Λύσεις — Τα Καλλιεργούμενα Φυτά (σελ. 521-525) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Τα Καλλιεργούμενα Φυτά (σελ. 521-525) – ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Τα Καλλιεργούμενα Φυτά

Λύσεις στις 108 ερωτήσεις του κεφαλαίου: σιτηρά, ψυχανθή, βιομηχανικά φυτά (βαμβάκι, ζαχαρότευτλα, καπνός), χορτοδοτικά, κλωστικά και ελαιούχα φυτά, αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά, λαχανικά (βολβώδη, υπαίθρου, θερμοκηπίου) και δενδρώδεις καλλιέργειες (εσπεριδοειδή, μηλοειδή, πυρηνόκαρπα, ακρόδρυα, αμπέλι, ελιά, συκιά, φράουλα).

Στάδια ανάπτυξης σιτηρών

Ερώτηση: Πώς εναλλάσσονται τα στάδια ανάπτυξης των σιτηρών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 445-446): «Λίγο μετά το φύτρωμα αρχίζουν να σχηματίζονται τα πρώτα φύλλα... ενώ παράλληλα αρχίζει και το αδέλφωμα... αρχίζει η ανάπτυξη του φυτού σε ύψος, γνωστή ως καλάμωμα... αρχίζει να εμφανίζεται η ταξιανθία (στάχυς)... Η πλήρης εμφάνιση της ταξιανθίας είναι γνωστή ως ξεστάχυασμα... ξεκινά η άνθηση... Μετά τη γονιμοποίηση ξεκινά το γέμισμα των καρπών... μέχρι να φθάσει στη φυσιολογική ωρίμανση. Μετά ξεκινά μια φάση απώλειας νερού... οι καρποί φθάνουν στην οικονομική ωρίμανση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα στάδια ανάπτυξης των σιτηρών ακολουθούν σταθερή σειρά: μετά το φύτρωμα σχηματίζονται τα πρώτα φύλλα και αρχίζει το αδέλφωμα (ανάπτυξη δευτερευόντων στελεχών από τη βάση)· ακολουθεί το καλάμωμα (επιμήκυνση των μεσογονατίων, αύξηση σε ύψος)· μετά εμφανίζεται η ταξιανθία (στάχυς), με πλήρη εμφάνισή της να λέγεται ξεστάχυασμα· λίγες μέρες μετά ξεκινά η άνθηση· μετά τη γονιμοποίηση ξεκινά το γέμισμα των καρπών μέχρι τη φυσιολογική ωρίμανση· τέλος, μια φάση απώλειας νερού και γρήγορης γήρανσης οδηγεί σε 10-15 ημέρες στην οικονομική ωρίμανση, οπότε οι καρποί είναι έτοιμοι για συγκομιδή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ψυχρόφιλα και θερμόφιλα σιτηρά

Ερώτηση: Ποια είναι τα ψυχρόφιλα και ποια τα θερμόφιλα σιτηρά και πότε σπέρνονται στη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 446-449): «Ανάλογα με την εποχή σποράς τους στη χώρα μας, τα σιτηρά χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τα χειμωνιάτικα και τα ανοιξιάτικα σιτηρά.» «10.1.1 Τα χειμωνιάτικα σιτηρά. Σπέρνονται από τα μέσα φθινοπώρου μέχρι τις αρχές του χειμώνα... Εδώ ανήκουν το μαλακό και το σκληρό σιτάρι, το κριθάρι, η βρώμη και η σίκαλη.» «10.1.2 Τα ανοιξιάτικα σιτηρά. Σπέρνονται από τις αρχές της άνοιξης... Εδώ ανήκουν ο αραβόσιτος, το ρύζι, το σόργο και το κεχρί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ψυχρόφιλα (χειμωνιάτικα) σιτηρά είναι το μαλακό και το σκληρό σιτάρι, το κριθάρι, η βρώμη και η σίκαλη· σπέρνονται από τα μέσα φθινοπώρου μέχρι τις αρχές του χειμώνα. Τα θερμόφιλα (ανοιξιάτικα) σιτηρά είναι ο αραβόσιτος, το ρύζι, το σόργο και το κεχρί· σπέρνονται από τις αρχές της άνοιξης (τέλη Μαρτίου-αρχές Απριλίου) μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις καρπών χειμωνιάτικων σιτηρών

Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιούνται οι καρποί των χειμωνιάτικων σιτηρών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 447-448): «Ο καρπός του μαλακού σιταριού χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για ανθρώπινη κατανάλωση... στην αρτοποιία, στη ζαχαροπλαστική, στη μαγειρική... Ο καρπός του σκληρού σιταριού αλέθεται και από το σκληρό προϊόν (σιμιγδάλι) παράγονται τα διάφορα ζυμαρικά.» «Ο καρπός του κριθαριού χρησιμοποιείται για κτηνοτροφή ή για παραγωγή μπύρας... Ο καρπός [της βρώμης] χρησιμοποιείται ως κτηνοτροφή... Ο αλεσμένος καρπός [της σίκαλης] χρησιμοποιείται για παραγωγή αρτοσκευασμάτων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μαλακό σιτάρι χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για ανθρώπινη κατανάλωση (αλεύρι για αρτοποιία, ζαχαροπλαστική, μαγειρική, βιομηχανία τροφίμων)· το σκληρό σιτάρι δίνει σιμιγδάλι για ζυμαρικά. Το κριθάρι χρησιμοποιείται για κτηνοτροφή, για παραγωγή μπύρας ή αλεύρι ανάμικτο με σιταρένιο. Η βρώμη χρησιμοποιείται κυρίως ως κτηνοτροφή (μόνοπλα ζώα, όπως τα άλογα), και αλλού για αλκοολούχα ποτά. Η σίκαλη αλέθεται για αρτοσκευάσματα, πάντα σε ανάμιξη με αλεύρι μαλακού σιταριού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις καρπών ανοιξιάτικων σιτηρών

Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιούνται οι καρποί των ανοιξιάτικων σιτηρών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 448-450): «Ο καρπός [του αραβοσίτου] χρησιμοποιείται κυρίως ως κτηνοτροφή και πτηνοτροφή, αλλά έχει και πολλές άλλες χρήσεις... Το ρύζι καλλιεργείται ευρύτατα για τον καρπό του, που χρησιμεύει ως βάση διατροφής... Ο καρπός [του σόργου] χρησιμοποιείται ως κτηνοτροφή, αλλά και για ανθρώπινη κατανάλωση... Ο καρπός [του κεχριού] χρησιμοποιείται για ανθρώπινη διατροφή... και για πτηνοτροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο καρπός του αραβοσίτου χρησιμοποιείται κυρίως ως κτηνοτροφή/πτηνοτροφή, αλλά και για ανθρώπινη κατανάλωση (γλυκοκαλάμποκο, ποπ-κορν, αλευροποιημένος) και σε πολλές βιομηχανικές χρήσεις. Ο καρπός του ρυζιού χρησιμεύει ως βάση διατροφής για πάνω από 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους, κυρίως αυτούσιος. Ο καρπός του σόργου χρησιμοποιείται ως κτηνοτροφή, αλλά και για ανθρώπινη κατανάλωση (αλεύρι, σούπες, χυλός) στις φτωχότερες χώρες. Ο καρπός του κεχριού χρησιμοποιείται για ανθρώπινη διατροφή (αυτούσιος ή αλεσμένος) και για πτηνοτροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σιτηρά για φυτική μάζα

Ερώτηση: Ποια σιτηρά καλλιεργούνται και για την παραγωγή φυτικής μάζας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 448-449): «Σκοπός της καλλιέργειας αραβοσίτου είναι κυρίως η παραγωγή καρπού και δευτερευόντως η παραγωγή φυτικής μάζας... Ένα είδος σόργου (σόργο του Σουδάν) καλλιεργείται για φυτική μάζα που χορηγείται χλωρή, ενσιρωμένη ή αποξηραμένη, ως κτηνοτροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο αραβόσιτος καλλιεργείται δευτερευόντως (μετά την παραγωγή καρπού) και για φυτική μάζα, που θερίζεται ολόκληρος και υφίσταται ενσίρωση για κτηνοτροφή γαλακτοπαραγωγών αγελάδων. Επίσης το σόργο του Σουδάν (ένα ξεχωριστό είδος σόργου) καλλιεργείται ειδικά για φυτική μάζα, που χορηγείται χλωρή, ενσιρωμένη ή αποξηραμένη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασία καρπών ψυχανθών στη διατροφή

Ερώτηση: Ποια η σημασία των καρπών των ψυχανθών από πλευράς διατροφής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 450): «Τα ψυχανθή είναι μια σημαντική οικογένεια φυτών για τη διατροφή του ανθρώπου και των ζώων. Οι καρποί τους είναι πλούσιοι σε πρωτεΐνες και άμυλο, ορισμένοι και σε λάδι... ορισμένα είδη τους, όπως η φακή, τα κουκιά και τα μπιζέλια, είναι μεταξύ των πρώτων που εξημερώθηκαν από τον άνθρωπο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι καρποί των ψυχανθών είναι πλούσιοι σε πρωτεΐνες και άμυλο, ορισμένοι και σε λάδι, γι' αυτό αποτελούν σημαντική βάση διατροφής για τον άνθρωπο και τα ζώα. Έχουν αποτελέσει, όπως τα σιτηρά, τη βάση διατροφής πολλών λαών της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, και ορισμένα είδη (φακή, κουκιά, μπιζέλια) είναι μεταξύ των πρώτων φυτών που εξημερώθηκαν από τον άνθρωπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ριζόβια

Ερώτηση: Τι είναι τα ριζόβια και τι προσφέρουν στα ψυχανθή;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 450): «Κοινό χαρακτηριστικό όλων των καλλιεργούμενων ψυχανθών είναι η συμβίωσή τους με βακτήρια του εδάφους (ριζόβια) τα οποία μπορούν και δεσμεύουν το άζωτο της ατμόσφαιρας. Τα ριζόβια δημιουργούν εξογκώματα (φυμάτια) στις ρίζες των ψυχανθών... Με τη συμβίωση αυτή τα ψυχανθή εκμεταλλεύονται το άζωτο των βακτηρίων για την ανόργανη διατροφή τους και έτσι δεν χρειάζονται λίπανση με άζωτο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ριζόβια είναι βακτήρια του εδάφους που συμβιώνουν με τις ρίζες των ψυχανθών, δημιουργώντας εξογκώματα (φυμάτια) στις ρίζες, και έχουν την ικανότητα να δεσμεύουν το άζωτο της ατμόσφαιρας. Με αυτή τη συμβίωση τα ψυχανθή εκμεταλλεύονται το άζωτο των βακτηρίων για την ανόργανη διατροφή τους και δεν χρειάζονται αζωτούχα λίπανση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασία ψυχανθών στη γονιμότητα εδάφους

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία των ψυχανθών στη γονιμότητα του εδάφους;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 450): «Πολλές φορές μάλιστα εμπλουτίζουν με άζωτο τα χωράφια στα οποία καλλιεργούνται και έτσι βελτιώνουν σημαντικά τη γονιμότητα των εδαφών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επειδή τα ψυχανθή, μέσω της συμβίωσής τους με τα ριζόβια, δεσμεύουν το ατμοσφαιρικό άζωτο, πολλές φορές εμπλουτίζουν με άζωτο τα χωράφια στα οποία καλλιεργούνται, βελτιώνοντας έτσι σημαντικά τη γονιμότητα των εδαφών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καρποί ψυχανθών

Ερώτηση: Περιγράψατε τους καρπούς των ψυχανθών.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 450): «Οι καρποί είναι λοβοί που περιέχουν 1-2 (φακή) ή περισσότερα σπέρματα (κουκιά, φασόλια, κτλ.). Η αναπαραγωγική ανάπτυξη (άνθηση, καρπόδεση και ωρίμανση) προχωρά ταυτόχρονα με τη βλαστική... μέχρι την ωρίμανση, οπότε ξεραίνονται τα φύλλα και οι λοβοί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι καρποί των ψυχανθών είναι λοβοί, που περιέχουν 1-2 σπέρματα (όπως στη φακή) ή περισσότερα (όπως στα κουκιά και τα φασόλια). Η αναπαραγωγική ανάπτυξη (άνθηση, καρπόδεση, ωρίμανση) προχωρά ταυτόχρονα με τη βλαστική ανάπτυξη, μέχρι την ωρίμανση, οπότε ξεραίνονται τα φύλλα και οι λοβοί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ψυχρόφιλα και θερμόφιλα ψυχανθή

Ερώτηση: Ποια είναι τα ψυχρόφιλα και ποια τα θερμόφιλα ψυχανθή;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 451-453): «10.2.1 Τα χειμωνιάτικα ψυχανθή... Εδώ ανήκουν η φακή, τα κουκιά, τα μπιζέλια, ο βίκος, το λαθούρι και η ρόβη.» «10.2.2 Τα ανοιξιάτικα ψυχανθή... Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα ρεβύθια, τα φασόλια, η αραχίδα και η σόγια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ψυχρόφιλα (χειμωνιάτικα) ψυχανθή είναι η φακή, τα κουκιά, τα μπιζέλια, ο βίκος, το λαθούρι και η ρόβη. Τα θερμόφιλα (ανοιξιάτικα) ψυχανθή είναι τα ρεβίθια, τα φασόλια, η αραχίδα και η σόγια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις καρπών ψυχρόφιλων ψυχανθών

Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιούνται οι καρποί των ψυχρόφιλων ψυχανθών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 451-453): «Η φακή καλλιεργείται για τους καρπούς της που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά στη διατροφή του ανθρώπου.» «Τα κουκιά καλλιεργούνται για τους καρπούς τους... των μεγαλόσπερμων κυρίως για διατροφή του ανθρώπου... των μεσόσπερμων και μικρόσπερμων... για κτηνοτροφή.» «Τα μπιζέλια... διακρίνονται σε κτηνοτροφικά μπιζέλια και σε αρακά [που] συγκομίζονται νωπά και καταναλίσκονται φρέσκα, κονσερβοποιημένα ή κατεψυγμένα.» «Το λαθούρι... χρησιμοποιείται, κυρίως θρυμματισμένος στην παρασκευή φάβας... Χρησιμεύει επίσης και ως ζωοτροφή.» «Ο καρπός του βίκου χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή... Η ρόβη... χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως ζωοτροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φακή χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ανθρώπινη διατροφή. Τα κουκιά μεγαλόσπερμα χρησιμοποιούνται κυρίως για ανθρώπινη διατροφή, ενώ τα μεσόσπερμα/μικρόσπερμα για κτηνοτροφή. Τα κτηνοτροφικά μπιζέλια χορηγούνται στα ζώα, ενώ ο αρακάς καταναλώνεται νωπός, κονσερβοποιημένος ή κατεψυγμένος. Το λαθούρι χρησιμοποιείται κυρίως θρυμματισμένο στη φάβα (ανθρώπινη κατανάλωση) και ως ζωοτροφή. Ο βίκος και η ρόβη χρησιμοποιούνται αποκλειστικά ως ζωοτροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις καρπών θερμόφιλων ψυχανθών

Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιούνται οι καρποί των θερμόφιλων ψυχανθών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 453-454): «Ο καρπός [των ρεβυθιών] χρησιμοποιείται για ανθρώπινη κατανάλωση μαγειρεμένος ή ψημένος (στραγάλια).» «Τα φασόλια χρησιμοποιούνται στην ανθρώπινη διατροφή... Τα σπέρματά τους καταναλίσκονται νωπά, κονσερβοποιημένα ή κατεψυγμένα.» «Η αραχίδα... χρησιμοποιούνται για εξαγωγή λαδιού (αραχιδέλαιο), από το οποίο... παράγεται το φιστικοβούτυρο. Τα σπέρματα καταναλίσκονται επίσης και αυτούσια, ψημένα ή όχι, ως ξηροί καρποί.» «Η σόγια... καλλιεργείται για τον καρπό της ο οποίος χρησιμοποιείται ευρύτατα ως ζωοτροφή. Χρησιμοποιείται επίσης για εξαγωγή λαδιού (σογιέλαιο), πρωτεΐνης... καθώς και στη βιομηχανία τροφίμων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ρεβίθια χρησιμοποιούνται για ανθρώπινη κατανάλωση, μαγειρεμένα ή ψημένα (στραγάλια). Τα φασόλια χρησιμοποιούνται στην ανθρώπινη διατροφή, νωπά, κονσερβοποιημένα ή κατεψυγμένα. Η αραχίδα χρησιμοποιείται για εξαγωγή λαδιού (αραχιδέλαιο, από το οποίο παράγεται και φιστικοβούτυρο) και καταναλώνεται και αυτούσια ως ξηρός καρπός. Η σόγια χρησιμοποιείται ευρύτατα ως ζωοτροφή, για εξαγωγή λαδιού (σογιέλαιο), πρωτεΐνης («φυτικό κρέας») και σε πολλά σκευάσματα τροφίμων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιομηχανικά φυτά — ορισμός

Ερώτηση: Τι καλούνται βιομηχανικά φυτά; Ποια βιομηχανικά φυτά γνωρίζετε και ποια είναι τα σπουδαιότερα για τη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 454): «Εδώ ανήκουν φυτά από διάφορες οικογένειες με κοινό χαρακτηριστικό την παραγωγή προϊόντων που απαιτούν σημαντική βιομηχανική επεξεργασία. Τα προϊόντα αυτά προορίζονται για ένδυση, διατροφή ή άλλες χρήσεις. Τα πιο σημαντικά από τα φυτά αυτά είναι το βαμβάκι, τα ζαχαρότευτλα και ο καπνός.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βιομηχανικά καλούνται τα φυτά από διάφορες οικογένειες με κοινό χαρακτηριστικό την παραγωγή προϊόντων που απαιτούν σημαντική βιομηχανική επεξεργασία, προοριζόμενων για ένδυση, διατροφή ή άλλες χρήσεις. Τα σπουδαιότερα βιομηχανικά φυτά για τη χώρα μας είναι το βαμβάκι, τα ζαχαρότευτλα και ο καπνός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συγκομιδή βαμβακιού και καπνού σε «χέρια»

Ερώτηση: Γιατί η συγκομιδή του βαμβακιού και του καπνού γίνεται σε «χέρια»;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 454-455): «Η ωρίμανση των καρυδιών είναι επίσης παρατεταμένη όπως η άνθηση, γι' αυτό και η συγκομιδή γίνεται βαθμιαία σε «χέρια».»
Αυτούσιο (σελ. 457): «Το φυτό αναπτύσσει φύλλα, τα οποία ωριμάζουν σταδιακά από κάτω προς τα επάνω... Λόγω της σταδιακής ωρίμανσης των φύλλων, σταδιακά γίνεται και η συγκομιδή, συνήθως σε 5-6 «χέρια».»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο βαμβάκι η ωρίμανση των καρυδιών είναι παρατεταμένη, όπως και η άνθηση, γι' αυτό η συγκομιδή γίνεται βαθμιαία σε «χέρια». Στον καπνό τα φύλλα ωριμάζουν σταδιακά από κάτω προς τα επάνω, γι' αυτό και η συγκομιδή τους γίνεται επίσης σταδιακά, συνήθως σε 5-6 «χέρια».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πρωτοβρόχια και ποιότητα βαμβακιού

Ερώτηση: Πώς επηρεάζουν τα πρωτοβρόχια την ποιότητα του βαμβακιού και ποια η σημασία της πρώιμης σποράς στη διασφάλιση της ποιότητας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 455-456): «Η συλλογή καθαρού βαμβακιού εξασφαλίζει υψηλή ποιότητα του προϊόντος, γι' αυτό είναι σημαντικό μετά το άνοιγμα των καρυδιών, το σύσπορο βαμβάκι να μην βρέχεται και να μην λερώνεται... Μια πρώιμη σπορά μπορεί να εξασφαλίσει πρωϊμότερη ωρίμανση και, επομένως, πιθανή αποφυγή βρεξίματος του σύσπορου βαμβακιού από τα πρωτοβρόχια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συλλογή καθαρού βαμβακιού εξασφαλίζει υψηλή ποιότητα του προϊόντος· αν τα πρωτοβρόχια βρέξουν το σύσπορο βαμβάκι μετά το άνοιγμα των καρυδιών, το προϊόν λερώνεται και η ποιότητά του υποβαθμίζεται. Μια πρώιμη σπορά εξασφαλίζει πρωιμότερη ωρίμανση της καλλιέργειας και επομένως πιθανή αποφυγή του βρεξίματος του σύσπορου βαμβακιού από τα πρωτοβρόχια, διασφαλίζοντας έτσι καλύτερη ποιότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις προϊόντων βαμβακοκαλλιέργειας

Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιούνται τα διάφορα προϊόντα της βαμβακοκαλλιέργειας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 456): «Οι ίνες νηματοποιούνται και χρησιμοποιούνται για την παραγωγή υφασμάτων, υδρόφιλου βαμβακιού, εκρηκτικών υλών, κ.ά. Παράλληλα, από τον σπόρο εξάγεται βαμβακέλαιο που χρησιμοποιείται για ανθρώπινη κατανάλωση, ενώ τα υπολείμματα της σπορελαιουργίας είναι καλής ποιότητας κτηνοτροφές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ίνες του βαμβακιού νηματοποιούνται και χρησιμοποιούνται για την παραγωγή υφασμάτων, υδρόφιλου βαμβακιού και εκρηκτικών υλών. Από τον σπόρο εξάγεται βαμβακέλαιο που χρησιμοποιείται για ανθρώπινη κατανάλωση, ενώ τα υπολείμματα της σπορελαιουργίας γίνονται καλής ποιότητας κτηνοτροφές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πρόωρος ανθοφόρος βλαστός ζαχαρότευτλων

Ερώτηση: Τι θα συμβεί στα ζαχαρότευτλα αν ο ανθοφόρος βλαστός εμφανισθεί από την πρώτη χρονιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 456): «Εάν ο ανθοφόρος βλαστός εμφανισθεί από το πρώτο έτος, κάτι που είναι δυνατό υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τότε η ζάχαρη μετακινείται από τη ρίζα προς τα άνθη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η ρίζα να ξυλοποιείται και να χάνει την αξία της.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αν ο ανθοφόρος βλαστός εμφανιστεί από την πρώτη χρονιά, η ζάχαρη μετακινείται από τη ρίζα προς τα άνθη, με αποτέλεσμα η ρίζα να ξυλοποιείται και να χάνει την οικονομική της αξία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καλλιέργεια ζαχαρότευτλων στην Ελλάδα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την καλλιέργεια των ζαχαρότευτλων στην Ελλάδα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 456): «Τα ζαχαρότευτλα μπορούν να σπέρνονται στη χώρα μας άνοιξη ή φθινόπωρο. Συνήθως η σπορά γίνεται την άνοιξη (γύρω στα τέλη Μαρτίου)... Η συγκομιδή ξεκινά από τα μέσα έως τα τέλη Αυγούστου.»
Αυτούσιο (σελ. 457): «Η καλλιέργεια των ζαχαρότευτλων είναι σχετικά νέα στη χώρα μας. Ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960... Σήμερα λειτουργούν συνολικά πέντε εργοστάσια, τα οποία απορροφούν όλη την ελληνική παραγωγή ριζών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ζαχαρότευτλα σπέρνονται στην Ελλάδα συνήθως την άνοιξη (τέλη Μαρτίου, γιατί η φθινοπωρινή σπορά έχει κινδύνους παγετού, πρόωρου ανθοφόρου βλαστού και ζιζανίων), και η συγκομιδή γίνεται από τα μέσα έως τα τέλη Αυγούστου. Η καλλιέργεια είναι σχετικά νέα, ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 με την ίδρυση των πρώτων εργοστασίων ζάχαρης· σήμερα λειτουργούν συνολικά πέντε εργοστάσια που απορροφούν όλη την ελληνική παραγωγή ριζών, καλύπτοντας μεγάλο μέρος των εγχώριων αναγκών σε ζάχαρη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προϊόντα καλλιέργειας ζαχαρότευτλων

Ερώτηση: Ποια είναι τα προϊόντα της καλλιέργειας των ζαχαρότευτλων;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 456-457): «Το κύριο προϊόν της καλλιέργειας είναι οι ρίζες... Το φύλλωμα χρησιμοποιείται για κτηνοτροφή. Οι ρίζες μεταφέρονται σε ειδικά εργοστάσια (ζαχαρουργεία), όπου μετά από ειδική επεξεργασία εξάγεται η ζάχαρη. Τα υποπροϊόντα της επεξεργασίας χρησιμοποιούνται για κτηνοτροφές και για βιομηχανικές χρήσεις.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κύριο προϊόν είναι οι ρίζες, από τις οποίες εξάγεται η ζάχαρη στα ζαχαρουργεία. Το φύλλωμα χρησιμοποιείται για κτηνοτροφή, ενώ τα υποπροϊόντα της επεξεργασίας των ριζών χρησιμοποιούνται και αυτά για κτηνοτροφές και για βιομηχανικές χρήσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εγκατάσταση καπνού στο χωράφι

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εγκατάσταση του καπνού στο χωράφι;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 457-458): «Επειδή τα σπέρματά του έχουν μικρό μέγεθος σπέρνονται σε σπορείο και τα νεαρά φυτά μεταφυτεύονται αργότερα στις τελικές τους θέσεις στο χωράφι.» «Τα φυτά μεταφυτεύονται στο χωράφι από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο, ενώ η σπορά στα σπορεία γίνεται περίπου 2 έως 3 μήνες νωρίτερα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επειδή τα σπέρματα του καπνού είναι πολύ μικρά, σπέρνονται πρώτα σε σπορείο και τα νεαρά φυτά μεταφυτεύονται αργότερα στις τελικές τους θέσεις στο χωράφι. Η μεταφύτευση γίνεται από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο, ενώ η σπορά στα σπορεία έχει γίνει περίπου 2 έως 3 μήνες νωρίτερα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατηγορίες καπνών στην Ελλάδα

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κατηγορίες καπνών που καλλιεργούνται στην Ελλάδα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 458): «Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως ποικιλίες μικρόσωμες, που ανήκουν στα ονομαζόμενα «ανατολικά καπνά». Εδώ και αρκετά χρόνια καλλιεργούνται επίσης και αμερικανικής προέλευσης καπνά, που ανήκουν στις ποικιλίες Βιρτζίνια και Μπέρλεϋ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως μικρόσωμες ποικιλίες που ανήκουν στα «ανατολικά καπνά», και επίσης αμερικανικής προέλευσης καπνά των ποικιλιών Βιρτζίνια και Μπέρλεϋ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ξήρανση καπνών

Ερώτηση: Πώς ξηραίνονται οι διάφορες κατηγορίες καπνών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 458): «Τα φύλλα μεταφέρονται, από το χωράφι, σε ειδικούς χώρους (υπόστεγα ή ειδικούς θαλάμους) όπου αποξηραίνονται. Τα ανατολικά καπνά αποξηραίνονται στον ήλιο, τα Βιρτζίνια σε θερμαινόμενους θαλάμους, ενώ τα Μπέρλεϋ, υπό σκιά σε μη θερμαινόμενους θαλάμους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα καπνόφυλλα μεταφέρονται από το χωράφι σε ειδικούς χώρους (υπόστεγα ή θαλάμους) όπου αποξηραίνονται: τα ανατολικά καπνά αποξηραίνονται στον ήλιο, τα Βιρτζίνια σε θερμαινόμενους θαλάμους, ενώ τα Μπέρλεϋ υπό σκιά, σε μη θερμαινόμενους θαλάμους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασία καλλιέργειας καπνού

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της καλλιέργειας καπνού για τη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 458-459): «Η καλλιέργεια του καπνού έχει σημαντική προϊστορία στη χώρα μας, ιδίως στη βόρεια Ελλάδα. Είναι σημαντικότατο προϊόν, που κυρίως εξάγεται και αποτελεί πηγή συναλλάγματος για τη χώρα. Παράλληλα, δίνει υψηλό εισόδημα στους παραγωγούς, διατηρεί βιομηχανίες επεξεργασίας και παρασκευής τσιγάρων και απασχολεί σημαντικό αριθμό εργαζομένων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καλλιέργεια του καπνού έχει σημαντική προϊστορία στη χώρα μας, ιδίως στη βόρεια Ελλάδα. Είναι σημαντικότατο προϊόν που κυρίως εξάγεται και αποτελεί πηγή συναλλάγματος, δίνει υψηλό εισόδημα στους παραγωγούς, διατηρεί βιομηχανίες επεξεργασίας και παρασκευής τσιγάρων και απασχολεί σημαντικό αριθμό εργαζομένων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διαδικασία καλλιέργειας καπνού στην Ελλάδα

Ερώτηση: Ποια διαδικασία ακολουθείται για να καλλιεργηθεί καπνός στην Ελλάδα και γιατί;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 459): «Η καλλιέργεια του καπνού στην Ελλάδα είναι ελεγχόμενη και επιτρέπεται μόνον μετά από ειδική άδεια. Σκοπός της πολιτικής αυτής είναι να διατηρηθεί η υψηλή ποιότητα των ελληνικών καπνών με την καλλιέργειά τους μόνο στις καταλληλότερες περιοχές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καλλιέργεια του καπνού στην Ελλάδα είναι ελεγχόμενη και επιτρέπεται μόνο μετά από ειδική άδεια. Σκοπός αυτής της πολιτικής είναι να διατηρηθεί η υψηλή ποιότητα των ελληνικών καπνών, καλλιεργώντας τα μόνο στις καταλληλότερες γι' αυτά περιοχές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χορτοδοτικά φυτά — ορισμός

Ερώτηση: Τι καλούνται χορτοδοτικά φυτά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 459): «Χορτοδοτικά φυτά είναι αυτά που καλλιεργούνται για την παραγωγή φυτικής μάζας, η οποία είτε βόσκεται από τα ζώα είτε θερίζεται και τους χορηγείται ως κτηνοτροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χορτοδοτικά καλούνται τα φυτά που καλλιεργούνται για την παραγωγή φυτικής μάζας, η οποία είτε βόσκεται απευθείας από τα ζώα είτε θερίζεται και τους χορηγείται ως κτηνοτροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατεργασίες χόρτου και ποιότητα

Ερώτηση: Ποιες κατεργασίες υφίσταται το χόρτο μετά από την κοπή και από ποιους παράγοντες εξαρτάται η ποιότητά του;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 459): «Στην τελευταία περίπτωση η φυτομάζα καταναλίσκεται νωπή, αποξηραμένη ή μετά από ειδική επεξεργασία που λέγεται ενσίρωση (ενσιρωμένη). Η ποιότητα του χόρτου εξαρτάται από την ηλικία (όσο αυξάνεται η ηλικία, τόσο μειώνεται η θρεπτική αξία) και το είδος των φυτών (στα ψυχανθή επικρατούν οι πρωτεΐνες, ενώ στα σιτηρά οι υδατάνθρακες).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετά την κοπή, η φυτομάζα καταναλίσκεται νωπή, αποξηραμένη ή μετά από ειδική επεξεργασία που λέγεται ενσίρωση (ενσιρωμένη). Η ποιότητα του χόρτου εξαρτάται από την ηλικία του φυτού (όσο αυξάνεται, τόσο μειώνεται η θρεπτική αξία) και από το είδος των φυτών (στα ψυχανθή επικρατούν οι πρωτεΐνες, στα σιτηρά οι υδατάνθρακες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καρποδοτικά σιτηρά/ψυχανθή ως χορτοδοτικά

Ερώτηση: Ποια καρποδοτικά σιτηρά και ψυχανθή καλλιεργούνται και ως χορτοδοτικά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 459-460, 462): «Από τα χειμωνιάτικα σιτηρά καλλιεργούνται κυρίως η σίκαλη, το κριθάρι (συνήθως μαζί με τριφύλλια) και η βρώμη. Από τα ανοιξιάτικα σιτηρά ο αραβόσιτος, το σόργο του Σουδάν... και ορισμένα είδη κεχριού.» «...ορισμένα από τα καρποδοτικά ψυχανθή (βίκος, λαθούρι, ρόβη) μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για παραγωγή φυτικής μάζας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τα καρποδοτικά σιτηρά καλλιεργούνται και ως χορτοδοτικά: από τα χειμωνιάτικα η σίκαλη, το κριθάρι (συνήθως με τριφύλλια) και η βρώμη· από τα ανοιξιάτικα ο αραβόσιτος, το σόργο του Σουδάν και ορισμένα είδη κεχριού. Από τα καρποδοτικά ψυχανθή, ο βίκος, το λαθούρι και η ρόβη χρησιμοποιούνται επίσης για παραγωγή φυτικής μάζας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λιβαδικά αγροστώδη

Ερώτηση: Ποια είναι τα λιβαδικά αγροστώδη, τι ιδιότητες έχουν και πώς χρησιμοποιούνται;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 459-460): «υπάρχει και μία άλλη σημαντική κατηγορία, τα λειμώνια ή λιβαδικά αγροστώδη. Τα σιτηρά αυτά είναι ετήσια ή πολυετή, παράγουν άφθονη φυτική μάζα και ξαναβλαστάνουν εύκολα μετά από κοπή ή βόσκηση. Εδώ ανήκουν το λόλιο (ήρα), η φεστούκα, η δακτυλίδα, το φλέο, κ.ά. Πολλά από τα είδη αυτά... χρησιμοποιούνται επίσης για χλοοτάπητες (γκαζόν). Έχουν μεγάλη σημασία ως συστατικά φυσικών ή τεχνητών λιβαδιών. Χρησιμοποιούνται επίσης και ως αντιδιαβρωτικά φυτά σε επικλινή εδάφη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα λιβαδικά (ή λειμώνια) αγροστώδη είναι το λόλιο (ήρα), η φεστούκα, η δακτυλίδα, το φλέο κ.ά.· είναι ετήσια ή πολυετή, παράγουν άφθονη φυτική μάζα και ξαναβλαστάνουν εύκολα μετά από κοπή ή βόσκηση. Χρησιμοποιούνται ως χορτοδοτικά (μόνα τους ή σε ανάμιξη), για χλοοτάπητες (γκαζόν), ως συστατικά φυσικών ή τεχνητών λιβαδιών, καθώς και ως αντιδιαβρωτικά φυτά σε επικλινή εδάφη, επειδή συγκρατούν καλά το έδαφος με τις ρίζες τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή μηδικής

Ερώτηση: Πότε σπέρνεται και πώς συγκομίζεται η μηδική στη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 460): «Στη χώρα μας σπέρνεται άνοιξη ή φθινόπωρο και μένει στο χωράφι για 3 έως 4 χρόνια... η μηδική μπορεί να κόβεται και να ξαναβλαστάνει μέχρι 8 φορές τον χρόνο. Το χόρτο της μηδικής ξεραίνεται στο χωράφι, δεματοποιείται και χορηγείται στα ζώα κυρίως ως σανός.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μηδική σπέρνεται στη χώρα μας άνοιξη ή φθινόπωρο και μένει στο χωράφι 3 έως 4 χρόνια. Κόβεται και ξαναβλασταίνει έως 8 φορές τον χρόνο· το χόρτο ξεραίνεται στο χωράφι, δεματοποιείται και χορηγείται στα ζώα κυρίως ως σανός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αναβλάστηση μηδικής

Ερώτηση: Πώς ξαναβλαστάνει η μηδική;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 460): «Στο σημείο συνένωσης ρίζας και βλαστού υπάρχει ο λαιμός του φυτού, στον οποίο υπάρχουν πολλοί οφθαλμοί. Από τους οφθαλμούς αυτούς ξαναβλαστάνει το φυτό μετά από κάθε κοπή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μηδική ξαναβλασταίνει από τους πολλούς οφθαλμούς που βρίσκονται στον λαιμό του φυτού, δηλαδή στο σημείο συνένωσης της ρίζας με τον βλαστό, μετά από κάθε κοπή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Είδη τριφυλλιών

Ερώτηση: Ποια είδη τριφυλλιών γνωρίζετε και πότε σπέρνονται;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 460): «Τα τριφύλλια είναι διάφορα είδη ετήσια ή διετή... τα περισσότερα είναι ψυχρόφιλα (τριφύλλι έρπον, λειμώνιο, σαρκόχρουν, περσικό), ενώ θερμόφιλο είναι μόνο το αλεξανδρινό τριφύλλι.» «Τα ψυχρόφιλα είδη σπέρνονται φθινόπωρο-χειμώνα, ενώ το αλεξανδρινό σπέρνεται άνοιξη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια είδη τριφυλλιών είναι το έρπον, το λειμώνιο, το σαρκόχρουν και το περσικό (ψυχρόφιλα, σπέρνονται φθινόπωρο-χειμώνα) και το αλεξανδρινό (το μόνο θερμόφιλο, με όρθια ανάπτυξη, σπέρνεται την άνοιξη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις λινέλαιου

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το λινέλαιο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 462): «Το λινέλαιο χρησιμοποιείται στη διατροφή του ανθρώπου και στην παρασκευή χρωμάτων, σαπουνιών, βερνικιών, τυπογραφικής μελάνης, κ.α.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λινέλαιο χρησιμοποιείται στη διατροφή του ανθρώπου καθώς και στην παρασκευή χρωμάτων, σαπουνιών, βερνικιών και τυπογραφικής μελάνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή λιναριού

Ερώτηση: Πότε σπέρνεται και πότε συγκομίζεται το λινάρι στη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 462): «Στην Ελλάδα σπέρνεται το φθινόπωρο (Νοέμβριος) και η καλλιέργεια είναι ξηρική... συγκομίζεται στις αρχές του καλοκαιριού (Ιούνιος). Όταν η καλλιέργεια προορίζεται για παραγωγή ινών συγκομίζεται 10-15 μέρες νωρίτερα από την καλλιέργεια που προορίζεται για παραγωγή σπόρου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην Ελλάδα το λινάρι σπέρνεται το φθινόπωρο (Νοέμβριος), σε ξηρική καλλιέργεια, και συγκομίζεται στις αρχές του καλοκαιριού (Ιούνιος)· όταν προορίζεται για ίνες συγκομίζεται 10-15 μέρες νωρίτερα απ' ό,τι όταν προορίζεται για σπόρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λόγοι καλλιέργειας κανναβιού

Ερώτηση: Για ποιο λόγο καλλιεργείται το καννάβι;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 462-463): «Το καννάβι καλλιεργείται για την παραγωγή ινών, από τις οποίες κατασκευάζονται σπόγγοι, υφάσματα για σακκιά, πανιά πλοίων και το ειδικό για ράψιμο ρούχων «κανναβάτσο»... Καλλιεργείται ακόμη για τον σπόρο του, που είναι ελαιούχος... Ο σπόρος χρησιμοποιείται ακόμη για τη διατροφή ωδικών πτηνών και καμμιά φορά για να παρασκευαστούν καταπλάσματα. Τέλος, το καννάβι καλλιεργείται, λαθραία και παράνομα, για την παραγωγή «χασίς».»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καννάβι καλλιεργείται κυρίως για την παραγωγή ινών (σπόγγοι, υφάσματα για σακιά, πανιά πλοίων, «κανναβάτσο»), για τον ελαιούχο σπόρο του (λάδι για σαπούνια/βερνίκια, διατροφή ωδικών πτηνών, καταπλάσματα), και —λαθραία και παράνομα— για την παραγωγή «χασίς».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φυτό δίοικο

Ερώτηση: Τι σημαίνει φυτό δίοικο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 463): «Το καννάβι είναι φυτό δίοικο, δηλαδή άλλα είναι τα αρσενικά και άλλα τα θηλυκά φυτά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυτό δίοικο σημαίνει ότι άλλα φυτά είναι αρσενικά και άλλα θηλυκά (δεν υπάρχουν και τα δύο φύλα στο ίδιο φυτό), όπως συμβαίνει π.χ. στο καννάβι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατανάλωση λαδιού ηλιάνθου

Ερώτηση: Με ποιες μορφές καταναλώνεται το λάδι του ηλιάνθου από τον άνθρωπο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 465): «Ως βρώσιμο καταναλώνεται είτε απευθείας (φαγητά, τηγάνι, σαλάτες) είτε με τη μορφή μαργαρίνης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λάδι του ηλιάνθου καταναλώνεται από τον άνθρωπο είτε απευθείας (σε φαγητά, τηγάνισμα, σαλάτες) είτε με τη μορφή μαργαρίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή ηλιάνθου

Ερώτηση: Πότε σπέρνεται και πότε συγκομίζεται ο ηλίανθος στη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 465): «Στη χώρα μας σπέρνεται τον Απρίλιο και συγκομίζεται από τέλος Αυγούστου έως αρχές Σεπτεμβρίου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ηλίανθος σπέρνεται στη χώρα μας τον Απρίλιο και συγκομίζεται από τέλος Αυγούστου έως αρχές Σεπτεμβρίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιολογικός κύκλος σουσαμιού — διάρκεια

Ερώτηση: Πόσες μέρες διαρκεί συνήθως ο βιολογικός κύκλος του σουσαμιού και από ποιους παράγοντες εξαρτάται;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 466): «Ο βιολογικός κύκλος διαρκεί 60-120 ημέρες, ανάλογα με την ποικιλία και τις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής καλλιέργειας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βιολογικός κύκλος του σουσαμιού διαρκεί 60-120 ημέρες, ανάλογα με την ποικιλία και τις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής καλλιέργειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προϊόντα σουσαμέλαιου

Ερώτηση: Ποια γνωστά προϊόντα παρασκευάζονται από το σουσαμέλαιο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 466): «Το λάδι χρησιμοποιείται για να παρασκευασθεί το ταχίνι και ο χαλβάς, αλλά και στη βιομηχανία για παρασκευή σαπουνιών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από το σουσαμέλαιο παρασκευάζονται το ταχίνι και ο χαλβάς, ενώ χρησιμοποιείται επίσης στη βιομηχανία για την παρασκευή σαπουνιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φάσεις βιολογικού κύκλου σουσαμιού

Ερώτηση: Ποιες οι διαδοχικές φάσεις του βιολογικού κύκλου του σουσαμιού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 466): «Οι διαδοχικές φάσεις του βιολογικού κύκλου του φυτού είναι το φύτρωμα, η βλαστική ανάπτυξη, η εμφάνιση των ανθικών καταβολών, η άνθιση και η ωρίμανση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι διαδοχικές φάσεις του βιολογικού κύκλου του σουσαμιού είναι: το φύτρωμα, η βλαστική ανάπτυξη, η εμφάνιση των ανθικών καταβολών, η άνθιση και η ωρίμανση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καρδαμίνη

Ερώτηση: Τι είναι η καρδαμίνη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 467, ενότητα 10.6.3 Ατρακτυλίδα): «Παλαιότερα, από τα άνθη της ατρακτυλίδας έβγαινε μια κόκκινη χρωστική, η καρδαμίνη, που χρησιμοποιούνταν στη βαφή υφασμάτων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καρδαμίνη είναι μια κόκκινη χρωστική ουσία που παλαιότερα εξαγόταν από τα άνθη της ατρακτυλίδας και χρησιμοποιούνταν στη βαφή υφασμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λόγος καλλιέργειας βασιλικού

Ερώτηση: Για ποιο λόγο καλλιεργείται ο βασιλικός;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 468): «Καλλιεργείται για φαρμακευτική χρήση και για το αιθέριο έλαιό του, που χρησιμοποείται στη σαπωνοποιία, αρωματοποιία κ.α.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βασιλικός καλλιεργείται για φαρμακευτική χρήση και για το αιθέριο έλαιό του, που χρησιμοποιείται στη σαπωνοποιία, την αρωματοποιία κ.ά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή γλυκάνισου

Ερώτηση: Πότε σπέρνεται και πότε συγκομίζεται ο γλυκάνισος;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 469): «Ο γλυκάνισος είναι φυτό ανοιξιάτικης σποράς. Σπέρνεται κατά τους μήνες Μάρτιο έως Απρίλιο και ολοκληρώνει το βιολογικό του κύκλο έως τον Ιούλιο, οπότε και συγκομίζεται.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο γλυκάνισος σπέρνεται τον Μάρτιο έως τον Απρίλιο και συγκομίζεται τον Ιούλιο, όταν ολοκληρώνει τον βιολογικό του κύκλο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πολλαπλασιασμός δίκταμου

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους πολλαπλασιάζεται ο δίκταμος;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 469): «Η φύτευση και των φυτών που προέρχονται από σπόρο και των φυτών που προέρχονται από μοσχεύματα ή παραφυάδες, γίνεται το φθινόπωρο (Οκτώβριο - Νοέμβριο) ή την άνοιξη (Φεβρουάριο - Μάρτιο).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο δίκταμος πολλαπλασιάζεται είτε από σπόρο είτε από μοσχεύματα ή παραφυάδες· η φύτευση γίνεται το φθινόπωρο (Οκτώβριο-Νοέμβριο) ή την άνοιξη (Φεβρουάριο-Μάρτιο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ξερή δρόγη

Ερώτηση: Τι σημαίνει στα αρωματικά φυτά «ξερή δρόγη»;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 470): «Η ξηρή δρόγη (βλαστοί, φύλλα, άνθη) του θυμαριού ή το αιθέριο λάδι του χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων.»
Αυτούσιο (σελ. 478): «Η ξερή δρόγη (βλαστοί, φύλλα, άνθη) χρησιμοποιείται κυρίως ως αφέψημα (τσάι).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξερή δρόγη ονομάζονται τα αποξηραμένα μέρη ενός αρωματικού φυτού —βλαστοί, φύλλα και άνθη— που χρησιμοποιούνται εμπορικά, π.χ. ως αφέψημα (τσάι), μπαχαρικό ή στη βιομηχανία τροφίμων (όπως στο θυμάρι και το φασκόμηλο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις αιθέριου ελαίου θυμαριού

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το αιθέριο έλαιο του θυμαριού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 470-471): «Στην φαρμακευτική χρησιμοποιείται σαν αντισηπτικό, γιατί περιέχει θυμόλη που έχει ισχυρές αντισηπτικές ιδιότητες. Είναι επίσης αποσμητικό, τονωτικό και χωνευτικό... Το αιθέριο λάδι του χρησιμοποιείται και στην αρωματοποιία.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αιθέριο έλαιο του θυμαριού χρησιμοποιείται στη φαρμακευτική ως αντισηπτικό (λόγω της θυμόλης που περιέχει), ως αποσμητικό, τονωτικό και χωνευτικό, καθώς και στην αρωματοποιία και στη βιομηχανία τροφίμων για καλύτερο άρωμα/γεύση/εμφάνιση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λόγος καλλιέργειας κάππαρης

Ερώτηση: Για ποιο λόγο κυρίως καλλιεργείται η κάππαρη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 471): «Η κάππαρη χρησιμοποιείται ως φυτό λαχανευόμενο και μπαχαρικό. Είναι επίσης φαρμακευτικό και αρωματικό. Στην πρώτη περίπτωση χρησιμοποιούνται οι τρυφεροί βλαστοί και ιδιαίτερα τα μικρά μπουμπούκια, που διατηρούνται σε άλμη ή ξύδι.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κάππαρη καλλιεργείται κυρίως ως λαχανευόμενο φυτό και μπαχαρικό, χρησιμοποιώντας τους τρυφερούς βλαστούς και ιδίως τα μικρά μπουμπούκια, που διατηρούνται σε άλμη ή ξύδι· δευτερευόντως χρησιμοποιείται και ως φαρμακευτικό/αρωματικό φυτό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή κορίανδρου

Ερώτηση: Πότε σπέρνεται και πότε συγκομίζεται ο κορίανδρος στην Ελλάδα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 472): «Στη χώρα μας σπέρνεται συνήθως το χειμώνα (Νοέμβριος) και συγκομίζεται τον Ιούνιο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κορίανδρος σπέρνεται στην Ελλάδα συνήθως το χειμώνα (Νοέμβριος) και συγκομίζεται τον Ιούνιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εγκατάσταση φυτείας λεβάντας

Ερώτηση: Πότε εγκαθίσταται η φυτεία της λεβάντας στο χωράφι; Πώς;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 473): «Εποχή πρώτης εγκατάστασης της φυτείας... είναι το φθινόπωρο (Οκτώβριος - Νοέμβριος) ή η άνοιξη (Μάρτιος - Απρίλιος). Τα φυτά προέρχονται ή από σπόρο (σπορεία) ή από μοσχεύματα και παραφυάδες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φυτεία της λεβάντας εγκαθίσταται το φθινόπωρο (Οκτώβριος-Νοέμβριος) ή την άνοιξη (Μάρτιος-Απρίλιος), με φυτά που προέρχονται είτε από σπόρο (σπορεία) είτε από μοσχεύματα και παραφυάδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φαρμακευτικές ιδιότητες ματζουράνας

Ερώτηση: Τι φαρμακευτικές ιδιότητες θεωρείται ότι διαθέτει η ματζουράνα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 474): «Θεωρείται ότι έχει αντισηπτικές, αντινευραλγικές και αντικεφαλαλγικές ιδιότητες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ματζουράνα θεωρείται ότι έχει αντισηπτικές, αντινευραλγικές και αντικεφαλαλγικές ιδιότητες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λόγος καλλιέργειας μελισσόχορτου

Ερώτηση: Ποιος είναι ο κυριότερος λόγος για τον οποίο καλλιεργείται το μελισσόχορτο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 474): «Το μελισσόχορτο καλλιεργείται τόσο για το αιθέριο έλαιό του, όσο και για την ξερή δρόγη του. Το αιθέριο έλαιο χρησιμοποιείται κυρίως στην αρωματοποιία, την παρασκευή ηδυπότων και στη φαρμακευτική σαν αντιμικροβιοκτόνο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μελισσόχορτο καλλιεργείται κυρίως για το αιθέριο έλαιό του (χρήσιμο στην αρωματοποιία, στην παρασκευή ηδυπότων και ως αντιμικροβιοκτόνο στη φαρμακευτική) καθώς και για την ξερή δρόγη του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέρη φυτού που συγκομίζονται στη μέντα

Ερώτηση: Ποια μέρη του φυτού συγκομίζονται σε μια καλλιέργεια μέντας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 475-476): «Εάν η μέντα πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για την εξαγωγή αιθέριου ελαίου, οπότε συγκομίζονται οι ανθοφόροι βλαστοί και τα φύλλα... Αν χρησιμοποιηθεί ως ξερή δρόγη συλλέγεται τρείς φορές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αν η μέντα προορίζεται για εξαγωγή αιθέριου ελαίου, συγκομίζονται οι ανθοφόροι βλαστοί και τα φύλλα (τον Ιούλιο, στην πλήρη άνθιση)· αν προορίζεται για ξερή δρόγη, συλλέγεται τρεις φορές (Ιούνιο, Ιούλιο, Αύγουστο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φύτευση και συλλογή ρίγανης

Ερώτηση: Πότε φυτεύεται και πότε συλλέγεται η ρίγανη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 476-477): «Φυτεύεται τόσο το φθινόπωρο όσο και την άνοιξη. Καλύτερη εποχή είναι το φθινόπωρο μετά τις πρώτες βροχές (Οκτώβριο - Νοέμβριο)... Η συλλογή γίνεται όταν τα φυτά βρίσκονται στην άνθιση δηλαδή τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ρίγανη φυτεύεται το φθινόπωρο (καλύτερη εποχή, μετά τις πρώτες βροχές, Οκτώβριο-Νοέμβριο) ή την άνοιξη, και συλλέγεται όταν τα φυτά βρίσκονται στην άνθιση, δηλαδή τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συλλογή σιδερίτη (τσάι του βουνού)

Ερώτηση: Σε ποιο χρόνο και σε ποιο στάδιο της ανάπτυξης συλλέγεται ο σιδερίτης;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 477-478): «Το τσάι του βουνού... Λέγεται και σιδερίτης... Η συλλογή του προϊόντος γίνεται περί τα μέσα Ιουλίου ή και λίγο αργότερα, ανάλογα με το υψόμετρο της περιοχής. Τότε το τσάι του βουνού βρίσκεται σε πλήρη άνθηση και οι βλαστοί αρχίζουν να ξυλοποιούνται.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο σιδερίτης (τσάι του βουνού) συλλέγεται περίπου τα μέσα Ιουλίου ή λίγο αργότερα, ανάλογα με το υψόμετρο της περιοχής, όταν βρίσκεται σε πλήρη άνθηση και οι βλαστοί αρχίζουν να ξυλοποιούνται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήσεις αιθέριου ελαίου φασκόμηλου

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το αιθέριο έλαιο του φασκόμηλου;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 478): «Τα αιθέριο έλαιο χρησιμοποιείται για τον αρωματισμό διαφόρων τροφίμων (κονσέρβες, σάλτσες κ.ά.), στη φαρμακευτική και λιγότερο στη σαπωνοποιία και αρωματοποιία.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αιθέριο έλαιο του φασκόμηλου χρησιμοποιείται για τον αρωματισμό τροφίμων (κονσέρβες, σάλτσες κ.ά.), στη φαρμακευτική και, σε μικρότερο βαθμό, στη σαπωνοποιία και την αρωματοποιία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συχνότητα συλλογής φασκόμηλου

Ερώτηση: Κάθε πότε γίνεται η συλλογή στο φασκόμηλο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 478): «Στο καλλιεργούμενο φασκόμηλο η συλλογή γίνεται μία φορά τον πρώτο χρόνο και 2 έως 3 φορές τα επόμενα χρόνια. Η πρώτη συλλογή γίνεται τον Μάιο και οι άλλες δύο τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο φασκόμηλο η συλλογή γίνεται μία φορά τον πρώτο χρόνο (Μάιο) και 2 έως 3 φορές τα επόμενα χρόνια (Μάιο, Ιούλιο και Σεπτέμβριο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κρόκη — γλωσσολογική σημασία

Ερώτηση: Τι σημαίνει γλωσσολογικά κρόκη;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 479): «Το όνομα κρόκος ίσως να προέρχεται από τη λέξη «κρόκη» κοινώς υφάδι. Γλωσσολογικά σημαίνει καλός οιωνός, σύμβολο ζωής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λέξη «κρόκη» σημαίνει κοινώς υφάδι· γλωσσολογικά, από αυτή τη λέξη πιθανόν προέρχεται το όνομα «κρόκος», που σημαίνει καλός οιωνός, σύμβολο ζωής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέρος φυτού που καλλιεργείται ο κρόκος

Ερώτηση: Για ποιο μέρος του φυτού καλλιεργείται ο κρόκος;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 479): «Ο κρόκος καλλιεργείται για τα στίγματα και τους στήμονες των ανθέων του, που περιέχουν ισχυρή, κίτρινη χρωστική ουσία.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κρόκος καλλιεργείται για τα στίγματα και τους στήμονες των ανθέων του, που περιέχουν ισχυρή κίτρινη χρωστική ουσία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατηγορίες λαχανικών

Ερώτηση: Σε πόσες και ποιες κατηγορίες μπορούν να διακριθούν τα λαχανικά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 480-481): «Τα λαχανικά μπορούν να καταταχθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: 1. Βολβώδη λαχανικά (κρεμμύδι, σκόρδο, πράσο). 2. Λαχανικά υπαίθρου (σπαράγγι, αγκινάρα, πατάτα, καρότο, σέλινο, λάχανο, κουνουπίδι, μπάμια) και 3. Λαχανικά θερμοκηπίου (τομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, αγγούρι, κολοκύθι, πεπόνι, καρπούζι, φασολάκι, μαρούλι).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα λαχανικά κατατάσσονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: 1) βολβώδη λαχανικά (κρεμμύδι, σκόρδο, πράσο), 2) λαχανικά υπαίθρου (σπαράγγι, αγκινάρα, πατάτα, καρότο, σέλινο, λάχανο, κουνουπίδι, μπάμια) και 3) λαχανικά θερμοκηπίου (τομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, αγγούρι, κολοκύθι, πεπόνι, καρπούζι, φασολάκι, μαρούλι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημαντικότερα λαχανικά για την Ελλάδα

Ερώτηση: Ποια θεωρείται ότι είναι τα πιο σημαντικά λαχανικά για τη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 480-481): «Από τα λαχανικά, το πιο σημαντικό προϊόν είναι η τομάτα και ακολουθούν οι πατάτες, τα αγγούρια, οι πιπεριές, τα κρεμμύδια, τα σπαράγγια κ.ά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πιο σημαντικό λαχανικό για τη χώρα μας είναι η τομάτα, και ακολουθούν οι πατάτες, τα αγγούρια, οι πιπεριές, τα κρεμμύδια και τα σπαράγγια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιολογικός κύκλος κρεμμυδιού

Ερώτηση: Ποια διαδοχικά στάδια διέρχεται ο βιολογικός κύκλος του κρεμμυδιού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 481-482): «Ο βιολογικός κύκλος του φυτού διέρχεται διαδοχικά τα στάδια του φυτρώματος, του σχηματισμού και της εμφάνισης των φύλλων, του σχηματισμού των βολβών (βολβοποίηση), της άνθισης και της αναπαραγωγής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βιολογικός κύκλος του κρεμμυδιού διέρχεται διαδοχικά τα στάδια: φύτρωμα, σχηματισμός και εμφάνιση των φύλλων, σχηματισμός των βολβών (βολβοποίηση), άνθιση και αναπαραγωγή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πολλαπλασιασμός σκόρδου

Ερώτηση: Με ποιο τρόπο πολλαπλασιάζεται το σκόρδο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 482): «Πολλαπλασιάζεται με τις σκελίδες του, που φυτεύονται το φθινόπωρο (Νοέμβριο).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σκόρδο πολλαπλασιάζεται με τις σκελίδες του, που φυτεύονται το φθινόπωρο (Νοέμβριο), αφού πρώτα διαλεχτούν οι μεγαλύτερες και καλύτερα αναπτυγμένες σκελίδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή πράσου

Ερώτηση: Πότε γίνεται η σπορά στο σπορείο και πότε η συγκομιδή σε μια καλλιέργεια πράσου;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 482): «Η σπορά στο σπορείο γίνεται συνήθως κατά τον μήνα Μάρτιο και τα φυτάρια είναι έτοιμα για μεταφύτευση μετά τρεις περίπου μήνες (Ιούνιο ή αρχές Ιουλίου). Η συγκομιδή γίνεται κατά τον Σεπτέμβριο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σπορά στο σπορείο γίνεται συνήθως τον Μάρτιο, τα φυτάρια μεταφυτεύονται περίπου τρεις μήνες μετά (Ιούνιο ή αρχές Ιουλίου), και η συγκομιδή γίνεται τον Σεπτέμβριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ριζώματα σπαραγγιού

Ερώτηση: Τι είναι τα ριζώματα στο σπαράγγι;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 483): «Είναι φυτό πολυετές με υπόγεια σαρκώδη ριζώματα. Καλλιεργείται για τους νεαρούς, τρυφερούς βλαστούς του...»
Αυτούσιο (σελ. 483): «Η σπορά γίνεται σε σπορείο και δημιουργούνται ριζώματα, που μεταφυτεύονται στη συνέχεια στο χωράφι στην μόνιμη θέση τους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ριζώματα στο σπαράγγι είναι υπόγεια σαρκώδη όργανα του πολυετούς φυτού, από τα οποία αναπτύσσονται οι νεαροί, τρυφεροί βλαστοί που καλλιεργείται και συγκομίζεται το σπαράγγι· δημιουργούνται στο σπορείο και μεταφυτεύονται στη μόνιμη θέση τους στο χωράφι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πολλαπλασιασμός αγκινάρας

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους πολλαπλασιάζεται η αγκινάρα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 484): «Η αγκινάρα πολλαπλασιάζεται εγγενώς (με σπόρο) και αγενώς (με παραφυάδες). Ο δεύτερος τρόπος πολλαπλασιασμού είναι και ο πιο συνηθισμένος για την αρχική εγκατάσταση της φυτείας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αγκινάρα πολλαπλασιάζεται εγγενώς (με σπόρο) και αγενώς (με παραφυάδες)· ο δεύτερος τρόπος είναι ο πιο συνηθισμένος για την αρχική εγκατάσταση της φυτείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιολογικός κύκλος ανοιξιάτικης πατάτας

Ερώτηση: Ποιος είναι ο βιολογικός κύκλος της ανοιξιάτικης πατάτας στη χώρα μας; Σε ποιες περιοχές συνήθως γίνεται η καλλιέργειά της;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 486): «Ανοιξιάτικη πατάτα: φυτεύεται στις αρχές Απριλίου και συγκομίζεται στα τέλη Ιουλίου, κονδυλοποιεί δηλαδή μέσα στο καλοκαίρι.»
Αυτούσιο (σελ. 486): «Επειδή η πατάτα προτιμά δροσερές συνθήκες κατά την εποχή σχηματισμού των κονδύλων... η ανοιξιάτικη πατάτα φυτεύεται συνήθως σε ορεινές περιοχές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανοιξιάτικη πατάτα φυτεύεται στις αρχές Απριλίου και συγκομίζεται στα τέλη Ιουλίου, με την κονδυλοποίηση να γίνεται μέσα στο καλοκαίρι. Επειδή η πατάτα προτιμά δροσερές συνθήκες κατά την εποχή κονδυλοποίησης, η ανοιξιάτικη πατάτα καλλιεργείται συνήθως σε ορεινές περιοχές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οικονομική σημασία πατάτας

Ερώτηση: Ποια είναι η οικονομική σημασία της πατάτας για τη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 486): «Η οικονομική σημασία του φυτού για τη χώρα μας είναι σημαντική αφού καλλιεργείται σε όλους τους νομούς της χώρας εκτός από το νομό Αττικής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η οικονομική σημασία της πατάτας για τη χώρα μας είναι σημαντική, αφού καλλιεργείται σε όλους τους νομούς της χώρας εκτός από τον νομό Αττικής, αποτελώντας βασικό είδος διατροφής και χρησιμοποιούμενη επίσης στην κτηνοτροφία και τη βιομηχανία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά και συγκομιδή καρότου

Ερώτηση: Πότε σπέρνεται και πότε συγκομίζεται το καρότο στην Ελλάδα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 486): «Πολλαπλασιάζεται με σπόρο, που στη χώρα μας συνήθως σπέρνεται το φθινόπωρο (Οκτώβριο). Εποχή συγκομιδής του καρότου είναι η άνοιξη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καρότο σπέρνεται στην Ελλάδα συνήθως το φθινόπωρο (Οκτώβριο) και συγκομίζεται την άνοιξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέρος φυτού που καλλιεργείται το σέλινο

Ερώτηση: Ποιο είναι το μέρος του φυτού για το οποίο καλλιεργείται το σέλινο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 487): «Καλλιεργείται για το φύλλωμά του (ανήκει στα φυλλώδη λαχανικά), που χρησιμοποιείται νωπό σε σαλάτες ή μαγειρεμένο με διάφορους τρόπους ή προστιθέμενο στα φαγητά ως καρύκευα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σέλινο καλλιεργείται για το φύλλωμά του (ανήκει στα φυλλώδη λαχανικά), που χρησιμοποιείται νωπό σε σαλάτες, μαγειρεμένο, ή ως καρύκευμα στα φαγητά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συγκομιδή λάχανου

Ερώτηση: Πότε γίνεται η συγκομιδή στο λάχανο;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 488): «Η συγκομιδή γίνεται όταν τα λάχανα αποκτήσουν το τελικό τους μέγεθος, είναι σφικτά και έχουν άσπρα φύλλα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συγκομιδή του λάχανου γίνεται όταν οι κεφαλές αποκτήσουν το τελικό τους μέγεθος, είναι σφικτές και έχουν άσπρα φύλλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά πρώιμων/μεσοπρώιμων ποικιλιών κουνουπιδιού

Ερώτηση: Πότε σπέρνονται οι πρώιμες και πότε οι μεσοπρώιμες ποικιλίες του κουνουπιδιού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 488-489): «Οι πρώιμες ποικιλίες σπέρνονται κατά τον Φεβρουάριο - Μάρτιο σε θερμά σπορεία και ακολουθεί μεταφύτευση. Οι μεσοπρώιμες σπέρνονται Απρίλιο - Μάιο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πρώιμες ποικιλίες κουνουπιδιού σπέρνονται τον Φεβρουάριο-Μάρτιο σε θερμά σπορεία, ενώ οι μεσοπρώιμες σπέρνονται τον Απρίλιο-Μάιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συγκομιδή μπάμιας

Ερώτηση: Πότε γίνεται η συγκομιδή της μπάμιας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 489): «η συγκομιδή αρχίζει δύο μήνες μετά τη σπορά. Η συγκομιδή γίνεται «σε χέρια» και κλιμακώνεται μέχρι τον Αύγουστο για τις ξηρικές καλλιέργειες ή αργά το φθινόπωρο για τις αρδευόμενες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συγκομιδή της μπάμιας αρχίζει περίπου δύο μήνες μετά τη σπορά, γίνεται «σε χέρια» και κλιμακώνεται μέχρι τον Αύγουστο στις ξηρικές καλλιέργειες, ή αργά το φθινόπωρο στις αρδευόμενες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Περίοδοι μεταφύτευσης/συγκομιδής τομάτας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι δυο κύριες περίοδοι μεταφύτευσης και συγκομιδής της τομάτας στη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 490-491): «1. Μεταφύτευση από μέσα Σεπτεμβρίου έως μέσα Νοεμβρίου, συγκομιδή μέσα Δεκεμβρίου έως τέλος Ιουνίου. 2. Μεταφύτευση από μέσα Ιανουαρίου έως μέσα Φεβρουάριου, συγκομιδή από αρχές Απριλίου έως τέλος Ιουνίου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι δύο κύριες περίοδοι είναι: 1) μεταφύτευση από μέσα Σεπτεμβρίου έως μέσα Νοεμβρίου, με συγκομιδή από μέσα Δεκεμβρίου έως τέλος Ιουνίου, και 2) μεταφύτευση από μέσα Ιανουαρίου έως μέσα Φεβρουαρίου, με συγκομιδή από αρχές Απριλίου έως τέλος Ιουνίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τομάτα εκτός εποχής στην Ελλάδα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την καλλιέργεια στην Ελλάδα τομάτας εκτός εποχής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 491): «Για τη χώρα μας μεγάλη οικονομική σημασία έχει η παραγωγή τομάτας εκτός εποχής, στην οποία η Ελλάδα κατέχει την τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πρώτη την Ιταλία. Η παραγωγή όμως δεν καλύπτει τις ανάγκες ούτε της εσωτερικής αγοράς... Υπάρχουν επομένως σημαντικά περιθώρια αύξησης της παραγωγής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η παραγωγή τομάτας εκτός εποχής έχει μεγάλη οικονομική σημασία για τη χώρα μας· η Ελλάδα κατέχει την τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (μετά την Ιταλία), αλλά η παραγωγή δεν καλύπτει ούτε τις ανάγκες της εσωτερικής αγοράς, γι' αυτό υπάρχουν σημαντικά περιθώρια αύξησής της, τόσο για την εσωτερική αγορά όσο και για εξαγωγές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιολογικός κύκλος πιπεριάς

Ερώτηση: Τι στάδια περιλαμβάνει ο βιολογικός κύκλος της πιπεριάς;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 491): «Ο βιολογικός κύκλος της πιπεριάς περιλαμβάνει το φύτρωμα, την βλαστική ανάπτυξη, το σχηματισμό των ανθικών καταβολών, την άνθιση, τη γονιμοποίηση των ανθέων και το στάδιο του ώριμου «πράσινου» καρπού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βιολογικός κύκλος της πιπεριάς περιλαμβάνει το φύτρωμα, τη βλαστική ανάπτυξη, τον σχηματισμό των ανθικών καταβολών, την άνθιση, τη γονιμοποίηση των ανθέων και το στάδιο του ώριμου «πράσινου» καρπού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σπορά μελιτζάνας νότια/βόρεια Ελλάδα

Ερώτηση: Πότε γίνεται η σπορά στο σπορείο για τη μελιτζάνα: όταν καλλιεργείται στη νότια Ελλάδα και όταν καλλιεργείται στη βόρεια Ελλάδα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 492): «Η σπορά στο σπορείο γίνεται το φθινόπωρο ή το χειμώνα (Νοέμβριο - Δεκέμβριο) στη βόρεια Ελλάδα και το καλοκαίρι ή στις αρχές του Φθινοπώρου (Αύγουστο - Σεπτέμβριο) στη νότια Ελλάδα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη νότια Ελλάδα η σπορά στο σπορείο γίνεται το καλοκαίρι ή στις αρχές του φθινοπώρου (Αύγουστο-Σεπτέμβριο), ενώ στη βόρεια Ελλάδα γίνεται το φθινόπωρο ή τον χειμώνα (Νοέμβριο-Δεκέμβριο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προοπτικές αγγουριού εκτός εποχής

Ερώτηση: Έχει προοπτικές η καλλιέργεια αγγουριού εκτός εποχής στη χώρα μας; Να δικαιολογήσετε τη θέση σας.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 492-493): «Στην παραγωγή αγγουριού εκτός εποχής (φθινόπωρο-χειμώνα) η Ελλάδα είναι πλεονασματική και καταλαμβάνει την τρίτη θέση σε παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πρώτη την Ολλανδία. Οι εξαγωγές του ελληνικού αγγουριού... αρχίζουν όταν τελειώνει το ολλανδικό και σταματούν όταν αρχίζει η παραγωγή του ολλανδικού. Η παραγωγή επομένως ελληνικού αγγουριού εκτός εποχής έχει μεγάλο ενδιαφέρον και σημαντική οικονομική σημασία για την καλλιέργεια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, έχει σημαντικές προοπτικές. Το κείμενο τεκμηριώνει τη θέση αυτή: η Ελλάδα είναι ήδη πλεονασματική στην παραγωγή αγγουριού εκτός εποχής (φθινόπωρο-χειμώνα) και κατέχει την τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την Ολλανδία· οι ελληνικές εξαγωγές μάλιστα καλύπτουν ακριβώς το χρονικό κενό ανάμεσα στις δύο περιόδους παραγωγής της Ολλανδίας (Οκτώβριος-Μάρτιος), γεγονός που δείχνει ευνοϊκή θέση στην αγορά χωρίς άμεσο ανταγωνισμό την περίοδο αυτή. Γι' αυτό η καλλιέργεια αυτή έχει μεγάλο ενδιαφέρον και σημαντική οικονομική σημασία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η ερώτηση ζητά ρητά προσωπική κρίση/δικαιολόγηση, όμως το ίδιο το κείμενο παρέχει πλήρη τεκμηρίωση (στοιχεία θέσης στην αγορά ΕΕ, συμπληρωματικότητα με την ολλανδική παραγωγή) — η απάντηση είναι επομένως τεκμηριωμένη σύνθεση κι όχι υποκειμενική γνώμη του μαθητή.

Εποχές συγκομιδής κολοκυθιού

Ερώτηση: Εποχές συγκομιδής του κολοκυθιού στην Ελλάδα.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 494): «Στις ζεστές περιοχές της χώρας (Κρήτη, Ρόδος) η καλλιέργεια και παραγωγή κολοκυθιών είναι δυνατή όλο το χειμώνα, ενώ στις πιο ψυχρές περιοχές (Β. Ελλάδα) η παραγωγή ξεκινά την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι το καλοκαίρι.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις ζεστές περιοχές (Κρήτη, Ρόδος) η παραγωγή κολοκυθιού είναι δυνατή όλο τον χειμώνα, ενώ στις πιο ψυχρές περιοχές (Βόρεια Ελλάδα) η παραγωγή ξεκινά την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι το καλοκαίρι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στάδια βιολογικού κύκλου πεπονιού

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια στάδια του βιολογικού κύκλου του πεπονιού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 495): «Ο βιολογικός κύκλος του φυτού διέρχεται διαδοχικά από τα στάδια του φυτρώματος, της βλαστικής ανάπτυξης, της άνθισης, της καρπόδεσης και της ωρίμανσης των καρπών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βιολογικός κύκλος του πεπονιού διέρχεται διαδοχικά τα στάδια: φύτρωμα, βλαστική ανάπτυξη, άνθιση, καρπόδεση και ωρίμανση των καρπών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πολλαπλασιασμός καρπουζιού

Ερώτηση: Πώς πολλαπλασιάζεται το καρπούζι;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 495): «Πολλαπλασιάζεται με σπόρο ή απευθείας σπορά στη μόνιμη θέση ή με σπόρο σε γλαστράκια στο σπορείο και μεταφύτευση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καρπούζι πολλαπλασιάζεται με σπόρο, είτε με απευθείας σπορά στη μόνιμη θέση του, είτε με σπορά σε γλαστράκια στο σπορείο και ακόλουθη μεταφύτευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συγκομιδή νωπών φασολιών

Ερώτηση: Πώς γίνεται η συγκομιδή στα νωπά φασόλια;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 496): «Η συγκομιδή γίνεται «σε χέρια», κάθε 2-5 ημέρες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συγκομιδή στα νωπά φασόλια γίνεται «σε χέρια», κάθε 2-5 ημέρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εποχές αγοράς μαρουλιών

Ερώτηση: Ποιες εποχές βρίσκονται τα μαρούλια στην αγορά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 496): «Χρησιμοποιείται νωπό σε σαλάτες από το φθινόπωρο έως την άνοιξη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μαρούλια βρίσκονται στην αγορά από το φθινόπωρο έως την άνοιξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Είδη εσπεριδοειδών

Ερώτηση: Ποια καλλιεργούμενα είδη ανήκουν στα εσπεριδοειδή;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 497): «Στα εσπεριδοειδή συμπεριλαμβάνονται κυρίως η πορτοκαλιά, η λεμονιά και η μανταρινιά. Ανήκουν ακόμη στα εσπεριδοειδή η νερατζιά, το γκρέιπ-φρουτ, η κιτριά, η φράππα, η λιμεττία και το κουμ - κουάτ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα εσπεριδοειδή ανήκουν κυρίως η πορτοκαλιά, η λεμονιά και η μανταρινιά, καθώς και η νερατζιά, το γκρέιπ-φρουτ, η κιτριά, η φράππα, η λιμεττία και το κουμ-κουάτ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διαφορές εσπεριδοειδών ως προς την καρποφορία

Ερώτηση: Τι διαφορές παρουσιάζουν τα εσπεριδοειδή μεταξύ τους ως προς την καρποφορία;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 497): «Η πορτοκαλιά και η μανταρινιά δίνουν μια καρποφορία το χρόνο, ενώ η λεμονιά περισσότερες (δίφορες - πολύφορες ποικιλίες).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πορτοκαλιά και η μανταρινιά δίνουν μία καρποφορία τον χρόνο, ενώ η λεμονιά ανθίζει σε μεγαλύτερο ή μικρότερο ποσοστό όλο τον χρόνο και οι δίφορες-πολύφορες ποικιλίες της δίνουν περισσότερες καρποφορίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άνθηση και συγκομιδή μανταρινιάς

Ερώτηση: Πότε αρχίζει και πότε συγκομίζεται η μανταρινιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 497-498): «Στη μανταρινιά, η άνθηση γίνεται επίσης την άνοιξη και η συγκομιδή από το φθινόπωρο (ποικιλίες Σατσούμα - Κλημεντίνη) έως την άνοιξη (ποικιλία Encore).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μανταρινιά ανθίζει την άνοιξη και η συγκομιδή της γίνεται από το φθινόπωρο (ποικιλίες Σατσούμα-Κλημεντίνη) έως την άνοιξη (ποικιλία Encore).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασία εσπεριδοειδών για την Ελλάδα

Ερώτηση: Είναι σημαντικός ο τομέας των εσπεριδοειδών στη χώρα μας; Γιατί;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 498-499): «Ο τομέας των εσπεριδοειδών είναι πολύ σημαντικός για τη χώρα μας, αφού η παραγωγή τους αντιπροσωπεύει το 30% της συνολικής παραγωγής φρούτων. Είναι τομέας με εξαγωγικό προσανατολισμό, ιδίως όσον αφορά τα πορτοκάλια και τα λεμόνια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, είναι πολύ σημαντικός τομέας, γιατί η παραγωγή εσπεριδοειδών αντιπροσωπεύει το 30% της συνολικής παραγωγής φρούτων στη χώρα μας και έχει έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό, ιδίως τα πορτοκάλια και τα λεμόνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έναρξη καρποφορίας και διάρκεια ζωής εσπεριδοειδών

Ερώτηση: Πότε αρχίζουν να καρποφορούν και πόσα χρόνια ζουν συνήθως τα εσπεριδοειδή;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 498): «Η πορτοκαλιά, η λεμονιά και η μανταρινιά καρποφορούν συνήθως τον δεύτερο ή τρίτο χρόνο μετά τη φύτευση και η απόδοσή τους φτάνει στο μέγιστο τον έβδομο έως όγδοο χρόνο. Η διάρκεια ζωής τους είναι πάνω από τριάντα έως και πενήντα χρόνια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα εσπεριδοειδή καρποφορούν συνήθως τον δεύτερο ή τρίτο χρόνο μετά τη φύτευση, με απόδοση που φτάνει στο μέγιστο τον έβδομο έως όγδοο χρόνο, και ζουν πάνω από τριάντα έως και πενήντα χρόνια, εφόσον δεν επηρεαστούν από δυσμενείς κλιματολογικές ή άλλες συνθήκες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άνθηση και συγκομιδή μηλιάς/αχλαδιάς

Ερώτηση: Πότε ανθίζουν και πότε συγκομίζονται η μηλιά και η αχλαδιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 499-500): «Η μηλιά ανθίζει την άνοιξη και η συλλογή των καρπών γίνεται από τον Αύγουστο (ποικιλία φιρίκι) μέχρι το τέλος Οκτωβρίου (ποικιλία Granny Smith). Η αχλαδιά ανθίζει 10-15 ημέρες νωρίτερα από τη μηλιά και η συλλογή του καρπού γίνεται από τον Ιούλιο (κοντούλα) έως τον Οκτώβριο (Passa Crassana).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μηλιά ανθίζει την άνοιξη και η συλλογή γίνεται από τον Αύγουστο (ποικιλία φιρίκι) μέχρι το τέλος Οκτωβρίου (Granny Smith). Η αχλαδιά ανθίζει 10-15 ημέρες νωρίτερα από τη μηλιά, και η συλλογή γίνεται από τον Ιούλιο (κοντούλα) έως τον Οκτώβριο (Passa Crassana).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρήση και κατανάλωση αχλαδιών

Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιούνται και πώς καταναλώνονται τα αχλάδια;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 500): «Το αχλάδι είναι καρπός δροσιστικός, χυμώδης, εύγεστος και καταναλώνεται κυρίως νωπός. Συντηρείται στα ψυγεία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ορισμένες ποικιλίες χρησιμοποιούνται για την παρασκευή μαρμελάδας, κομπόστας και χυμών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αχλάδι καταναλώνεται κυρίως νωπό (είναι δροσιστικός, χυμώδης, εύγεστος καρπός), συντηρείται στα ψυγεία για μεγάλο χρονικό διάστημα, και ορισμένες ποικιλίες χρησιμοποιούνται για την παρασκευή μαρμελάδας, κομπόστας και χυμών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πυρηνόκαρπα και μικρότερη διάρκεια ζωής

Ερώτηση: Ποια είναι τα πυρηνόκαρπα και ποιο είναι εκείνο που έχει τη μικρότερη διάρκεια ζωής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 501): «Στα πυρηνόκαρπα ανήκουν η ροδακινιά, η βερικοκιά, η δαμασκηνιά, και η κερασιά με τη βυσσινιά.»
Αυτούσιο (σελ. 502): «Η ροδακινιά έχει μικρή διάρκεια ζωής, σε σχέση με άλλα οπωροφόρα. Ζει 8-10 χρόνια σε ζεστές περιοχές και μέχρι 30 χρόνια σε ευνοϊκές για το δένδρο γόνιμες περιοχές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα πυρηνόκαρπα ανήκουν η ροδακινιά, η βερικοκιά, η δαμασκηνιά και η κερασιά (με τη βυσσινιά). Η ροδακινιά έχει τη μικρότερη διάρκεια ζωής απ' όλα, ζώντας 8-10 χρόνια σε ζεστές περιοχές και μέχρι 30 χρόνια σε πιο ευνοϊκές, γόνιμες περιοχές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατανάλωση καρπού ροδακινιάς

Ερώτηση: Πώς καταναλώνεται ο καρπός της ροδακινιάς;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 502): «Τα επιτραπέζια ροδάκινα και τα νεκταρίνια είναι καρποί γευστικοί, αρωματικοί και χυμώδεις και καταναλίσκονται κυρίως νωποί. Τα συμπύρηνα ροδάκινα χρησιμοποιούνται για κομπόστες και χυμούς.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα επιτραπέζια ροδάκινα και τα νεκταρίνια καταναλώνονται κυρίως νωπά, ενώ τα συμπύρηνα ροδάκινα χρησιμοποιούνται για την παρασκευή κομποστών και χυμών στη βιομηχανία κονσερβών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Υποχώρηση εκτάσεων μήλων/αχλαδιών/βερίκοκων

Ερώτηση: Για ποιους λόγους έχουν υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας οι εκτάσεις που καλλιεργούνται με μήλα, αχλάδια και βερίκοκα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 500): «από το 1990 και μετά η καλλιέργειά της [μηλιάς] ακολουθεί φθίνουσα πορεία, μετά την εφαρμογή σχετικών κανονισμών της Ε.Ε., για μείωση της παραγωγής μήλων, με εκρίζωση φυτειών.»
Αυτούσιο (σελ. 500): «η αχλαδιά... τα τελευταία όμως χρόνια ακολουθεί φθίνουσα πορεία και αυτή, λόγω κυρίως της ασθένειας «βακτηριακό κάψιμο».»
Αυτούσιο (σελ. 502): «την τελευταία ωστόσο πενταετία η καλλιέργεια [της βερικοκιάς] παρουσιάζει μεγάλη μείωση, λόγω προσβολής των δένδρων από την ίωση σάρκα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι εκτάσεις μήλων μειώθηκαν από το 1990 λόγω κανονισμών της Ε.Ε. για μείωση της παραγωγής μήλων, με εκρίζωση φυτειών. Οι εκτάσεις αχλαδιών μειώθηκαν κυρίως λόγω της ασθένειας «βακτηριακό κάψιμο». Οι εκτάσεις βερίκοκων μειώθηκαν σημαντικά την τελευταία πενταετία λόγω προσβολής των δένδρων από την ίωση σάρκα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άνθηση δαμασκηνιάς/κερασιάς

Ερώτηση: Πότε ανθίζουν στη χώρα μας η δαμασκηνιά και η κερασιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 502): «Η δαμασκηνιά ανθίζει όψιμα (μετά τη ροδακινιά) και τα δένδρα της σπάνια παθαίνουν ζημιές από παγετούς.»
Αυτούσιο (σελ. 503): «Η κερασιά ανθίζει τελευταία από τα πυρηνόκαρπα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δαμασκηνιά ανθίζει όψιμα, μετά τη ροδακινιά (γι' αυτό σπάνια παθαίνει ζημιές από παγετούς), ενώ η κερασιά ανθίζει τελευταία απ' όλα τα πυρηνόκαρπα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

«Ψίχα» των ακρόδρυων

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την «ψίχα» των ακρόδρυων;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 504): «Μέσα στο σκληρό κέλυφος των καρπών περικλείεται το σπέρμα, που λέγεται «ψίχα» και είναι το μέρος που τρώγεται. Η ψίχα έχει μεγάλη θερμιδική αξία και τρώγεται όπως είναι, μετά από ψήσιμο ή ειδική κατεργασία. Χρησιμοποιείται επίσης στη ζαχαροπλαστική και σε πολλά φαγητά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η «ψίχα» είναι το σπέρμα που περικλείεται μέσα στο σκληρό κέλυφος των ακρόδρυων και αποτελεί το βρώσιμο μέρος τους· έχει μεγάλη θερμιδική αξία, τρώγεται αυτούσια, ψημένη ή μετά από ειδική κατεργασία, και χρησιμοποιείται επίσης στη ζαχαροπλαστική και σε πολλά φαγητά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άνθηση και συγκομιδή αμυγδαλιάς

Ερώτηση: Πότε ανθίζει και πότε συγκομίζεται η αμυγδαλιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 504): «Ανθίζει από το χειμώνα, αφού είναι το πιο πρώιμο φυλλοβόλο οπωροφόρο και ο καρπός συγκομίζεται ώριμος τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αμυγδαλιά ανθίζει από τον χειμώνα, καθώς είναι το πιο πρώιμο φυλλοβόλο οπωροφόρο, και ο καρπός της συγκομίζεται ώριμος τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πλήρης καρποφορία και ζωή καρυδιάς

Ερώτηση: Ποιο χρόνο μπαίνει σε πλήρη καρποφορία και πόσα χρόνια ζει η καρυδιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 505): «Οι ποικιλίες της καρυδιάς που καρποφορούν πλάγια... φτάνουν σε πλήρη καρποφορία τον όγδοο έως δέκατο χρόνο. Από πλευράς διάρκειας ζωής η καρυδιά είναι από τα πιο μακρόβια δένδρα και ζει πάνω από 50 χρόνια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καρυδιά φτάνει σε πλήρη καρποφορία τον όγδοο έως δέκατο χρόνο και είναι από τα πιο μακρόβια δένδρα, ζώντας πάνω από 50 χρόνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφολογική διαφορά φουντουκιάς

Ερώτηση: Διαφέρει μορφολογικά η φουντουκιά από τα άλλα είδη των καρποφόρων δένδρων;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 505): «Η φουντουκιά διαφέρει από τα άλλα είδη των καρποφόρων δένδρων, γιατί σχηματίζει παραφυάδες κοντά στο λαιμό και γίνεται θάμνος, ύψους 3-4 μέτρων. Με κατάλληλο κλάδεμα γίνεται δένδρο με κορμό.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, η φουντουκιά διαφέρει μορφολογικά, γιατί σχηματίζει παραφυάδες κοντά στον λαιμό και γίνεται θάμνος (ύψους 3-4 μέτρων)· μόνο με κατάλληλο κλάδεμα μπορεί να γίνει δένδρο με κανονικό κορμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατανάλωση καρπού φιστικιάς

Ερώτηση: Πώς καταναλώνεται συνήθως ο καρπός της φιστικιάς;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 506): «Το φιστίκι με μισοανοικτό το ενδοκάρπιο καταναλώνεται ψημένο με αλάτι. Η ψίχα του χρησιμοποιείται και στη ζαχαροπλαστική.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο καρπός της φιστικιάς καταναλώνεται συνήθως ψημένος με αλάτι (όταν το ενδοκάρπιο είναι μισοανοιχτό), ενώ η ψίχα του χρησιμοποιείται και στη ζαχαροπλαστική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κληματίδα στο αμπέλι

Ερώτηση: Τι ονομάζεται κληματίδα στο αμπέλι;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 508): «Κατά το φθινόπωρο ο βλαστός ξυλοποιείται, ωριμάζει και χάνει τα φύλλα του. Τότε λέγεται «κληματίδα».»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κληματίδα ονομάζεται ο βλαστός του αμπελιού όταν, κατά το φθινόπωρο, ξυλοποιείται, ωριμάζει και χάνει τα φύλλα του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέρη υπέργειου αμπελιού

Ερώτηση: Ποια είναι τα μέρη από τα οποία αποτελείται το υπέργειο μέρος του αμπελιού;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 508): «Το υπέργειο μέρος του αμπελιού αποτελείται από τον κορμό, τους βραχίονες, τους βλαστούς και τα φύλλα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το υπέργειο μέρος του αμπελιού αποτελείται από τον κορμό, τους βραχίονες, τους βλαστούς και τα φύλλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Παραγωγικές κατευθύνσεις αμπελοκαλλιέργειας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες παραγωγικές κατευθύνσεις της αμπελοκαλλιέργειας στη χώρα μας;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 508-509): «Το αμπέλι καλλιεργείται για τον καρπό του, που χρησιμοποιείται ως επιτραπέζιος, για παρασκευή κρασιού ύστερα από ζύμωση και για παραγωγή σταφίδας ύστερα από ξήρανση. Δευτερευόντως χρησιμοποιείται για χυμοποίηση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες παραγωγικές κατευθύνσεις της αμπελοκαλλιέργειας είναι η παραγωγή επιτραπέζιου σταφυλιού, η παραγωγή κρασιού (ύστερα από ζύμωση) και η παραγωγή σταφίδας (ύστερα από ξήρανση)· δευτερευόντως το σταφύλι χρησιμοποιείται και για χυμοποίηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασία ελιάς για την Ελλάδα

Ερώτηση: Είναι σημαντική η καλλιέργεια της ελιάς στη χώρα μας; Για ποιους λόγους;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 511): «Η ελιά αποτελεί το σπουδαιότερο είδος καρποφόρου δένδρου στη χώρα μας. Είναι η μοναδική ή κύρια πηγή εισοδήματος για πολλές περιοχές της νότιας αλλά και της νησιωτικής Ελλάδας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, η καλλιέργεια της ελιάς είναι πολύ σημαντική, γιατί αποτελεί το σπουδαιότερο καρποφόρο δένδρο της χώρας και τη μοναδική ή κύρια πηγή εισοδήματος για πολλές περιοχές της νότιας και της νησιωτικής Ελλάδας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Παρενιαυτοφορία ελιάς

Ερώτηση: Τι ονομάζεται στην ελιά παρενιαυτοφορία;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 512): «Σε ελαιώνες που τα δένδρα δεν αρδεύονται και δεν λιπαίνονται κανονικά υπάρχει μια τάση παρενιαυτοφορίας (τα δένδρα παράγουν καρπούς κάθε δεύτερο χρόνο και όχι κάθε χρόνο).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παρενιαυτοφορία ονομάζεται η τάση των ελαιόδεντρων —κυρίως όταν δεν αρδεύονται και δεν λιπαίνονται κανονικά— να παράγουν καρπούς κάθε δεύτερο χρόνο αντί κάθε χρόνο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συλλογή ελιάς στην Ελλάδα

Ερώτηση: Πότε γίνεται η συλλογή της ελιάς στη χώρα μας; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται ο μήνας συλλογής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 512): «Η συγκομιδή του ελαιοκάρπου αρχίζει το φθινόπωρο και ο μήνας συλλογής εξαρτάται από την ποικιλία, την περιοχή, τον τρόπο συλλογής κ.ά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συλλογή της ελιάς αρχίζει το φθινόπωρο, και ο ακριβής μήνας συλλογής εξαρτάται από την ποικιλία, την περιοχή καλλιέργειας και τον τρόπο συλλογής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επικονίαση συκιάς

Ερώτηση: Με ποιον τρόπο γίνεται η επικονίαση στη συκιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 513): «Η επικονίαση δεν γίνεται στη συκιά με το συνηθισμένο τρόπο, όπως τα άλλα οπωροφόρα, με τα έντομα ή τον άνεμο, αλλά με ένα μικρό έντομο, τον «ψήνα», που ζει συμβιωτικά σε ορισμένα είδη συκιάς.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επικονίαση στη συκιά δεν γίνεται με τον συνηθισμένο τρόπο (έντομα ή άνεμο), αλλά με ένα μικρό έντομο, τον «ψήνα», που ζει συμβιωτικά σε ορισμένα είδη συκιάς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καρποφορία δίφορης συκιάς

Ερώτηση: Πότε καρποφορεί η δίφορη συκιά;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 513): «Η δίφορη συκιά, εκτός από την κανονική καρποφορία, που χρειάζεται τον ψήνα για γονιμοποίηση, σχηματίζει ενωρίτερα, αρχές Ιουλίου, μια άλλη καρποφορία, στην οποία τα σύκα αναπτύσσονται παρθενοκαρπικά (χωρίς γονιμοποίηση). Τα σύκα αυτά ονομάζονται «αποστολιάτικα».»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δίφορη συκιά έχει δύο καρποφορίες: την κανονική (χρειάζεται τον ψήνα για γονιμοποίηση) και μια πρωιμότερη, στις αρχές Ιουλίου, στην οποία τα σύκα («αποστολιάτικα») αναπτύσσονται παρθενοκαρπικά, χωρίς γονιμοποίηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φύτευση, άνθιση, συγκομιδή φράουλας

Ερώτηση: Πότε φυτεύεται, πότε ανθίζει και πότε συγκομίζεται η φράουλα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 514): «Στη χώρα μας καλλιεργούνται κυρίως ποικιλίες, που φυτεύονται στο χωράφι τον Ιούλιο, ανθίζουν νωρίς την επόμενη άνοιξη και δίνουν την κύρια παραγωγή καρπών κατά τον Μάιο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φράουλα φυτεύεται στο χωράφι τον Ιούλιο, ανθίζει νωρίς την επόμενη άνοιξη και δίνει την κύρια παραγωγή καρπών τον Μάιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πολλαπλασιασμός φράουλας

Ερώτηση: Πώς πολλαπλασιάζεται η φράουλα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 514): «Πολλαπλασιάζεται με στόλωνες, που είναι έρποντες βλαστοί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φράουλα πολλαπλασιάζεται με στόλωνες, δηλαδή έρποντες βλαστούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο