Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Υποκείμενα του Δικαίου (Πρόσωπα) (σελ. 56) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Α΄ ΜΕΡΟΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Υποκείμενα του Δικαίου (Πρόσωπα)

Πλήρεις απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου Γ΄ του Πρώτου Μέρους (σελ. 56).

---

Η δικανική ικανότητα

Ερώτηση: Τι είναι δικανική ικανότητα;

Απάντηση:

• Πού εντάσσεται. «Οι κανόνες του δικαίου … απευθύνονται ΣΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ» — και «πρόσωπα είναι τα ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ (οι ΦΟΡΕΙΣ) ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ».

📌 Ο ΟΡΙΣΜΟΣ — με τα τρία συνώνυμά του: «Η ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΑ ΑΠΟΚΤΑ ΚΑΝΕΙΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ονομάζεται στη νομική ορολογία ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ή ΔΙΚΑΝΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ή ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ.»

Ποιοι την έχουν: «Την ικανότητα αυτή την έχουν ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΝΟΜΙΚΑ πρόσωπα.»

	ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ	ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
Τι είναι	«είναι οι ΑΝΘΡΩΠΟΙ»	«ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΕΣ ΟΝΤΟΤΗΤΕΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ»

💡 ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ: «αν ο Α ορίσει στη διαθήκη του ως γενικό κληρονόμο ΤΟ ΣΚΥΛΙ ΤΟΥ, η διαθήκη αυτή είναι ΑΚΥΡΗ, γιατί κληρονόμος — δηλαδή υποκείμενο των έννομων σχέσεων της κληρονομιάς — μπορεί να είναι ΜΟΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ (φυσικό ή νομικό).»

Δηλαδή η δικανική ικανότητα είναι η «ΠΟΡΤΑ ΕΙΣΟΔΟΥ» στο δίκαιο. Χωρίς αυτήν, ένα ον δεν μπορεί καν να εμφανιστεί ως δικαιούχος — όσο κι αν το θέλει κάποιος.

⚠️ Ισότητα και συνταγματική κατοχύρωση

«Η ικανότητα δικαίου είναι η ΙΔΙΑ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΟ, ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΟ, ΧΡΩΜΑ, ΗΛΙΚΙΑ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ και είναι στενά συνδεδεμένη με την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, γι' αυτό και είναι ΚΑΤΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ … με συνταγματικές διατάξεις ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΝΑΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ.»

⚠️ Και δεν ήταν πάντα έτσι: «Σε παλαιότερες εποχές υπήρχαν άνθρωποι που ΔΕΝ θεωρούνταν πρόσωπα, π.χ. οι ΔΟΥΛΟΙ, που από απόψεως δικαιωμάτων θεωρούνταν ΠΡΑΓΜΑΤΑ.»

💡 Η φράση «διατάξεις που δεν αναθεωρούνται» δεν είναι λεπτομέρεια: σημαίνει ότι ούτε ο αναθεωρητικός νομοθέτης δεν μπορεί να επαναφέρει διάκριση ανθρώπων σε πρόσωπα και μη.

⚠️ ΜΗΝ ΤΗ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ (κεφ. 4):

	ΔΙΚΑΝΙΚΗ ικανότητα	ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΙΚΗ ικανότητα
Τι είναι	να ΕΧΕΙΣ δικαιώματα	να ΕΝΕΡΓΕΙΣ έγκυρα μόνος σου
Ποιος την έχει	ΚΑΘΕ πρόσωπο, εξίσου	ΟΧΙ όλοι (εξαρτάται από ηλικία και κατάσταση)

💡 Ένα βρέφος έχει πλήρη δικανική ικανότητα — μπορεί να είναι ιδιοκτήτης ακινήτου. Δεν έχει όμως δικαιοπρακτική: δεν μπορεί να το πουλήσει μόνο του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δικανική ικανότητα (ή ικανότητα δικαίου ή προσωπικότητα) είναι «η ικανότητα του να αποκτά κανείς ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ». Την έχουν τα φυσικά και τα νομικά πρόσωπα, δηλαδή τα υποκείμενα (οι φορείς) των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων.

Είναι «η ίδια για κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από φύλο, χρώμα, ηλικία, θρησκεία» και κατοχυρωμένη συνταγματικά με διατάξεις που δεν αναθεωρούνται.

💡 Γι' αυτό, αν κάποιος ορίσει στη διαθήκη του κληρονόμο το σκυλί του, η διαθήκη είναι άκυρη — κληρονόμος μπορεί να είναι μόνο πρόσωπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ανάφερε και τα τρία συνώνυμα, γιατί το θέμα μπορεί να τεθεί με οποιοδήποτε από αυτά. Και μην την μπερδέψεις με τη ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΙΚΗ ικανότητα (κεφ. 4): η δικανική είναι η ίδια για όλους, η δικαιοπρακτική όχι.

---

Έναρξη και τέλος του φυσικού προσώπου

Ερώτηση: Από πότε υπάρχει και πότε παύει να υπάρχει ο άνθρωπος;

Απάντηση:

• ΑΡΘΡΟ 35 Α.Κ. (τίτλος: «έναρξη και τέλος του φυσικού προσώπου»): «το πρόσωπο ΑΡΧΙΖΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ ΘΑ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΖΩΝΤΑΝΟ και ΠΑΥΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ.»

Α΄ Η ΕΝΑΡΞΗ — και το «πλάσμα δικαίου»

Ο κανόνας: «Έτσι, αν το κυοφορούμενο γεννηθεί ΝΕΚΡΟ, ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΥΠΗΡΞΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Αν ΕΠΕΖΗΣΕ, ΕΣΤΩ ΓΙΑ ΛΙΓΟ χρονικό διάστημα μετά τον τοκετό, ΥΠΗΡΞΕ ΠΡΟΣΩΠΟ έστω γι' αυτό το μικρό διάστημα.»

💡 «Αυτό έχει σημασία κυρίως από την άποψη του ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ» — λίγα λεπτά ζωής αρκούν ώστε το βρέφος να κληρονομήσει και, με τον θάνατό του, να μεταβιβάσει την κληρονομιά στους δικούς του κληρονόμους.

ΑΡΘΡΟ 36 Α.Κ. — «ΠΛΑΣΜΑ ΔΙΚΑΙΟΥ»: «ως προς τα δικαιώματα που μπορεί να αποκτήσει το ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟ, ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΣΑΝ ΝΑ ΕΙΧΕ ΗΔΗ ΓΕΝΝΗΘΕΙ, ΑΝ ΤΕΛΙΚΑ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΖΩΝΤΑΝΟ.»

⚠️ Υπό αίρεση: «γίνεται κληρονόμος του πατέρα του ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΡΕΣΗ ότι θα γεννηθεί ζωντανό. Αν γεννηθεί ΝΕΚΡΟ, ΠΑΥΕΙ η ικανότητα δικαίου … και τα δικαιώματα που στο μεταξύ απέκτησε ΑΝΑΙΡΟΥΝΤΑΙ.» Και εφαρμόζεται «ΟΧΙ ΜΟΝΟ σχετικά με τα κληρονομικά δικαιώματα … αλλά και σχετικά με άλλα δικαιώματά του» (π.χ. αποζημίωση για υπαίτια θανάτωση προσώπου από το οποίο θα είχε δικαίωμα διατροφής).

Β΄ ΤΟ ΤΕΛΟΣ — τρεις καταστάσεις

① Ο ΘΑΝΑΤΟΣ. «Ο προσδιορισμός του θανάτου είναι θέμα της ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ, που σήμερα δέχεται ότι επέρχεται με την ΠΑΥΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ, δεδομένου ότι η λειτουργία της αναπνοής μπορεί να υποστηριχθεί με ΤΕΧΝΗΤΑ ΜΕΣΑ.»

② Ο «ΑΠΟΔΕΔΕΙΓΜΕΝΟΣ» ΘΑΝΑΤΟΣ. «περιπτώσεις που ο θάνατος … είναι ΒΕΒΑΙΟΣ, ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΑΝ ΔΕΝ ΒΡΕΘΗΚΕ ΤΟ ΠΤΩΜΑ του» (αεροπορικό δυστύχημα όπου «δεν επέζησε κανείς») — «επιτρέπεται η σύνταξη ληξιαρχικής πράξης θανάτου με ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ».

③ Η ΑΦΑΝΕΙΑ. «περιπτώσεις που ο θάνατος … είναι πολύ ΠΙΘΑΝΟΣ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΒΕΒΑΙΟΣ … ανθρώπων που έχουν εξαφανιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΔΩΣΟΥΝ ΣΗΜΕΙΑ ΖΩΗΣ.»

Σκοπός: «ο νομοθέτης θέλησε να ΘΕΣΕΙ ΤΕΡΜΑ ΣΤΗΝ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ, ως προς τις σχέσεις προσώπου που έχει για χρόνια εξαφανιστεί».

ΟΙ ΠΡΟΘΕΣΜΙΕΣ (άρθρο 41 Α.Κ.) — κηρύσσεται με ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Περίπτωση	Απαιτούμενος χρόνος
απλή εξαφάνιση	«τουλάχιστον ΠΕΝΤΕ ΣΥΝΕΧΗ ΧΡΟΝΙΑ»
εξαφάνιση μετά από σοβαρό κίνδυνο ζωής	«ΕΝΑΣ ΧΡΟΝΟΣ»

💡 Γιατί η διαφορά: όταν κάποιος εξαφανίστηκε αφού διέτρεξε σοβαρό κίνδυνο (ναυάγιο, σεισμός), ο θάνατος είναι πολύ πιθανότερος — άρα αρκεί πολύ μικρότερος χρόνος αναμονής.

Ποιος ζητά: «οι ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ή οι ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΙ του άφαντου».

⚠️ Οι συνέπειες — και η ΜΙΑ εξαίρεση

«επέρχονται για τον άφαντο ΟΛΕΣ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ (κληρονομική διαδοχή). ΜΟΝΟ Ο ΓΑΜΟΣ ΔΕΝ ΛΥΝΕΤΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΑ, όπως στην περίπτωση του θανάτου. Αναγνωρίζεται όμως η αφάνεια ως ΛΟΓΟΣ ΔΙΑΖΥΓΙΟΥ.»

Αν επανεμφανιστεί: «έχει δικαίωμα να ΑΝΑΚΤΗΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΤΟΥ» — γι' αυτό «ο νόμος υποχρεώνει τους κληρονόμους του να παρέχουν ΑΣΦΑΛΕΙΑ για … 10 ΧΡΟΝΙΑ». ⚠️ Αλλά «ΔΕΝ ΑΝΑΒΙΩΝΕΙ ο γάμος του, αν αυτός έχει λυθεί με διαζύγιο».

💡 Η λογική της ασυμμετρίας: η περιουσία μπορεί να επιστραφεί· ο γάμος όχι, γιατί στο μεταξύ ο άλλος σύζυγος μπορεί να έχει ξαναπαντρευτεί — και το δίκαιο δεν ανατρέπει τη νέα οικογένεια για χάρη μιας παλιάς που είχε νομίμως λυθεί.

Σύνοψη: Άρθρο 35 Α.Κ.: «το πρόσωπο αρχίζει να υπάρχει από τη στιγμή που θα ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΖΩΝΤΑΝΟ και παύει με τον ΘΑΝΑΤΟ του».

Έναρξη: αν το κυοφορούμενο γεννηθεί νεκρό, ουδέποτε υπήρξε πρόσωπο· αν επέζησε έστω για λίγο, υπήρξε. Άρθρο 36 Α.Κ. («πλάσμα δικαίου»): ως προς τα δικαιώματα που μπορεί να αποκτήσει, το κυοφορούμενο θεωρείται σαν να είχε ήδη γεννηθεί, ΑΝ τελικά γεννηθεί ζωντανό — αλλιώς τα δικαιώματα αναιρούνται.

Τέλος: με τον θάνατο, που κατά την ιατρική επιστήμη επέρχεται με την παύση των εγκεφαλικών λειτουργιών. Επιπλέον: ① όταν ο θάνατος είναι βέβαιος χωρίς να βρεθεί πτώμα, συντάσσεται ληξιαρχική πράξη με έκθεση της αρχής· ② όταν είναι πιθανός αλλά όχι βέβαιος, κηρύσσεται ΑΦΑΝΕΙΑ με δικαστική απόφαση (άρθρο 41 Α.Κ.), αν πέρασαν τουλάχιστον 5 συνεχή χρόνια από την εξαφάνιση ή 1 χρόνος από τότε που ο εξαφανισθείς διέτρεξε σοβαρό κίνδυνο ζωής.

⚠️ Με την αφάνεια επέρχονται όλες οι συνέπειες του θανάτου· μόνο ο γάμος δεν λύνεται αυτόματα, αναγνωρίζεται όμως ως λόγος διαζυγίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δώσε και τα δύο άρθρα (35 και 36 Α.Κ.) και τις δύο προθεσμίες αφάνειας (5 έτη / 1 έτος) — είναι οι ακριβείς αριθμοί που ελέγχονται. Και μην ξεχάσεις την εξαίρεση του γάμου.

---

Η εξατομίκευση του ανθρώπου

Ερώτηση: Πώς εξατομικεύεται ο άνθρωπος;

Απάντηση:

• «Κάθε άνθρωπος έχει ορισμένες ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ή ΝΟΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ που τον ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΟΥΝ, τον κάνουν δηλαδή να ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ανθρώπους.»

Τα ΕΞΙ στοιχεία

α) ΤΟ ΟΝΟΜΑ — «Κάθε φυσικό πρόσωπο πρέπει να έχει ένα όνομα για να διακρίνεται από τους άλλους.»

	Πώς προσδιορίζεται
Κύριο όνομα	«δίνεται κατά τη ΒΑΠΤΙΣΗ από τον θρησκευτικό λειτουργό ή με ΔΗΛΩΣΗ ΣΤΟΝ ΛΗΞΙΑΡΧΟ»
Επώνυμο	«προσδιορίζεται από τους ΓΟΝΕΙΣ με δήλωσή τους ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΑΜΟ … μπορεί να είναι του πατέρα, της μητέρας ή ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ με τη σειρά που θα δηλώσουν»

β) ΤΟ ΦΥΛΟ — «όλα τα σύγχρονα δίκαια … καθιερώνουν την αρχή της ΙΣΟΝΟΜΙΑΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ». Σύνταγμα, άρθρο 4 §2: «Έλληνες και Ελληνίδες είναι ΙΣΟΙ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ».

γ) Η ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ — «η σχέση που δημιουργείται με τη ΓΕΝΝΗΣΗ ή τον ΓΑΜΟ και προσδιορίζει ΝΟΜΙΚΑ τον άνθρωπο σε σχέση με άλλους».

Είδος	Ορισμός	Παράδειγμα
ΕΞ ΑΙΜΑΤΟΣ — κατ' ευθεία γραμμή	«όταν το ένα πρόσωπο ΚΑΤΑΓΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΛΟ»	πατέρας - γιος
ΕΞ ΑΙΜΑΤΟΣ — εκ πλαγίου	«όταν … ΚΑΤΑΓΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΙΟ ΠΡΟΣΩΠΟ»	αδέλφια
ΕΞ ΑΓΧΙΣΤΕΙΑΣ	«η σχέση του ΕΝΟΣ ΣΥΖΥΓΟΥ με τους ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ»	πεθερός, κουνιάδος

«Συγγένεια μπορεί να ιδρυθεί και με την ΥΙΟΘΕΣΙΑ.»

δ) Η ΚΑΤΟΙΚΙΑ — «ο ΔΕΣΜΟΣ του ανθρώπου με τον ΤΟΠΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΝΙΜΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ του». Αποκτάται «είτε με τη ΘΕΛΗΣΗ … είτε ΑΜΕΣΩΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΜΟ» (νόμιμη κατοικία: οι δικαστικοί λειτουργοί τον τόπο που υπηρετούν· οι ανήλικοι την κατοικία των γονέων).

Διπλή σημασία: ① δικονομική — «καθορίζει τη ΓΕΝΙΚΗ ΔΩΣΙΔΙΚΙΑ κάθε προσώπου, δηλαδή … ποια είναι τα κατά τόπο ΑΡΜΟΔΙΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ»· ② συνταγματική — «σύμφωνα με το άρθρο 9 του Συντάγματος η κατοικία … αποτελεί ΑΣΥΛΟ και μόνο με ορισμένες προϋποθέσεις επιτρέπεται η «κατ' οίκον έρευνα»».

ε) Η ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ — «ο ΝΟΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ ενός ανθρώπου με ΟΡΙΣΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ». Με βάση αυτήν, «οι άνθρωποι διακρίνονται σε ΗΜΕΔΑΠΟΥΣ και ΑΛΛΟΔΑΠΟΥΣ»· ρυθμίζεται από τον Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας.

στ) Η ΗΛΙΚΙΑ — «προσδιορίζεται από το διάστημα που περνά από τη ΓΕΝΝΗΣΗ μας» → ΕΝΗΛΙΚΟΙ / ΑΝΗΛΙΚΟΙ. «έχει μεγάλη πρακτική σημασία κυρίως για τον καθορισμό της ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ και τον ΚΑΤΑΛΟΓΙΣΜΟ ΤΩΝ ΑΔΙΚΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ».

💡 Παρατήρησε τη λογική της λίστας: τα α, β, στ είναι ιδιότητες του ίδιου του προσώπου (ποιος είναι)· τα γ, δ, ε είναι σχέσεις με κάτι άλλο — με ανθρώπους (συγγένεια), με τόπο (κατοικία), με κράτος (ιθαγένεια). Δηλαδή ταυτιζόμαστε και από αυτό που είμαστε και από αυτό με το οποίο συνδεόμαστε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο άνθρωπος εξατομικεύεται με πραγματικές ή νομικές ιδιότητες που «τον κάνουν να διακρίνεται από τους άλλους». Είναι έξι:

α) ΟΝΟΜΑ — το κύριο όνομα δίνεται στη βάπτιση ή με δήλωση στον ληξίαρχο· το επώνυμο προσδιορίζεται με δήλωση των γονέων πριν από τον γάμο (του πατέρα, της μητέρας ή και των δύο). β) ΦΥΛΟ — με την αρχή της ισονομίας των δύο φύλων (Σύνταγμα άρθρο 4 §2). γ) ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ — εξ αίματος (κατ' ευθεία γραμμή και εκ πλαγίου) και εξ αγχιστείας (η σχέση του ενός συζύγου με τους συγγενείς του άλλου)· ιδρύεται και με υιοθεσία. δ) ΚΑΤΟΙΚΙΑ — ο δεσμός με τον τόπο της κύριας και μόνιμης εγκατάστασης· καθορίζει τη γενική δωσιδικία και προστατεύεται ως άσυλο (άρθρο 9 Συντ.). ε) ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ — ο νομικός δεσμός με ορισμένη Πολιτεία (ημεδαποί / αλλοδαποί). στ) ΗΛΙΚΙΑ — ενήλικοι / ανήλικοι· έχει σημασία για τη δικαιοπρακτική ικανότητα και τον καταλογισμό των άδικων πράξεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Και τα έξι, με σύντομο ορισμό το καθένα — όχι σκέτη απαρίθμηση. Τα δύο σημεία που ανεβάζουν την απάντηση: η διπλή σημασία της κατοικίας (δωσιδικία + άσυλο) και ότι η ηλικία συνδέεται με τη δικαιοπρακτική ικανότητα.

---

Εφαρμογή: προσβολή της προσωπικότητας

Ερώτηση: Ο Α δημοσιεύει σ’ ένα έντυπο ανακριβείς πληροφορίες για τον Β, που τον μειώνουν επιστημονικά και ηθικά. Ποιες αξιώσεις μπορεί να ασκήσει ο Β κατά του Α;

Απάντηση:

• Τι έχει συμβεί νομικά

Ο Β έχει «ένα ΓΕΝΙΚΟ και ΑΠΟΛΥΤΟ δικαίωμα πάνω στην ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ του, που εκτείνεται σ' όλα τα στοιχεία που συνθέτουν τη σωματική, ψυχική και ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ του ανθρώπου». Ανάμεσα στις προστατευόμενες εκδηλώσεις είναι ρητά η ΤΙΜΗ, η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και οι ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ — δηλαδή ακριβώς ό,τι πλήττεται όταν κάποιος μειώνεται επιστημονικά και ηθικά.

Πρόσεξε ότι το δικαίωμα είναι ΑΠΟΛΥΤΟ: ισχύει έναντι όλων, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη σχέση με τον Α. Και, όπως είδαμε στο κεφ. 2, στα απόλυτα δικαιώματα «η αξίωση ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ τους» — πριν το δημοσίευμα ο Β δεν είχε καμία αξίωση κατά του Α.

ΟΙ ΑΞΙΩΣΕΙΣ (άρθρα 57-60 Α.Κ.)

#	Αξίωση	Τι επιδιώκει
①	ΑΡΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ	«άμεση ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ που δημιουργήθηκε με την προσβολή» — εδώ: απαγόρευση κυκλοφορίας του εντύπου, απόσυρση του δημοσιεύματος
②	ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ	«διαβεβαίωση για ΜΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ της προσβολής»
③	ΧΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ	αποκατάσταση της ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΗΣ ζημιάς (π.χ. απώλεια εισοδήματος από τη μείωση της επιστημονικής του υπόληψης)
④	ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΛΟΓΩ ΗΘΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ	αποκατάσταση της ΜΗ περιουσιακής βλάβης — «από τη ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ του»

(Η πέμπτη αξίωση του Α.Κ. — «ικανοποίηση των ΣΥΓΓΕΝΩΝ για την ΨΥΧΙΚΗ ΟΔΥΝΗ από τον ΘΑΝΑΤΟ προσφιλούς προσώπου» — δεν εφαρμόζεται εδώ, αφού ο Β ζει.)

💡 Η μορφή της ικανοποίησης — το ενδιαφέρον σημείο

Το βιβλίο, στο ανάλογο παράδειγμα του δημοσιογράφου και του ηθοποιού, σημειώνει ότι η ικανοποίηση της ηθικής βλάβης «μπορεί να είναι ΧΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΟΣΟΝ Ή ΔΗΛΩΣΗ ότι οι πληροφορίες δεν ήταν αληθινές».

Γιατί έχει σημασία: στην προσβολή της τιμής, η δημόσια αποκατάσταση είναι συχνά πιο αποτελεσματική από τα χρήματα — γιατί χτυπά εκεί ακριβώς όπου έγινε η ζημιά, δηλαδή στην κοινή γνώμη. Η ίδια λογική με την αναλογικότητα που επιβάλλει η καλή πίστη (κεφ. 2): επιλέγεται το μέσο που αποκαθιστά, όχι απλώς αυτό που τιμωρεί.

⚠️ Δύο σημεία που ελέγχονται

① Οι αξιώσεις είναι ΣΩΡΕΥΤΙΚΕΣ. Το βιβλίο λέει ρητά ότι ο δικαιούχος «μπορεί να ασκήσει είτε ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ τις αξιώσεις, είτε ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ από αυτές». Ο Β δεν χρειάζεται να διαλέξει — μπορεί να ζητήσει άρση, παράλειψη, αποζημίωση και ηθική βλάβη ταυτόχρονα.

② Είναι το κλασικό παράδειγμα «ένα δικαίωμα → πολλές αξιώσεις». Το κεφ. 2 το χρησιμοποιεί ακριβώς αυτό για να δείξει γιατί «η έννοια του δικαιώματος είναι πιο πλατιά από την έννοια της αξίωσης».

📌 Και το συνταγματικό υπόβαθρο: «ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ» (άρθρο 2 §1 Συντ.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Β υπέστη προσβολή της προσωπικότητάς του — πλήττονται η τιμή, η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και οι κοινωνικές σχέσεις του. Με βάση τα άρθρα 57-60 Α.Κ. μπορεί να ασκήσει:

① αξίωση για ΑΡΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ, δηλαδή «άμεση ανατροπή της κατάστασης που δημιουργήθηκε» (π.χ. απαγόρευση της κυκλοφορίας του εντύπου)· ② αξίωση για ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ (διαβεβαίωση μη επανάληψης)· ③ ΧΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ για την περιουσιακή του ζημιά· ④ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΛΟΓΩ ΗΘΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ από τη μείωση της προσωπικότητάς του — που «μπορεί να είναι χρηματικό ποσόν ή ΔΗΛΩΣΗ ότι οι πληροφορίες δεν ήταν αληθινές».

Ο Β μπορεί να ασκήσει «είτε όλες μαζί τις αξιώσεις, είτε ορισμένες από αυτές». (Η πέμπτη αξίωση του Α.Κ., για ψυχική οδύνη των συγγενών, προϋποθέτει θάνατο και δεν έχει εφαρμογή εδώ.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απαρίθμησε και τις τέσσερις αξιώσεις που ταιριάζουν — η συνηθέστερη ελλιπής απάντηση αναφέρει μόνο την αποζημίωση. Πρόσεξε τη διάκριση ③ αποζημίωση (περιουσιακή ζημιά) ↔ ④ ηθική βλάβη (μη περιουσιακή): είναι δύο διαφορετικές αξιώσεις, όχι μία. Και ανάφερε ότι ασκούνται σωρευτικά.

---

Τα νομικά πρόσωπα

Ερώτηση: Τι είναι νομικά πρόσωπα;

Απάντηση:

• 📌 Ο ΟΡΙΣΜΟΣ — πρόσεξε ότι έχει ΔΥΟ σκέλη: «Νομικά πρόσωπα είναι ① ΕΝΩΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ που έχουν συσταθεί για την επιδίωξη ορισμένου σκοπού ή ② ΣΥΝΟΛΑ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ που έχουν ταχθεί στην εξυπηρέτηση κάποιου σκοπού και που, αφού τηρηθούν οι νόμιμες προϋποθέσεις, ΑΠΟΚΤΟΥΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, δηλαδή ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ.»

Γιατί λέγονται «νομικά»: «γιατί παίρνουν την ΥΠΟΣΤΑΣΗ τους ΚΑΤΕΥΘΕΙΑΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΜΟ» — είναι, όπως λέει αλλού το βιβλίο, «ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΕΣ ΟΝΤΟΤΗΤΕΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ».

💡 Το δεύτερο σκέλος είναι το εντυπωσιακό: ένα ΙΔΡΥΜΑ δεν είναι ένωση ανθρώπων αλλά «ένα ΣΥΝΟΛΟ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ» — δηλαδή περιουσία που έγινε πρόσωπο.

Οι διακρίσεις

	ΝΠΔΔ	ΝΠΙΔ
Ίδρυση	«συνήθως ΜΕ ΝΟΜΟ, που καθορίζει άμεσα και τη φύση τους»	«με ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ»
Εξουσία	«ΑΣΚΟΥΝ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΞΟΥΣΙΑ»	—
Διέπονται από	«κανόνες ΔΗΜΟΣΙΟΥ δικαίου»	«κανόνες ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ δικαίου»
Σκοπός	δημόσιος	«ΙΔΙΩΤΙΚΟΙ σκοποί»
Παραδείγματα	Πανεπιστήμια, ΤΕΙ, ΣΕΛΕΤΕ ⚠️	εμπορικές εταιρείες, σωματεία

ΚΑΙ ΜΙΑ ΤΡΙΤΗ, ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: «Υπάρχουν όμως και ορισμένα νομικά πρόσωπα ΜΙΚΤΗΣ ΦΥΣΗΣ, που βρίσκονται στα ΟΡΙΑ μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου δικαίου. Αυτά έχουν συνήθως τη ΜΟΡΦΗ νομικού προσώπου ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ δικαίου, κυρίως ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ, ΑΛΛΑ έχουν ΙΔΡΥΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ και ασκούν δραστηριότητα που ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ» — π.χ. ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ, ΕΛΤΑ.

Τα ΝΠΙΔ διακρίνονται περαιτέρω: ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΑ (εμπορικές εταιρείες) και ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΑ («σκοπός φιλανθρωπικός, πολιτιστικός, οικονομικός»). Ο Α.Κ. τα ρυθμίζει στα άρθρα 61-77, «αλλά ορισμένες διατάξεις του εφαρμόζονται ΚΑΙ στα νομικά πρόσωπα ΔΗΜΟΣΙΟΥ δικαίου».

Σύσταση, στοιχεία, λειτουργία

Σύσταση: «έγγραφη ΣΥΣΤΑΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ» και «έγγραφη πράξη που να περιέχει τους όρους ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ (ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ή ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ)».

Ο παραλληλισμός με το φυσικό πρόσωπο — το νομικό πρόσωπο έχει τα αντίστοιχα στοιχεία εξατομίκευσης:

ΦΥΣΙΚΟ πρόσωπο	ΝΟΜΙΚΟ πρόσωπο
όνομα	ΕΠΩΝΥΜΙΑ
κατοικία	ΕΔΡΑ — «το αντίστοιχο της κατοικίας»· αν δεν οριστεί, «ο τόπος που λειτουργεί η ΔΙΟΙΚΗΣΗ»

💡 Και η προστασία μεταφέρεται: «η συνταγματική προστασία της κατοικίας ως ΑΣΥΛΟΥ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΤΑ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ». Και η έδρα καθορίζει τη γενική δωσιδικία, όπως η κατοικία.

Πώς ενεργεί: «Κάθε νομικό πρόσωπο διοικείται από ΕΝΑ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ … Τα νομικά πρόσωπα ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΟΥΝ … ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ που τα διοικούν.» Το καταστατικό ορίζει την έκταση της εξουσίας, την ΑΠΑΡΤΙΑ και τον τρόπο λήψης αποφάσεων.

Διάλυση → ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ: «το σύνολο των εργασιών, σκοπός των οποίων είναι η ΡΕΥΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ … και η ΠΛΗΡΩΜΗ ΤΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΧΡΕΩΝ του». «Όσο διαρκεί η εκκαθάριση ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΗΣ, ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ του νομικού προσώπου.» Στο τέλος, η περιουσία «περιέρχεται στο ΔΗΜΟΣΙΟ», που «είναι υποχρεωμένο να τη χρησιμοποιήσει για να ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ του νομικού προσώπου ή … κάποιον άλλο ΠΑΡΕΜΦΕΡΗ σκοπό».

⚠️ ΣΗΜΕΡΑ: η ΣΕΛΕΤΕ (παράδειγμα ΝΠΔΔ) καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την ΑΣΠΑΙΤΕ (Ν. 3027/2002). Και από τα παραδείγματα «μικτής φύσης», ο ΟΤΕ ιδιωτικοποιήθηκε πλήρως και η ΔΕΗ μερικώς — η κατηγορία υπάρχει ακόμη, αλλά τα παραδείγματα έχουν αλλάξει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νομικά πρόσωπα είναι ① ενώσεις ανθρώπων που έχουν συσταθεί για την επιδίωξη ορισμένου σκοπού ή ② σύνολα περιουσίας που έχουν ταχθεί στην εξυπηρέτηση κάποιου σκοπού και που, «αφού τηρηθούν οι νόμιμες προϋποθέσεις, αποκτούν ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, δηλαδή γίνονται ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ». Ονομάζονται νομικά «γιατί παίρνουν την υπόστασή τους κατευθείαν από τον νόμο».

Διακρίσεις: ΝΠΔΔ (ιδρύονται με νόμο, ασκούν δημόσια εξουσία, διέπονται από δημόσιο δίκαιο — π.χ. Πανεπιστήμια, ΤΕΙ) και ΝΠΙΔ (ιδιωτική πρωτοβουλία, ιδιωτικοί σκοποί, ιδιωτικό δίκαιο). Υπάρχουν και νομικά πρόσωπα μικτής φύσης, με μορφή ΑΕ αλλά ιδρυμένα από το κράτος (ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ, ΕΛΤΑ).

Τα ΝΠΙΔ μπορεί να είναι κερδοσκοπικά ή μη κερδοσκοπικά· ο Α.Κ. τα ρυθμίζει στα άρθρα 61-77. Για τη σύσταση απαιτείται έγγραφη συστατική πράξη και καταστατικό ή οργανισμός. Έχουν επωνυμία και έδρα (το αντίστοιχο της κατοικίας).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δώσε και τα δύο σκέλη του ορισμού: ενώσεις προσώπων ΚΑΙ σύνολα περιουσίας. Η απάντηση που αναφέρει μόνο «ενώσεις ανθρώπων» παραλείπει το ίδρυμα. Και μην ξεχάσεις τα μικτής φύσης.

---

Η ευθύνη του νομικού προσώπου για τα όργανά του

Ερώτηση: Ευθύνεται το νομικό πρόσωπο για πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων διοίκησης;

Απάντηση:

• ΝΑΙ — και η ευθύνη είναι ΔΙΠΛΗ. «Κάθε νομικό πρόσωπο ΦΕΡΕΙ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ για τις ΠΡΑΞΕΙΣ Ή ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, που έγιναν ① κατά την ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ τους και ② ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΞΟΥΣΙΩΝ τους, ③ εφόσον από τις πράξεις αυτές ΖΗΜΙΩΘΗΚΑΝ ΤΡΙΤΟΙ. ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΟΜΩΣ ΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΕΣ.»

Οι ΤΡΕΙΣ προϋποθέσεις

#	Προϋπόθεση	Τι αποκλείει
①	«κατά την ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ τους»	πράξεις που έγιναν εκτός υπηρεσίας, στην ιδιωτική ζωή του διοικούντος
②	«ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΞΟΥΣΙΩΝ τους»	πράξεις καθ' υπέρβαση της εξουσίας που ορίζει το καταστατικό
③	«εφόσον … ΖΗΜΙΩΘΗΚΑΝ ΤΡΙΤΟΙ»	περιπτώσεις χωρίς ζημία

💡 Το ② συνδέεται άμεσα με το καταστατικό: «Η έκταση της εξουσίας των οργάνων διοίκησης ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ή στον οργανισμό.» Άρα το καταστατικό δεν είναι εσωτερικό έγγραφο — καθορίζει μέχρι πού δεσμεύεται το νομικό πρόσωπο έναντι τρίτων.

Γιατί υπάρχει καθόλου ευθύνη του νομικού προσώπου

Το νομικό πρόσωπο είναι πλάσμα — δεν έχει χέρια. Όπως λέει το βιβλίο, «τα νομικά πρόσωπα ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΟΥΝ … ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ που τα διοικούν». Αν λοιπόν τα όργανα ωφελούν το νομικό πρόσωπο όταν ενεργούν καλά, είναι λογικό να το βαρύνουν όταν ενεργούν κακά.

💡 Η αρχή σε μία γραμμή: όποιος καρπώνεται το όφελος της δράσης, φέρει και τον κίνδυνό της.

⚠️ Το πιο σημαντικό σημείο: Η ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΥΘΥΝΗ

«ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΟΜΩΣ ΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΕΣ.»

Ερώτημα	Απάντηση
Ευθύνεται μόνο το νομικό πρόσωπο;	⚠️ ΟΧΙ
Ευθύνεται μόνο το φυσικό πρόσωπο;	⚠️ ΟΧΙ
Ευθύνονται και τα δύο;	ΝΑΙ — παράλληλα

Γιατί το προβλέπει ο νόμος: για να μη γίνει το νομικό πρόσωπο ΑΣΠΙΔΑ. Αν ευθυνόταν μόνο αυτό, ο διοικών θα μπορούσε να προκαλεί ζημίες ατιμώρητος, κρυμμένος πίσω από την «πλασματική οντότητα» — και μάλιστα σε ένα πρόσωπο που, μετά τη διάλυση και την εκκαθάριση, μπορεί να μην έχει καν περιουσία για να ικανοποιήσει τους ζημιωθέντες.

💡 Το πρακτικό αποτέλεσμα για τον ζημιωθέντα: έχει ΔΥΟ οφειλέτες και μπορεί να στραφεί κατά όποιου είναι φερέγγυος — σημαντική εγγύηση, ιδίως όταν το νομικό πρόσωπο είναι αφερέγγυο.

📌 Θυμήσου και τον παραλληλισμό με το φυσικό πρόσωπο: όπως ο άνθρωπος ευθύνεται για τις πράξεις του, έτσι και το νομικό πρόσωπο ευθύνεται για τις πράξεις των οργάνων του — με τη διαφορά ότι εδώ υπάρχει και δεύτερος υπεύθυνος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) ΝΑΙ. «Κάθε νομικό πρόσωπο φέρει την ευθύνη για τις πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων της διοίκησης», εφόσον συντρέχουν τρεις προϋποθέσεις: ① οι πράξεις έγιναν «κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους»· ② «μέσα στα όρια των εξουσιών τους»· ③ «ζημιώθηκαν τρίτοι».

Και η ευθύνη είναι ΔΙΠΛΗ: «ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ όμως ευθύνεται ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΕΣ». Δηλαδή ο ζημιωθείς έχει δύο υπεύθυνους — το νομικό πρόσωπο και το φυσικό πρόσωπο που ενήργησε.

(Η έκταση της εξουσίας των οργάνων προσδιορίζεται στο καταστατικό ή στον οργανισμό.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μην απαντήσεις σκέτο «ναι». Δώσε τις τρεις προϋποθέσεις και — κυρίως — την ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ευθύνη του φυσικού προσώπου: είναι το σημείο που ξεχωρίζει την πλήρη απάντηση, γιατί δείχνει ότι το νομικό πρόσωπο δεν λειτουργεί ως ασπίδα.

---

Η σύσταση σωματείου

Ερώτηση: Τι απαιτείται για να συσταθεί ένα σωματείο;

Απάντηση:

• Ο ορισμός πρώτα: «Σωματείο είναι ένωση ΕΙΚΟΣΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ, που έχει αποκτήσει ΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ και επιδιώκει σκοπό ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟ, δηλαδή σκοπό που δεν αποβλέπει σε οικονομικό κέρδος.»

⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΛΕΠΤΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ: «ΔΕΝ είναι όμως και ΚΑΘΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ σκοπός ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΣ. Το σωματείο π.χ. μπορεί να ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΕΤΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ή να ενδιαφέρεται για την ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Ή ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ του, ΧΩΡΙΣ να θεωρείται ότι κερδοσκοπεί.» — Γι' αυτό τα επαγγελματικά σωματεία (συνδικάτα) είναι νόμιμα σωματεία.

Είδη: «επαγγελματικά, αθλητικά, ναυτικά, αλληλοβοηθητικά» — «ειδικοί νόμοι, πλην των διατάξεων του Α.Κ., ρυθμίζουν τη λειτουργία τους».

ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

#	Προϋπόθεση	Λεπτομέρεια
①	«Ένωση τουλάχιστον ΕΙΚΟΣΙ ΠΡΟΣΩΠΩΝ»	ο αριθμός-κλειδί
②	«ΣΥΣΤΑΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ και ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ»	«μπορούν να ενωθούν σε ΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΟ»
③	«ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ»	«εκδίδεται ύστερα από αίτηση των ιδρυτικών μελών και εγκρίνει την ίδρυση, ΑΦΟΥ ΕΛΕΓΞΕΙ ΤΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ του»
④	«ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ της περίληψης του καταστατικού ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ»	δημοσιότητα προς τρίτους
⑤	«ΕΓΓΡΑΦΗ στο ΔΗΜΟΣΙΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ»	«τηρείται σε κάθε ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ»

💡 Δες τη λογική της σειράς: ① άνθρωποι → ② έγγραφα → ③ δικαστικός έλεγχος → ④ δημοσιότητα → ⑤ επίσημη καταγραφή. Η νομική προσωπικότητα δεν δίνεται με δήλωση· ελέγχεται και καταγράφεται.

Το περιεχόμενο του καταστατικού — «πρέπει να περιέχει ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ»

	Στοιχείο
α	«τον ΣΚΟΠΟ, την ΕΠΩΝΥΜΙΑ (το όνομα) και την ΕΔΡΑ»
β	«τους όρους της ΕΓΓΡΑΦΗΣ (εισόδου), ΑΠΟΧΩΡΗΣΗΣ και ΑΠΟΒΟΛΗΣ των μελών, καθώς και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους»
γ	«τους ΠΟΡΟΥΣ του σωματείου»
δ	«τα ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ»
ε	«τον τρόπο που συγκαλείται, συνεδριάζει και αποφασίζει η ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ των μελών»
στ	«τους όρους που ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙΤΑΙ το καταστατικό»
ζ	«τους όρους ΔΙΑΛΥΣΗΣ»

«Ανώτατο όργανο του σωματείου, που εκλέγει και τα όργανα της διοίκησης, είναι η ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ των μελών του.»

⚠️ Η διάλυση — και ο δεύτερος αριθμός-κλειδί

«Το σωματείο διαλύεται: α) όταν το αποφασίσει η γενική συνέλευση· β) «όταν τα μέλη του ΜΕΙΩΘΟΥΝ ΣΕ ΛΙΓΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΔΕΚΑ»· γ) στις περιπτώσεις που προβλέπει το καταστατικό· δ) «με ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ, ύστερα από αίτηση της διοίκησης ή του 1/5 ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ή της εποπτεύουσας αρχής» — για τους λόγους: εκπληρώθηκε ο σκοπός, ο σκοπός «στην πράξη είναι ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΣ από αυτόν που ορίζει το καταστατικό», η λειτουργία είναι «ΠΑΡΑΝΟΜΗ ή ΑΝΗΘΙΚΗ», ή «είναι αδύνατη η ανάδειξη διοίκησης».

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΑΡΙΘΜΟΙ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ: 20 (σύσταση) · 10 (κάτω από αυτό → διάλυση) · 1/5 (των μελών, για αίτηση διάλυσης).

💡 Γιατί 20 για τη σύσταση αλλά 10 για τη διάλυση; Το δίκαιο είναι αυστηρότερο στην είσοδο παρά στη διατήρηση: θέλει ουσιαστική συλλογικότητα για να δώσει προσωπικότητα, αλλά δεν διαλύει ένα λειτουργούν σωματείο για κάθε αποχώρηση. Το περιθώριο των δέκα μελών δίνει σταθερότητα.

📌 Για σύγκριση με τα άλλα νομικά πρόσωπα του Α.Κ.: το ΙΔΡΥΜΑ χρειάζεται ιδρυτική πράξη με συμβολαιογραφικό έγγραφο και έγκριση με προεδρικό διάταγμα· η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΡΑΝΩΝ (≥ 5 πρόσωπα) επίσης προεδρικό διάταγμα· η ΑΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ είναι απλή σύμβαση (και «σπάνια εμφανίζεται στην πράξη»).

Σύνοψη: Σωματείο = «ένωση είκοσι τουλάχιστον προσώπων, που έχει αποκτήσει νομική προσωπικότητα και επιδιώκει σκοπό μη κερδοσκοπικό».

Απαιτούνται πέντε: ① ένωση τουλάχιστον ΕΙΚΟΣΙ προσώπων· ② συστατική πράξη και καταστατικό («μπορούν να ενωθούν σε ένα έγγραφο»)· ③ απόφαση του δικαστηρίου, που εκδίδεται μετά από αίτηση των ιδρυτικών μελών και εγκρίνει την ίδρυση, αφού ελέγξει τη νομιμότητά του· ④ δημοσίευση περίληψης του καταστατικού στον τύπο· ⑤ εγγραφή στο δημόσιο βιβλίο σωματείων, που τηρείται σε κάθε Πρωτοδικείο.

Το καταστατικό πρέπει να περιέχει τουλάχιστον: σκοπό, επωνυμία, έδρα · όρους εγγραφής, αποχώρησης, αποβολής και δικαιώματα/υποχρεώσεις μελών · πόρους · όργανα διοίκησης · τρόπο σύγκλησης και λήψης αποφάσεων της συνέλευσης · όρους τροποποίησης · όρους διάλυσης.

Ανώτατο όργανο είναι η γενική συνέλευση των μελών. ⚠️ Το σωματείο διαλύεται αν τα μέλη μειωθούν σε λιγότερα από ΔΕΚΑ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Και οι πέντε προϋποθέσεις, με τον αριθμό 20 ρητά. Πρόσεξε ότι δεν αρκεί το καταστατικό: χρειάζονται δικαστική απόφαση, δημοσίευση ΚΑΙ εγγραφή — τα τρία τελευταία ξεχνιούνται συχνά. Και μην μπερδέψεις το 20 (σύσταση) με το 10 (όριο διάλυσης).

---