Λύσεις — Ο Σπόρος (σελ. 220-221) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Ο Σπόρος
Λύσεις στις 34 ερωτήσεις του κεφαλαίου: έννοια του σπόρου, φυτοτεχνικά χαρακτηριστικά (καθαρότητα, βλαστική ικανότητα, λήθαργος, απολύμανση, ακεραιότητα, μέγεθος, ωριμότητα, ομοιομορφία, ηλικία), πορεία βλάστησης σε μονοκότυλα και δικότυλα, παράγοντες φυτρώματος, επιτυχημένο φύτρωμα και αγενής πολλαπλασιασμός (μοσχεύματα, καταβολάδες, παραφυάδες, εμβολιασμός, ιστοκαλλιέργεια).
Σπόρος με τη γενική και τη βοτανική έννοια
Ερώτηση: Τι θεωρείται σπόρος στη γεωργία και τι θεωρούμε σπόρο με τη βοτανική έννοια;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 191): «Σπόρος στη γεωργία ονομάζεται το όργανο πολλαπλασιασμού των φυτών, που χρησιμοποιείται για την εγκατάστασή τους στον αγρό. Σπόρος με τη γενική έννοια είναι το προϊόν του εγγενούς πολλαπλασιασμού που χρησιμοποιείται ως πολλαπλασιαστικό υλικό. Σπόρος με τη βοτανική έννοια είναι το τελικό προϊόν εξέλιξης της γονιμοποίησης.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη γεωργία, σπόρος ονομάζεται το όργανο πολλαπλασιασμού των φυτών που χρησιμοποιείται για την εγκατάστασή τους στον αγρό (γενική έννοια — προϊόν του εγγενούς πολλαπλασιασμού που χρησιμοποιείται ως πολλαπλασιαστικό υλικό). Με τη βοτανική έννοια, σπόρος είναι το τελικό προϊόν εξέλιξης της γονιμοποίησης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ονομασία φυτών που παράγουν σπόρο
Ερώτηση: Πώς ονομάζονται τα φυτά που παράγουν σπόρο;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 191-192): «Όλα τα φυτά που παράγουν σπόρο ή σπόρους σε κλειστό όργανο, την ωοθήκη, ονομάζονται αγγειόσπερμα ή σπερματόφυτα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα φυτά που παράγουν σπόρο ή σπόρους μέσα σε κλειστό όργανο, την ωοθήκη, ονομάζονται αγγειόσπερμα ή σπερματόφυτα. Ο εγγενής τους πολλαπλασιασμός γίνεται στα άνθη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ομάδες ανάλυσης καθαρότητας σπόρου
Ερώτηση: Σε πόσες και ποιες ομάδες χωρίζεται ο σπόρος κατά την ανάλυση της καθαρότητας;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 193-194): «το δείγμα χωρίζεται σε τρεις ομάδες: α) Καθαρός σπόρος... β) Σπόρος άλλων ειδών, άλλων ποικιλιών. γ) Αδρανείς ύλες, όπως αγονιμοποίητα άνθη, κομμάτια φύλλων, περιβλήματα σπόρων, χώματα, πέτρες κ.ά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χωρίζεται σε τρεις ομάδες: α) καθαρός σπόρος (ώριμοι, ακέραιοι σπόροι του ίδιου είδους/ποικιλίας), β) σπόρος άλλων ειδών/ποικιλιών, γ) αδρανείς ύλες (αγονιμοποίητα άνθη, κομμάτια φύλλων, περιβλήματα σπόρων, χώματα, πέτρες κ.ά.).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Υπολογισμός ποσοστού καθαρού σπόρου
Ερώτηση: Πώς υπολογίζεται το ποσοστό του καθαρού σπόρου σε ένα δείγμα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 194): «Μετά την ανάλυση της καθαρότητας οι τρεις ομάδες ζυγίζονται και το βάρος κάθε ομάδας εκφράζεται ως ποσοστό του αρχικού βάρους του δείγματος, οπότε αυτόματα προκύπτει το ποσοστό του καθαρού σπόρου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετά την ανάλυση καθαρότητας, ζυγίζεται κάθε μία από τις τρεις ομάδες (καθαρός σπόρος, σπόρος άλλων ειδών/ποικιλιών, αδρανείς ύλες) και το βάρος της εκφράζεται ως ποσοστό του αρχικού βάρους του δείγματος· έτσι προκύπτει αυτόματα το ποσοστό του καθαρού σπόρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βλαστική και φυτρωτική ικανότητα
Ερώτηση: Τι ονομάζεται βλαστική ικανότητα του σπόρου; Τι ονομάζεται φυτρωτική ικανότητα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 194): «βλαστική ικανότητα ενός σπόρου καλείται η ικανότητα που έχει το έμβρυό του, όταν βρεθεί σε κατάλληλες συνθήκες, να αυξάνει και να αναπτύσσεται σε φυτάριο και φυτό όμοιο με το μητρικό.»
- Αυτούσιο (σελ. 194): «φύτρωμα ενός σπόρου ονομάζεται η έξοδος του βλαστιδίου από το έδαφος στο οποίο σπάρθηκε. Στην περίπτωση αυτή γίνεται λόγος για φυτρωτική ικανότητα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βλαστική ικανότητα ονομάζεται η ικανότητα του εμβρύου του σπόρου, όταν βρεθεί σε κατάλληλες συνθήκες, να αυξάνει και να αναπτύσσεται σε φυτάριο και φυτό όμοιο με το μητρικό· μετριέται ως ποσοστό σπόρων που τελικά βλάστησαν. Φυτρωτική ικανότητα ονομάζεται η ικανότητα εξόδου του βλαστιδίου από το έδαφος στο οποίο σπάρθηκε ο σπόρος, δηλαδή αφορά το φύτρωμα στο χωράφι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Δοκιμασίες βλαστικής ικανότητας
Ερώτηση: Πώς γίνονται οι δοκιμασίες της βλαστικής ικανότητας;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 195-196): «Οι δοκιμές της βλαστικής ικανότητας του πολλαπλασιαστικού υλικού (σπόρου σποράς) γίνονται σήμερα σε σύγχρονα βλαστήρια, στα οποία ρυθμίζονται οι άριστες συνθήκες βλάστησης, ανάλογα με το είδος του σπόρου... Κριτήριο της βλάστησης των σπόρων αποτελεί η διάτρηση του περιβλήματος από το ριζίδιο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γίνονται σε σύγχρονα βλαστήρια, όπου ρυθμίζονται οι άριστες συνθήκες βλάστησης ανάλογα με το είδος του σπόρου που εξετάζεται. Κριτήριο επιτυχούς βλάστησης θεωρείται η διάτρηση του περιβλήματος του σπόρου από το ριζίδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πότε ο σπόρος έχει υψηλή βλαστική ικανότητα
Ερώτηση: Πότε θεωρείται βέβαιο ότι ο σπόρος έχει υψηλή βλαστική ικανότητα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 196): «Για να έχει ο σπόρος υψηλή βλαστική ικανότητα θα πρέπει να έχει ωριμάσει κάτω από κανονικές συνθήκες, να έχει συγκομισθεί την κατάλληλη εποχή και με το κανονικό για το είδος του σπόρου ποσοστό υγρασίας και να έχει αποθηκευθεί με τις συνθήκες που αναφέρονται στο κεφ. 9.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν έχει ωριμάσει κάτω από κανονικές συνθήκες, έχει συγκομιστεί την κατάλληλη εποχή με το σωστό για το είδος ποσοστό υγρασίας, και έχει αποθηκευτεί με τις κατάλληλες συνθήκες. Αντίθετα, ο σπόρος έχει μικρή βλαστική ικανότητα αν δεν πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις ή αν έχει προσβληθεί από έντομα/ασθένειες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η έννοια του λήθαργου
Ερώτηση: Να αποδώσετε την έννοια του λήθαργου. Πότε λέμε ότι ο σπόρος βρίσκεται σε λήθαργο;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 197): «Λήθαργος ονομάζεται η "φυσιολογική" εκείνη κατάσταση στην οποία ο σπόρος δεν μπορεί να βλαστήσει, ακόμη και αν οι συνθήκες του περιβάλλοντος είναι ιδανικές για τη βλάστηση. Αποτελεί επομένως παρανόηση να θεωρείται ο λήθαργος ως μια περίοδος ανάπαυσης του σπόρου, όταν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για βλάστηση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λήθαργος είναι η φυσιολογική κατάσταση στην οποία ο σπόρος δεν μπορεί να βλαστήσει, ακόμη και αν οι συνθήκες περιβάλλοντος είναι ιδανικές για βλάστηση. Λέμε ότι ο σπόρος βρίσκεται σε λήθαργο ακριβώς όταν, παρότι έχει εξασφαλισμένο νερό, οξυγόνο και κατάλληλη θερμοκρασία, δεν βλαστάνει — δεν πρόκειται δηλαδή για απλή αναμονή λόγω έλλειψης συνθηκών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αιτίες λήθαργου
Ερώτηση: Ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες αιτίες λήθαργου;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 197-199): «α) Αδιαπέρατα περιβλήματα του σπόρου... β) Ανώριμο έμβρυο... γ) Χημικές ουσίες του σπόρου... οι παρεμποδιστικές για τη βλάστηση ενδογενείς χημικές ουσίες του σπόρου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο συνηθισμένες αιτίες είναι: α) τα αδιαπέρατα περιβλήματα του σπόρου (εμποδίζουν νερό, οξυγόνο, διοξείδιο του άνθρακα), β) το ανώριμο έμβρυο (φυσιολογική ανωριμότητα, παρότι η μορφολογική ανάπτυξη έχει ολοκληρωθεί), γ) οι παρεμποδιστικές ενδογενείς χημικές ουσίες του σπόρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι «σκληροί σπόροι»
Ερώτηση: Ποιοι ονομάζονται «σκληροί σπόροι»;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 197-198): «Σημαντικές εναποθέσεις σουμπερίνης, λιγνίνης ή κυτίνης όπως και άλλων ουσιών στα περιβλήματα των σπόρων είναι συνήθως το αίτιο του λήθαργου σε σπόρους μηδικής και τριφυλλιών. Οι σπόροι αυτοί είναι γνωστοί στα ψυχανθή ως "σκληροί" σπόροι.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκληροί σπόροι ονομάζονται στα ψυχανθή (π.χ. μηδική, τριφύλλια) οι σπόροι στους οποίους ο λήθαργος οφείλεται σε σημαντικές εναποθέσεις σουμπερίνης, λιγνίνης, κυτίνης και άλλων ουσιών στα περιβλήματά τους, που τα καθιστούν αδιαπέραστα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παρεμποδιστικές ενδογενείς ουσίες
Ερώτηση: Να αναφέρετε παρεμποδιστικές της βλάστησης, ενδογενείς ουσίες του σπόρου.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 198-199): «Οι παρεμποδιστικές ενδογενείς ουσίες που έχουν απομονωθεί στους σπόρους είναι ενώσεις της αμμωνίας, αλκαλοειδή (καφεΐνη, κοκαΐνη), διάφορα οργανικά οξέα, κουμαρίνη και παρασορβικό οξύ, αιθέρια έλαια και φαινολικές ενώσεις, αλλά και απλές σχετικά οργανικές ενώσεις χαμηλού μοριακού βάρους, όπως το υδροκυάνιο και το αιθυλένιο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέτοιες ουσίες είναι ενώσεις της αμμωνίας, αλκαλοειδή (π.χ. καφεΐνη, κοκαΐνη), διάφορα οργανικά οξέα, κουμαρίνη, παρασορβικό οξύ, αιθέρια έλαια, φαινολικές ενώσεις, καθώς και απλές οργανικές ενώσεις χαμηλού μοριακού βάρους όπως το υδροκυάνιο και το αιθυλένιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χημικά μέσα διακοπής λήθαργου
Ερώτηση: Να αναφέρετε χημικά μέσα που χρησιμοποιούνται για τη διακοπή του λήθαργου.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 199): «Για τη διακοπή του λήθαργου χρησιμοποιούνται επίσης χημικά μέσα, όπως θειικό και υδροχλωρικό οξύ, ακετόνη, αλκοόλες και νιτρικό κάλιο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρησιμοποιούνται θειικό οξύ, υδροχλωρικό οξύ, ακετόνη, αλκοόλες και νιτρικό κάλιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Διακοπή λήθαργου στη φύση
Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορεί να διακοπεί ο λήθαργος των σπόρων στη φύση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 199): «Η διάρρηξη των περιβλημάτων των σπόρων που ληθαργούν, επιτυγχάνεται στη φύση με την επίδραση εναλλασσόμενων συνθηκών υγρασίας και ξηρασίας, υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών, πυρκαγιών, διόδου των σπόρων μέσω των στομάχων των ζώων, εξαιτίας δράσης της οξύτητας του εδάφους, προσβολών από μικροοργανισμούς κ.ά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη φύση ο λήθαργος διακόπτεται με εναλλασσόμενες συνθήκες υγρασίας-ξηρασίας, με εναλλαγή υψηλών-χαμηλών θερμοκρασιών, με πυρκαγιές, με τη δίοδο των σπόρων μέσα από το στομάχι ζώων, με τη δράση της οξύτητας του εδάφους, με προσβολές μικροοργανισμών, ή απλώς με την πάροδο συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος χωρίς καμία παρέμβαση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Αναγκαιότητα απολύμανσης σπόρου
Ερώτηση: Γιατί πρέπει ο σπόρος να απολυμαίνεται;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 199): «Οι σπόροι πρέπει να είναι απαλλαγμένοι από μικροοργανισμούς, κυρίως μύκητες και έντομα... Για να προστατευθεί ο σπόρος από τους μικροοργανισμούς που έχει πάνω του ή που θα συναντήσει στο έδαφος μετά τη σπορά και κατά τη διάρκεια της βλάστησης και οι οποίοι συνήθως προκαλούν σάπισμα του σπόρου ή του νεαρού φυταρίου, γίνεται υποχρεωτικά απολύμανση του σπόρου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρέπει να απολυμαίνεται γιατί οι σπόροι πρέπει να είναι απαλλαγμένοι από μικροοργανισμούς (κυρίως μύκητες και έντομα), οι οποίοι είτε βρίσκονται ήδη πάνω τους είτε θα συναντηθούν στο έδαφος μετά τη σπορά, και συνήθως προκαλούν σάπισμα του σπόρου ή του νεαρού φυταρίου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μεγάλοι έναντι μικρών σπόρων
Ερώτηση: Πλεονεκτούν ή όχι οι μεγάλοι σπόροι έναντι των μικρών κατά τη βλάστηση;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 201-202): «Μικροί σπόροι δίνουν μικρότερα και πιο αδύνατα φυτά... Ορισμένα πειραματικά δεδομένα έδειξαν ότι το πλεονέκτημα των μεγάλων σπόρων εξαντλείται στην πρώτη ανάπτυξη των φυτών, χωρίς να επηρεάζει τις τελικές αποδόσεις.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μεγάλοι σπόροι έχουν ένα σχετικό πλεονέκτημα στα πρώτα στάδια (τα μικρά δίνουν πιο αδύνατα φυτά με δυσκολότερο φύτρωμα), αλλά, όπως δείχνουν πειραματικά δεδομένα, το πλεονέκτημα αυτό εξαντλείται στην πρώτη ανάπτυξη και δεν επηρεάζει τις τελικές αποδόσεις — μπορεί μάλιστα να αντισταθμιστεί από τον μεγαλύτερο πληθυσμό φυτών που δίνει το ίδιο βάρος μικρών σπόρων. Σε ειδικές συνθήκες (βαθύτερη σπορά, δύσκολος καιρός) προτιμώνται οι μεγάλοι σπόροι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Προβλήματα ανομοιόμορφου σπόρου
Ερώτηση: Τι προβλήματα δημιουργούνται στην καλλιέργεια όταν σπέρνονται ανομοιόμορφοι σπόροι;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 202): «Όταν σπέρνονται σπόροι ανομοιόμορφοι (μεγάλοι και μικροί), το φύτρωμά τους δεν θα είναι σύγχρονο και τα φυτά που θα προκύψουν θα είναι άλλα μικρά και άλλα μεγαλύτερα, με αποτέλεσμα τα τελευταία να ανταγωνίζονται τα πρώτα... Ο ανομοιόμορφος σπόρος δημιουργεί προβλήματα στις σπαρτικές μηχανές κατά τη ρύθμιση της ποσότητας του σπόρου στο στρέμμα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φύτρωμα δεν είναι σύγχρονο, προκύπτουν φυτά διαφορετικού μεγέθους που ανταγωνίζονται μεταξύ τους (τα αδύνατα εξοντώνονται από τα δυνατά), μειώνεται ο τελικός αριθμός φυτών, δημιουργούνται φυτά με διαφορετικές ανάγκες σε πότισμα/λίπανση/καταπολέμηση εχθρών-ασθενειών και διαφορετικό χρόνο ωρίμανσης, ενώ δημιουργούνται και προβλήματα στις σπαρτικές μηχανές κατά τη ρύθμιση της ποσότητας σπόρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Βλαστική ικανότητα σπόρου ενός έτους έναντι δέκα ετών
Ερώτηση: Είναι ίδια η βλαστική ικανότητα σε ένα σπόρο ηλικίας ενός έτους και σε ένα σπόρο ηλικίας δέκα ετών; Γιατί;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 204): «Με την πάροδο των ετών το ποσοστό των σπόρων που διατηρούν την βλαστική τους ικανότητα μειώνεται, γιατί εξαντλούνται οι αποθησαυριστικές ουσίες και μειώνεται η ζωτικότητά τους, αφού οι σπόροι ως ζωντανοί οργανισμοί συνεχίζουν να αναπνέουν.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, δεν είναι ίδια — γενικά μειώνεται με την ηλικία. Ο σπόρος ενός έτους αναμένεται να έχει υψηλότερη βλαστική ικανότητα από τον σπόρο δέκα ετών, γιατί με την πάροδο των ετών εξαντλούνται οι αποθησαυριστικές ουσίες του σπόρου και μειώνεται η ζωτικότητά του, αφού ο σπόρος, ως ζωντανός οργανισμός, συνεχίζει να αναπνέει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φάσεις πορείας βλάστησης του σπόρου
Ερώτηση: Να αναφέρετε τις διάφορες φάσεις κατά την πορεία βλάστησης του σπόρου.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 205): «Κωδικοποιημένες οι διάφορες φάσεις κατά την πορεία βλάστησης των σπόρων είναι: • Ενυδάτωση (διάβρεξη). • Ενεργοποίηση ενζυμικών συστημάτων. • Μεταβολική δραστηριότητα. • Επιμήκυνση του άξονα του εμβρύου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι φάσεις είναι: ενυδάτωση (διάβρεξη), ενεργοποίηση ενζυμικών συστημάτων, μεταβολική δραστηριότητα, και επιμήκυνση του άξονα του εμβρύου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Παράγοντες διάβρεξης/ενυδάτωσης σπόρου
Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η διάβρεξη ή ενυδάτωση του σπόρου;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 205): «Η διάβρεξη εξαρτάται: α) Από την επάρκεια νερού στο περίβλημα του σπόρου β) Από τη φύση των περιβλημάτων του σπόρου γ) Από τη σύσταση των σπόρων και δ) Από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξαρτάται: α) από την επάρκεια νερού στο περίβλημα του σπόρου, β) από τη φύση των περιβλημάτων του σπόρου, γ) από τη σύσταση των σπόρων, δ) από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φύτρωμα αραβοσίτου και σιταριού
Ερώτηση: Πώς φυτρώνει ο αραβόσιτος και πώς το σιτάρι;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 206-207): «Στην πρώτη ομάδα... επιμηκύνονται προς τα κάτω η πρωτογενής εμβρυακή ρίζα και προς τα πάνω το πτερίδιο μαζί με το κολεόπτιλο και το πρώτο μεσογονάτιο διάστημα... ανήκουν από τα σιτηρά ο αραβόσιτος, η βρώμη και το σόργο... Στη δεύτερη ομάδα... δεν επιμηκύνεται επομένως κατά το φύτρωμα το πρώτο μεσογονάτιο διάστημα... ανήκουν από τα σιτηρά το σιτάρι (μαλακό και σκληρό), το κριθάρι και η σίκαλη.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο αραβόσιτος ανήκει στην πρώτη ομάδα μονοκότυλων: κατά το φύτρωμα επιμηκύνονται προς τα κάτω η πρωτογενής εμβρυακή ρίζα και προς τα πάνω το πτερίδιο μαζί με το κολεόπτιλο ΚΑΙ το πρώτο μεσογονάτιο διάστημα. Το σιτάρι ανήκει στη δεύτερη ομάδα: επιμηκύνονται η ρίζα και το πτερίδιο με το κολεόπτιλο, αλλά το πρώτο μεσογονάτιο διάστημα ΔΕΝ επιμηκύνεται, γι' αυτό το φύτρωμά του γίνεται πιο δύσκολα από αυτό του αραβοσίτου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τρόπος φυτρώματος μηδικής και ρεβιθιών
Ερώτηση: Μπορείτε να περιγράψετε τον τρόπο φυτρώματος στη μηδική και τα ρεβίθια;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 208): «Στην υπέργεια βλάστηση... επιμηκύνονται προς τα κάτω το ριζίδιο και προς τα πάνω το υποκοτύλιο. Αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού, είναι να βγαίνουν οι κοτύλες από το έδαφος... Η υπέργεια αυτή βλάστηση που συμβαίνει π.χ. στο φασόλι, την μηδική...»
- Αυτούσιο (σελ. 209-210): «Στην υπόγεια βλάστηση, το υποκοτύλιο μένει χωρίς ανάπτυξη ή αναπτύσσεται ελάχιστα και οι κοτύλες μένουν μέσα στο έδαφος... η έξοδος του βλαστού από το έδαφος γίνεται με τη μεγάλη ανάπτυξη του επικοτυλίου... Στον υπόγειο τύπο βλάστησης των δικότυλων φυτών ανήκουν τα κουκιά, ο βίκος, τα μπιζέλια, τα λαθούρια, τα ρεβίθια...»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μηδική βλαστάνει με τον τύπο της υπέργειας βλάστησης: επιμηκύνονται προς τα κάτω το ριζίδιο και προς τα πάνω το υποκοτύλιο, με αποτέλεσμα οι κοτύλες να βγαίνουν από το έδαφος (και αργότερα να πρασινίζουν και να φωτοσυνθέτουν). Τα ρεβίθια βλαστάνουν με τον τύπο της υπόγειας βλάστησης: το υποκοτύλιο δεν αναπτύσσεται σχεδόν καθόλου, οι κοτύλες μένουν μέσα στο έδαφος, και η έξοδος του βλαστού γίνεται με ανάπτυξη του επικοτυλίου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επάρκεια εδάφους σε νερό και φύτρωμα
Ερώτηση: Να αναφέρετε πώς ο παράγοντας «επάρκεια του εδάφους σε νερό» επηρεάζει το φύτρωμα.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 210): «Γενικά, έλλειψη εδαφικής υγρασίας μειώνει και τη βλαστική ικανότητα και την ταχύτητα βλάστησης και δημιουργούνται έτσι σοβαρά καλλιεργητικά προβλήματα, όπως καθυστέρηση και ανομοιομορφία φυτρώματος, μικρή πυκνότητα πληθυσμού κ.ά. Όταν ο σπόρος βρεθεί σε έδαφος ξερό δεν μπορεί να βλαστήσει και σιγά-σιγά καταστρέφεται.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η έλλειψη εδαφικής υγρασίας μειώνει τη βλαστική ικανότητα και την ταχύτητα βλάστησης, προκαλώντας καθυστέρηση και ανομοιομορφία φυτρώματος και μικρή πυκνότητα πληθυσμού. Σε τελείως ξερό έδαφος ο σπόρος δεν μπορεί να βλαστήσει και σιγά-σιγά καταστρέφεται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Θερμοκρασία και φύτρωμα βαμβακιού
Ερώτηση: Πώς η θερμοκρασία επηρεάζει το φύτρωμα του σπόρου του βαμβακιού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 211): «Για να φυτρώσει ο σπόρος του βαμβακιού π.χ. χρειάζεται ελάχιστη θερμοκρασία εδάφους 15°C. Εάν η θερμοκρασία βρίσκεται σ' αυτά τα επίπεδα το φύτρωμα θα γίνει σε 8-10 ημέρες, εάν η θερμοκρασία είναι υψηλότερη το φύτρωμα θα γίνει σε 5-6 ημέρες, ενώ εάν η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη... το φύτρωμα θα καθυστερήσει και θα απαιτηθούν μέχρι και τρεις εβδομάδες για να ολοκληρωθεί.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο σπόρος του βαμβακιού χρειάζεται ελάχιστη θερμοκρασία εδάφους 15°C· σε αυτή τη θερμοκρασία το φύτρωμα γίνεται σε 8-10 ημέρες, σε υψηλότερη θερμοκρασία σε 5-6 ημέρες, ενώ σε χαμηλότερη θερμοκρασία καθυστερεί σημαντικά, φτάνοντας έως και τρεις εβδομάδες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Απαιτήσεις σπόρων σε οξυγόνο και CO2
Ερώτηση: Ποιες είναι οι απαιτήσεις των περισσοτέρων σπόρων σε οξυγόνο και σε διοξείδιο του άνθρακα για να βλαστήσουν;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 212): «Οι περισσότεροι σπόροι για να βλαστήσουν χρειάζονται περίπου 20% οξυγόνο, ενώ ορισμένοι βλαστάνουν πιο εύκολα σε ακόμη μεγαλύτερες συγκεντρώσεις. Υψηλές συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO2), μεγαλύτερες από 0,03%... σε άλλες, όπως π.χ. στο κριθάρι, εμποδίζουν τη βλάστηση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι περισσότεροι σπόροι χρειάζονται περίπου 20% οξυγόνο για να βλαστήσουν (μερικοί βλαστάνουν πιο εύκολα σε ακόμη μεγαλύτερες συγκεντρώσεις). Όσον αφορά το διοξείδιο του άνθρακα, συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 0,03% άλλοτε δεν επηρεάζουν τη βλάστηση (ιδίως αν το οξυγόνο διατηρείται στο 20%), άλλοτε την εμποδίζουν (π.χ. στο κριθάρι), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. υπόγειο τριφύλλι) την προάγουν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Κατηγορίες φυτών ανάλογα με τις απαιτήσεις σε φως
Ερώτηση: Σε πόσες και ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα φυτά ανάλογα με τις απαιτήσεις τους σε φως, για να βλαστήσουν οι σπόροι τους;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 212): «τα φυτά διακρίνονται σε τέσσερις κατηγορίες: 1. Φυτά σκοτοβλαστικά, απαιτούν σκοτάδι για τη βλάστηση. 2. Φυτά φωτοβλαστικά, απαιτούν συνεχές φως για τη βλάστηση. 3. Φυτά αδιάφορα στην παρουσία ή απουσία φωτισμού. 4. Φυτά που βλαστάνουν μετά από φωτισμό μικρής διάρκειας.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διακρίνονται σε τέσσερις κατηγορίες: 1) σκοτοβλαστικά (απαιτούν σκοτάδι), 2) φωτοβλαστικά (απαιτούν συνεχές φως), 3) αδιάφορα στην παρουσία ή απουσία φωτισμού (σε αυτή ανήκουν τα περισσότερα καλλιεργούμενα φυτά), 4) φυτά που βλαστάνουν μετά από φωτισμό μικρής διάρκειας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Επιτυχημένο φύτρωμα
Ερώτηση: Πότε το φύτρωμα θεωρείται επιτυχημένο; Τι προεξοφλείται από ένα επιτυχημένο φύτρωμα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 213): «Επιτυχημένο είναι το φύτρωμα, όταν το μεγαλύτερο ποσοστό των σπόρων που σπάρθηκαν φύτρωσε, σε σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα και έδωσε εύρωστα και υγιή φυτά.»
- Αυτούσιο (σελ. 213): «Κανονικό και επιτυχημένο φύτρωμα προεξοφλεί σε μεγάλο ποσοστό την πετυχημένη έκβαση της καλλιέργειας και υψηλές αποδόσεις.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φύτρωμα θεωρείται επιτυχημένο όταν το μεγαλύτερο ποσοστό των σπαρμένων σπόρων φύτρωσε σε σχετικά σύντομο χρόνο και έδωσε εύρωστα και υγιή φυτά, χωρίς κενά στον αγρό. Ένα επιτυχημένο φύτρωμα προεξοφλεί σε μεγάλο βαθμό την επιτυχή έκβαση της καλλιέργειας και υψηλές αποδόσεις, ενώ το κακό φύτρωμα συνεπάγεται επιπλέον έξοδα για επανασπορά, ανομοιόμορφα φυτά και χαμηλές αποδόσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Μέθοδοι αγενούς πολλαπλασιασμού
Ερώτηση: Ποιες είναι οι μέθοδοι του αγενούς πολλαπλασιασμού;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 214): «Σήμερα, οι δενδρώδεις καλλιέργειες πολλαπλασιάζονται αγενώς με μοσχεύματα, καταβολάδες, παραφυάδες και εμβολιασμό. Για ορισμένα είδη ο πολλαπλασιασμός γίνεται και με ιστοκαλλιέργεια.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μέθοδοι είναι: μοσχεύματα, καταβολάδες, παραφυάδες, εμβολιασμός και ιστοκαλλιέργεια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Χειμερινά και θερινά μοσχεύματα
Ερώτηση: Τι είναι τα χειμερινά και τι τα θερινά μοσχεύματα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 215): «το μόσχευμα είναι είτε κομμάτι ώριμου βλαστού, που λαμβάνεται μετά το τέλος της βλαστικής περιόδου, οπότε έχουμε τα χειμερινά μοσχεύματα ή μοσχεύματα σκληρού ξύλου, είτε κομμάτι από άγουρο βλαστό της τρέχουσας βλαστικής περιόδου, οπότε έχουμε τα θερινά μοσχεύματα ή μοσχεύματα μαλακού ξύλου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χειμερινά μοσχεύματα (ή μοσχεύματα σκληρού ξύλου) είναι κομμάτια ώριμου βλαστού, που λαμβάνονται μετά το τέλος της βλαστικής περιόδου. Τα θερινά μοσχεύματα (ή μοσχεύματα μαλακού ξύλου) είναι κομμάτια από άγουρο βλαστό της τρέχουσας βλαστικής περιόδου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Φυλλοφόρα μοσχεύματα
Ερώτηση: Ποια ονομάζονται φυλλοφόρα μοσχεύματα;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 215): «Αν ο ετήσιος βλαστός έχει και φύλλα έχουμε φυλλοφόρα μοσχεύματα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυλλοφόρα ονομάζονται τα μοσχεύματα στα οποία ο ετήσιος βλαστός που χρησιμοποιείται έχει και φύλλα επάνω του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ευκολία πολλαπλασιασμού με καταβολάδες
Ερώτηση: Γιατί είναι σχετικά εύκολος ο τρόπος πολλαπλασιασμού με καταβολάδες;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 215): «Ο τρόπος αυτός πολλαπλασιασμού είναι εύκολος και οι καταβολάδες έχουν συνήθως μεγάλη επιτυχία γιατί την ώρα που ριζοβολούν δέχονται θρεπτικές ουσίες και νερό από το μητρικό φυτό και μάλιστα χωρίς να απαιτούν ειδικά δαπανηρά συστήματα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι εύκολος γιατί, όσο ο βλαστός ριζοβολεί, συνεχίζει να δέχεται θρεπτικές ουσίες και νερό από το μητρικό φυτό, χωρίς να απαιτούνται ειδικά και δαπανηρά συστήματα — γι' αυτό οι καταβολάδες έχουν συνήθως μεγάλη επιτυχία (μειονέκτημα είναι ότι εφαρμόζεται μόνο σε ορισμένα είδη και δίνει περιορισμένο αριθμό φυτών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Λήψη παραφυάδων από το μητρικό δένδρο
Ερώτηση: Πότε και πώς λαμβάνονται από το μητρικό δένδρο οι παραφυάδες;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 216): «Κόβονται από τα μητρικά δένδρα το Φεβρουάριο ή Μάρτιο με αξίνα ή άλλο κοφτερό εργαλείο και με τρόπο τέτοιο ώστε μαζί με το νεαρό βλαστό να βγαίνουν και ρίζες. Ακολουθεί η φύτευσή τους στο δενδρώνα στην οριστική τους θέση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κόβονται από το μητρικό δένδρο τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο, με αξίνα ή άλλο κοφτερό εργαλείο, με τρόπο τέτοιο ώστε μαζί με τον νεαρό βλαστό να βγαίνουν και ρίζες· στη συνέχεια φυτεύονται στον δενδρώνα, στην οριστική τους θέση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ενοφθαλμισμός και εγκεντρισμός
Ερώτηση: Τι ονομάζεται ενοφθαλμισμός και τι εγκεντρισμός;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 216): «Αν το εμβόλιο είναι ένας οφθαλμός με ένα κομμάτι φλοιού ο εμβολιασμός λέγεται ενοφθαλμισμός, ενώ αν είναι κομμάτι βλαστού με δύο ή περισσότερους οφθαλμούς ο εμβολιασμός λέγεται εγκεντρισμός.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενοφθαλμισμός ονομάζεται ο εμβολιασμός στον οποίο το εμβόλιο είναι ένας οφθαλμός με ένα κομμάτι φλοιού. Εγκεντρισμός ονομάζεται ο εμβολιασμός στον οποίο το εμβόλιο είναι κομμάτι βλαστού με δύο ή περισσότερους οφθαλμούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πότε είναι εύκολος ο εμβολιασμός
Ερώτηση: Πότε είναι εύκολος ο εμβολιασμός;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 216): «Η ικανότητα του εμβολίου να ενώνεται με το υποκείμενο δεν είναι δυνατή σε όλες τις περιπτώσεις. Γίνεται εύκολα όταν συνδυάζονται άτομα που ανήκουν στο ίδιο είδος (μηλιά-μηλιά, ροδακινιά-ροδακινιά), ενώ οι συνδυασμοί ατόμων που ανήκουν σε διαφορετικά είδη επιτυγχάνουν μόνο για ορισμένα συγγενικά είδη (ροδακινιά-αμυγδαλιά, αχλαδιά-κυδωνιά).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο εμβολιασμός γίνεται εύκολα όταν συνδυάζονται άτομα του ίδιου είδους (π.χ. μηλιά-μηλιά, ροδακινιά-ροδακινιά)· όταν πρόκειται για διαφορετικά είδη, επιτυγχάνει μόνο για ορισμένα συγγενικά είδη (π.χ. ροδακινιά-αμυγδαλιά, αχλαδιά-κυδωνιά). Σε περίπτωση ασυμφωνίας εμβολίου-υποκειμένου εμφανίζεται εξόγκωμα στο σημείο εμβολιασμού ή, σε ακραίες περιπτώσεις, ξήρανση του εμβολίου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Πολλαπλασιασμός με ιστοκαλλιέργεια
Ερώτηση: Πώς γίνεται ο πολλαπλασιασμός με την ιστοκαλλιέργεια;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (σελ. 217): «Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται συνήθως οι κορυφές των βλαστών (μεριστώματα) και γι' αυτό η μέθοδος λέγεται μεριστωματική καλλιέργεια. Τα μέρη του φυτού απομονώνονται από το μητρικό κάτω από ασηπτικές συνθήκες, τοποθετούνται σε κατάλληλο θρεπτικό υπόστρωμα, σε δοκιμαστικούς σωλήνες ή κωνικές φιάλες και πολύ σύντομα αναγεννούν διάφορα φυτικά όργανα (ρίζες, βλαστούς) και δίνουν πλήρη φυτά.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρησιμοποιούνται συνήθως οι κορυφές των βλαστών (μεριστώματα), γι' αυτό η μέθοδος λέγεται και μεριστωματική καλλιέργεια. Τα μέρη αυτά απομονώνονται από το μητρικό φυτό κάτω από ασηπτικές συνθήκες, τοποθετούνται σε κατάλληλο θρεπτικό υπόστρωμα (δοκιμαστικοί σωλήνες ή κωνικές φιάλες) και σύντομα αναγεννούν φυτικά όργανα (ρίζες, βλαστούς), δίνοντας πλήρη φυτά. Χρησιμοποιείται εμπορικά για μαζική παραγωγή φυτών, όπως υποκείμενα μηλιάς και εσπεριδοειδών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
