιτρικό κάλιο (13-0-14), Νιτρικό ασβέστιο (16-0-0)... Αμίδια... Ασβεστοκυαναμίδη (22-0-0), Ουρία (46-0-0).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αζωτούχα λιπάσματα ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες: 1) αμμωνιακά (θειική αμμωνία 21-0-0, νιτρική αμμωνία 33-0-0, χλωριούχο αμμώνιο 27-0-0, άνυδρη αμμωνία 82-0-0), 2) νιτρικά (νιτρικό νάτριο 16-0-0, νιτρικό κάλιο 13-0-14, νιτρικό ασβέστιο 16-0-0, καθώς και η νιτρική αμμωνία), 3) αμίδια (ασβεστοκυαναμίδη 22-0-0, ουρία 46-0-0).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κύρια φωσφορικά και καλιούχα λιπάσματα
Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια φωσφορικά και καλιούχα λιπάσματα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 339-340): «Οι κύριες κατηγορίες είναι τα υπερφωσφορικά και οι φωσφορικές αμμωνίες. Υπερφωσφορικά λιπάσματα... Απλό υπερφωσφορικό (0-21-0)... Εμπλουτισμένο υπερφωσφορικό (0-28-0)... Τριπλό υπερφωσφορικό (0-48-0)... Τα κύρια καλιούχα λιπάσματα είναι: α) Χλωριούχο κάλιο (0-0-62)... β) Θειικό κάλιο (0-0-50)... γ) Νιτρικό κάλιο (13-0-44).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κύρια φωσφορικά: υπερφωσφορικά (απλό 0-21-0, εμπλουτισμένο 0-28-0, τριπλό 0-48-0) και φωσφορικές αμμωνίες (μικτά λιπάσματα Ν+Ρ). Κύρια καλιούχα: χλωριούχο κάλιο (0-0-62), θειικό κάλιο (0-0-50), νιτρικό κάλιο (13-0-44).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αζωτούχο λίπασμα σε αρδευόμενα/υγρές περιοχές
Ερώτηση: Ποιο αζωτούχο λίπασμα προτιμούμε σε αρδευόμενα χωράφια ή υγρές περιοχές;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 340): «Τα αμμωνιακά λιπάσματα συγκρατούνται καλύτερα από την άργιλλο του εδάφους σε σύγκριση με τα νιτρικά. Γι' αυτό, σε περιόδους βροχών ή σε αρδευόμενα χωράφια δεν ξεπλένονται όπως τα νιτρικά και, επομένως, είναι περισσότερο αποτελεσματικά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προτιμούμε τα αμμωνιακά λιπάσματα, γιατί συγκρατούνται καλύτερα από την άργιλο του εδάφους σε σύγκριση με τα νιτρικά και έτσι, σε αρδευόμενα χωράφια ή περιόδους βροχών, δεν ξεπλένονται εύκολα — είναι επομένως πιο αποτελεσματικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ενσωμάτωση θειικής αμμωνίας στο έδαφος
Ερώτηση: Γιατί η θειική αμμωνία πρέπει να ενσωματώνεται στο έδαφος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 340-341): «Όταν εφαρμόζονται σε εδάφη με pH>7 ή με μεγάλη περιεκτικότητα σε ασβέστιο, πρέπει να ενσωματώνονται στο έδαφος. Διαφορετικά, οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τον σχηματισμό ανθρακικού ή δισανθρακικού αμμωνίου το οποίο διασπάται και η παραγόμενη αμμωνία διαφεύγει στην ατμόσφαιρα... απώλειες που μπορούν να φθάσουν και στο 50 % του εφαρμοζόμενου λιπάσματος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αμμωνιακά λιπάσματα (όπως η θειική αμμωνία), όταν εφαρμόζονται σε εδάφη με pH>7 ή μεγάλη περιεκτικότητα ασβεστίου, πρέπει να ενσωματώνονται στο έδαφος, γιατί διαφορετικά οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τον σχηματισμό ανθρακικού/δισανθρακικού αμμωνίου, το οποίο διασπάται και η παραγόμενη αμμωνία διαφεύγει στην ατμόσφαιρα — απώλειες που μπορούν να φτάσουν το 50% του εφαρμοζόμενου λιπάσματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αζωτούχα λιπάσματα για ορυζοκαλλιέργειες
Ερώτηση: Ποια αζωτούχα λιπάσματα πρέπει να προτιμήσουμε για ορυζοκαλλιέργειες;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 341): «Το χλωριούχο αμμώνιο... Χρησιμοποιείται συνήθως σε κατακλυζόμενες καλλιέργειες ρυζιού, όπου η προσθήκη θειικής αμμωνίας θα προκαλούσε δυσοσμία λόγω σχηματισμού υδροθείου.»
- Αυτούσιο (σελ. 341): «Τα νέα αζωτούχα λιπάσματα βραδείας απόδοσης δεν ξεπλένονται εύκολα και έτσι συνιστώνται σε πολύ υγρές περιοχές ή σε καλλιέργειες ρυζιού υπό κατάκλυση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις κατακλυζόμενες ορυζοκαλλιέργειες προτιμάται το χλωριούχο αμμώνιο (γιατί η θειική αμμωνία θα προκαλούσε δυσοσμία λόγω σχηματισμού υδροθείου) καθώς και τα νέα αζωτούχα λιπάσματα βραδείας απόδοσης, που δεν ξεπλένονται εύκολα κάτω από κατάκλυση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Νόμος της μη ανάλογης απόδοσης
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τον νόμο της μη ανάλογης απόδοσης;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 342): «όσο υψηλότερη είναι η στάθμη ενός θρεπτικού στοιχείου στο έδαφος, τόσο μικρότερη θα είναι η αύξηση παραγωγής της καλλιέργειας, από την προσθήκη στο έδαφος μιας ποσότητας του θρεπτικού στοιχείου με μορφή λιπάσματος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο νόμος της μη ανάλογης απόδοσης δηλώνει ότι όσο υψηλότερη είναι η στάθμη ενός θρεπτικού στοιχείου στο έδαφος, τόσο μικρότερη είναι η αύξηση παραγωγής που προκαλεί η πρόσθετη προσθήκη λιπάσματος με το στοιχείο αυτό — η αύξηση της απόδοσης δηλαδή δεν είναι ανάλογη με την ποσότητα λιπάσματος που προστίθεται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες υπολογισμού ποσότητας λιπάσματος
Ερώτηση: Ποιους παράγοντες θα λάβουμε υπ' όψη για να υπολογίσουμε την ποσότητα ενός λιπάσματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 342-344): «η στάθμη ενός θρεπτικού στοιχείου στο έδαφος», «οι ανάγκες των φυτών διαφέρουν ανάλογα με το είδος, την ποικιλία, τις συνθήκες και το στάδιο ανάπτυξής τους», «δεν ενδιαφέρουν οι ολικές ποσότητες των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, αλλά μόνον εκείνες που είναι άμεσα διαθέσιμες στα φυτά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λαμβάνουμε υπόψη τη στάθμη του θρεπτικού στοιχείου στο έδαφος (κυρίως το διαθέσιμο, όχι το ολικό ποσό), τις ανάγκες των φυτών (που διαφέρουν ανάλογα με το είδος, την ποικιλία, τις συνθήκες και το στάδιο ανάπτυξης) και τον νόμο της μη ανάλογης απόδοσης. Ο πιο ασφαλής (αν και επίπονος) τρόπος είναι ο πειραματισμός στον συγκεκριμένο αγρό με διάφορες δόσεις λιπασμάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυλλοδιαγνωστική μέθοδος
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη φυλλοδιαγνωστική μέθοδο;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 343): «Πιο πρακτική μέθοδος είναι η ανάλυση όχι ολόκληρων των φυτών, αλλά των περισσότερο ενεργών μεταβολικά τμημάτων τους, δηλ. των φύλλων. Η διαδικασία αυτή καλείται φυλλοδιαγνωστική... Η φυλλοδιαγνωστική εφαρμόζεται με επιτυχία σε πολυετείς φυτείες, αλλά και σε σημαντικά ετήσια φυτά, όπως το βαμβάκι και τα ζαχαρότευτλα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φυλλοδιαγνωστική είναι η ανάλυση των φύλλων (των πιο ενεργών μεταβολικά τμημάτων των φυτών) για τον προσδιορισμό της θρεπτικής κατάστασης των φυτών κατά την ανάπτυξή τους. Παρέχει γρήγορο και ακριβή προσδιορισμό της στάθμης θρεπτικών στοιχείων, επιτρέποντας παρέμβαση με λιπάσματα όταν οι στάθμες είναι χαμηλές. Εφαρμόζεται με επιτυχία σε πολυετείς φυτείες και σε σημαντικά ετήσια φυτά, όπως το βαμβάκι και τα ζαχαρότευτλα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Απαιτήσεις ετήσιων φυτών σε θρεπτικά κατά την ανάπτυξη
Ερώτηση: Πώς διαμορφώνονται οι απαιτήσεις των ετήσιων καρποδοτικών φυτών σε θρεπτικά στοιχεία κατά την ανάπτυξή τους;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 344): «Συνήθως οι απαιτήσεις είναι μικρές στα πρώτα στάδια της ζωής των φυτών... Αυξάνονται βαθμιαία... και φθάνουν στα μέγιστα κατά την περίοδο διαφοροποίησης των ανθικών οργάνων στα μεριστώματα... Συνήθως παρουσιάζεται και μια δεύτερη αιχμή ζήτησης κατά τα πρώτα στάδια σχηματισμού των καρπών.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι απαιτήσεις είναι μικρές στα πρώτα στάδια της ζωής του φυτού, αυξάνονται βαθμιαία όσο μεγαλώνει το φυτικό σώμα και φτάνουν στο μέγιστο κατά την περίοδο διαφοροποίησης των ανθικών οργάνων στα μεριστώματα (δημιουργία πολλαπλασιαστικών οργάνων). Συνήθως παρουσιάζεται και δεύτερη αιχμή ζήτησης στα πρώτα στάδια σχηματισμού των καρπών, όταν δημιουργούνται νέοι ιστοί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βασική λίπανση
Ερώτηση: Τι καλείται βασική λίπανση και με τι είδους λιπάσματα γίνεται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 345): «Λίγο πριν ή κατά την εγκατάσταση της φυτείας. Η λίπανση αυτή χαρακτηρίζεται ως βασική, επειδή σκοπός της είναι να εφοδιάσει τα φυτά με όλα τα θρεπτικά στοιχεία που είναι απαραίτητα... Γι' αυτό τον λόγο η βασική λίπανση πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα κύρια μακροστοιχεία, άζωτο, φώσφορο και κάλιο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βασική καλείται η λίπανση που γίνεται λίγο πριν ή κατά την εγκατάσταση της φυτείας, με σκοπό να εφοδιάσει τα φυτά με όλα τα θρεπτικά στοιχεία που χρειάζονται για ανεμπόδιστη εγκατάσταση και πρώτη ανάπτυξη. Πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα κύρια μακροστοιχεία: άζωτο, φώσφορο και κάλιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επιφανειακή λίπανση
Ερώτηση: Τι καλείται επιφανειακή λίπανση και με τι είδους λιπάσματα γίνεται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 345): «Πριν από τον σχηματισμό των ανθικών καταβολών... Η λίπανση αυτή χαρακτηρίζεται ως επιφανειακή και εφαρμόζεται δύο περίπου εβδομάδες πριν από την προβλεπόμενη εποχή άνθησης. Στην επιφανειακή λίπανση εφαρμόζονται μόνο αζωτούχα λιπάσματα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιφανειακή καλείται η λίπανση που εφαρμόζεται πριν από τον σχηματισμό των ανθικών καταβολών, περίπου δύο εβδομάδες πριν την προβλεπόμενη άνθηση, με σκοπό να καλυφθεί η αιχμή στη ζήτηση θρεπτικών κατά την κρίσιμη αυτή περίοδο. Εφαρμόζονται μόνο αζωτούχα λιπάσματα, γιατί οι απαιτήσεις σε άζωτο είναι τότε αυξημένες, ενώ τα φωσφορικά/καλιούχα δεν θα είχαν άμεσο αποτέλεσμα λόγω βραδείας απόδοσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Λιπασματοδιανομέας
Ερώτηση: Τι είναι ο λιπασματοδιανομέας και πότε χρησιμοποιείται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 346): «Γίνεται συνήθως πριν ή μετά την εγκατάσταση των ετήσιων φυτών, καθώς και σε οπωρώνες, με ειδικό μηχάνημα, τον λιπασματοδιανομέα. Το λίπασμα αδειάζεται στον κάδο του μηχανήματος και μετά διασκορπίζεται από τη βάση του, κυκλικά, με φυγόκεντρο κίνηση. Έτσι επιτυγχάνεται σχετικά ομοιόμορφη κατανομή του λιπάσματος στην επιφάνεια του αγρού.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο λιπασματοδιανομέας είναι ειδικό μηχάνημα στο οποίο αδειάζεται το λίπασμα και διασκορπίζεται από τη βάση του, κυκλικά, με φυγόκεντρο κίνηση, πετυχαίνοντας σχετικά ομοιόμορφη κατανομή. Χρησιμοποιείται για επιφανειακό σκόρπισμα, συνήθως πριν ή μετά την εγκατάσταση των ετήσιων φυτών, καθώς και σε οπωρώνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Εντοπισμένη εφαρμογή λιπάσματος
Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις γίνεται εντοπισμένη εφαρμογή λιπάσματος;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 346-347): «Δεν γίνεται σε όλη την επιφάνεια του αγρού... αλλά κατά λωρίδες σε ορισμένο βάθος από την επιφάνεια του εδάφους. Συνήθως εφαρμόζεται στη βασική λίπανση κατά τη σπορά... Ως εντοπισμένη εφαρμογή θεωρείται και η χορήγηση άνυδρης αμμωνίας, με πίεση, από ειδικούς εγχυτήρες σε βάθος 10-15 εκ.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εντοπισμένη εφαρμογή γίνεται συνήθως στη βασική λίπανση κατά τη σπορά, με τις σύγχρονες σπαρτικές μηχανές που έχουν κιβώτιο λιπάσματος και το τοποθετούν σε παράλληλη λωρίδα (5-7 εκ. από τη γραμμή σποράς, 5 εκ. βαθύτερα). Ως εντοπισμένη θεωρείται επίσης η χορήγηση άνυδρης αμμωνίας με πίεση, από ειδικούς εγχυτήρες σε βάθος 10-15 εκ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τρόποι εφαρμογής λιπασμάτων
Ερώτηση: Ποιους τρόπους εφαρμογής λιπασμάτων γνωρίζετε;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 346): «Τα λιπάσματα εφαρμόζονται με τρεις τρόπους: άμεσα στο έδαφος με στερεά μορφή, έμμεσα στο έδαφος διαλυμένα στο νερό της άρδευσης και με ψεκασμό μέσω των φύλλων.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα λιπάσματα εφαρμόζονται με τρεις τρόπους: 1) άμεσα στο έδαφος με στερεά μορφή (επιφανειακό σκόρπισμα ή εντοπισμένη εφαρμογή), 2) έμμεσα στο έδαφος, διαλυμένα στο νερό της άρδευσης, 3) με ψεκασμό μέσω των φύλλων (διαφυλλική λίπανση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
